विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1884 2704155 2651659 2026-08-21T06:41:48Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704155 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा शहर|ज=सोलापूर जिल्हा|श=सोलापूर}} {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = [[शहर]] |स्थानिक_नाव = सोलापुर |प्राचीन नाव = सोन्नलगी, सोन्नलपुर |राज्य_नाव = [[महाराष्ट्र]] |आकाशदेखावा = Laxmibai's_statue_in_Solapur.JPG |आकाशदेखावा_शीर्षक = राणी लक्ष्मीबाई यांचा पुतळा, सोलापूर |अक्षांश = 17.68 |रेखांश= 75.92 |शोधक_स्थान = right |क्षेत्रफळ_एकूण = १४८८६ |क्षेत्रफळ_आकारमान = |उंची = ४५७ |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |जिल्हा =[[सोलापूर जिल्हा|सोलापुर]] |लोकसंख्या_एकूण = ४३१७७५६ |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लोकसंख्या_मेट्रो = |लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = |लोकसंख्या_मेट्रो_संदर्भ = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |नेता_पद_१ = महापौर |नेता_नाव_१ =विनायक कोड्याल |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |नेता_पद_३ = पालक मंत्री |नेता_नाव_३ = जयकुमार गोरे |एसटीडी_कोड = ०२१७ |पिन_कोड = 413001 |आरटीओ_कोड = MH 13 |संकेतस्थळ = www.solapurcorporation.gov.in |संकेतस्थळ_नाव = सोलापुर महानगरपालिका संकेतस्थळ |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = हो |इतर_नाव= |जवळचे_शहर=[[विजापुर]], [[धाराशिव]] |लोकसंख्या_शहरी= |लोकसंख्या_क्रमांक= |अधिकृत_भाषा=[[मराठी भाषा|मराठी]] |}} [[चित्र:Siddheshwar Temple.JPG|इवलेसे]] [[चित्र:Laxmibai's statue in Solapur.JPG|इवलेसे]] [[चित्र:Solapur district tehsils.svg|इवलेसे]] '''सोलापुर'''{{audio|Solapur.ogg|उच्चार}} [[शहर]] (इंग्रजीत [[:en:Solapur|Solapur]]/Sholapur) हे महाराष्ट्रातील ५ वे मोठे शहर असून ते [[पश्चिम महाराष्ट्र]] या विभागात येते. सोलापुर हे [[सोलापूर जिल्हा|सोलापुर जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. सोलापुरला [[कापड]] गिरण्यांचे शहर म्हणले जाते. या शहराला प्राचीन काळात '''सोन्नलागी किंवा सोन्नलपूर''' म्हणूनसुद्धा ओळखले जात असे. स्वातंत्र्यप्राप्तीपूर्वीच सोलापूर शहराने ९-११ मे इ.स. १९३० या काळात ३ दिवसांचे स्वातंत्र्य उपभोगले. या घटनेमुळे स्वातंत्र्य संग्रामादरम्यान [[मलप्पा धनशेट्टी|मल्लाप्पा धनशेट्टी]], [[जगन्नाथ शिंदे]], [[कुर्बान हुसेन]] व [[किसन सारडा]] यांना १२ जानेवारी १९३१ रोजी ब्रिटिशांनी सोलापूरमध्ये फाशी दिली. तेव्हापासून शहरास '''हुतात्म्यांचे शहर''' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. सोलापुराचे प्राचीन म्हणजे १२व्या शतकातील रहिवासी "शिवयोगी सिद्धेश्वर" यांनी या परिसरात अडुसष्ट शिवलिंगांची स्थापना केली, वीरशैव धर्माच्या ([[शैव पंथ]]) माध्यमातून समाज सुधारणांचे काम केले. सोलापुर [[तलाव]] बांधून त्यांनी सोलापुराची [[पाणी]] समस्या सोडवली. हे शहर भारतातील मुख्य अशा [[उत्तर]]-[[दक्षिण]] [[रेल्वे]] मार्गावर असल्याने त्यास महत्त्व प्राप्त झाले आहे. विडी उत्पादनात सोलापूरचा महाराष्ट्रात वरचा क्रमांक आहे तर येथील '[[सोलापूरी चादर|सोलापूरी चादरी]]' प्रसिद्ध आहेत.{{संदर्भ हवा}} [[पंढरपूर]] हे महाराष्ट्राचे कुलदैवत सोलापुर जिल्ह्यातच असून [[अक्कलकोट]]चे प्रसिद्ध [[स्वामी समर्थ]] मंदिर सोलापूर जिल्ह्यात आहे. [[बार्शी]] येथे भगवंताचे म्हणून ओळखले जाणारे विष्णूचे प्राचीन मंदिर आहे. येथील शिवगंगा मातेच्या मंदिराचा कळस शंभर तोळे सोन्यापासून बनलेला आहे, आणि दरवाजा ऐंशी किलो चांदीपासून बनलेला आहे. सोलापूर येथील [[भुईकोट किल्ला, सोलापूर|भुईकोट किल्ला]], [[सिद्धेश्वर मंदिर, सोलापूर|सिद्धेश्वर मंदिर]], मल्लिकार्जुन मंदिर, [[हुतात्मा बाग, सोलापूर|हुतात्मा बाग]], [[सोलापूर महानगरपालिका|इंद्रभुवन]] ('''महानगर पालिका इमारत'''), शुभराय आर्ट गॅलरी, स्मृती उद्यान ही भेट देण्यासारखी ठिकाणे आहेत. [[हुतात्मा स्मृती मंदिर, सोलापूर|हुतात्मा स्मृती मंदिर]] येथे अनेक कला प्रदर्शन आणि नाट्यप्रयोग मोठ्या प्रमाणात होत असतात. सोलापुरमध्ये दरवर्षी सिद्धेश्वर यात्रा म्हणजेच "गड्डा" ही मोठी यात्रा असते. या यात्रेला कर्नाटक परिसरातून लोक येतात. केंद्र सरकारच्या स्मार्ट सिटी प्रकल्पात सोलापुरचे नाव यादीत समाविष्ट झाले होते. == इतिहास == इ.स.पू. २००] या वर्षापासून [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[यादव]], [[बहामनी]], [[अहमदनगर]]ची [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]], मराठे-[[पेशवे]] व [[ब्रिटिश]] या सर्व राजवटी सोलापूर जिल्ह्याने अनुभवल्या.. [[मुघल]] राजवटीत यास संदलपूर असेही म्हणले जात होते. ब्रिटिश काळात सोलापूर हे नाव रूढ झाले असावे असा अंदाज व्यक्त केला जातो. सोलापूरचा [[इतिहास]] रोमांचक आहे. [[मुंबई]]-[[चेन्नई]] रेल्वे मार्गावरील महत्त्वाचे स्थानक असल्यामुळे स्वातंत्र्यपूर्व काळात राष्ट्रीय पातळीवरील सर्व राजकीय-सामाजिक घडामोडींचे पडसाद सोलापूमध्ये उमटत असत. पहिल्या महायुद्धानंतर भारतात कामगारांनी मोठा संप पुकारला. सोलापूरलाही [[जानेवारी]], १९२० मध्ये कामगारांनी ब्रिटिश साम्राज्यशाहीच्या विरोधात संप पुकारला होता.१९३० च्या [[सविनय कायदेभंग चळवळ]]ीत सोलापूरकर हिरिरीने सहभागी झाले होते. या सत्याग्रहात दारुबंदीचा प्रचार करण्यासाठी काही तरुण कार्यकर्त्यांनी मोर्चा काढला. या वेळी शंकर शिवदारे हा तरुण तिरंगा हातात घेऊन पुढे धावला व ब्रिटिशांच्या गोळीबारात बळी पडला. हा [[शंकर शिवदारे]] सोलापूरचा पहिला हुतात्मा. या हौतात्म्यामुळे सोलापूरकर पेटून उठले. पण दि. ८,९ मे, १९३० या दोन दिवसांत तत्कालीन कलेक्टर नाईट याने जमावांवर अमानुष गोळीबार केला. अनेक नागरिक गोळीबारात बळी पडले. भारतातील (काही काळासाठी) ‘स्वतंत्र’ झालेला असा हा पहिला भाग..अश्या प्रेरणादायी क्रांतिपर्वांमुळेच सोलापूरला हुतात्म्यांचे शहर म्हणले जाते. पुतळ्यांच्या माध्यमातून आज या हुतात्म्यांची स्मृती सोलापूरात जतन करण्यात आली आहे. १९३०-३१ मधील या घटनांचे संदर्भ तत्कालीन ‘[[केसरी]]’ मध्ये आढळतात. १२ जानेवारी हा दिवस सोलापूरकर हुतात्मा दिन म्हणून पाळतात.{{संदर्भ हवा}}सोलापूर येथील भुईकोट किल्ला, सिद्धेश्वर मंदिर, मल्लिकार्जुन मंदिर, हुतात्मा बाग, इंद्रभुवन (महानगर पालिका इमारत), शुभराय आर्ट गॅलरी, स्मृती उद्यान ही भेट देण्यासारखी ठिकाणे आहेत. हुतात्मा स्मृती मंदिर येथे अनेक कला प्रदर्शन आणि नाट्यप्रयोग मोठ्या प्रमाणात होत असतात. सोलापूरमध्ये दरवर्षी सिद्धेश्वर यात्रा म्हणजेच" गड्डा " ही मोठी यात्रा असते. कर्नाटक परिसरातून लोक येतात. तसेच पूर्वीचे गिरणगाव, हुतात्म्यांचे गाव, सध्याचे ज्वारीचे कोठार, तेलगू, कन्नड व मराठी असा भाषा-त्रिवेणी संगम झालेला बहुभाषिक जिल्हा आणि टॉवेल, चादरी निर्माण करणारा जिल्हा म्हणून सोलापूर प्रसिद्ध आहे. पर्यटन, फलोत्पादन, कृषी प्रक्रिया उद्योग, शिक्षण, आरोग्यसेवा व कापड उद्योग (हातमाग, यंत्रमाग) या क्षेत्रांमध्ये जिल्ह्याचा विकास साधण्याची क्षमता निश्चितच आहे. सोलापूर जिल्हा हा दुष्काळी भाग म्हणून ओळखला जातो .<ref name="solapur.gov.in">[http://solapur.gov.in/htmldocs/history.pdf ऐतिहासिक महत्त्व सोलापूर ,www.solapur.gov.in]</ref> हुतात्मा जगन्नाथ शिंदे हे सोलापूर शहरात दक्षिण कसबा येथे शिंदे चौकात राहत होते. सोलापूर शहराचे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात मोठे योगदान असल्याचे दिसून येते. हुतात्मा शिंदे ज्या वास्तूमध्ये राहत होते ती वास्तू आज मोडकळीस आली आहे. तेथे आज कोणी वास्तव्यास नाही. त्यांना मुले नव्हती. त्याच्या भगिनी ताराबाई ह्या शिक्षिका होत्या. १९३७ साली स्वतंत्र मजूर पक्षाच्या प्रचारासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सोलापूरात आले होते. तसेच सोलापूर हे आंबेडकर चळवळीचे केंद्र आहे असे मानले जाते. सोलापूर जिल्हा वेगवेगळ्या कालखंडात आंध्रभृत्य, चालुक्य, राष्ट्रकूट, यादव व बहामनी घराण्यांच्या अधिपत्याखाली होता. सोलापूर हे नाव सोळा म्हणजे सोळा व पूर म्हणजे गाव असे तयार झाले ही धारणा आहे. सध्याचे सोलापूर शहर हे अहमदपूर, चपळदेव, फतेपूर, जामदारवाडी, काळजापूर, खादरपूर, खांडेकरवाडी, महमदपूर, राणापूर, संदलपूर, शेखपूर, सोलापूर, सोन्नलगी, सोनपूर व वैदकवाडी या सोळा गावांच्या एकत्रीकरणाने बनले आहे. से समजले जाते. पण नवीन संशोधनानुसार सोलापूर हे नाव सोळा गावांच्या एकत्रीकरणाने बनलेले नाही, असे सांगितले जाते. शिवयोगी श्री सिद्धेश्वर लिखित शिलालेखानुसार गावाला सोन्नलगे हे नाव होते. कालांतराने सोन्नलगेचे सोन्नलगी असे रूपांतर झाले. आणि यादव वंशापर्यंत सोलापूरचे लेखन सोन्नलगी असे होते. मोहोळ तालुक्यातील कामती येथे सापडलेल्या शके १२३८ च्या संस्कृत शिलालेखानुसार सोलापूर नगरीला सोनलपूर असे म्हणत. सोलापूर भुईकोट किल्ल्यात सापडलेल्या एका शिलालेखानुसार सोनलपूर असा उल्लेख होतो. तर त्याच किल्ल्यातील दुसऱ्या भिंतीवर सापडलेल्या शिलालेखानुसार या नगरीचा उल्लेख संदलपूर असे केलेले आहे. मुस्लिम काळात या शहराला सोनलपूर असे संबोधण्यात येत होते. काळाच्या ओघात सोनलपूर मधील ‘न’ गाळला जाऊन सोलपूर नंतर सोलापूर असे नाव प्रचलित झाले असावे. त्यानंतर ब्रिटिश शासकांनी सोलापूर ऐवजी शोलापूर असे स्पेलिंग केले. सध्याचा सोलापूर जिल्हा हा पूर्वी अहमदनगर, पुणे व सातारा या जिल्ह्याचा भाग होता. इसवी सन १८३८ला अहमदनगरचा उपजिल्हा बनला. त्यामध्ये बार्शी, मोहोळ, माढा, करमाळा, इंडी, हिप्परगी आणि मुद्देबिहाळ हे उपविभाग होते. इसवी सन १८६४ मध्ये हा उपविभाग काढून टाकण्यात आला. इसवी सन १८७१ मध्ये सोलापूर, बार्शी, मोहोळ, माढा आणि करमाळा हे उपविभाग व सातारा जिल्ह्यातील पंढपूर, सांगोला उपविभाग एकत्र करून सोलापूर जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली व इसवी सन १८७५ मध्ये माळशिरस हे उपविभाग देखील सोलापूर जिल्ह्याला जोडण्यात आले. १९५६ मध्ये राज्य पुनर्रचनेनुसार सोलापूरचा समावेश मुंबई राज्यात करण्यात आला. व इसवी सन १९६०मध्ये महाराष्ट्राचा एक परिपूर्ण जिल्हा म्हणून जाहीर झाला. स्वातंत्रपूर्व काळापासून स्वातंत्र मिळवण्याआधी सोलापूरचे महत्त्व भारताच्या इतिहासात अद्वितीय आहे. सोलापूरच्या नागरिकांना इ.स. १९३० मधील तारखा ९-१०-११ असे तीन दिवस स्वातंत्र्य मिळाले. मे १९३० रोजी महात्मा गांधींना अटक झाली. संपूर्ण भारतभर लोक ब्रिटिशांवर क्षुब्ध झाले. सोलापूरात मोर्चे व आंदोलने झाली. पोलिसांच्या गोळीबारात अनेक नागरिकांना जीव गमवावा लागला. यामुळे प्रक्षुब्ध जमावाने चपळ स्टेशनवर हल्ला केला. पोलीस आणि अन्य अधिकारी सोलापूर शहराच्या बाहेर पळत होते. या काळात कायदा सुव्यवस्थेची जबाबदारी आणि नागरिकांच्या सुरक्षेची जबाबदारी काँग्रेस पक्षाच्या नेत्याच्या खांद्यावर होती. त्यानंतर इतर काँग्रेसचे नेते रामकृष्ण जाजू यांनी १९३० मधील तारखा ९-१०-११ या तीन दिवसांच्या काळात कायदा व सुव्यवस्था राखली. स्वातंत्र्यापूर्वीच इस वी सन १९३० मध्ये महापालिकेच्या इमारतीवर सर्वप्रथम राष्ट्रीय ध्वज फडकवणारी भारतातील एकमेव नगरपालिका होती. याचा थोडक्यात इतिहास म्हणजे – महात्मा गांधी यांच्या दांडी यात्रेची प्रेरणा घेऊन सोलापूरमधील स्वातंत्र सैनिकांनी सोलापूर पालिकेवर राष्ट्रध्वज फडकवण्याचा निर्णय घेतला त्याप्रमाणे ६ एप्रिल १९३० रोजी पुण्याचे ज्येष्ठ स्वातंत्र्यसैनिक अण्णासाहेब भोपटकर यांनी सोलापूर पालिकेवर राष्ट्रध्वज फडकावला. संपूर्ण देशभरात ही पहिली व एकमेव घटना होती. या घटनेने संतापून ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी सोलापूर येथे मार्शल लाँ घोषित केला. अनेक नेत्यांना व निर्दोष नागरिकांना खोट्या आरोपाखाली अटक केली. स्वातंत्र्यसैनिक मल्लप्पा धंनशेट्टी, कुर्बान हुसेन, जगन्नाथ शिंदे व किसन सारडा यांना मंगळवार पोलीस ठाण्यात दोन पोलिसांच्या हत्यांच्या आरोपाखाली अटक करण्यात आली. निम्न न्यायालयाने या स्वातंत्र्यसैनिकांना मरेपर्यंत फाशीची शिक्षा सुनावली. उच्च न्यायालयानेपण वरील शिक्षा कायम ठेवली व या चार स्वातंत्र्यसैनिकांना १२ जानेवारी १९३१ रोजी फाशीची शिक्षा देण्यात आली. या स्वातंत्र्यसैनिकांचा आदर म्हणून शहराच्या मध्यवर्ती भागात पुतळे बसवण्यात आले व त्या स्थानाला हुतात्मा चौक असे नाव दिले. == नाव == "सोलापूर" ह्या नावाचा उगम 'सोला (सोळा) आणि पूर (गावे)' या दोन शब्दापासून झाला आहे. असे मानले जाते की, सध्याचे सोलापूर शहर हे अहमदपूर, आदिलपूर, काळजापूर, खडारपूर, खान्देरवाडी, चपळदेव, जामदारवाडी, फतेहपूर, मुहम्मदपूर, राणापूर, शेखपूर, सन्दलपूर, सोनापूर सोन्नलगी, सोलापूर आणि वैदकवाडी ह्या सोळा गावांपासून बनले आहे.{{संदर्भ हवा}} पूर्वीचे गिरणगाव, हुतात्म्यांचे गाव, सध्याचे ज्वारीचे कोठार, तेलगू, कन्नड व मराठी असा भाषा-त्रिवेणी संगम झालेला बहुभाषिक जिल्हा आणि टॉवेल, चादरी निर्माण करणारा जिल्हा म्हणून सोलापूर प्रसिद्ध आहे. पर्यटन, फलोत्पादन, कृषी प्रक्रिया उद्योग, शिक्षण, आरोग्यसेवा व कापड उद्योग (हातमाग, यंत्रमाग) या क्षेत्रांमध्ये जिल्ह्याचा विकास साधण्याची क्षमता निश्चितच आहे. सोलापूर जिल्हा हा दुष्काळी भाग म्हणून ओळखला जातो.<ref name="solapur.gov.in"/> हुतात्मा जगन्नाथ शिंदे हे सोलापूर शहरात दक्षिण कसबा येथे शिंदे चौकात राहत होते. सोलापूर शहराचे भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात मोठे योगदान असल्याचे दिसून येते.सोलापूरला एक ऐतिहासिक वारसा लाभलेला आहे. [[इ.स.पू. २००]] वर्षापासून [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[यादव]], [[बहामनी]], [[अहमदनगर]]ची [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]], मराठे-[[पेशवे]] व [[ब्रिटिश]] या सर्व राजवटी सोलापूर जिल्ह्याने अनुभवल्या. यादवांच्या काळात या भागाला सोन्नलगी म्हणले जात होते. [[मुघल]] राजवटीत यास संदलपूर असेही म्हणले जात होते. ब्रिटिश काळात सोलापूर हे नाव रूढ झाले असावे असा अंदाज व्यक्त केला जातो. सोलापूरला सोन्नलगिरी, गिरणगाव अशा नावानेही ओळखले जाते. == भूगोल == सोलापूर जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ १५ हजार चौरस किलोमीटर आहे. सोलापूरातील सरासरी पर्जन्यमान ५४५ मिलिमीटर (महाराष्ट्रातील सर्वात कमी) आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या ३८,४९,५४३(इ.स. २००१) आहे. भीमा नदी जिल्ह्यातील प्रमुख नदी आहे. जिल्ह्यात डोंगराळ भाग जवळजवळ नाही. सोलापूर जिल्ह्याच्या उत्तरेस अहमदनगर व उस्मानाबाद; पूर्वेला [[उस्मानाबाद|धाराशिव]] , दक्षिणेस [[सांगली]] व [[विजापूर जिल्हा]] व ([[कर्नाटक]]) तर पश्चिमेस पुणे,सांगली,सातारा हे जिल्हे आहेत. जिल्ह्याच्या उत्तर, [[ईशान्य]] व पूर्व भागात [[बालाघाट]]च्या डोंगररांगा आहेत. तसेच पश्चिम व [[नैर्ॠत्य]] या भागांत महादेवाचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याचा इतर भाग सपाट, पठारी आहे. या जिल्ह्याचे [[हवामान]] सर्वसाधारणपणे उष्ण व कोरडे आहे. काही भागांत उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४२ ते ५० अंश सेल्सिअसपर्यंत जाते. जिल्ह्यात वायव्येकडून आग्नेयेकडे वाहणारी भीमा नदी जिल्ह्याचे दोन भाग करते. भीमेची जिल्ह्यातील लांबी सुमारे २९० कि.मी. आहे. भीमा पंढरपूर येथे चंद्रभागा या नावाने ओळखली जाते. नीरा-भीमा संगम माळशिरस तालुक्यात, तर भीमा-सीना संगम दक्षिण सोलापूर तालुक्यात हत्तरसंग-कुडल येथे होतो. जिल्ह्यातून सीना, नीरा, भोगावती, हरणी, बोटी, माण या छोट्या-मोठ्या नद्या वाहतात. सोलापूर-पुणे जिल्ह्यांच्या सीमेवर माढा तालुक्यात उजनी येथे भीमा नदीवर धरण बांधण्यात आलेले आहे. या धरणामुळे सोलापूर शहरासह जिल्ह्यातील्या पश्र्चिम व मध्य भागांत सुलभतेने पाणीपुरवठा होतो. १९८० मध्ये बांधून पूर्ण झालेल्या उजनी धरणाच्या जलाशयाला यशवंतसागर असे म्हणले जाते. शेतीसाठी सिंचन, पिण्यासाठी पाणी, उद्योगांना पाणी, साखर कारखान्यांना पाणी, विद्युतनिर्मिती असे अनेक उद्देश साध्य करणारा हा बहुउद्देशीय प्रकल्प आहे. या धरणाच्या परिसरात फ्लेमिंगो (रोहित) पक्षी आढळतात. भीमा-सीना जोडकालव्यामुळे जिल्ह्यातील सात तालुक्यांना लाभ होतो. भीमा-सीना बोगदा हा आशिया खंडातील सर्वांत मोठा(?) बोगदा आहे. उजनी धरणातून या बोगद्याद्वारे सीना नदीत पाणी सोडले जाते. याचबरोबर जिल्ह्यात सहा (६) मध्यम पाणीप्रकल्प आहेत. उत्तर सोलापूर तालुक्यात एकरूखे (हिप्परगी) तलाव आहे. याचाही फायदा आसपासच्या भागांतील लोकांना होतो. सोलापूर हा जिल्हा ज्वारी या धान्याचे कोठार आहे.{{संदर्भ हवा}} ==सोलापूर जिल्ह्यातील तालुके== #[[अक्कलकोट]] #[[बार्शी]] #[[उत्तर सोलापूर]] #[[करमाळा]] #[[दक्षिण सोलापूर]] #[[पंढरपूर]] #[[मंगळवेढा]] #[[माढा]] #[[माळशिरस]] #[[मोहोळ]] #[[सांगोला]] == हवामान == {{Weather box |location = Solapur |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = ३०.९ |Feb high C = ३४.४ |Mar high C = ३७.४ |Apr high C = ३९.७ |May high C = ४०.१ |Jun high C = ३५.० |Jul high C = ३१.७ |Aug high C = ३१.० |Sep high C = ३१.८ |Oct high C = ३२.५ |Nov high C = ३१.० |Dec high C = ३०.० |Year high C = ३३.८ |Jan low C = १६.० |Feb low C = १८.० |Mar low C = २१.६ |Apr low C = २४.८ |May low C = २५.३ |Jun low C = २३.४ |Jul low C = २२.४ |Aug low C = २१.९ |Sep low C = २१.६ |Oct low C = २०.९ |Nov low C = १७.९ |Dec low C = १४.९ |Year low C = २०.८ |Jan precipitation mm = २.२ |Feb precipitation mm = ४.६ |Mar precipitation mm = ३.८ |Apr precipitation mm = ११.२ |May precipitation mm = ३६.९ |Jun precipitation mm = १११.५ |Jul precipitation mm = १३८.८ |Aug precipitation mm = १३७.३ |Sep precipitation mm = १७९.८ |Oct precipitation mm = ९७.४ |Nov precipitation mm = २३.२ |Dec precipitation mm = ४.८ |Year precipitation mm = ७५९.८ |source=[http://www.imd.gov.in/section/climate/sholapur2.htm IMD] |date=December 2010}} === जैवविविधता === भारतीय डाळिंबे जगाच्या बाजारपेठेत तोरा मिरवत असताना सोलापूरच्या मातीत पिकलेल्या डाळिंबांना 'सोलापूर डाळिंब' असा विशेष भौगोलिक निर्देशांक मिळाल्याने सोलापूरची डाळिंबे आंतरराष्ट्रीय बाजारात आता वेगळा तोरा मिरवणार आहेत. सोलापूरच्या डाळिंबांना एक वेगळी प्रतिष्ठा मिळाली असून त्यामुळे निर्यातीला मोठा मिळाला आहे. == अर्थकारण == === बाजारपेठ === सोलापूरला एक ऐतिहासिक वारसा लाभलेला आहे.सोलापूराचे प्राचीन म्हणजे १२व्या शतकातील रहिवासी "श्री.शिवयोगी सिद्धेश्वर" यांनी या परिसरात अडुसष्ट शिवलिंगांची स्थापना केली वीरशैव धर्माच्या (शैव पंथ) माध्यमातून समाज सुधारणांचे काम केले. सोलापूर [[तलाव]] बांधून त्यांनी सोलापूराची [[पाणी]] समस्या सोडवली. सोलापूर शहरात हातमागावर नऊ वारी साडी तयार करण्याची प्रथा आहे. या साडीचा पोत हा इतका सुंदर असतो की प्रत्येक स्त्रीला हवाहवासा वाटतो. येथील नऊवारी साडीला मोठ्या प्रमाणावर मागणी आहे. त्यामुळे सोलापूरची बाजारपेठ आजही प्रसिद्ध असल्याचे दिसून येते. सोलापूर शहर हे कामगारची वस्ती म्हणून ओळखले जाते.याचे मुख्य कारण म्हणजे पूर्वीपासून चालत आलेला हातमाग व्यवसाय आणि आता सुरू असलेला पाॅवर लूमचा व्यवसाय मोठ्या प्रमाणात चालू असून आज त्याबरोबरच महिला बिडी उद्योग यामुळे सोलापूरला ही ओळख प्राप्त झाली. सोलापूर जिल्हा हा ज्वारीचे कोठार म्हणून ओळखला जातो. बार्शी तालुक्यासह आजूबाजूच्या खेड्यातून मोठ्या प्रमाणातून ज्वारीची आयात केली जाते. यासाठी मंगळवेढा हा तालुका प्रसिद्ध आहे. सोलापूर जिल्ह्यामधील बार्शी तालुक्यामध्ये डाळीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते. == प्रशासन == मतदारसंघांच्या पुनर्रचनेनुसार सोलापूर जिल्ह्यात एकूण २ लोकसभा मतदारसंघ व ११ विधानसभा मतदारसंघ आहेत. तसेच ६८ जिल्हा परिषद मतदारसंघ व १३६ पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. लोकसभा मतदारसंघ (२) : सोलापूर व [[माढा]]. माढा लोकसभा मतदारसंघात सोलापूर जिल्ह्यातील [[करमाळा]], [[माढा]], [[माळशिरस]], [[सांगोले]] या विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश असून सातारा जिल्ह्यातील [[माण]] व [[फलटण]] या विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो. [[बार्शी]] हा जिल्ह्यातील विधानसभा मतदारसंघ [[उस्मानाबाद]] लोकसभा मतदारसंघात येतो. विधानसभा मतदारसंघ (११) : [[अक्कलकोट]], उत्तर सोलापूर शहर, [[करमाळा]], दक्षिण सोलापूर शहर, मध्य सोलापूर शहर, [[माढा]], [[माळशिरस]], [[मोहोळ]], [[पंढरपूर]], [[बार्शी]], [[सांगोले]], . === नागरी प्रशासन === === जिल्हा प्रशासन === === सोलापूर वाहतूक व्यवस्था === सोलापूर शहरातील अंतर्गत वाहतूक व्यवस्थेची समस्या जटिल आहे. ही समस्या बसस्थानक परिसरात अधिकच दिसून येते. तेथे अनेकदा वाहतुकीची कोंडी होते. सोलापूर शहरातून 5 प्रमुख महामार्ग जातात. १) सोलापूर - पुणे, २) सोलापूर - विजापूर, ३) सोलापूर - हैद्राबाद, ४) सोलापूर - धुळे,५) सोलापूर - सांगली. त्याच प्रमाणे सोलापूर हे वाहतूक व्यवस्थेमध्ये खूपच विखुरलेले शहर म्हणून ओळखले जाते. == लोकजीवन == सोलापूर शहरात म्हशी पळवण्याची परंपरा अनेक वर्ष पासून सुरू आहे. कसब्यातील वीरशैव गवळी समाजाच्या वतीने दिवाळीमध्ये याचे आयोजन दरवर्षी केले जाते.भास्कर घराण्याच्या म्हशीला यावेळी पहिला मान असतो. म्हशी पळवण्याचा कार्यक्रम सोलापूर पंचक्रोशीत प्रसिद्ध आहे. माळशिरस तालुक्यातील अकलूज या गावात खूप मोठा घोडा बाजार भरला जातो. == संस्कृती == === संगीत महोत्सव === === रंगभूमी === सोलापूर मध्ये "हुतात्मा स्मृति मंदिर" हे नाट्यगृह आहे. शहराच्या केंद्र स्थानी असलेल्या या नाट्यगृहात वेगवेगळे नाटकाचे तसेच सांस्कृतिक कार्यक्रम होत असतात.त्या ठिकाणी विविध नाटकाचे प्रयोग त्या सोबतच विविध हास्य कार्यकार्माचे आयोजन केले जाते. मोठ मोठ्या कलाकारांची नाटक या ठिकाणी होत राहतात. राज्य नाट्य स्प्रधेचे आयोजन देखील केले जाते . त्या साठी लोकांचा प्रतिसाद हा खूप मोठ दिसून येतो. हुतात्मा स्मृती मंदिर सोलापूर महानगर पालिकेच्या मालकीचे आहे. याशिवाय छत्रपती शिवाजी महाराज रंगभवन याठिकाणी देखील सांस्कृतिक कार्यक्रमाचे आयोजन केले जाते. याचे व्यवस्थापन सोलापूर जिल्हा परिषदेकडे आहे. पूर्वी भागवत चित्रमंदिर येथे नाट्यप्रयोग होत असत. सात रस्ता येथे दमाणी सभागृह होते,सध्या त्याठिकाणी दुचाकी वाहनाचे शोरूम आहे. === चित्रपट === सोलापूर हे [[कर्नाटक]] व [[आंध्र प्रदेश]]च्या सीमेवर असल्यामुळे येथे मराठी बरोबरच तेलगू व कन्नड चित्रपट पण प्रदर्शित होतात. सोलापूर हे बहुभाषिक शहर आहे. 'सैराट' हा २०१६ मध्ये प्रदर्शित झालेला बहुचर्चित चित्रपट ज्याने संपूर्ण महाराष्टाला तसेच संपूर्ण बॉलीवुडला वेड लावले त्याची निर्मिती सोलापूरातच नागराज मंजुळे या दिग्दर्शकाने केलेली आहे. या चित्रपटाला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळालेला आहे. === धर्म-अध्यात्म-भाषा=== सोलापूर शहर हे कर्नाटक व आताचे तेलंगण व पूर्वीचे संयुक्त आंध्र प्रदेश यांच्या सीमेलगत असल्याने येथे विविध धर्मांचे व भाषां बोलणारे लोक राहतात. * मुख्य भाषा : मराठी, कन्नड, तेलुगू, . * इतर भाषा : हिंदी, गुजराती, सिंधी, पंजाबी, तामिळ, मल्याळम,उर्दू * बोली भाषा : पारधी, गोरमाटी (बंजारा किंवा लमाण), राजस्थानी, मारवाडी. [[चित्र:Onkar.png|इवलेसे|471x471अंश|सिद्धेश्वर य़ात्रा नंदीध्वज चित्र]] सोलापूरातील सिद्धेश्वराचे मंदिर प्रसिद्ध आहे. दरवर्षी १२ जानेवारी रोजी मल्लिकार्जुन मंदिरापासून यात्रेस सुरुवात होते. सिद्धरामेश्वराच्या योग दंडाचे प्रतीक म्हणून नंदीध्वज उभारले जातात. चार दिवस चालणाऱ्या या यात्रेस महाराष्ट्रासह कर्नाटक, आंध्रप्रदेश येथून लोक येतात. यात्रेत सहभागी होणारे भक्त हे पाढऱ्या बाराबंद्या परिधान केलेले असतात.१२ जानेवारीला सिद्धरामेश्वरानी स्थापन केलेल्या ६८ लिगाना तैलाभिषेक केला जातो.१३ जानेवारीला अक्षता सोहळा पार पडला जातो आणि नंतर पुन्हा ६८ लिंगांना प्रदक्षिणा घातले जाते.१४ जानेवारी रोजी रात्री होम मैदानवरील होमकट्टा येते होमविधी सोहळा होतो.१५ जानेवारी रोजी किंक्रांत असून या दिवशी रात्री शोभेच्या दारूकामाची आतषबाजी होते.१६ जानेवारी रोजी रात्री मल्लिकार्जुन मंदिरात नंदीध्वजाच्या वस्त्रविसर्जनाने (कप्पडकाळी) यात्रेतील धार्मिक कार्यक्रमाची सांगता होते. सिद्धदरामेश्वर हे १२व्या शतकातले एक युग पुरुष होते. एके दिवशी कुंभार कन्येने सिद्धरामेश्वर यांना तिचा मानस सांगितला की ती सिद्धरामेश्वर याबरोबर विवाह करू इच्छिते. सिद्धरामेश्वर यांनी तिला सागितले की ' माझा विवाह महादेवाशी झाला आहे. तरीही ती कुंभार कन्या ऐकत नव्हती. त्यावर सिद्धरामेश्वर तिला आपल्या योगदंडाशी विवाह करण्यास सांगितले. १३ जानेवारीला विवाह झाला आणि १४ जानेवारीला कुंभार कन्येने देहत्याग केला.{{संदर्भ हवा}} सोलापूर शहरातील [[विजापूर]] रस्त्यास लागून कंबर तलाव आहे.या तलावाच्या पश्चिमेस समोरील बाजूस हे मंदिर आहे. ==सोलापूर जिल्ह्यातील प्रसिद्ध देवस्थाने== # [[जागृत मारूती मंदिर, शेळगी]] # श्री देवेंद्र गेनसिद्ध देवस्थान कुंभारी अक्कलकोट रोड कुंभारी, सोलापूर # श्री नागनाथ नागनाथ मंदिर वडवळ मोहोळ सोलापूर सोलापूर पुणे महामार्ग रोडवर # श्री इस्कोन मंदिर सोलापूर # श्री भैरवनाथ भैरवनाथ मंदिर तांबोळे मोहोळ सोलापूर मोहोळ पंढरपूर रोडवर # श्री मेसाई देवी मंदिर आढेगाव. मोहोळ पंढरपूर रोडवर # मरीआई देवस्थान चिखली मोहोळ सोलापूर मोहोळ पुणे रोडवर # श्री विठ्ठल विठ्ठल मंदिर पंढरपूर सोलापूर मोहोळ सांगली रोडवर # श्री स्वामी समर्थ स्वामी समर्थ मंदिर अक्कलकोट सोलापूर # श्री खंडोबा खंडोबा मंदिर बाळे सोलापूर सोलापूर-पुणे रोडवर # यमाई देवी यमाई देवी मंदिर मार्डी उत्तर सोलापूर सोलापूर मार्डी रोड # श्री भगवंत मंदिर बार्शी सोलापूर (जगातील एकमेव भगवंत मंदिर) #मल्लिकार्जुन मंदिर - माचनूर #राम मंदिर - (होळकर वाडा) पंढरपूर #हरीहरेश्वर मंदिर - कुडल(हत्तरसंग जवळ) शैव व वैष्णव पंथाचे एकत्रीकरण दाखवणारे व मराठी शिलालेख असणारे एकमेव मंदिर #जुने दत्त मंदिर (दत्त चौक). १५) श्री मल्लिकार्जुन मंदिर - दहिटणे अक्कलकोट १६) श्री वीरभद्रेश्वर मंदिर - दहिटणे अक्कलकोट १७) श्री मल्लिकार्जुन मंदिर - चपळगाव अक्कलकोट 18 पुरातन काळापासून श्री काशी विश्वेश्वर मंदिर जेऊर येथे आहे. त्या ठिकाणी काशीवरून पाणी वर्षाला श्रावण महिन्यामध्ये येते. हे स्थान अक्कलकोट पासून सात किलोमीटर अंतरावर आहे. १८) आनंदी गणेश मंदिर —अकलूज १९)सोलापूर शहराचे ग्रामदैवत-सिद्धेश्वर मंदिर ==प्रसारमाध्यमे== सोलापूर शहरात सर्व प्रसार माध्यमे प्रकाशित होत असून त्यात जनमत, तरुण भारत, दिव्य मराठी, पुढारी, माणदेश नगरी, लोकमत, सकाळ, संचार, सुराज्य, पुण्य नगरी मंथली विजय प्रताप मंथली, आनंद लोखंडे वृत्त नालंदा एक्सप्रेस अशा प्रकारचे अनेक वृत्तपत्रे प्रकाशित होतात. तसेच पुण्याहून येणारे लोकसत्ता,टाईम्स ऑफ इंडिया,द हिंदू,महाराष्ट्र टाईम्स,मुंबई चौफेर,संध्यानंद, डेक्कन क्रोनिकल इत्यादी वृत्तपत्रांनाही पसंती आहे.{{संदर्भ हवा}} ===सोलापूरातील वृत्तपत्राचा इतिहास=== १८७८ साली सोलापूर येथेही सुदर्शन नावाचे एक वृत्तपत्र असल्याचे आढळते मुंबईच्या नेटिव्ह ओपिनियन पत्राने सुदर्शनचे दोन अंक मिळाल्याची पोच त्यांनी आपल्या अंकात १ सप्टेंबर १८७८ च्या अंकात दिली होती ,पंढरपुरातून गोविंद सखाराम बिडकर यांचे पांढरी मित्र नावाचे पत्र निघत असे पुण्याच्या उद्योगवृधी पत्रात तसा उल्लेख आढळतो १८८३ च्या सुमारास माला नावाचे पत्र निघत असे असे दिसते पण त्याच कालखंडातील सध्या चालू असलेले सोलापूर समाचार हे पत्र होय  या पत्राचे संस्थापक नरसय्या जक्कल हे नगरहून सोलापूरला आले तेव्हा ते नगर समाचार हे पत्र नगरहून काढीत असे त्याच धर्तीवर त्यांनी सोलापूरला आल्यावर सोलापूर समाचार हे पत्र ३ फेबुर्वारी १८८३ साली सुरू केले .नरसय्या यांना छायाचित्रणाचीही कला अवगत होती तसेच नरसय्या यांना स्वतचा छापखाना व पत्राची स्वताची इमारत होती . सोलापूर समाचारचे धोरण सर्वाशी मिळते जुळते होते त्यामुळ त्यांना अडचणी आल्या नाहीत पुढे १९१४ साली नरसय्या हे कालवश झाले साधारण पणे २८ वर्षे त्यांनी सांभाळलेली सोलापूर समाचारची धुरा त्यांचे चिरंजीव विठ्ठलराव जक्कल हे सांभाळू लागले ते ही वडिलासारखे स्वभावाचे असल्याने आणि जनमानसात मिसळू लागल्याने आणि त्यांच्या कार्यामुळे त्यांना सरकारने रावसाहेब ही उपाधी देऊन सन्मानित केले विठ्ठल रावच्या कारकिर्दीतच सोलापूर समाचारचे रूपांतर दैनिकात झाले. मुंबई बाहेरील जिल्ह्याच्या ठिकाणाहून निघणारे आणि रायटर्सच्या बातम्या छापणारे पहिले दैनिक म्हणून सोलापूर सामाचारणे स्वताची ओळख निर्माण केली अन् १९३६ साली विठ्ठलरावांचे निधन झाले विठ्ठलरावा नंतर त्यांचे बंधू बाबुराव जक्कल यांनी सोलापूरची धुरा आपल्या खांद्यावर घेतली पूर्वीपासूनचा पत्रकात काम करणारे बाबुराव जक्कल यांनी टेलीप्रिंटर द्वारा बातम्या मिळण्याची सोय करून आणखी एक पूल पुढे टाकले.{{संदर्भ हवा}} बाबुरावाचा पिंड शांतता प्रिय सर्वाशी मिळता जुळता घेणारा असल्याने आणि ते जिल्हयातील सर्वच गोष्टीत रस घेऊ लागल्याने सोलापूर समाचर पत्राची प्रतिष्ठा आणि प्रसार झपाट्याने वाढत असतानाच बाबूरावांनी सामाचारचा सोलापूर जिल्ह्यावरील माहितीचा जूबली अंक काढला या पत्राला १९१५ साली पन्नास वर्षे पूर्ण झाली होती बाबूरावांनी त्यांच्या वृद्धापकाळात म्हणजे सन १९७६ साली विश्व सामाचारची सुरुवात केली बाबुरावांचे समाचारचे सहकारी प्रभाकर नूलकर हे विश्वसमाचारचे कार्यकारी संपादक होते सोलापूर समाचार हे सोलापूरातील पत्र व्यवसायाची शिक्षण शाळाच होती आणि याच शाळेत रंगा वैद्य (रंगनाथ माधव ) ,वसंत एकबोटे ,डी एस कुलकर्णी ,बुवा इत्यादींनी आपल्या पत्र व्यवसायाचा श्री गणेशा सोलापूर समाचार पत्रातच गिरविला याच वेळी सोलापूर समाचार मध्ये १९४९ ते १९६१ पर्यंत सहसंपादक म्हणून काम करणारे रंगा वैद्य (रंगनाथ माधव ) यांनी आणि अप्पासाहेब काडादी यांच्या पाठींब्याने आणि सहकार्याने तसेच सोलापूर समाचारचे व्यवस्थापक के आय गोगटे ,सोलापूरातील मुद्रण तंत्रज्ञ रमण गांधी यांच्या सहकार्याने संगम पेपर्स कार्पोरेशन ही संस्था रंगा वैद्य (रंगनाथ माधव ) यांनी स्थापन केली आणि १९६१ साली दैनिक संचारची सुरुवात केली पुढे १९६७ साली दैनिक संचार ने हायस्पीड रोटरी मशीन खरेदी केली अन् स्वताची इमारतही उभी केली . करमाळा येथून सल्ला नावाचे साप्ताहिक शंकरराव येवले यांनी १९६९ साली सुरू केले त्याचा पहिला अंक २० ऑक्टोबर १९६९ रोजी प्रसिद्ध झाला त्या आधी स्वातंत्र्याच्या उंबरठ्यावर म्हणजे १ ओगस्ट १९४७ रोजी चक्रपाणी मनोहर कांबळे यांनी कर्मयोगी नावाचे साप्ताहिक सोलापूर येथून सुरू केले रामभाऊ राजवाडे यांच्या स्मरणार्थ हे साप्ताहिक सुरू करण्यात आले होते . सोलापूरातील दीर्घ काल चालणारे आणि श्रीनिवास नारायण काकडे यांचे कल्पतरू आणि मनोविहार १० जानेवारी १८८८ रोजी सुरू झाले याच कालावधीत म्हणजे १९८५ साली बार्शी येथून प्रबोधनरत्न ,पंढरपुरातून १८८७ साली पांढरी भूषण ,सोलापूर शहरातून १८८८ साली  सोलापूर वृत्त ,१८९२ साली व्यापारी सोलापूर ,१८९९ साली चिंतामणी ,१९०५ साली सहस्त्रकर ,१९०५ साली विद्या वैभव ,१९०९ साली शिवाजी विजय  ,वारकरी ही पत्रके सोलापूर जिल्ह्यातून निघाली  याच दरम्यान लोकमत आणि भांडारे यांचे लोकनिर्णय तसेच हरी नारायण रहाटकर यांचे दि ऑडिट हिशोब हे पत्रक निघत असे . लोकमान्य टिळकांच्या केसरी ,मराठा तसच झहाल मतवादाने प्रेरित झालेले आणि पुण्यातून शिक्षण घेत असताना चाफेकर बंधूचे संपर्कात असलेले बळवंत शंकर लिमये यांनी १९०७ साली स्वराज्य हे पत्रक सुरू केले , पंढरपुरातून १ ऑगस्ट १९२२ पासून दतात्रय त्रिंबक आराध्ये यांनी राष्ट्रीय पक्षाचे साप्ताहिक म्हणून समर्थ हे साप्ताहिक सुरू केले १९२९ च्या सुमारास गजनफर नावाचे एम बी पठाण यांनी पत्रक सुरू केले ,विष्णू विठ्ठल लिमये यांनी वारकरी संप्रदाया करिता वारकरी हे पत्रक १९२९ साली सुरू केले तरच रा वांगी यांनी आंबनप्पा शहजाळे व व्य ग आंदूरकर यांनी विजय नावाचे दैनिक १९३० साली सोलापूरातून सुरू केले . १९३३ साली कर्मयोगीची सरकारने जप्त केलेली छापखाना कल्याण शेट्टी यांनी विकत घेतला अन् सुदर्शन साप्ताहिक सुरू केले काही वर्षे दैनिक म्हणून ते पत्रक निघाले आणि ते  साधरण पणे २१ वर्षे ते चालू होते , १९२९ च्या कायदे मंडळाच्या निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून भाई बेके यांनी धनुर्धारी हे साप्ताहिक सुरू केले . काँग्रेसच्या ध्येय धोरणाचा पुरस्कार करण्याच्या दृष्टीने ए के भोसले यांनी १९३६ साली जनसत्ता सुरू केले तर प रे कोसंदर यांनी १९३६ साली नमस्कार हे पत्रक सुरू केले , काँग्रेसचा प्रचार आणि प्रसार करण्याच्या दृष्टीने १९३७ साली तुळशीदास जाधव यांनी लोकसेवा हे पत्रक सुरू केले शंकरराव साळुंखे हे या पत्रकाचे कार्यकारी संपादक होते पुढे जाऊन १९४९ साली हे पत्रक शेकापचे मुखपत्र बनले . सोलापूरचे कवी [[कवी कुंजविहारी]] यांनी १९२७ साली सांस्कृतिक विचार डोळ्यासमोर ठेवून सारथी आणि राजश्री ही पत्रके सुरू केली , १९३८ च्या सुमारास चंदा वांगी यांनी दिव्यशक्ती हे पत्रक सुरू केले तर कम्युनिस्ट विचांराचे गो द साने , कऱ्हाडकर ,भाई छ्नुसिंह चंदेले यांनी कामगारांच्या प्रश्नाला वाचा फोडण्यासाठी १९३५ साली एकजूट हे पत्र सुरू केले ,१९३८ साली बार्शी येथून वीरशैव गर्जना तर काझी यांनी सोलापूरातून अनसार व तुफान ही पत्र १९३९ साली सुरू केली तर पंढरपुरातून १९४० साली भागवत धर्म ही धार्मिक पत्रही निघाले  . कर्मयोगी वृत्तपत्र १९३० सालच्या सोलापूरातील मार्शल लोच्या काळात विशेष कामगिरी धडाडीने बजावणारे पत्र कर्मयोगी या सोलापूरच्या साप्ताहिकाची विशेष दखल घेणे जरूर आहे या पत्राला सतत ब्रिटिश सरकारशी सामना देतच मार्ग काढावा लागला शेवटी हे पत्र सरकारी रोष आलाच बळी पडले स्वातंत्र्यपूर्व काळात वृत्तपत्रांना सरकारी बडग याच्या काळात कसा सतत सहन करावा लागत असे त्याचे एक ज्वलंत उदाहरण म्हणजे सोलापूरचा कर्मयोगी या पत्राचे संपादक रामचंद्र शंकर राजवाडे यांच्यामुळे त्या पत्राची कारकीर्द विशेष गाजली. ' कर्मयोगी' पत्र सुरू करावयाला विशेष चालना मिळाली ती १९२० साली न चि केळकर यांच्या अध्यक्षतेखाली सोलापूर येथे झालेल्या विसाव्या प्रांतिक परिषदेमुळे त्या परिषदेला लोकमान्य टिळक उपस्थित होते ब्राह्मणेतर व मवाळ यांनी सहकार्य करून परिषद उधळून लावण्याचा प्रयत्न केला होता परिषद यशस्वी करण्याकरिता शेठ गुलाबचंद हिराचंद भाऊसाहेब खडकिकर देगावकर वकील गोविंद देव डॉ. गोगटे रामचंद्र शंकर राजवाडे गाडगे वकील इत्यादी मंडळी झटली होती परिषदेच्या संघटनेतूनच राष्ट्रीय विचार प्रसारक मंडळाची स्थापना करण्यात आली स्वातंत्र्य चळवळीचे कार्य करण्याच्या उद्देशाने अस्तित्वात आलेल्या या संस्थेच्या कार्याच्या प्रचारासाठी स्वतःचे ऐक वर्तमानपत्र असावे अशी कल्पना पुढे येऊन वृत्तपत्र काढण्याचा विचार हे निश्चित झाला या उपक्रमाचा एक भाग म्हणून रामभाऊ राजवाडे यांना संपादकीय कामाची माहिती घेण्यासाठी काही दिवस पुण्यात केसरी कार्यालयात पाठविण्यात आले होते पत्र काढण्याचा असा योजनापूर्वक प्रयत्न झाला होता.{{संदर्भ हवा}} रामभाऊ राजवाडे यांनी संपादकीय कामाची पुण्यात जाऊन माहिती घेतली असली तरी कर्मयोगी पत्राचे पहिले संपादक प्र बा बर्वे वकील हे होते पत्राचा पहिला अंक २६ नोव्हेंबर १९२४ रोजी प्रसिद्ध झाला लोकल बोर्ड नगरपालिका व राजकीय प्रश्न हे त्या वेळचे विशेष महत्त्वाचे चर्चा विषय असत १९२५ झाली कार्तिकी रथ मिरवणुकीच्या वेळी सोलापूरात जातीय दंगल झाली यामुळे कर्मयोगी पत्राला एका बाजूला सरकारी रोप व दुसऱ्या बाजूला जातीय भावना यातून मार्ग काढावा लागला पण हिंदूंच्या संघटनेच्या दृष्टीने कर्मयोगी ने निर्भयतेने कार्य केले कर्मयोगी काढण्यात पुढाकार घेणारी सारी मंडळी राष्ट्रीय वृत्तीची व टिळक केळकर पंतांची होती यामुळे कर्मयोगी पत्राने तोच बाणा कायम राखला पत्राची जबाबदारी पुढे रामभाऊ राजवाडे यांच्याकडे देण्यात आली ज्या ज्या देशाभिमान अन्यायाची चीड व निर्भिड विचार ही कर्मयोगी पत्राची वैशिष्ट्ये होती यामुळे लवकरच त्याचा सर्वत्र प्रसार होऊन सरकार दरबारीही त्याची जरब निर्माण झाली. कायदेभंगाची चळवळ १९३० झाली सुरू झाल्यावर पाच मे रोजी गांधीजींना अटक झाल्याचा निषेध म्हणून सोलापूरात सभा मिरवणुका इत्यादी मार्गांनी लोकांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या तसेच शिंदेंची झाडे तोडून लोकांनी कायदे भंगही केला त्यातून दंगल उसळून पोलिसांनी गोळीबार केल्या व त्यात शंकर शिवदारे नावाचा इसम मारला गेला अनेक लोक ही जखमी झाले यामुळे लोक प्रक्षुब्ध होऊन त्यांनी चाटी गल्ली पोलीस चौकीवर हल्ला केला व जुने कोर्ट जाळले यानंतर पोलीस अधिकाऱ्यांनी मोटारीतून शहरभर गोळीबार केला व त्यात अनेक निरपराधी माणसे मारली गेली पोलिसांच्या या अत्याचाराची चीड येऊन कर्मयोगीचे संपादक रामभाऊ राजवाडे यांनी दोन दिवस अहोरात्र परिश्रम करून माहिती मिळवली व ती सर्व नावाने शिवार कर्मयोगीचा ज्यादा अंक काढून त्यात प्रसिद्ध केली सरकारच्या अन्याय आणि अत्याचारी वागणूकचे दर्शन कर्मयोगिनी लोकांना घडविले अंकाच्या अक्षरशा हजारो प्रति खपल्या राजवाडे यांनी ऐनवेळी धैर्य दाखवून सरकारी अन्याय सविस्तर पुराव्यास पुढे मांडला लोकांची बाजूही मांडण्यात आली होती ते एक धाडसच होते राजवाडे व कर्मयोगी या दोघांनाही त्यांची जबरदस्त जव झळ लागण्याचा संभव होता कसोटी पाहणारा तो प्रसंग होता पण लोकांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या पत्राला कर्तव्य टाळता येऊ शकत नाही पोलिसी अत्याचाराला वाचा फोडण्याची गरज निसंशय होती कर्मयोगीने आपले कर्तव्य केले अनेक वृत्तपत्रांनी कर्मयोगी वरून पोलिसी अत्याचाराची माहिती प्रसिद्ध करून सरकार पुढे एक आव्हान उभे केले यामुळे चिडून जाऊन सरकारी अधिकाऱ्यांनी मार्शल लो पुकारण्यास वरिष्ठांना भाग पडले राजवाडे यांना अटक होऊन लष्करी कोर्टापुढे त्यांना उभे करण्यात आले सात वर्षे सक्तमजुरी व १०००० रुपये दंड अशी कडक शिक्षा त्यांना ठोठावण्यात आली राजवाडे यांना पकडल्यानंतर कर्मयोगी पत्र ५-६ महिने बंद राहिले १९३० च्या नोव्हेंबरमध्ये डॉ जगदेवराव देशमुख यांच्या संपादकत्वाखाली पत्रा काही दिवस देण्याचाही प्रयत्न झाला लष्करी कायद्याच्या काळात कर्मयोगी काही दिवस दैनिक स्वरूपातही निघत असे. पुढे गांधी अर्विन समेट होऊन सर्व राज बंद्यांची सुटका झाली राजवाडे यांचीही बिनशर्त सुटका झाली सुटून आल्यावर राजवाडे यांनी पत्राची सूत्रे पुन्हा आपल्या हाती घेतली पण कर्मयोगी सरकारच्या डोळ्यात सतत खूपच असल्याने काहीतरी कारण काढून पत्राला अडचणीत टाकण्याचा अधिकार यांचा प्रयत्न असे १९३१ च्या जूनमध्ये कर्मयोगी कडे सहा हजारांच्या जामीन मागण्यात आला चालक जा मीना बाबत विचार करीत असतानाच काँग्रेसची तडजोड झाल्याने जामीन कीचे गंडांतर टळले. कर्मयोगी पत्र संपादन व व्यवस्थापन या दोन्ही दृष्टीने सुरळीत चालू लागले होते एक आदर्श जिल्हा साप्ताहिक असे स्वरूप या पत्राला प्राप्त झाले होते संपादक राजवाडे यांच्या जोडीला बाही बिके गो वा पाध्ये इत्यादी मंडळी काम करीत होते व्यवस्थापन पंडित व इतर मंडळींकडे होते छापखाना व पत्रे एकमेकांना पूरक ठरत होती पण पुढे लवकरच पत्रावर प्राणांतिक आपत्ती कोसळली.{{संदर्भ हवा}}पंढरपूर]] हे महाराष्ट्राचे कुलदैवत सोलापूरजवळ असून [[अक्कलकोट]]चे प्रसिद्ध [[स्वामी समर्थ]] मंदिर सोलापूर जिल्ह्यात आहे. बार्शी येथे भगवंताचे म्हणून ओळखले जाणारे विष्णूचे प्राचीन मंदिर आहे येथील शिवगंगा मातेच्या मंदिराचा कळस शंभर तोळे सोन्यापासून बनलेला आहे, आणि दरवाजा ऐंशी किलो चांदीपासून बनलेला आहे. सोलापूर येथील भुईकोट किल्ला, सिद्धेश्वर मंदिर, मल्लिकार्जुन मंदिर, हुतात्मा बाग, इंद्रभुवन (महानगर पालिका इमारत), शुभराय आर्ट गॅलरी, स्मृती उद्यान ही भेट देण्यासारखी ठिकाणे आहेत. हुतात्मा स्मृती मंदिर येथे अनेक कला प्रदर्शन आणि नाट्यप्रयोग मोठ्या प्रमाणात होत असतात. सोलापूरमध्ये दरवर्षी सिद्धेश्वर यात्रा म्हणजेच" गड्डा " ही मोठी यात्रा असते. कर्नाटक परिसरातून लोक येतात. सरकारच्या स्मार्ट सिटींमध्ये सोलापूरचे नाव यादीत समाविष्ट झाल्याने आता सोलापूरही स्मार्ट शहर बनण्याकडे वाटचाल करताना दिसते आहे. == शिक्षण == आज सोलापूर शहर शैक्षणिकदृष्ट्या एक उत्तम केंद्र बनू पाहत आहे. एक जिल्हा-एक विद्यापीठ या योजनेतील विद्यापीठ सोलापूर येथे निर्माण करण्यात आले आहे.[[सोलापूर विद्यापीठ| पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर सोलापूर विद्यापीठा]]ची स्थापना ऑगस्ट, २००४ मध्ये झाली. या अंतर्गत आज जिल्ह्यात एकूण ६१ विविध प्रकारची महाविद्यालये आहेत. त्यांपैकी सुमारे ३५ महाविद्यालये सोलापूर शहरात आहेत. शहरात वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, कला व शास्त्र, व्यवस्थापन, विधी, समाजसेवा, उद्यानविद्या, स्थापत्यशास्त्र, शिक्षणशास्त्र, व वस्त्रविद्या - अशा सर्व शाखांमधील शिक्षण उपलब्ध आहे. संपूर्ण सोलापूर जिल्ह्यातून, तसेच मराठवाड्यातील [[बीड]], [[धाराशिव]] या भागांतून आणि कर्नाटकातील बिदर, [[गुलबर्गा]] व [[विजापूर|विजयपुरा]] या जिल्ह्यांतून शिक्षणासाठी विद्यार्थी सोलापूरला येत असतात.{{संदर्भ हवा}} दयानंद शिक्षण संस्था, सोलापूर या संस्थेची स्थापना १७ जून १९४० रोजी झाली. दयानंद अँग्लो-वैदिक कॉलेज ट्रस्ट आणि व्यवस्थापन सोसायटी, न्यू दिल्ली हे सदर संस्था चालवितात. दयानंद शिक्षण संस्थेची एकूण 65 एकर जागा असून या जागेमध्ये कला व शास्त्र महाविद्यालय वाणिज्य महाविद्यालय विधी महाविद्यालय आणि शिक्षण शास्त्र महाविद्यालय ही चार महाविद्यालय आहेत. == वैद्यकीय सेवा == छत्रपती शिवाजी महाराज सर्वोपचार रुग्णालय (शासकीय) असून तसेच सोलापूर महानगरपालिकेचे पुण्यश्लोक राजमाता अहिल्यादेवी होळकर प्रसूती गृह, जिजामाता प्रसूती गृह असे विविध हॉस्पिटलच्या माध्यमातून सोलापूर मध्ये वैद्यकीय सेवा नागरिकांना मिळते. == खेळ == दिवंगत क्रिकेट खेळाडू पॉली उम्रीगर यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात सोलापूरात झाली पुढे ते राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चमकले. नुकतीच (२००८ मध्ये) कु. अनघा देशपांडे हिची भारतीय महिला क्रिकेट संघात निवड झाली आहे. कु. अनघाने नुकत्याच झालेल्या आशिया चषक क्रिकेट स्पर्धेत चमकदार कामगिरी केली आहे. तसेच येथे आजकल एक नाही अनेक प्रकारचे खेळ खेळले जातात. ==प्रसिद्ध व्यक्ती== * डॉ. [[द्वारकानाथ कोटणीस]]- १९३८ मध्ये सैन्याबरोबर चीनला पाठवलेले डाॅक्टर. (दुसरे सिनो - जपानी युद्ध) * [[सुशीलकुमार शिंदे]], माजी मुख्यमंत्री * कवी संजीव (कृष्ण गंगाधर दीक्षित) एप्रिल १४, १९१४ - फेब्रुवारी २८, १९९५) हे मराठी कवी व गीतकार होते * विजयसिंह मोहिते पाटील, माजी उपमुख्यमंत्री *नागराज मंजुळे (दिग्दर्शक) *रिंकु राजगुरू (अभिनेत्री) *शंकरराव येवले, करमाळा (स्वातंत्र्यसैनिक, ज्येष्ठ पत्रकार) == पर्यटन स्थळे == * भुईकोट किल्ला-,सोलापूर शहर *सिद्धेश्वर मंदिर,-सोलापूर शहर * डॉ. द्वारकानाथ कोटणीस यांचे स्मारक *धर्मवीर संभाजी (कंबर) तलाव-,सोलापूर शहर<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/maharashtra/kalkupi-09-dharmveer-sanbhaji-talav-kambar-talav-240829|title=कालकुपी:कंबर तलाव|last=सोनवणे|first=विजयकुमार|date=४ डिसेंबर २०१९|work=सकाळ|access-date=२० डिसेंबर २१०९|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220154921/https://www.esakal.com/maharashtra/kalkupi-09-dharmveer-sanbhaji-talav-kambar-talav-240829|archive-date=2019-12-20|dead-url=|url-status=dead}}</ref> * प्रेरणा भुमी-,सोलापूर * स्मृती वन- सोलापूर * सिद्धेश्वर वनविहार- सोलापूर * संत दामाजी मंदिर-,मंगळवेढा * हत्तरसंग कुडल- ,ता.दक्षिण सोलापूर. * स्वामी समर्थ मंदिर-,अक्कलकोट * श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर-,पंढरपूर *सयाजीराजे पार्क,शिवसृष्टी-अकलूज *अर्धनारी नटेश्वर मंदिर - वेळापूर,अकलूज *होळकर वाडा - पंढरपूर *शिंदे वाडा - पंढरपूर *इंद्र भवन सोलापूर महानगरपालिकेची इमारत *हत्तरसंग कुडल तालुका दक्षिण सोलापूर *कैकाडी महाराज मठ पंढरपूर *नागनाथ मंदिर वडवळ *संत सावतामाळी समाधी मंदिर अरण तालुका माढा *कमलाभवानी मंदिर, करमाळा *श्री स्वामी समर्थ विश्रांतीधाम, बागेहळ्ळी == हे सुद्धा पहा == * [[सोलापूर जिल्हा]] * [[पंढरपूर]] * [[तुळजापूर]] * [[अकलूज]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे == *[http://solapur.gov.in/ सोलापूरचे शासकीय संकेतस्थळ] *[http://zpsolapur.gov.in/ जिल्हा परिषद संकेतस्थळ] {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्हा]] mrz9zpxbdeh1ae0qu3cxx3gpdyalr2c 4 2663 2704024 2703721 2026-08-20T16:20:56Z संतोष गोरे 135680 2704024 wikitext text/x-wiki {{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}} {{सुचालन चावडी}} [[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]] <inputbox> type=fulltext prefix=विकिपीडिया:चावडी break=no width=30 searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा </inputbox> <blockquote style="border:2px solid blue; padding: 2em;"> ====विकिपीडिया समाज==== मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे. विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते. *विकिपीडिया समाज कसा आहे? विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर # संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात # फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता # विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते. वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे. *विकिपीडिया समाज काय नाही. **आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही. **विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात. **विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात. सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही. **विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही. <!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--> </blockquote> __NEWSECTIONLINK__ __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ ==चर्चेचे स्थानांतरण== नमस्कार , मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत रहाणार असून यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख & उदयोन्मुख लेख चर्चा चालू असताना [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या. वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते. वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे. चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. आपला नम्र [[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST) == विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश == <b>अभिनंदन</b> {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे. <b>ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.</b> {| class="wikitable" |+ !सदस्य !लेख !गुण !क्रमांक |- |[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]] |३१ |२९ |१ |- |[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] |२८ |२८ |२ |- |[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]] |१० |९ |३ |- |[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]] |८ |८ |४  |- |[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]] |३ |३ |५ |} [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) ::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) : धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST) ==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान== नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या. या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST) ==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा== मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ, महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे "कोशीय लिखाण कार्य शाळा" सोमवार दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे. कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक दिले जाईल. सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी ह्या संधीचा फायदा घ्यावा. धन्यवाद [[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. :::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास सहभागासाठी आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]]) ==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३== प्रिय समूह सदस्य सस्नेह नमस्कार! विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे. [[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे. शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे. [[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] [[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]] निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे. आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार! आपले विनित, विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३ == मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर == मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन, ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार, दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे. कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक दिले जाईल. सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी ह्या संधीचा फायदा घ्यावा. धन्यवाद [[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी == नमस्कार, माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत. माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का? '''सारांश कोड''': <nowiki>{{Non-free use rationale | Description = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}</nowiki> '''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg <nowiki>धन्यवाद. ~~~~</nowiki> [[विशेष:योगदान/&#126;2026-30631-81|&#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST) :@Tiven2240 धन्यवाद दादा. :कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg :कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे. :धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&#126;2026-30897-57|&#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST) ::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 ::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST) == अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा == {{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांच्याकडे प्रचालकपद आहे. परंतु, १ किंवा अधिक वर्षांहून सदस्य अकार्यरत असल्यास त्यांचे पद काढण्यात येते. {{सदस्य|संपादन गाळणी}} यास प्रचालकपद का आहे? समजले नाही. तसेच {{सदस्य|Omega45}} यांकडे देखील द्रुतमाघारकार पद असून ते अकार्यरत आहेत. तरी यांच्या पदाबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद प्रचालक}} यावर प्रतिसाद द्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST) :संपादन गाळणी हे खाते स्वयंचलितरीत्या संपादनांवर लक्ष ठेवते व योग्य तेथे आडकाठी करते. यासाठी प्रचालक अधिकार असणे आवश्यक आहे. :वरील यादीतील सदस्यांना आठवण म्हणून एक संदेश येथे द्यावा व १५ दिवसांत उत्तर देण्याची विनंती करावी. इतर मार्गे (दूरध्वनी, व्हॉट्सअॅप, इ.) संपर्क साधता येत असेल तर त्याचाही विचार करावा. त्यानंतरही उत्तर न आल्यास त्यांचे (वापरात नसलेले) अधिकार कमी करण्याचा प्रस्ताव मांडावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::संपादन गाळणी हे खाता कोण वापरत आहे? --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:०१, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST) :::सौम्य स्मरण. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:४९, १९ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::::माझ्या माहितीप्रमाणे हे स्वयंचलित खाते आहे. त्याला परवलीचा शब्द आहे का आणि असल्यास कोणाकडे आहे हे माहिती नाही. ::::हे खाते अनेक वर्षांपूर्वीपासून आहे आणि एक माजी प्रचालक यावर काम करीत असत. गाळण्यांमध्ये बदल कोणताही प्रचालक करू शकतो. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:०५, १९ ऑगस्ट २०२६ (IST) == स्थानांतर == @[[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] नमस्कार, नुकतेच आपण काही लेख विकिबुक्स येथे स्थानांतरित केलेले दिसत आहेत, पुढाकार घेतल्याबद्दल अभिनंदन. परंतु मराठी विकिपीडियावरील लेख उडवण्या ऐवजी मी जशी भर घातली तसे केल्यास अती उत्तम होईल असे वाटते. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:१८, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], उल्लेखनियता आणि प्रकल्पाचा परीघ किंवा आपण ज्याला स्कोप म्हणतो तो विचारात घेता, विकीपुस्तकावर पाककृती आणि विकिपीडियावर विश्वकोशीय लेख. मी ह्या लेखांना अनेक वर्षे विकीपुस्तकावर स्थानांतर करण्याचाय वर्गात पहात होतो आज म्हणाल करून टाकाव त्या निमित्ताने एक काम पुढे जाईल. :मला वाटते ह्या पुढे आपल्याला दोन मार्गाने जाता येईल. काय करायचे हे तुम्ही ठरवा. :1 लेख पाककृतीचा असल्याने उल्लेखनीय नाही म्हणून काढून टाकणे. :2 विश्वकोशीय लेखन करून लेख उल्लेखनीय करणे. आणि तो पर्यन्त हटवा साचा तसंच ठेवणे. म्हणजे त्यावर काम करणे आवश्यक आहे हे लक्षात येईल. :धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ११:४३, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] दुसरा पर्याय योग्य राहील. अशा प्रकारच्या लेखास फारसे संदर्भ देखील लागत नाहीत. सध्या तुम्ही लेख स्थानांतरित करावे आणि येथील जुन्या लेखात {{t|बदल}} किंवा {{t|उल्लेखनीयता}} असा साचा जोडावा. मला जसे जमेल तसे मी दुरुस्ती करण्याचा प्रयत्न करत जाईल. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:०७, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! १ ! २ ! ३ |- |- | | | |} 1g33s5nyqn7j6qxzefuskxzdhhj3p2z 2704026 2704024 2026-08-20T16:23:45Z संतोष गोरे 135680 /* स्थानांतर */ 2704026 wikitext text/x-wiki {{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}} {{सुचालन चावडी}} [[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]] <inputbox> type=fulltext prefix=विकिपीडिया:चावडी break=no width=30 searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा </inputbox> <blockquote style="border:2px solid blue; padding: 2em;"> ====विकिपीडिया समाज==== मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे. विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते. *विकिपीडिया समाज कसा आहे? विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर # संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात # फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता # विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते. वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे. *विकिपीडिया समाज काय नाही. **आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही. **विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात. **विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात. सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही. **विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही. <!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--> </blockquote> __NEWSECTIONLINK__ __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ ==चर्चेचे स्थानांतरण== नमस्कार , मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत रहाणार असून यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख & उदयोन्मुख लेख चर्चा चालू असताना [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या. वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते. वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे. चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. आपला नम्र [[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST) == विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश == <b>अभिनंदन</b> {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे. <b>ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.</b> {| class="wikitable" |+ !सदस्य !लेख !गुण !क्रमांक |- |[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]] |३१ |२९ |१ |- |[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] |२८ |२८ |२ |- |[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]] |१० |९ |३ |- |[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]] |८ |८ |४  |- |[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]] |३ |३ |५ |} [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) ::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;"> 💬</span>]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST) :. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) : धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST) ==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान== नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या. या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST) ==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा== मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ, महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे "कोशीय लिखाण कार्य शाळा" सोमवार दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे. कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक दिले जाईल. सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी ह्या संधीचा फायदा घ्यावा. धन्यवाद [[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST) :: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. :::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास सहभागासाठी आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]]) ==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३== प्रिय समूह सदस्य सस्नेह नमस्कार! विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे. [[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे. शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे. [[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] [[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]] निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे. आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार! आपले विनित, विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३ == मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर == मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन, ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार, दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे. कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक दिले जाईल. सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी ह्या संधीचा फायदा घ्यावा. धन्यवाद [[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी == नमस्कार, माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत. माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का? '''सारांश कोड''': <nowiki>{{Non-free use rationale | Description = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}</nowiki> '''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg <nowiki>धन्यवाद. ~~~~</nowiki> [[विशेष:योगदान/&#126;2026-30631-81|&#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST) :@Tiven2240 धन्यवाद दादा. :कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg :कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे. :धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&#126;2026-30897-57|&#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST) ::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 ::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST) == अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा == {{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांच्याकडे प्रचालकपद आहे. परंतु, १ किंवा अधिक वर्षांहून सदस्य अकार्यरत असल्यास त्यांचे पद काढण्यात येते. {{सदस्य|संपादन गाळणी}} यास प्रचालकपद का आहे? समजले नाही. तसेच {{सदस्य|Omega45}} यांकडे देखील द्रुतमाघारकार पद असून ते अकार्यरत आहेत. तरी यांच्या पदाबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद प्रचालक}} यावर प्रतिसाद द्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST) :संपादन गाळणी हे खाते स्वयंचलितरीत्या संपादनांवर लक्ष ठेवते व योग्य तेथे आडकाठी करते. यासाठी प्रचालक अधिकार असणे आवश्यक आहे. :वरील यादीतील सदस्यांना आठवण म्हणून एक संदेश येथे द्यावा व १५ दिवसांत उत्तर देण्याची विनंती करावी. इतर मार्गे (दूरध्वनी, व्हॉट्सअॅप, इ.) संपर्क साधता येत असेल तर त्याचाही विचार करावा. त्यानंतरही उत्तर न आल्यास त्यांचे (वापरात नसलेले) अधिकार कमी करण्याचा प्रस्ताव मांडावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::संपादन गाळणी हे खाता कोण वापरत आहे? --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:०१, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST) :::सौम्य स्मरण. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:४९, १९ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::::माझ्या माहितीप्रमाणे हे स्वयंचलित खाते आहे. त्याला परवलीचा शब्द आहे का आणि असल्यास कोणाकडे आहे हे माहिती नाही. ::::हे खाते अनेक वर्षांपूर्वीपासून आहे आणि एक माजी प्रचालक यावर काम करीत असत. गाळण्यांमध्ये बदल कोणताही प्रचालक करू शकतो. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:०५, १९ ऑगस्ट २०२६ (IST) == स्थानांतर == @[[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] नमस्कार, नुकतेच आपण काही लेख विकिबुक्स येथे स्थानांतरित केलेले दिसत आहेत, पुढाकार घेतल्याबद्दल अभिनंदन. परंतु मराठी विकिपीडियावरील लेख उडवण्या ऐवजी मी जशी भर घातली तसे केल्यास अती उत्तम होईल असे वाटते. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:१८, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) :@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], उल्लेखनियता आणि प्रकल्पाचा परीघ किंवा आपण ज्याला स्कोप म्हणतो तो विचारात घेता, विकीपुस्तकावर पाककृती आणि विकिपीडियावर विश्वकोशीय लेख. मी ह्या लेखांना अनेक वर्षे विकीपुस्तकावर स्थानांतर करण्याचाय वर्गात पहात होतो आज म्हणाल करून टाकाव त्या निमित्ताने एक काम पुढे जाईल. :मला वाटते ह्या पुढे आपल्याला दोन मार्गाने जाता येईल. काय करायचे हे तुम्ही ठरवा. :1 लेख पाककृतीचा असल्याने उल्लेखनीय नाही म्हणून काढून टाकणे. :2 विश्वकोशीय लेखन करून लेख उल्लेखनीय करणे. आणि तो पर्यन्त हटवा साचा तसंच ठेवणे. म्हणजे त्यावर काम करणे आवश्यक आहे हे लक्षात येईल. :धन्यवाद. [[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ११:४३, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:QueerEcofeminist|QueerEcofeminist]] दुसरा पर्याय योग्य राहील. अशा प्रकारच्या लेखास फारसे संदर्भ देखील लागत नाहीत. सध्या तुम्ही लेख स्थानांतरित करावे आणि येथील जुन्या लेखात {{t|बदल}} किंवा {{t|उल्लेखनीयता}} असा साचा जोडावा. मला जसे जमेल तसे मी दुरुस्ती करण्याचा प्रयत्न करत जाईल. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:०७, ११ ऑगस्ट २०२६ (IST) [[:वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख|मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! १ ! २ ! ३ |- |- | | | |} tbsc3jcvjcc286wo9mj9hivc60ts4wp 0 8184 2704214 2699395 2026-08-21T11:08:46Z Dharmadhyaksha 28394 2704214 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{Location map+|नागालँड|width={{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|350}}|float={{#switch:{{{float|}}}|"center"|center=center|"left"|left=left|"right"|right=right|"none"|none=none}} |alt=नागालँडचे १५ जिल्हे |caption=नागालॅंड राज्यामधील १५ जिल्हे. |places= {{Location map~|नागालँड |lat=25.7916|long=93.7818|position=right|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[चुमौकेडिमा जिल्हा|चुमौकेडिमा]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.92|long=93.73|position=left|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[दिमापूर जिल्हा|दिमापूर]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.8992|long=94.7808|position=bottom|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[किफाइर जिल्हा|किफाइर]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.6701|long=94.1077|position=left|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[कोहिमा जिल्हा|कोहिमा]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.4685|long=94.8092|position=top|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[लोंगलेंग जिल्हा|लोंगलेंग]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.32|long=94.50|position=top|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[मोकोकचुंग जिल्हा|मोकोकचुंग]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.75|long=95.1|position=left|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[मोन जिल्हा|मोन]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.9089|long=93.9899|position=top|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[नियुलांड जिल्हा|नियुलांड]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.2167|long=94.9919|position=bottom|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[नोक्लाक जिल्हा|नोक्लाक]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.554|long=93.7406|position=left|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[पेरेन जिल्हा|पेरेन]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.6667|long=94.5000|position=left|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[फेक जिल्हा|फेक]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.271559|long=94.831384|position=right|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[तुएनसांग जिल्हा|तुएनसांग]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=25.919530|long=94.219842|position=right|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[सेमिन्यू जिल्हा|सेमिन्यू]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.1|long=94.27|position=top|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[वोखा जिल्हा|वोखा]]</span>}} {{Location map~|नागालँड |lat=26.020164|long=94.530842|position=top|mark=Red_pog.svg|marksize=6|label_size=70|alt= |label=<span style="WHITE-SPACE: nowrap">[[झुन्हेबोटो जिल्हा|झुन्हेबोटो]]</span>}} }} भारत देशाच्या [[नागालँड]] राज्यात एकूण १७ जिल्हे आहेत.<ref>{{cite web|title=Districts of Nagaland|url=http://districts.nic.in/disdetails.aspx?str_state=bmw=|work=A Gateway to Districts of India on the Web|publisher=National Informatics Centre|accessdate=4 January 2013|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235534/http://districts.nic.in/disdetails.aspx?str_state=bmw=|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> ==इतिहास== १ डिसेंबर १९५७ रोजी, आसाममधील "नागा हिल्स जिल्हा" आणि नॉर्थ-ईस्ट फ्रंटियर एजन्सीचा (सध्याचे [[अरुणाचल प्रदेश]]) "तुएनसांग फ्रंटियर विभाग" यांना एकत्र करून "नागा हिल्स तुएनसांग क्षेत्र" हे केंद्रशासित क्षेत्र निर्माण करण्यात आले. त्यावेळी, पूर्वीचे उपविभाग हे [[कोहिमा जिल्हा]], [[मोकोकचुंग जिल्हा]] आणि [[तुएनसांग जिल्हा]] बनले. फेब्रुवारी १९६१ मध्ये नागा हिल्स तुएनसांग क्षेत्राचे नाव बदलून [[नागालँड]] असे करण्यात आले आणि डिसेंबर १९६३ मध्ये नागालँड हे भारताचे १६ वे राज्य बनले. ९ डिसेंबर १९७३ रोजी मोकोकचुंग जिल्ह्यातून [[वोखा जिल्हा|वोखा]] आणि [[झुन्हेबोटो जिल्हा|झुन्हेबोटो]] हे नवीन जिल्हे, तुएनसांग जिल्ह्यातून [[मोन जिल्हा]] आणि कोहिमा जिल्ह्यातून [[फेक जिल्हा]] निर्माण करण्यात आले.<ref name="2011Mokokchung-dchb">{{cite web |title=District Census Handbook Mokokchung |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1302_PART_B_DCHB_MOKOKCHUNG.pdf|publisher=Census of India|date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114004055/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1302_PART_B_DCHB_MOKOKCHUNG.pdf |archive-date=14 November 2015}}</ref> २ डिसेंबर १९९७ रोजी कोहिमा जिल्ह्यातून [[दिमापूर जिल्हा]] वेगळा करण्यात आला आणि एप्रिल १९९८ मध्ये त्याचे उद्घाटन झाले.<ref>{{cite web|title=Know Your Districts: Phek - The Morung Express|url=http://morungexpress.com/know-districts-phek/|website=The Morung Express|date=8 June 2016|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190606205430/http://morungexpress.com/know-districts-phek/|archive-date=6 June 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=About Wokha|url=http://wokha.nic.in/about%20wokha.htm|publisher=Wokha Dist Administration|date=2010}}</ref> २४ ऑक्टोबर २००३ रोजी आणखी तीन जिल्ह्यांची भर पडली: [[किफाइर जिल्हा]], [[लोंगलेंग जिल्हा]] आणि [[पेरेन जिल्हा]]. किफाइर आणि लोंगलेंग हे जिल्हे तुएनसांग जिल्ह्यातून, तर पेरेन जिल्हा कोहिमा जिल्ह्यातून वेगळे करून निर्माण करण्यात आले.<ref>{{cite book |title=Socio-Economic Profile of Rural India (series II) |last1=Patra |first1=S. C. |last2=Vachhani |first2=Ashish |publisher=Concept Publishing Company |year=2011 |isbn=9788180697241 |page=106 |url=https://books.google.com/books?id=f7UTH5ROsKAC&pg=PA106 |accessdate=2014-08-06}}</ref><ref>{{cite web|title=Nagaland: Know Your Districts - An overview -III - The Morung Express|url=http://morungexpress.com/nagaland-know-districts-overview-iii/|website=The Morung Express|date=17 October 2017|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520153243/http://morungexpress.com/nagaland-know-districts-overview-iii/|archive-date=20 May 2019|url-status=dead}}</ref> [[नोक्लाक जिल्हा]] हा २० जानेवारी २०२१ रोजी निर्माण करण्यात आला; यापूर्वी तो तुएनसांग जिल्ह्याचा भाग होता.<ref>{{cite news|title=Noklak is Nagaland's youngest district|url=http://www.easternmirrornagaland.com/noklak-is-nagalands-youngest-district/|work=Eastern Mirror|date=21 December 2017}}</ref> १८ डिसेंबर २०२१ रोजी तीन नवीन जिल्ह्यांची निर्मिती करण्यात आली: दिमापूर जिल्ह्यातून [[चुमौकेडिमा जिल्हा]] आणि [[नियुलांड जिल्हा]], तसेच कोहिमा जिल्ह्यातून [[सेमिन्यू जिल्हा]] वेगळे करून हे जिल्हे तयार करण्यात आले.<ref>{{cite news|title=Nagaland to have 3 more districts|url=http://www.nagalandpost.com/nagaland-to-have-3-more-districts/246940.html|newspaper=[[Nagaland Post]]|date=18 December 2021|access-date=19 December 2021|archive-date=2021-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219032136/http://www.nagalandpost.com/nagaland-to-have-3-more-districts/246940.html|url-status=dead}}</ref> १९ जानेवारी २०२२ रोजी, तुएनसांग जिल्ह्यातून वेगळा करून [[शमाटोर जिल्हा]] हा नागालँडचा १६ वा जिल्हा म्हणून निर्माण करण्यात आला.<ref>{{cite news|title=Nagaland govt grants district status to Shamator|url=https://theprint.in/india/nagaland-govt-grants-district-status-to-shamator/807811/|newspaper=[[ThePrint]]|date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> २०२४ मध्ये, फेक जिल्ह्यातील मेलुरी उपविभागाचा दर्जा वाढवून [[मेलुरी जिल्हा]] तयार करण्यात आला.<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2024-10-30 |title=Meluri gets district status |url=https://nagalandtribune.in/meluri-gets-district-status/ |access-date=2024-11-01 |website=Nagaland Tribune |language=en-US}}</ref> ==यादी== {|class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! जिल्हा !! मुख्यालय !! क्षेत्रफळ<br>(किमी²) !! उंची<br>(मी) !! लोकसंख्या<br>एकूण<ref name="2011census-A3">{{cite web|title=Primary Census Abstract |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|date=2011|quote="Select State Nagaland, Select District All, Submit"}}</ref> !! लोकसंख्या<br>ग्रामीण !! लोकसंख्या<br>शहरी !! निर्मिती !! नकाशा |- | १ || [[चुमौकेडिमा जिल्हा]] || [[चुमौकेडिमा]] || ५७० || १७१ || १,२५,४०० || ८१,८८४ || ४३,५१६ || २०२१ || [[File:Chümoukedima in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | २ || [[दिमापूर जिल्हा]] || [[दिमापूर]] || ७० || १४५ || १,७०,००० || ० || १,७०,००० || १९९७ || [[File:Dimapur in Nagaland (India).svg |100x100px]] |- | ३ || [[किफाइर जिल्हा]] || [[किफाइर]] || १,१३० || ८९६ || ७४,००४ || ५७,५१७ || १६,४८७ || २००४ || [[File:Kiphire in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ४ || [[कोहिमा जिल्हा]] || [[कोहिमा]] || १,२०७ || १,४४४ || २,६७,९८८ || १,४६,९०० || १,२१,०८८ || १९५७ || [[File:Kohima in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ५ || [[लोंगलेंग जिल्हा]] || [[लोंगलेंग]] || ५६२ || १,०६६ || ५०,४८४ || ४२,८७१ || ७,६१३ || २००४ || [[File:Longleng in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ६ || [[मेलुरी जिल्हा]] || [[मेलुरी]] || १,०११ || 1,१२४ || २२,५५८ || - || - || २०२४ || - |- | ७ || [[मोकोकचुंग जिल्हा]] || [[मोकोकचुंग]] || १,६१५ || १,३२५ || १,९४,६२२ || १,३८,८९७ || ५५,७२५ || १९५७ || [[File:Mokokchung in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ८ || [[मोन जिल्हा]] || [[मोन, India|मोन]] || १,७८६ || ६५५ || २,५०,२६० || २,१५,८१६ || ३४,४४४ || १९७३ || [[File:Mon in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ९ || [[नियुलांड जिल्हा]] || [[नियुलांड]] || n/a || १५४ || ११,८७६ || ११,८७६ || ० || २०२१ || [[File:Niuland in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १० || [[नोक्लाक जिल्हा]] || [[नोक्लाक]] || १,१५२ || || ५९,३०० || ५९,३०० || ० || २०१७ || [[File:Noklak in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | ११ || [[पेरेन जिल्हा]] || [[पेरेन]] || २,३०० || १,४४५ || ९५,२१९ || ८१,४२९ || १३,७९० || २००४ || [[File:Peren in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १२ || [[फेक जिल्हा]] || [[फेक]] || २,०२६ || १,५२४ || १,६३,४१८ || १,३८,८४३ || २४,५७५ || १९७३ || [[File:Phek in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १३ || [[शामाटोर जिल्हा]] || [[शामाटोर]] || ४१० || || १२,७२६ || - || - || २०२२ || [[File:Shamator in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १५ || [[तुएनसांग जिल्हा]] || [[तुएनसांग]] || २,५३६ || १,३७१ || १,३७,२९६ || १,००,५२२ || ३६,७७४ || १९५७ || [[File:Tuensang in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १४ || [[सेमिन्यू जिल्हा]] || [[सेमिन्यू]] || २५६ || १,२६१ || ६३,६२९ || ६०,७६६ || २,८६३ || २०२१ || [[File:Tseminyu in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १६ || [[वोखा जिल्हा]] || [[वोखा]] || १,६२८ || १,३१३ || १,६६,३४३ || १,३१,३३९ || ३५,००४ || १९७३ || [[File:Wokha in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- | १७ || [[झुन्हेबोटो जिल्हा]] || [[झुन्हेबोटो]] || १,२५५ || १,८५२ || १,४०,७५७ || १,१३,१६० || २७,५९७ || १९७३ || [[File:Zunheboto in Nagaland (India).svg|100x100px]] |- |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{नागालॅंड - जिल्हे}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] ew8kyvya7fm0nl3ndfp7vh8a0g6c2eo 10 8214 2704215 2544447 2026-08-21T11:09:19Z Dharmadhyaksha 28394 2704215 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = नागालँड - जिल्हे |title = [[नागालँड]] राज्यामधील [[नागालँडमधील जिल्हे|जिल्हे]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = [[कोहिमा जिल्हा|कोहिमा]]{{*}}[[झुन्हेबोटो जिल्हा|झुन्हेबोटो]]{{*}}[[तुएनसांग जिल्हा|तुएनसांग]]{{*}}[[दिमापूर जिल्हा|दिमापूर]]{{*}}[[पेरेन जिल्हा|पेरेन]]{{*}}[[फेक जिल्हा|फेक]]{{*}}[[मोकोकचुंग जिल्हा|मोकोकचुंग]]{{*}}[[मोन जिल्हा|मोन]]{{*}}[[वोखा जिल्हा|वोखा]]{{*}}[[किफैर जिल्हा|किफैर]]{{*}}[[लोंगलेंग जिल्हा|लोंगलेंग]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे]] [[वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे|*]] </noinclude> oj02w14hz2lst8bmlzkrum33k7sniri 0 11717 2704112 2587799 2026-08-21T01:16:17Z अभय नातू 206 संदर्भ 2704112 wikitext text/x-wiki {{ऑगस्ट दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑगस्ट|२१|२३३|२३४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५२६|१५२६]] - [[स्पेन]]च्या दर्यावर्दी [[लुकास वास्क्वेझ दि इलॉन]] याने [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकेत]] युरोपियन वसाहत स्थापन करण्याचा पहिला प्रयत्न केला.<ref>{{cite book |last=हॉफमन |first=पॉल ई. |title=अ न्यू अंडालुसिया अँड द वे टू द ओरिएंट |publisher=लुईझियाना स्टेट युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९९०}}</ref> === सतरावे शतक === * [[इ.स. १६१४|१६१४]] - [[हंगेरी]]ची काउंटेस [[इलिझाबेथ बाथरी]] हिचा बंदिवासात मृत्यू झाला; तिच्यावर शेकडो तरुण मुलींच्या हत्येचा आरोप होता.<ref>{{cite book |last=थॉर्न |first=टोनी |title=काउंटेस ड्रॅकुला |publisher=ब्लूम्सबरी |year=१९९७}}</ref> * [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[स्कॉटलंड]]मध्ये [[डंकेल्डची लढाई]] मध्ये जॅकोबी सैन्याचा पराभव झाला.<ref>{{cite book |last=हॉपकिन्स |first=पॉल |title=ग्लेनको अँड द एंड ऑफ द जॅकोबाईट रिपब्लिकन |publisher=जॉन डोनाल्ड |year=१९९८}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७०|१७७०]] - [[ग्रेट ब्रिटन|ब्रिटिश]] शोधक [[जेम्स कूक]] याने [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या पूर्व किनारपट्टीवर ताबा मिळवून त्याला ब्रिटनचे साम्राज्य म्हणून घोषित केले.<ref>{{cite book |last=हॉफमन |first=रिचर्ड |title=कॅप्टन जेम्स कूक: अ लाइफ |publisher=पँथिऑन |year=१९७८}}</ref> * [[इ.स. १७७२|१७७२]] - [[स्वीडन]]चा राजा [[गुस्ताव तिसरा]] याने सत्तापालट पूर्ण करून निरंकुश राजेशाही पुन्हा प्रस्थापित केली.<ref>{{cite book |last=स्कॉट |first=एच. एम. |title=द इमर्जन्स ऑफ द ईस्ट युरोपियन पावर्स |publisher=कॅम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=२००१}}</ref> * [[इ.स. १७९१|१७९१]] - [[हैती]]मध्ये [[हैतीतील गुलामांचा विद्रोह]] सुरू झाला. यातून हैतीला स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite book |last=जेम्स |first=सी. एल. आर. |title=द ब्लॅक जॅकोबिन्स |publisher=रँडम हाऊस |year=१९३८}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८३१|१८३१]] - [[नॅट रनर]]च्या नेतृत्त्वाखाली [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेत]] गुलामांनी मोठा विद्रोह केला.<ref>{{cite book |last=ऑट |first=स्टीफन बी. |title=द कन्फेशन्स ऑफ नॅट रनर |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=२०१५}}</ref> * [[इ.स. १८४२| १८४२]] - [[तास्मानिया]] येथे [[ऑस्ट्रेलियन]] वसाहतीतील पहिली कोळसा खाण सुरू झाली.<ref>{{cite book |last=बॉइस |first=जेम्स |title=व्हॅन डीमेन्स लँड |publisher=ब्लॅक Inc. |year=२००८}}</ref> * [[इ.स. १८५८|१८५८]] - [[इलिनॉय]]मध्ये [[अब्राहम लिंकन]] आणि [[स्टीफन डग्लस]] यांच्यातील ऐतिहासिक वादाला (Debates) सुरुवात झाली.<ref>{{cite book |last=डोनाल्ड |first=डेव्हिड हर्बर्ट |title=लिंकन |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=१९९५}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[पेरिस]] येथील [[लूव्र]] संग्रहालयातून प्रसिद्ध चित्रकृती [[मोना लिसा]]ची चोरी झाली.<ref>{{cite news |title=Mona Lisa Stolen from Louvre |url=https://www.nytimes.com/ |work=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=२२ ऑगस्ट १९११ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्सचे]] अध्यक्ष [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]] यांनी [[हवाई]] हे अमेरिकेचे ५० वे राज्य घोषित करणाऱ्या आदेशावर स्वाक्षरी केली.<ref>{{cite web |title=President Dwight D. Eisenhower signs proclamation admitting Hawaii into the Union |url=https://www.archives.gov/ |publisher=नॅशनल आर्काइव्ह्ज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[भारत]]-[[नेपाळ]] सीमेवर तीव्र [[भूकंप]] होऊन १,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite news |title=Nepal-India Earthquake Kills Hundreds |url=https://www.nytimes.com/ |work=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=२२ ऑगस्ट १९८८ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[सोव्हिएत युनियन]]चे अध्यक्ष [[मिखाईल गोर्बाचेव]] यांच्याविरोधातील सत्तापालटाचा प्रयत्न कोसळला.<ref>{{cite news |title=Soviet Coup Collapses |url=https://www.bbc.com/news |publisher=[[बीबीसी न्यूझ]] |date=२१ ऑगस्ट १९९१ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ११६५|११६५]] - [[फिलिप दुसरा, फ्रांस|फिलिप दुसरा]], [[फ्रांस|फ्रान्सचा]] राजा.<ref>{{cite book |last=ब्रॅडबरी |first=जिम |title=फिलिप ऑगस्टस: किंग ऑफ फ्रान्स ११७९-१२२३ |publisher=लॉंगमन |year=१९९८}}</ref> * [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[अफोन्सो सहावा, पोर्तुगाल|अफोन्सो सहावा]], [[पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=लिव्हरमोअर |first=एच. व्ही. |title=अ न्यू हिस्ट्री ऑफ पोर्तुगाल |publisher=कॅम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९६६}}</ref> * [[इ.स. १७६५|१७६५]] - [[विल्यम चौथा, इंग्लंड|विल्यम चौथा]], [[युनायटेड किंगडम]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=झिग्लर |first=फिलिप |title=किंग विल्यम चौथा |publisher=कॉलिन्स |year=१९७१}}</ref> * [[इ.स. १७८९|१७८९]] - [[ऑगस्टिन लुई कॉशी]], [[:वर्ग:फ्रेंच गणितज्ञ|फ्रेंच गणितज्ञ]].<ref>{{cite book |last=बेल |first=ई. टी. |title=मेन ऑफ मॅथेमॅटिक्स |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=१९३७}}</ref> * [[इ.स. १९१०|१९१०]] - [[नारायण श्रीधर बेंद्रे]], [[:वर्ग:भारतीय चित्रकार|भारतीय]]/[[:वर्ग:मराठी चित्रकार|मराठी चित्रकार]].<ref>{{cite book |last=बेंद्रे |first=एन. एस. |title=बेंद्रे: द पेंटर अँड द मॅन |publisher=ललित कला अकादमी |year=१९९२}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[सुधाकरराव नाईक]], [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] माजी मुख्यमंत्री आणि [[जलसंधारण|जलसंधारणाचे]] जनक.<ref>{{cite news |title=Sudhakarrao Naik Profile |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[केनी रॉजर्स]], [[:वर्ग:अमेरिकन संगीतकार|अमेरिकन संगीतकार]].<ref>{{cite news |title=Kenny Rogers Obituary |url=https://www.theguardian.com/ |work=[[द गार्डियन]] |date=२१ मार्च २०२० |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[फेस्टस मोगे]], [[:वर्ग:बोत्स्वानाचे राष्ट्राध्यक्ष|बोत्स्वानाचा राष्ट्राध्यक्ष]].<ref>{{cite web |title=Festus Mogae Bio |url=https://www.britannica.com/biography/Festus-Mogae |publisher=[[एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[पेरी क्रिस्टी]], [[:वर्ग:बहामासचे राष्ट्राध्यक्ष|बहामासचे पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |title=Perry Christie Biography |url=https://www.bahamas.gov.bs/ |publisher=बहामास सरकार |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[मोहम्मद सहावा, मोरोक्को|मोहम्मद सहावा]], [[मोरोक्को]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=पेननेल |first=सी. आर. |title=मोरोक्को सिन्स १८३० |publisher=न्यू यॉर्क युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=२०००}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[सर्गेइ ब्रिन]], [[गूगल|गूगलचा]] सह-संस्थापक.<ref>{{cite book |last=व्हिसे |first=डेव्हिड |title=द गूगल स्टोरी |publisher=डबलडे |year=२००५}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[सायमन कटिच]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Simon Katich Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८४|१९८४]] - [[नील डेक्स्टर]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Neil Dexter Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[युसेन बोल्ट]], [[जमैका|जमैकाचा]] धावपटू.<ref>{{cite web |title=Usain Bolt Profile |url=https://worldathletics.org/ |publisher=वर्ल्ड ॲथलेटिक्स |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[विष्णू दिगंबर पलुसकर]], मराठी [[:वर्ग:हिंदुस्तानी गायक|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक]].<ref>{{cite book |last=पलुसकर |first=व्ही. डी. |title=संगीत बालप्रकाश |publisher=गंंधर्व महाविद्यालय |year=१९३२}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[लेऑन ट्रॉट्स्की]], [[रशिया|रशियन]] क्रांतिकारी व राजकीय नेता.<ref>{{cite book |last=डॉयचर |first=आयझॅक |title=द प्रॉफेट आऊटकास्ट: ट्रॉट्स्की १९२९-१९४० |publisher=ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९६३}}</ref> * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[विनू मांकड]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Vinoo Mankad Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८२|१९८२]] - [[सोभुझा दुसरा, स्वाझीलॅंड|सोभुझा दुसरा]], [[स्वाझीलँड]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=कुपेर |first=हिल्डा |title=सोभुझा २: किंग ऑफ स्वाझीलॅंड |publisher=डकवर्थ |year=१९७८}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[सुब्रमण्यम चंद्रशेखर]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|भारतीय-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |title=Subrahmanyan Chandrasekhar Nobel Bio |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1983/summary/ |publisher=[[नोबेल फाउंडेशन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[शरद तळवलकर]], [[:वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते|मराठी चित्रपट अभिनेता]].<ref>{{cite news |title=Sharad Talwalkar Passes Away |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |date=२२ ऑगस्ट २००१ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[बिस्मिल्ला खॉं|उस्ताद बिस्मिल्ला खॉं]], ख्यातनाम भारतीय सनईवादक.<ref>{{cite news |title=Ustad Bismillah Khan Passes Away |url=https://www.thehindu.com/ |work=[[द हिंदू]] |date=२२ ऑगस्ट २००६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन.<ref>{{cite web |title=World Senior Citizens Day |url=https://www.un.org/ |publisher=[[संयुक्त राष्ट्रे]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||august/21}} [[ऑगस्ट १९]] - [[ऑगस्ट २०]] - '''ऑगस्ट २१''' - [[ऑगस्ट २२]] - [[ऑगस्ट २३]] - [[ऑगस्ट महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] pp2dmpe56mp0gmuzw0taee7yzie1h65 2704113 2704112 2026-08-21T01:16:52Z अभय नातू 206 /* विसावे शतक */ 2704113 wikitext text/x-wiki {{ऑगस्ट दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|ऑगस्ट|२१|२३३|२३४}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === सोळावे शतक === * [[इ.स. १५२६|१५२६]] - [[स्पेन]]च्या दर्यावर्दी [[लुकास वास्क्वेझ दि इलॉन]] याने [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकेत]] युरोपियन वसाहत स्थापन करण्याचा पहिला प्रयत्न केला.<ref>{{cite book |last=हॉफमन |first=पॉल ई. |title=अ न्यू अंडालुसिया अँड द वे टू द ओरिएंट |publisher=लुईझियाना स्टेट युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९९०}}</ref> === सतरावे शतक === * [[इ.स. १६१४|१६१४]] - [[हंगेरी]]ची काउंटेस [[इलिझाबेथ बाथरी]] हिचा बंदिवासात मृत्यू झाला; तिच्यावर शेकडो तरुण मुलींच्या हत्येचा आरोप होता.<ref>{{cite book |last=थॉर्न |first=टोनी |title=काउंटेस ड्रॅकुला |publisher=ब्लूम्सबरी |year=१९९७}}</ref> * [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[स्कॉटलंड]]मध्ये [[डंकेल्डची लढाई]] मध्ये जॅकोबी सैन्याचा पराभव झाला.<ref>{{cite book |last=हॉपकिन्स |first=पॉल |title=ग्लेनको अँड द एंड ऑफ द जॅकोबाईट रिपब्लिकन |publisher=जॉन डोनाल्ड |year=१९९८}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७७०|१७७०]] - [[ग्रेट ब्रिटन|ब्रिटिश]] शोधक [[जेम्स कूक]] याने [[ऑस्ट्रेलिया]]च्या पूर्व किनारपट्टीवर ताबा मिळवून त्याला ब्रिटनचे साम्राज्य म्हणून घोषित केले.<ref>{{cite book |last=हॉफमन |first=रिचर्ड |title=कॅप्टन जेम्स कूक: अ लाइफ |publisher=पँथिऑन |year=१९७८}}</ref> * [[इ.स. १७७२|१७७२]] - [[स्वीडन]]चा राजा [[गुस्ताव तिसरा]] याने सत्तापालट पूर्ण करून निरंकुश राजेशाही पुन्हा प्रस्थापित केली.<ref>{{cite book |last=स्कॉट |first=एच. एम. |title=द इमर्जन्स ऑफ द ईस्ट युरोपियन पावर्स |publisher=कॅम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=२००१}}</ref> * [[इ.स. १७९१|१७९१]] - [[हैती]]मध्ये [[हैतीतील गुलामांचा विद्रोह]] सुरू झाला. यातून हैतीला स्वातंत्र्य मिळाले.<ref>{{cite book |last=जेम्स |first=सी. एल. आर. |title=द ब्लॅक जॅकोबिन्स |publisher=रँडम हाऊस |year=१९३८}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८३१|१८३१]] - [[नॅट रनर]]च्या नेतृत्त्वाखाली [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेत]] गुलामांनी मोठा विद्रोह केला.<ref>{{cite book |last=ऑट |first=स्टीफन बी. |title=द कन्फेशन्स ऑफ नॅट रनर |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=२०१५}}</ref> * [[इ.स. १८४२| १८४२]] - [[तास्मानिया]] येथे [[ऑस्ट्रेलियन]] वसाहतीतील पहिली कोळसा खाण सुरू झाली.<ref>{{cite book |last=बॉइस |first=जेम्स |title=व्हॅन डीमेन्स लँड |publisher=ब्लॅक Inc. |year=२००८}}</ref> * [[इ.स. १८५८|१८५८]] - [[इलिनॉय]]मध्ये [[अब्राहम लिंकन]] आणि [[स्टीफन डग्लस]] यांच्यातील ऐतिहासिक वादाला (Debates) सुरुवात झाली.<ref>{{cite book |last=डोनाल्ड |first=डेव्हिड हर्बर्ट |title=लिंकन |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=१९९५}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[पॅरिस]] येथील [[लूव्र]] संग्रहालयातून प्रसिद्ध चित्रकृती [[मोना लिसा]]ची चोरी झाली.<ref>{{cite news |title=Mona Lisa Stolen from Louvre |url=https://www.nytimes.com/ |work=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=२२ ऑगस्ट १९११ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्सचे]] अध्यक्ष [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर]] यांनी [[हवाई]] हे अमेरिकेचे ५० वे राज्य घोषित करणाऱ्या आदेशावर स्वाक्षरी केली.<ref>{{cite web |title=President Dwight D. Eisenhower signs proclamation admitting Hawaii into the Union |url=https://www.archives.gov/ |publisher=नॅशनल आर्काइव्ह्ज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[भारत]]-[[नेपाळ]] सीमेवर तीव्र [[भूकंप]] होऊन १,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite news |title=Nepal-India Earthquake Kills Hundreds |url=https://www.nytimes.com/ |work=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |date=२२ ऑगस्ट १९८८ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[सोव्हिएत युनियन]]चे अध्यक्ष [[मिखाईल गोर्बाचेव]] यांच्याविरोधातील सत्तापालटाचा प्रयत्न कोसळला.<ref>{{cite news |title=Soviet Coup Collapses |url=https://www.bbc.com/news |publisher=[[बीबीसी न्यूझ]] |date=२१ ऑगस्ट १९९१ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ११६५|११६५]] - [[फिलिप दुसरा, फ्रांस|फिलिप दुसरा]], [[फ्रांस|फ्रान्सचा]] राजा.<ref>{{cite book |last=ब्रॅडबरी |first=जिम |title=फिलिप ऑगस्टस: किंग ऑफ फ्रान्स ११७९-१२२३ |publisher=लॉंगमन |year=१९९८}}</ref> * [[इ.स. १६४३|१६४३]] - [[अफोन्सो सहावा, पोर्तुगाल|अफोन्सो सहावा]], [[पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=लिव्हरमोअर |first=एच. व्ही. |title=अ न्यू हिस्ट्री ऑफ पोर्तुगाल |publisher=कॅम्ब्रिज युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९६६}}</ref> * [[इ.स. १७६५|१७६५]] - [[विल्यम चौथा, इंग्लंड|विल्यम चौथा]], [[युनायटेड किंगडम]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=झिग्लर |first=फिलिप |title=किंग विल्यम चौथा |publisher=कॉलिन्स |year=१९७१}}</ref> * [[इ.स. १७८९|१७८९]] - [[ऑगस्टिन लुई कॉशी]], [[:वर्ग:फ्रेंच गणितज्ञ|फ्रेंच गणितज्ञ]].<ref>{{cite book |last=बेल |first=ई. टी. |title=मेन ऑफ मॅथेमॅटिक्स |publisher=सायमन अँड शुस्टर |year=१९३७}}</ref> * [[इ.स. १९१०|१९१०]] - [[नारायण श्रीधर बेंद्रे]], [[:वर्ग:भारतीय चित्रकार|भारतीय]]/[[:वर्ग:मराठी चित्रकार|मराठी चित्रकार]].<ref>{{cite book |last=बेंद्रे |first=एन. एस. |title=बेंद्रे: द पेंटर अँड द मॅन |publisher=ललित कला अकादमी |year=१९९२}}</ref> * [[इ.स. १९३४|१९३४]] - [[सुधाकरराव नाईक]], [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] माजी मुख्यमंत्री आणि [[जलसंधारण|जलसंधारणाचे]] जनक.<ref>{{cite news |title=Sudhakarrao Naik Profile |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[केनी रॉजर्स]], [[:वर्ग:अमेरिकन संगीतकार|अमेरिकन संगीतकार]].<ref>{{cite news |title=Kenny Rogers Obituary |url=https://www.theguardian.com/ |work=[[द गार्डियन]] |date=२१ मार्च २०२० |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[फेस्टस मोगे]], [[:वर्ग:बोत्स्वानाचे राष्ट्राध्यक्ष|बोत्स्वानाचा राष्ट्राध्यक्ष]].<ref>{{cite web |title=Festus Mogae Bio |url=https://www.britannica.com/biography/Festus-Mogae |publisher=[[एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिका]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - [[पेरी क्रिस्टी]], [[:वर्ग:बहामासचे राष्ट्राध्यक्ष|बहामासचे पंतप्रधान]].<ref>{{cite web |title=Perry Christie Biography |url=https://www.bahamas.gov.bs/ |publisher=बहामास सरकार |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[मोहम्मद सहावा, मोरोक्को|मोहम्मद सहावा]], [[मोरोक्को]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=पेननेल |first=सी. आर. |title=मोरोक्को सिन्स १८३० |publisher=न्यू यॉर्क युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=२०००}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[सर्गेइ ब्रिन]], [[गूगल|गूगलचा]] सह-संस्थापक.<ref>{{cite book |last=व्हिसे |first=डेव्हिड |title=द गूगल स्टोरी |publisher=डबलडे |year=२००५}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[सायमन कटिच]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Simon Katich Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८४|१९८४]] - [[नील डेक्स्टर]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Neil Dexter Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - [[युसेन बोल्ट]], [[जमैका|जमैकाचा]] धावपटू.<ref>{{cite web |title=Usain Bolt Profile |url=https://worldathletics.org/ |publisher=वर्ल्ड ॲथलेटिक्स |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[विष्णू दिगंबर पलुसकर]], मराठी [[:वर्ग:हिंदुस्तानी गायक|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक]].<ref>{{cite book |last=पलुसकर |first=व्ही. डी. |title=संगीत बालप्रकाश |publisher=गंंधर्व महाविद्यालय |year=१९३२}}</ref> * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[लेऑन ट्रॉट्स्की]], [[रशिया|रशियन]] क्रांतिकारी व राजकीय नेता.<ref>{{cite book |last=डॉयचर |first=आयझॅक |title=द प्रॉफेट आऊटकास्ट: ट्रॉट्स्की १९२९-१९४० |publisher=ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९६३}}</ref> * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[विनू मांकड]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]].<ref>{{cite web |title=Vinoo Mankad Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८२|१९८२]] - [[सोभुझा दुसरा, स्वाझीलॅंड|सोभुझा दुसरा]], [[स्वाझीलँड]]चा राजा.<ref>{{cite book |last=कुपेर |first=हिल्डा |title=सोभुझा २: किंग ऑफ स्वाझीलॅंड |publisher=डकवर्थ |year=१९७८}}</ref> * [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[सुब्रमण्यम चंद्रशेखर]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|भारतीय-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]].<ref>{{cite web |title=Subrahmanyan Chandrasekhar Nobel Bio |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1983/summary/ |publisher=[[नोबेल फाउंडेशन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००१|२००१]] - [[शरद तळवलकर]], [[:वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते|मराठी चित्रपट अभिनेता]].<ref>{{cite news |title=Sharad Talwalkar Passes Away |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |date=२२ ऑगस्ट २००१ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[बिस्मिल्ला खॉं|उस्ताद बिस्मिल्ला खॉं]], ख्यातनाम भारतीय सनईवादक.<ref>{{cite news |title=Ustad Bismillah Khan Passes Away |url=https://www.thehindu.com/ |work=[[द हिंदू]] |date=२२ ऑगस्ट २००६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * जागतिक ज्येष्ठ नागरिक दिन.<ref>{{cite web |title=World Senior Citizens Day |url=https://www.un.org/ |publisher=[[संयुक्त राष्ट्रे]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||august/21}} [[ऑगस्ट १९]] - [[ऑगस्ट २०]] - '''ऑगस्ट २१''' - [[ऑगस्ट २२]] - [[ऑगस्ट २३]] - [[ऑगस्ट महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] c0n11ad05hjtds8p21lvb4ewl84x4h9 0 14071 2704058 2703945 2026-08-20T20:35:49Z ~2026-45469-98 186499 [[Special:Contributions/~2026-44852-63|~2026-44852-63]] ([[User talk:~2026-44852-63|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2703945|2703945]] परतवली. 2704058 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १२ ते २.३० आणि संध्या. ६ ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित मालिका == === दररोज === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | १९ जानेवारी २०२६ | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | तेलुगू मालिका अम्मायी गारू |- | १५ जून २०२६ | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | लवकरच... | इच्छाधारी नागीण | {{TBA}} | हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वार ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | rowspan="2"| शनि-रवि | दुपारी १२.३० वाजता |- | २२ ऑगस्ट २०२६ | [[सा रे ग म प (कार्यक्रम)|सा रे ग म प]] | रात्री ९.३० वाजता |- | ३१ ऑगस्ट २०२६ | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | सोम-शनि | संध्या. ६ वाजता |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२४ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] 5zhyqvqpguv7x3x2qt2vd590zpeklxs 2704063 2704058 2026-08-20T20:48:32Z ~2026-45469-98 186499 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2704063 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १२ ते २.३० आणि संध्या. ६ ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित कार्यक्रम == === दैनंदिन मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | १९ जानेवारी २०२६ | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | तेलुगू मालिका अम्मायी गारू |- | १५ जून २०२६ | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | लवकरच... | इच्छाधारी नागीण | {{TBA}} | हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वार ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | rowspan="2"| शनि-रवि | दुपारी १२ वाजता |- | २२ ऑगस्ट २०२६ | [[सा रे ग म प (कार्यक्रम)|सा रे ग म प]] | रात्री ९.३० वाजता |- | ३१ ऑगस्ट २०२६ | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | सोम-शनि | संध्या. ६ वाजता |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२४ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] lov2kv033xszukl3x2jjlupbnk306ix 0 18335 2704154 2619086 2026-08-21T06:39:37Z ~2026-45562-66 186514 /* चित्रकला */ 2704154 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बौद्ध तीर्थस्थळे}} '''अजिंठा लेणी''' ह्या [[सोयगाव तालुका|तालुका सोयगाव]] [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील]] इ.स. पूर्व २रे शतक ते इ.स. ४थे शतक अशा प्रदीर्घ कालखंडात निर्मिलेल्या २९ [[बौद्ध]] लेणी आहेत. [[छत्रपती संभाजीनगर]] शहरापासून १०० ते ११० कि.मी. अंतरावर वाघूर नदीच्या परिसराशेजारी या लेणी आहेत.<ref>http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ajanta.asp</ref> ह्या लेणी नदीपात्रापासून १५-३० मीटर (४०-१०० फूट) उंचीवर विस्तीर्ण अशा डोंगररांगामधील कातळांवर कोरल्या आहेत. [[बौद्ध धर्म]]ाचा वारसा जतन करणारी प्रदीर्घ ऐतिहासिक कालखंडाची पार्श्वभूमी लाभलेली अजिंठा लेणी या भारताची जागतिक आंतरराष्ट्रीय पर्यटनासाठी ठळक ओळख करून देणाऱ्या महत्त्वाच्या लेणी आहेत. लेणी घनदाट जंगलाने वेढलेल्या आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=https://www.amazon.com/India-Through-Ages-Madan-Gopal/dp/B003DXXMC4|title=India Through the Ages|last=Gopal|first=Madan|date=1990|publisher=Publications Division|year=|isbn=|edition=First Edition edition|location=|pages=173|language=English}}</ref> भारताच्या केंद्रीय पर्यटन मंत्रालयाच्या प्रतिष्ठित पर्यटन स्थळ प्रकल्पात देशातील १२ पर्यटन स्थळांची निवड करण्यात आली असून महाराष्ट्रातील अजिंठा व [[वेरूळची लेणी|वेरूळच्या लेण्यांचा]] या यादीत समावेश आहे. अजिंठा लेणी ही [[जागतिक वारसा स्थान]] म्हणून [[युनेस्को]]ने इ.स. १९८३ साली घोषित केली आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = वॉल्टर एम. | आडनाव = स्पिंक | लेखक = | सहलेखक = | title = अजंता : हिस्ट्री अँड डेव्हलपमेंट | मालिका = | प्रकरण = | भाषा = इंग्रजी | संपादक = | प्रकाशक = | आवृत्ती = डिसेंबर २००६ | दिनांक = | महिना = | वर्ष = डिसेंबर २००६ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 978-90-04-15644-9 | दुवा = http://books.google.co.in/books?id=UPqUHXlwXdcC&pg=PA3&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | संदर्भ = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २६ एप्रिल, २०१२ | अ‍ॅक्सेसमहिना = | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अवतरण = Going down into the ravine where the caves were cut, he scratched his inscription (John Smith, 28th Cavalry, 28th April, 1819) across the innocent chest of a painted Buddha image on the thirteenth pillar on the right in Cave 10. }}</ref> आणि या लेण्यांना भारतातील पहिल्या जागतिक वारसा स्थळाचा मान आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maharashtra.asp|title=Ticketed Protected Monuments of Maharashtra – Archaeological Survey of India|website=asi.nic.in|access-date=2018-03-25}}</ref> जून २०१३ मध्ये [[महाराष्ट्रातील सात आश्चर्ये|महाराष्ट्राच्या सात आश्चर्यांची]] घोषणा करण्यात आली असता त्यात अजिंठा लेणी हे प्रमुख आश्चर्य ठरले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://abpmajha.abplive.in/maharashtra/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B0%E0%A5%8D-70067|title=महाराष्ट्रातील सात वंडर्सची घोषणा|access-date=2018-03-25|language=MR|archive-date=2018-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104130507/http://abpmajha.abplive.in/maharashtra/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B0%E0%A5%8D-70067|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.adgully.com/abp-majha-launches-seven-wonders-of-maharashtra-campaign-54575.html|title=ABP Majha launches 'Seven Wonders of Maharashtra' campaign|access-date=2018-03-25|language=en-US}}</ref> लेण्यांमधील चित्रांपैकी एका लेण्याचे चित्र भारतीय चलनातील २० रुपयांच्या एका नोटेवर आहे.{{संदर्भ हवा}} अजिंठा लेण्यांत [[गौतम बुद्ध]]ाच्या विविध भावमुद्रा तसेच [[बौद्ध तत्त्वज्ञान]]ाला चित्रशिल्प रूपात व्यक्त करणाऱ्या शिल्पकलेचा अद्वितीय आविष्कार पाहायला मिळतो. अशी ही अजिंठा लेणी देशी पर्यटकांसोबतच प्रामुख्याने विदेशी पर्यटकांच्या सर्वाधिक पसंतीचे पर्यटन स्थळ ठरले आहे. चित्र—शिल्पकलेचा नितांतसुंदर अनुभव देण्याऱ्या या लेण्यांमधून त्या काळात वापरण्यात आलेल्या रंगछटा पर्यटकांना पाहावयास मिळतात.{{संदर्भ हवा}} == अजिंठा लेणी पाहण्याची वेळ == पर्यटकांना अजिंठा लेणी ही पाहण्यासाठी मंगळवार, बुधवार, गुरुवार, शुक्रवार, शनिवार आणि रविवार या दिवशी खुले असते. लेणी बंद राहण्याचा दिवस म्हणजेच '''सोमवार'''. कोणत्याही पर्यटकांना लेणी उघडी नसते. लेणी सुरू करण्याचा आणि बंद करण्याचा वेळ हा मंगळवार ते रविवार सकाळी ९ वाजेपासून संध्याकाळी साडेपाच पर्यंत लेण्यात पर्यटकांसाठी खुले असतात. ५ च्या नंतर लेणी मध्ये प्रवेश दिला जात नाही.{{संदर्भ हवा}} == इतिहास == [[चित्र:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|thumb|अजिंठा लेणीतील चित्र]] [[चित्र:Ajintha Caves.jpg|thumb|स्तूपावर कोरलेली बुद्धमूर्ती]] प्राचीन [[भारत]]ात धर्मशाळा, लेणी क्वचित मंदिरेसुद्धा मुख्यत्वे व्यापारी मार्गांवर विश्रांतीसाठी उभारण्यात येत असत. त्यांचा उद्देश वाटसरूंना सुरक्षित आश्रय स्थान मिळावे असा असे. त्यांना राजाश्रय, धर्माश्रय व लोकाश्रय असे. अजिंठा गावाजवळच्या लेण्यांची निर्मितीही याच उद्देशातून सुरू झाली असावी असे मानले जाते.{{संदर्भ हवा}} या लेण्यांचा शोध [[ब्रिटिश भारत]]ाच्या [[मद्रास प्रांत|मद्रास इलाख्यातील]] ब्रिटिश अधिकारी जॉन स्मिथ हा वाघाच्या शिकारीसाठी गेल्याने [[२८ एप्रिल]], [[इ.स. १८१९]] रोजी लागला. स्मिथने येथील दहाव्या क्रमांकाच्या लेणीतील एका खांबावर आपले नाव आणि तारीख कोरून ठेवल्याचे आजही अंधुकपणे दिसून येते.{{संदर्भ हवा}} पुरातत्त्वशास्त्रीय पुराव्यानुसार ही लेणी दोन वेगवेगळ्या कालखंडांत निर्माण केली गेली. ९, १०, १२, १३ व १५-अ ही लेणी [[हीनयान]] कालखंडात कोरली गेली असावीत. हा कालखंड साधारणतः इ.स. पूर्व दुसऱ्या शतकाच्या सुमारास सुरू झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf|title=Ajanta Caves|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|language=en|access-date=2018-03-25}}</ref><ref>अजिंठा वेरुल (पुस्तिका) मित्तल पब्लिकेशन</ref> या सगळ्या लेण्यांतून [[बुद्ध]]ांचे दर्शन स्तूप-रूपांत होते. या व्यतिरिक्त १ ते २९ क्रमांकांची लेणी साधारणतः ८००-९०० वर्षांनंतर (इ.स.च्या सहाव्या व सातव्या शतकाच्या आसपास) [[महायान]] कालखंडात निर्माण केली गेलेली असावीत. या लेण्यांतून बुद्धांचे सर्वसामान्य लोकांस परिचित असे रूप दिसून येते.{{संदर्भ हवा}} महायान लेणी [[वाकाटक]] राजांच्या राजवटीत निर्मिली गेली, त्यामुळे त्यांस बऱ्याचदा ''वाकाटक लेणी'' असेही संबोधले जाते. [[वाकाटक साम्राज्य]]ाच्या ऱ्हासानंतर लेण्यांची निर्मिती अचानक थांबली व ही लेणी योजित भव्यतेपासून वंचितच राहिली.{{संदर्भ हवा}} === इतिहासातील नोंदी === मध्ययुगातील अनेक चिनी बौद्धधर्मीय प्रवाशांनी [[अकबर]]ाच्या काळापर्यंत उपलब्ध असलेल्या आपल्या प्रवासवर्णनांत या लेण्यांचा उल्लेख केला आहे. जंगलाने वेढलेल्या असल्याने या लेणी अज्ञात होत्या.<ref>Walter M. Spink (2005). Ajanta: History and Development, Volume 5: Cave by Cave. BRILL Academic. pp. 3, 139. ISBN 90-04-15644-5.</ref> == बौद्ध संप्रदायाचे प्रतिबिंब == अजिंठा निर्मिती करणाऱ्या कलाकारांनी [[विहार]] आणि [[चैत्य]] अशा दोन प्रकारे या लेण्यांची निर्मिती केलेली आहे.<ref>https://books.google.co.in/books?id=6n_V9b3gozgC&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN8192510727</ref> या लेण्यांमधील भिंती आणि छतांवर चितारलेल्या चित्रांमधून भगवान बुद्धांच्या जीवनातील विविध प्रसंग आणि अनेक बौद्ध विभूतींचे चित्रण आढळते. जातक कथांच्या आधारे केलेले कथांचे अंकन या लेण्यांमध्ये दिसून येते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Cohen|first=Richard S.|date=1998|title=Nāga, Yakṣiṇī, Buddha: Local Deities and Local Buddhism at Ajanta|दुवा=http://www.jstor.org/stable/3176402|journal=History of Religions|volume=37|issue=4|pages=360–400}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=https://www.amazon.in/Ajanta-Caves-Paintings-Ancient-Buddhist/dp/0500237530|title=The Ajanta Caves: Paintings of Ancient Buddhist India|last=Beach|first=Milo Cleveland|last2=results|first2=search|date=1998-09-07|publisher=Thames & Hudson Ltd|year=|isbn=978-0-500-23753-3|location=London|pages=164, 226|language=English}}</ref> शिल्पकलेचा उत्कृष्ट नमुना म्हणून येथील शिल्पे जगभरात मान्यता पावली आहेत. चित्रांमधून व्यक्त होणाऱ्या मानवी भावभावना हे या चित्रांचे वैशिष्ट्य आहे.<ref>Trudy Ring; Noelle Watson; Paul Schellinger (2012). Asia and Oceania. Routledge. pp. 17, 14–19. ISBN 978-1-136-63979-1. Hugh Honour; John Fleming (2005). A World History of Art. Laurence King. pp. 228–230. ISBN 978-1-85669-451-3</ref><ref>अजिंठा वेरुल, मित्तल पब्लिकेशन, पृष्ठ ३—४</ref> बौद्ध धर्मातील [[हीनयान]] आणि [[महायान]] अशा दोन संप्रदायांचे [[तत्त्वज्ञान]] अजिंठा लेण्यात पाहायला मिळते. उत्खनने आणि बौद्ध धर्माचे उपलब्ध साहित्य याच्या आधारे अभ्यासक विविध मते नोंदवीत असतात. त्यांच्या मतानुसार हीनयान संप्रदायाच्या लेण्यांमध्ये चैत्यगृह पाहायला मिळते, मात्र महायानपंथीय लेण्यात चैत्यगृहांचा समावेश नसतो. [[चैत्यगृह]] म्हणजे [[स्तूप]] असलेले [[मंदिर]] होय.<ref>https://books.google.co.in/books?id=CxogemPuCgIC&printsec=frontcover&dq=ajanta+caves+marathi+online+book&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj7qPjco47aAhVLQ48KHTtADSIQ6AEIKjAB#v=onepage&q&f=false</ref> == चित्रकला == [[चित्र:Indischer Maler um 600 001.jpg|thumb|प्रसिद्ध चित्र]] [[चित्र:Meister des Mahâjanaka Jâtaka 001.jpg]] अजिंठ्यातील चित्रे ही प्रामुख्याने बुद्धांच्या जीवनावर आधारित जातक कथांचे चित्रण करतात. बुद्धाच्या जन्मापूर्वीपासूनच्या कथा यामध्ये समाविष्ट आहेत या कथांमधून सांस्कृतिक दुवे तसेच नीतिमूल्ये दिसून येतात. बुद्धाचे आयुष्य, त्याचे विविध अवतार, त्याचे पुढील जन्म असे सर्व वर्णन या जातक कथांमध्ये दिसून येते. भिंतींवरील जातकांची चित्रे ही बोधप्रद आहेत.{{संदर्भ हवा}} दहाव्या आणि अकराव्या लेण्यातील [[सातवाहन]]कालीन चित्रकला पाहून तत्कालीन चित्रकारांचे कौशल्य लक्षात येते. एका चित्रात अनेक लोकांचा समूह चित्रित करण्याची या चित्रकारांची हातोटी विलक्षण आहे.<ref>Trudy Ring; Noelle Watson; Paul Schellinger (2012). Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places. Routledge. pp. 17–19. ISBN 978-1-136-63979-1. ^ Jump up to: a b Spink 2009, pp. 147-148. ^ Jump up to: a b c d e f Upadhya 1994, pp. 9–14, 68–84</ref> === रचना === [[चित्र:Map of Ajanta Caves.svg|thumb|अजिंठा लेण्यांचा नकाशा]] अजिंठा येथे एकूण २९ लेण्यांपैकी [[हीनयान]] कालखंडातील लेण्यांमधली ९व्या व १०व्या क्रमांकाची लेणी ही [[चैत्यगृह|चैत्यगृहे]] आहेत व १२, १३, आणि १५-अ क्रमांकाचे लेणे हे [[विहार]] आहे. [[महायान]] कालखंडातील लेण्यांपैकी १९, २६ व २९ क्रमांकाची लेणी चैत्यगृहे असून १, २, ३, ५, ६, ७, ८, ११, १४, १५, १६, १७, १८, २०, २१, २२, २३, २४, २५, २७ व २८ क्रमांकांची लेणी विहार आहेत.{{संदर्भ हवा}} या लेण्यांचे क्रमांक त्यांच्या निर्मितीकालानुक्रमे दिलेले नसून एकापाठोपाठ एक येणाऱ्या लेण्यांनुसार दिले आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|दुवा=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-884964-04-6|title=Asia and Oceania|date=1996|publisher=Fitzroy Dearborn Publ|isbn=978-1-884964-04-6|editor-last=Schellinger|editor-first=Paul E.|series=International dictionary of historic places|location=Chicago|editor-last2=Salkin|editor-first2=Robert M.|editor-last3=Ring|editor-first3=Trudy}}</ref> == लेण्यांचा अनुक्रम == === लेणे क्र.१ === [[चित्र:AjantaHoehle1VerandaPanorama.jpg|thumb|लेणे क्र.१]] येथे वीस खांबांवर आधारित एक दालन आहे. या खांबांवर सुंदर असे नक्षीकामही केलेले आहे. भगवान बुद्धांच्या पूर्वजन्मावर आधारित जातक कथा येथील चित्रांत दिसून येतात. बुद्धाच्या विविध प्रकारच्या मुद्रा, पद्मपाणी, दरबार दृृश्य, [[पक्षी]], [[फुले]], [[फळे]] यांचे छतांवरील अंकन या लेण्यात पहायला मिळते.<ref>अजिंठा वेरुल, मित्तल प्रकाशन, पृष्ठ ७</ref>{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.२ === [[चित्र:Ajanta Cave 2 ceiling foreigners group.jpg|thumb|छतावरील चित्र]] यामध्ये डाव्या बाजूस [[हंस|हंसाच्या]] जन्माची कथा आहे. बुद्धांची आई [[महामाया]] आपले स्वप्न पती राजा [[शुद्धोधन]]ास सांगत आहे. बुद्धांचा जन्म, छतावरील नक्षी यांचे अंकन या लेण्यात केलेले दिसते.{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.३ === सदर लेणे अपूर्णावस्थेत आहे. === लेणे क्र.४ === हे सर्वात मोठे लेणे आहे. यामध्ये २८ खांब असून दरवाजावर द्वारपालांची जोडी आहे. आतमध्ये बुद्धांच्या सहा मोठ्या मूर्ती आहेत. === लेणे क्र.५ === हे लेणे अपूर्णावस्थेत आहे. बुद्धांच्या काही आकृती येथे कोरलेल्या आहेत. === लेणे क्र.६ === हे लेणे दोन मजली असून सभागृहात बुद्धांची [[पद्मासन]] मुद्रेतील मूर्ती आहे. प्रवेशद्वारावर [[मगर]]ींचे व फुलांचे अर्धागोलाकार आर्य बनवलेले आहे. === लेणे क्र.७ === येथे आसनस्थ बुद्धाची मूर्ती आणि त्यामागील भिंतीवर प्रभामंडळ कोरलेली आहे. === लेणे क्र.८ === या लेण्यात काहीही कोरलेले नाही. पर्यटन विभागाने येथे विद्युतगृह स्थापिले आहे. === लेणे क्र.९ === [[चित्र:Ajanta, cave 9, chaitya-griha, with stupa (9842167554).jpg|thumb|लेणी क्र.९ मधील चैत्य यामध्ये बुद्धमूर्ती दिसत नाही]] या लेण्यातील चैत्याची रचना काटकोनात केलेली आहे. चैत्याच्या मध्यभागी अखंड दगडात कोरलेला अर्धवर्तुळाकार स्तूप आहे. भिंतीवर बुद्धाचे भावदर्शन घडविणारी अस्पष्ट चित्रे आहेत.{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.१० === हे [[हीनयान]] पंथीय [[विहार]] आहे. यात ४० खांब असून त्यावर सुंदर कोरीव कामे केलेली आहेत. या लेण्यातील स्तूपावर [[पाली]] भाषेतील लेख धम्म लिपीत कोरलेले आहेत. या लेण्याची निर्मिती इ.स.पू. दुसऱ्या शतकाच्या आधी झाली असे या लेखांवरून दिसून येते.<ref>अजिंठा वेरुल, मित्तल प्रकाशन, पृष्ठ १०</ref>{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.११ === या लेण्याचा सभामंडप मोठा आहे. सभामंडपात पूजास्थानी बुद्धाची मूर्ती आहे. === लेणे क्र.१२ ते १५ === या लेण्यांमध्ये विशेष मूर्ती/आकृती किंवा कोरीव कामे नाहीत. === लेणे क्र.१६ === या लेण्यात महत्त्वाची चित्रे आहेत. बुद्धाच्या जीवनातील घटना येथे दाखविण्यात आल्या आहेत.येथील कथकली नृत्याची चित्रे उल्लेखनीय आहेत. आतमध्ये बुद्धांची भव्य मूर्ती आहे. तसेच परलम्बापर मुद्रा, हत्ती, घोडे, मगर यांचीही चित्रे येथे कोरलेली आहेत. छतावरही सुंदर चित्रकला आढळते.{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.१७ === या लेण्यात बुद्धाच्या जीवनातील प्रसंग कोरले आहेत. आतमध्ये बुद्धांची मूर्ती आहे. भगवान बुद्ध आपली पत्नी [[यशोधरा]] आणि मुलगा [[राहुल]] यांच्याकडे भिक्षा मागत असल्याचे प्रसिद्ध चित्र या लेण्यात आहे. पूर्वजन्मी बुद्ध अनेक सोंडांचा हत्ती असल्याचे चित्रही या लेण्यात दिसते. येथील छतावर परीकथा चित्रित केल्या आहेत.<ref>अजिंठा वेरुल, मित्तल प्रकाशन, पृष्ठ १२</ref>{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.१८ === हे लेणे रिकामे असून यात पाण्याचे तळे आहे. === लेणे क्र.१९ === हा घोड्याच्या नालेच्या आकाराचा विहार आहे. तीन छत्रींचा एक स्तूप येथे असून त्यावर बुद्धमूर्ती कोरलेल्या आहेत. === लेणे क्र.२० === === लेणे क्र.२१ === हा अंशतः अपूर्ण राहिलेला विहार आहे. या विहारात नक्षीकाम केलेले स्तंभ आहेत. भगवान बुद्ध आपल्या शिष्यांना प्रवचन देत असल्याचे चित्रपट येथील भिंतीवर पहायला मिळते. समृद्धीची देवता हरिती, तिचे सेवक, सर्पराज नागाचा दरबार अशी शिल्पे येथे दिसून येतात.<ref name="ReferenceA">अजिंठा वेरुल, मित्तल प्रकाशन, पृष्ठ १४</ref>{{संदर्भ हवा}} === लेणे क्र.२२ === यामध्ये सात मानुषी बुद्ध [[बोधिवृक्ष]]ाखाली मैत्रेयासह चित्रित केलेल्या दिसतात. डाव्या भिंतीवर सुंदर चित्रे कोरलेली आहेत. उर्वरित लेणे अपूर्ण आहे. === लेणे क्र.२३ === हे लेणे अपूर्ण असून खांबांवर मात्र कलात्मक कलाकृती आहेत. === लेणे क्र.२४ === क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने हे लेणे मोठे आहे. याची भव्यता आणि कलात्मकता वैशिष्ट्यपूर्ण मानली जाते. जलदेवता, नागराज, द्वारपाल अशी शिल्पे येथे दिसून येतात. === लेणे क्र.२५ === हा अपूर्ण विहार आहे. यात केवळ एक अंगण आहे. === लेणे क्र.२६ === [[चित्र:Ajanta Caves, Aurangabad tt-88.jpg|thumb|भगवान बुद्धाचे महापरिनिर्वाण]] या लेण्यात भगवान बुद्धांचे महापरिनिर्वाण शिल्पांकित केलेले दिसून येते. तसेच बुद्ध एका वृक्षाखाली बसलेले असल्याचेही एक चित्र येथे आहे. === लेणे क्र.२७ === हे लेणे दोन मजली असून अपूर्णावस्थेत आहे. === लेणे क्र.२८ === हे लेणे उंच दगडावर आहे. या लेण्यात स्तंभ व अंगण आहे. === लेणे क्र.२९ === हे लेणे सुद्धा उंच दगडावर आहे. या लेण्यात फक्त खोदकाम झालेले दिसते.<ref name="ReferenceA"/> विहार साधारणपणे चौरस आकाराचे असून त्यांची लांबी-रुंदी १७ मीटर (५२ फुटा) पर्यंत आहेत. हे विहार मुख्यत्वे [[भिक्खू]]ंना राहण्यासाठी होते, तर चैत्यगृहे सुद्धा पारंपरिकरीत्या पूजाअर्चेसाठी वापरण्यात येत. कालांतराने विहारांतही मूर्तींची स्थापना झाली. बऱ्याच विहारांना सोपा व अंगण असून तेथे दगडात कलाकुसर केली असून चित्रेही आहेत.{{संदर्भ हवा}} == चित्रदालन == <gallery> चित्र:Ajanta viewpoint.jpg|अजिंठा लेणी चित्र:Ajanta (63).jpg|अजिंठा दृश्य चित्र:Indien ajanta2.jpg|अजिंठा लेणी चित्र:KITLV 88094 - Unknown - Relief in the temple at Ajanta Aurangabad in British India - 1897.tif|इ.स. १८९७ सालातील अजिंठा लेण्यातील चित्र चित्र:AJANTA ELLORA.JPG|शिल्प चित्र:AjantaPhoto0396.jpg|शिल्पपट्ट चित्र:Closeup of rotational symmetry at Ajanta Caves.jpg|छतावरील शिल्पाचे अंकन चित्र:Sculpted pillar at Ajanta Caves.jpg|खांबावरील कोरलेली नक्षी चित्र:Buddha, Ajanta cave 1.JPG|बुद्ध मूर्तीच्या चेहऱ्यावरील भाव </gallery> == हे सुद्धा पहा == * [[रॉबर्ट गिल]] * [[वेरूळ]] * [[वेरूळची लेणी]] * [[अजिंठा]] * [[अजिंठा-वेरुळची लेणी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Ajanta Caves|अजिंठा लेणी}} {{महाराष्ट्रातील सात आश्चर्ये}} {{भारतीय बौद्ध लेणी}} {{महाराष्ट्रातील लेणी}} {{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}} [[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके]] [[वर्ग:बौद्ध लेणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आश्चर्ये]] [[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]] tkn7ncatnjdckeuaysbo44ve8th1nv2 0 21777 2704028 2702035 2026-08-20T16:44:47Z TheonlyPuneriintown 157039 /* */ दुवा जोडली 2704028 wikitext text/x-wiki {{शीर्षकदाखवा:महाराणी लक्ष्मीबाई}} {{मुखपृष्ठ सदर लेख उमेदवार}} {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = स्वातंत्र्यलक्ष्मी बुंदेलखंड सम्राज्ञी अखंड सौभाग्यवती श्रीमंत राजमाता झांशी विरांगना श्री महाराज्ञी लक्ष्मीबाईसाहेब गंगाधरराव नेवाळकर | चित्र = rani_of_jhansi.jpg | चित्र रुंदी = 220px | चित्र शीर्षक = रणमर्दानी राणी लक्ष्मीबाई ( स्वातंत्र्यलक्ष्मी ) | टोपणनाव = मनिकर्णिका, मनू, छबिली, बाईसाहेब | जन्मदिनांक = [[नोव्हेंबर १९]], [[इ.स. १८३५|१८३५]] | जन्मस्थान = [[वाराणसी|काशी]], [[भारत]] | मूळगाव = [[कोट, रत्नागिरी|कोट]], [[रत्‍नागिरी]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | संबधित नगर = कोट-कोलधे (रत्‍नागिरी), धावडशी (सातारा), पुणे, बिठूर | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1858|6|17|1835|11|19}} | मृत्युस्थान = [[ग्वाल्हेर]], [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]] | चळवळ = [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध]] | संघटना =[[दुर्गा दल]] | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = [[ग्वाल्हेर]], [[झांशी]] | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदू]] [[मराठी]] | वडील नाव = [[मोरोपंत तांबे]] | आई नाव = [[भागिरथीबाई तांबे]] | पती नाव = [[श्रीमंत गंगाधरराव नेवाळकर]] | पत्नी नाव = | अपत्ये = [[दामोदरराव नेवाळकर]] (दत्तक पुत्र) उर्फ [[आनंदराव नेवाळकर]] }} '''विरांगना महाराणी लक्ष्मीबाईसाहेब गंगाधरराव नेवाळकर''', ज्यांना '''झांशीची राणी लक्ष्मीबाई''' म्हणून ओळखले जाते, ([[नोव्हेंबर १९]], [[इ.स. १८३५|१८३५]] - [[जून १७]], [[इ.स. १८५८|१८५८]]) या एकोणिसाव्या शतकातील [[झांशी]] राज्याच्या राणी होत्या. [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|इ.स. १८५७ च्या स्वातंत्र्ययुद्धात]] [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]विरुद्ध लढणाऱ्या त्या एक अग्रणी सेनानी होत्या. त्यांच्या शौर्यामुळे आणि नेतृत्वामुळे त्यांना ‘क्रांतिकारकांची स्फूर्तिदेवता’ म्हणून भारतीय जनमानसात अढळ स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref name="Lebra2008p9">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=9}}</ref><ref name="Singh2014p1">{{cite book |last=Singh |first=Harleen |date=2014 |title=The Rani of Jhansi: Gender, History, and Fable in India |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-1073-3749-7 |page=1}}</ref> == बिरुदावली == १० जून १८५७ रोजी राणी लक्ष्मीबाईंनी स्वतःचा राज्याभिषेक करून बुंदेलखंडच्या सम्राज्ञी म्हणून घोषणा केली. झांशीच्या राजदरबारात त्यांना बिरुदावली लावली जायची. जेव्हा त्या शाही पोशाखात, विशेषतः महाराष्ट्रीय नऊवारी साडी, खांद्यावर शेला, किंवा निळा मखमली पायजमा आणि लाल मखमली अंगरखा, डोक्यावर चंदेरी निळा फेटा आणि कमरेला रत्नजडित तलवार बांधून राजदरबारी यायच्या, तेव्हा ही बिरुदावली त्यांना दिली जायची. ==='''झांशी राजदरबार बिरुदावली (इ.स. १८५७-५८):'''=== *सावधान *तांबे वीरकन्या *नेवाळकर राजलक्ष्मी *बुंदेलखंड धराधरीश्वरी *राजराजेश्वरी *सिंहासनाधीश्वरी *अखंड लक्ष्मी अलंकृत *न्यायालंकारमंडित *शस्त्रास्त्रशास्त्रपारंगत *राजनितीधुरंधर *झांशी की महारानी *अखंड सौभाग्यवती *वज्रचुडेमंडित *विरांगणा *श्री रानी लक्ष्मीबाईसाहेब गंगाधरराव नेवाळकर जू देवी की जय हो! जय हो! == बालपण १८३५ == महाराणी लक्ष्मीबाईंचे मूळ नाव '''मनिकर्णिका''' होते. त्यांचे वडील [[मोरोपंत तांबे]] हे पुण्याच्या पेशव्यांच्या आश्रयाला होते. तांबे कुटुंब मूळचे [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यातील गुढे गावचे होते. साताऱ्याच्या [[धावडशी]] येथील ब्रह्मेंद्र स्वामींनी तांबे कुटुंबाला सेवेत रुजू करून घेतले होते. नंतर काही कुटुंबे दक्षिणेकडे गेली आणि [[कोट]], [[कोलधे]], खेडकुळी या भागात राहिली. तर काही [[पुणे]], [[काशी]], [[बिठूर]] आणि [[झांशी]] येथे वास्तव्यास राहिले. आज त्यांचे काही वंशज [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]], नागपूर, इंदूर आणि साताऱ्यात आहेत. राणीचा जन्म [[मोरोपंत तांबे]] आणि [[भागिरथीबाई तांबे]] यांच्या पोटी [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[काशी]] येथे कार्तिक कृष्ण चतुर्दशी, १९ नोव्हेंबर १८३५ रोजी झाला. त्यांचे वडील व्यवसायानिमित्त [[पुणे]] आणि [[सातारा]] येथे स्थायी झाले होते. नेवाळकर कुटुंब मूळचे [[कोट, रत्‍नागिरी|कोट]] (रत्‍नागिरी) येथील होते. पेशव्यांनी त्यांना जळगावच्या [[पारोळा]] येथील जहागीर दिली आणि कालांतराने [[झांशी संस्थान]]ची सुभेदारी दिली. इ.स. १८१८ नंतर इंग्रजांशी तह करून नेवाळकरांनी [[झांशी]] वंशपरंपरागत ताब्यात घेऊन "महाराजा" ही पदवी धारण केली. राणीला‌ बालपणी मोरोपंत लाडाने मनू तर बाजीराव पेशवे छबिली अशी प्रमाने हाक मारीत. == युद्ध कला प्रशिक्षण == राणी लक्ष्मीबाई धोरणी, चतुर, युद्धशास्त्रनिपुण, शूर आणि थोर नेतृत्वगुण असणाऱ्या होत्या. त्या जन्मतः कोणत्याही राजघराण्यातील नव्हत्या, परंतु राजघराण्याशी संबंधित व्यक्तींमध्ये वावरत वाढल्या होत्या. त्यांना अश्वपरीक्षेचे सर्व मापदंड माहित होते आणि त्या घोडेस्वारीतही निपुण होत्या. युद्धशास्त्रातही त्यांनी प्रावीण्य मिळविले होते. बाजीरावांच्या पदरी बाळंभट देवधर नावाचे उत्तम कसरतपटू आणि कुस्तीगीर होते. त्यांनीच मल्लविद्येत पारंगत होण्यासाठी [[मल्लखांब]] नावाचा कसरतीचा प्रकार शोधून काढला होता. मनाची एकाग्रता, चपळता, शरीराचा तोल सांभाळण्याचे कौशल्य आणि चतुरस्र भान वृद्धिंगत करणाऱ्या मल्लखांब विद्येतही राणी लक्ष्मीबाई तरबेज होत्या. मराठा सरसेनापती [[तात्या टोपे]] हे त्यांचे गुरू होते. तात्या टोपे यांनी राणी लक्ष्मीबाई, नानासाहेब पेशवे, रावसाहेब पेशवे, बाळासाहेब पेशवे यांना युद्ध प्रशिक्षण दिले होते. == विवाह १८४२ == वैशाख शुक्ल दशमी, गुरुवार, १९ मे १८४२ रोजी त्यांचा विवाह [[झांशी संस्थान|झांशी संस्थानाचे]] राजे श्रीमंत महाराजाधिराज महाराजा [[गंगाधरराव नेवाळकर]] यांच्याशी झाला. तेव्हा त्यांचे नाव बदलून लक्ष्मीबाई असे ठेवण्यात आले. लग्नानंतर झांशीच्या प्रजेत राणीबद्दल विशेष प्रेम निर्माण झाले. मात्र, दरबाराचे कामकाज राणीने पाहणे गंगाधररावांना पसंत नव्हते, त्यामुळे राणीने आपला वेळ स्वतःच्या कौशल्यांना जपण्यासाठी वापरला. त्यांनी रोजचा [[व्यायाम]], कसरत, घोडेस्वारी आणि [[तलवार]]बाजी नियमित सुरू ठेवली. == पुत्ररत्न १८५१ == महाराज गंगाधरराव आणि महाराणी लक्ष्मीबाई यांना एक मुलगा झाला, परंतु तो तीन महिन्यांचा असताना मृत्यू पावला. या दुःखातून गंगाधरराव खचले. त्यांनी वासुदेवराव नेवाळकर यांचा मुलगा आनंदराव याला दत्तक घेऊन त्याचे नाव ''दामोदरराव'' असे ठेवले. २१ नोव्हेंबर १८५३ रोजी महाराज गंगाधररावांचे निधन झाले.<ref name="Lebra1986p20">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=1986 |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/0e84ddff-e153-48ed-be1d-8dc21e374825/content |title=The Rani of Jhansi: A Study in Female Heroism in India |publisher=[[University of Hawai'i Press]] |location=[[Honolulu]] |format=PDF |isbn=978-0-8248-0984-3 |page=20}}</ref><ref name="Lebra2008p2">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=2}}</ref> == झांशी संस्थान खालसा १८५४ == [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]द्वारे [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश सरकार]] [[झांशी संस्थान]] खालसा करणार नाही, असे राणी लक्ष्मीबाईंना झांशी आणि ब्रिटिशांमधील मैत्रीपूर्ण संबंधांमुळे वाटत होते. त्यासाठी त्या स्वतः [[ईस्ट इंडिया कंपनी (निःसंदिग्धीकरण)|ईस्ट इंडिया कंपनी]]शी पत्रव्यवहार करत होत्या. या पत्रव्यवहारातून त्यांनी कंपनी सरकारचा अन्याय आणि बेकायदेशीरपणा उघड केला. एका पत्रात त्यांनी लिहिले, ''"झांशी संस्थान खालसा केले, तर संपूर्ण हिंदुस्थानातील लोकांना हळहळ वाटेल. परिणामी, हिंदुस्थानातील लोकांना ब्रिटिशांबद्दल विश्वास वाटेल का?"'' अशा प्रकारे त्यांनी कंपनीला आव्हान दिले.<ref name="Singh2014p14">{{cite book |last=Singh |first=Harleen |date=2014 |title=The Rani of Jhansi: Gender, History, and Fable in India |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-1073-3749-7 |page=14}}</ref> मात्र, हिंदुस्थानातील संस्थाने खालसा करण्याचा निर्णय [[गव्हर्नर जनरल डलहौसी]]ने घेतला होता. त्यानुसार, १३ मार्च १८५४ रोजी [[झांशी]]च्या जनतेला उद्देशून जाहीरनामा काढण्यात आला. दत्तक विधान नामंजूर करून झांशी संस्थान ब्रिटिश सरकारात विलीन करण्यात आले. त्या वेळी स्वाभिमानी राणीने ''"मी माझी झांशी देणार नाही"'' असे स्फूर्तिदायक उद्गार काढले.<ref name="Lebra2008p3">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=3}}</ref> झांशी खालसा झाल्यावर राणी लक्ष्मीबाईंना १५ मार्च १८५४ रोजी होळीच्या शुभ दिनी किल्ला सोडून शहरातील राजवाड्यात राहावे लागले. पदच्युत झाल्याचा अपमान सहन करीत त्यांना काही काळ शांत बसावे लागले.<ref name="Lebra1986p39">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=1986 |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/0e84ddff-e153-48ed-be1d-8dc21e374825/content |title=The Rani of Jhansi: A Study in Female Heroism in India |publisher=[[University of Hawai'i Press]] |location=[[Honolulu]] |format=PDF |isbn=978-0-8248-0984-3 |page=39}}</ref><ref name="David2003p250">{{cite book |last=David |first=Saul |author-link=Saul David |date=2003 |title=The Indian Mutiny: 1857 |url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London |isbn=978-0-1410-0554-6 |page=[https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi/page/250 250]}}</ref> [[File:Jhansi Fort and city.jpg|thumb|झांशीचा किल्ला]] == नारी सेना: दुर्गा दल == इ.स. १८५३ मध्ये महाराणी लक्ष्मीबाईंनी महाराज गंगाधरराव नेवाळकर यांच्या परवानगीने झांशी राजमहालाच्या अंगणात एक महिला सेना तयार केली. या सेनेचे नाव "दुर्गा दल" असे होते. इ.स. १८५७-५८ च्या स्वातंत्र्ययुद्धात या नारी सेनेने इंग्रजांविरुद्ध लढा देत महत्त्वाची भूमिका बजावली.<ref name="Lebra2008p4">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=4}}</ref> ==='''नारी सेनेचे मुख्य सेनानी:'''=== *राणी लक्ष्मीबाई - मुख्य अध्यक्ष *झलकारीबाई कोळी - महिला सरसेनापती *जुही देवी - महिला तोफ संचालक *मोतीबाई - महिला तोफ संचालक व गुप्तचर *काशीबाई कुनबी - महिला तोफ संचालक व तलवारबाज *मुंदरबाई खातून सुल्तान - महिला तोफ संचालक, अश्वरोही, तलवारबाज आणि धनुष्यबाण वीर *सुंदरबाई (सुंदर) - महिला तोफ संचालक व तलवारबाज *मानवतीबाई हैहयवंशी - महिला सैनिक *मालतीबाई लोधी - महिला सैनिक *ललिताबाई बक्षी - महिला सैनिक == इ.स. १८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध == [[१८५७चा उठाव|इ.स. १८५७ चा उठाव]] संपूर्ण हिंदुस्थानात पसरला होता. त्याचप्रमाणे, ४-५ जून १८५७ रोजी झांशीतही शिपायांचा उद्रेक झाला. केवळ ३५ शिपायांनी इंग्रजांना पळवून लावले. या परिस्थितीत राणी लक्ष्मीबाईंनी इंग्रजांच्या परवानगीची वाट न पाहता किल्ल्यावर राहण्याचा निर्णय घेतला. पुढे २२ जुलै १८५७ रोजी ब्रिटिशांनी राणींना झांशीची अधिकारसूत्रे हाती घेण्यास सांगितले. राणी पुन्हा राज्यकर्त्या झाल्या, परंतु त्यांच्यासमोर अत्यंत बिकट परिस्थिती होती. मनुष्यबळाची कमतरता आणि रिकामा खजिना यामुळे प्रजेच्या मनात असुरक्षिततेची भावना होती. तरीही राणी लक्ष्मीबाईंनी खंबीरपणे परिस्थिती हाताळली. त्यांनी जुन्या विश्वासू लोकांना परत बोलावून त्यांना महत्त्वाची पदे दिली. दिवाण लक्ष्मणरावांना प्रधानमंत्री, तर वडील मोरोपंत तांबे यांना खजिनदार नेमले. लक्ष्मणरावांचा भाऊ, मुलगा, मुन्सफ भोलानाथ आणि नामांकित गोलंदाज खुदाबक्ष यांना फौजेचे व शस्त्रास्त्रांच्या जोडणीचे काम दिले. बंडखोर ठाकुरांना धोरणीपणाने आपल्या बाजूस वळवून राज्याच्या सल्लागार मंडळात सामील करून घेतले. ब्रिटिशांनी निकामी केलेल्या २२ [[तोफ|तोफा]] पुन्हा सुरू करून तोफगोळ्यांची निर्मिती सुरू केली. इंग्रजांविरुद्ध बंड करणाऱ्या विद्रोही शिपायांना आपल्या सैन्यात सामील करून घेतले.<ref name="Lebra2008pp5-6">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |pages=5–6}}</ref><ref name="Singh2014p15">{{cite book |last=Singh |first=Harleen |date=2014 |title=The Rani of Jhansi: Gender, History, and Fable in India |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-1073-3749-7 |page=15}}</ref><ref name="David2003p352">{{cite book |last=David |first=Saul |author-link=Saul David |date=2003 |title=The Indian Mutiny: 1857 |url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London |isbn=978-0-1410-0554-6 |page=[https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi/page/352 352]}}</ref> परकीयांविरुद्ध लढण्याची तयारी करताना राणींनी प्रजेचा स्वाभिमान आणि निष्ठा वाढवण्याचा प्रयत्न केला. दानशूर, श्रद्धाळू आणि दयाळू असणाऱ्या राणीने थंडीत कुडकुडणाऱ्या हजार-दीड हजार गरिबांना आणि साधू-संन्याशांना उबदार कपड्यांचे वाटप केले. त्यांनी गोवधबंदी लागू केली आणि किल्ल्यावर [[रंगपंचमी]]सारखे सण साजरे करून स्त्रियांसाठी हळदी-कुंकवाचे कार्यक्रम आयोजित केले. झांशीत मराठी नाटकांचे प्रयोग घडवून आणले, जसे की रासक्रीडा, चित्रलेखा, बाणासूर इत्यादी. स्वतःही नाटकांचा आनंद घेत त्यांनी एक स्थिर, सुरक्षित आणि समृद्ध राज्य घडवण्याचा प्रयत्न केला. यामुळे राणी आणि प्रजेमधील नाते दृढ झाले. == राज्याभिषेक १८५७ == ४ जून‌ १८५७ ते ८ जून‌ १८५७ पर्यंत झांशी‌ येथे महाराणी लक्ष्मीबाई यांच्या नेतृत्वाखाली हिंदी सैनिकांनी स्वातंत्र्य युद्ध लढले. आणि इंग्रजांचा पराभव झाला. व झांशी महाराणी लक्ष्मीबाई यांना‌ सर्व अधिकारांसह परत मिळाली. १० जून १८५७ रोजी महाराणी लक्ष्मीबाई यांचा राज्याभिषेक झाला. राजपुत्र दामोदरराव यांच्यानावे त्या स्वतः कारभार पाहत. == १८५८ चे महायुद्ध == दरम्यान, २१ मार्च १८५८ रोजी सकाळी सर ह्यू रोज आपल्या फौजेसह झांशीजवळ आला. त्याने राणीला निःशस्त्र भेटीस येण्यास किंवा युद्धास तयार राहण्यास सांगितले. ब्रिटिशांच्या विश्वासघातामुळे आणि अन्यायामुळे ‘भारतात परकीय शासन नको’ अशा ठाम मताच्या राणींनी भेटीस जाण्यास नकार दिला. त्याच वेळी त्यांनी [[तात्या टोपे]] यांच्याशी संधान बांधून एका बाजूने इंग्रजांवर हल्ला करण्याची सूचना केली.<ref name="Lebra1986pp87-89">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=1986 |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/0e84ddff-e153-48ed-be1d-8dc21e374825/content |title=The Rani of Jhansi: A Study in Female Heroism in India |publisher=[[University of Hawai'i Press]] |location=[[Honolulu]] |format=PDF |isbn=978-0-8248-0984-3 |pages=87–89}}</ref><ref name="David2003pp356-357">{{cite book |last=David |first=Saul |author-link=Saul David |date=2003 |title=The Indian Mutiny: 1857 |url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London |isbn=978-0-1410-0554-6 |pages=[https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi/page/356 356]–357}}</ref> उत्तम सेनानी आणि कर्तबगार राजकारणी असणाऱ्या ह्यू रोजने झांशीच्या किल्ल्यावर मारा करण्यासाठी आजूबाजूच्या टेकड्यांवर कब्जा मिळवला आणि तिथे तोफा चढवल्या. सुरुवातीला झांशीची बाजू अभेद्य होती. घनगर्ज, नालदार, भवानीशंकर, कडक बिजली या तोफांनी चांगला प्रतिकार केला. "गौसखान" याने तर तोफेमधून असा मारा केला की, दोन शिवमंदिरे वाचली. या गोष्टीसाठी आजही [[झांशी]]तील लोक त्याला धन्यवाद देतात. युद्धाच्या नवव्या दिवशी इंग्रजांनी पश्चिमेकडील तोफ बंद पाडून त्या बाजूच्या तटाला खिंडारे पाडली. ही खिंडारे बुजवण्यासाठी रातोरात काम झाले, ज्यामध्ये स्त्रियांनी चुना, दगड आणि विटा ने-आण करण्याचे काम केले.<ref name="David2003pp356-357" /> शेवटी, झांशीमधील शंकर किल्ल्यावरील मोठ्या विहिरीतून संपूर्ण झांशीला पाणी पुरवठा होत असे, ती विहीर आणि दारुगोळा तयार होणारा कारखाना इंग्रजांनी उद्ध्वस्त केला. अशा परिस्थितीत राणींची आशा पेशव्यांकडून येणाऱ्या मदतीवर होती. ३१ मार्चला [[तात्या टोपे|तात्या टोपे]] यांचे सैन्य आले, परंतु इंग्रजांपुढे त्यांचा टिकाव लागला नाही.<ref name="David2003pp357-358">{{cite book |last=David |first=Saul |author-link=Saul David |date=2003 |title=The Indian Mutiny: 1857 |url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London |isbn=978-0-1410-0554-6 |pages=[https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi/page/357 357]–358}}</ref><ref name="Lebra2008p6">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=6}}</ref> राणी लक्ष्मीबाईंनी सर्व फौजेला धीर देताना स्वतःच्या बळावर लढण्याचे आवाहन केले. त्यांनी सैनिकांना आश्वासन दिले, ''"रणांगणात तुम्हाला मृत्यू आला, तर तुमच्या विधवांच्या निर्वाहाची व्यवस्था मी करेन."'' राणीचे डावे-उजवे हात असणारे "खुदाबक्ष आणि गौसखान" इंग्रजांच्या गोळीबारात मृत्युमुखी पडले, तेव्हा परिस्थिती बिकट झाली. ब्रिटिश सैन्य शिड्या लावून शहरात उतरले. शांत आणि सुंदर शहराची होणारी वाताहत पाहून राणी संतापल्या आणि त्यांनी स्वतः रणांगणात उतरण्याचा निर्णय घेतला. संतापलेल्या राणीची [[तलवार]] अशी तळपत होती की, समोर येणारा गोरा शिपाई गारदच होत होता. त्यांचे धैर्य आणि शौर्य पाहून ह्यू रोजही थबकला. तरीही, एका अनुभवी सरदाराने पुढचा धोका लक्षात घेऊन राणीला परत किल्ल्यावर नेले. सर्व फौजी अधिकाऱ्यांशी चर्चा करून राणीने रातोरात झांशी सोडण्याचा निर्णय घेतला. सतत ११ दिवस त्यांनी ब्रिटिशांना झुलवत ठेवले. लढाईचा साक्षीदार ह्यू रोजने नंतर म्हटले, "राणी लक्ष्मीबाई सर्वोत्कृष्ट सैनिक आणि सर्वाधिक हिंमतवान व्यक्ती होती." == काल्पी युद्ध १८५८ == झांशीतील पराभवानंतर ३ एप्रिल १८५८ रोजी मध्यरात्री राणी लक्ष्मीबाई आपल्या सारंगी घोडीवर स्वार होऊन, दामोदररावाला पाठीशी बांधून, किल्ल्यावरून खंदकात उडी मारून काल्पीला गेल्या. आणि काल्पीला तात्या टोपे, रावसाहेब पेशवे यांच्याकडे पोहचल्या. २२ मे १८५८ रोजी कोंच येथे महायुद्ध झाले. त्यात राणीच्या सैन्याचा पराभव झाला. कालपी युद्धाचे विवरण '''कोंच युद्ध :''' ७ मे १८५८ '''काल्पी युद्ध''' : २२ मे १८५८ == ग्वाल्हेर युद्ध १८५८ == कोंच आणि काल्पी येथील पराभवानंतर त्या रावसाहेब पेशव्यांसह ३०-३१ मे १८५८ रोजी [[ग्वाल्हेर]]ला पोहोचल्या. तिथेही त्यांनी स्वस्थ न बसता सैन्याची कवायत नियमित चालू ठेवली. सैनिकांची चौकशी करीत, इंग्रजांना रोखण्यासाठी रणनीती आखत होत्या. ग्वाल्हेर युद्धाचे विवरण : '''ग्वाल्हेर युद्ध विजय''' : १ जून‌ १८५८ '''लष्कर युद्ध''' : १४ जून १८५८ '''मुरार छावणी युद्ध''' : १६ जून १८५८ '''कोटा की सराय, फुलबाग युद्ध : ‌'''१७ जून‌ १८५८ == हुतात्मा १८५८ == कोटा की सराय आणि फुलबाग युद्धात महाराणी लक्ष्मीबाई साहेब गंभीर जखमी झाल्या. '''जेष्ठ कृष्ण सप्तमी''',‌ १७ जून १८५८ रोजी रणांगणातच त्यांचा मृत्यू झाला. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे पार्थिव बाबा गंगादास यांच्या मठात नेण्यात आले, जिथे त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले.<ref name="Lebra1986pp112-114">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=1986 |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/0e84ddff-e153-48ed-be1d-8dc21e374825/content |title=The Rani of Jhansi: A Study in Female Heroism in India |publisher=[[University of Hawai'i Press]] |location=[[Honolulu]] |format=PDF |isbn=978-0-8248-0984-3 |pages=112–114}}</ref><ref name="David2003pp368-369">{{cite book |last=David |first=Saul |author-link=Saul David |date=2003 |title=The Indian Mutiny: 1857 |url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi |publisher=[[Penguin Books]] |location=London |isbn=978-0-1410-0554-6 |pages=[https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi/page/368 368]–369}}</ref> == वारसा == राणी लक्ष्मीबाईंच्या शौर्याने आणि नेतृत्वाने भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला प्रेरणा दिली. त्यांच्या नावाने अनेक स्मारके, शाळा, आणि रस्ते नावे ठेवण्यात आली आहेत. १९४३ मध्ये सुभाषचंद्र बोस यांनी सिंगापूरमध्ये स्थापन केलेल्या "रानी ऑफ झांशी रेजिमेंट" या आझाद हिंद फौजेच्या महिला सैन्यदलाला त्यांचे नाव देण्यात आले.<ref name="Lebra2008p127">{{cite book |last=Lebra |first=Joyce |author-link=Joyce Lebra |date=2008 |title=Women Against the Raj: The Rani of Jhansi Regiment |publisher=[[ISEAS Publishing]] |location=Singapore |isbn=978-9-8123-0810-8 |page=127}}</ref> राणी लक्ष्मीबाईंच्या जीवनावर अनेक कविता, गाणी आणि साहित्य रचले गेले, ज्यामध्ये सुभद्रा कुमारी चौहान यांची "खूब लडी मर्दानी वो तो झांसी वाली रानी थी" ही कविता विशेष प्रसिद्ध आहे.<ref name="Singh2014p2">{{cite book |last=Singh |first=Harleen |date=2014 |title=The Rani of Jhansi: Gender, History, and Fable in India |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn=978-1-1073-3749-7 |page=2}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== * [[झाँसी की रानी रेजिमेंट]] * [[झांसी की रानी (दूरचित्रवाणी मालिका)]] * [[झाशीची राणी (मालिका)]] * [[राणी वेलू नचियार]] {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} {{DEFAULTSORT:नेवाळकर, लक्ष्मीबाई गंगाधर}} [[वर्ग:भारताचा इतिहास]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:झांसी संस्थान]] [[वर्ग:इ.स. १८३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८५८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदू साम्राज्ये]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] rw5k1g6xqrwwh2zigdmeyq7pakddjkm 0 59039 2704059 2703943 2026-08-20T20:39:36Z ~2026-45469-98 186499 2704059 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | rowspan="2"| लवकरच... | मराठी मीडियम | rowspan="2" {{TBA}} | |- | मी कात टाकली | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] lm2ffs3llqd7ogjysdyvgcx43fbq30g 2704060 2704059 2026-08-20T20:41:55Z ~2026-45469-98 186499 2704060 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | rowspan="2"| लवकरच... | मराठी मीडियम | rowspan="2" {{TBA}} | |- | मी कात टाकली | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 2aqubv9t4zk49djh57f1lzu9s2n7axl 0 64289 2704066 2511148 2026-08-20T20:55:54Z ~2026-45469-98 186499 2704066 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = होम मिनिस्टर | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = | दिग्दर्शक = महेंद्र कदम | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[आदेश बांदेकर]], [[जितेंद्र जोशी]], [[निलेश साबळे]] | कलाकार = | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = २० | एपिसोड संख्या = ६२२५ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार संध्या. ६ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = * १३ सप्टेंबर २००४ ते १ मे २०१० * १४ जानेवारी २०११ ते २१ मार्च २०२० * ८ जून २०२० ते ९ एप्रिल २०२२ * २७ जून २०२२ ते १५ सप्टेंबर २०२४ | प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = | नंतर = [[कृष्णाईच्या लेकी]] | सारखे = [[महा मिनिस्टर]] }} '''होम मिनिस्टर''' हा [[झी मराठी]] या वाहिनीवरील एक कार्यक्रम आहे. ह्या कार्यक्रमात [[आदेश बांदेकर]] प्रत्येक एपिसोडमध्ये वेगवेगळ्या स्पर्धा २ वहिनींमध्ये घेतात. प्रत्येक एपिसोडमध्ये जिंकणाऱ्या वहिनींना एक पैठणी देण्यात येते. लॉकडाऊनदरम्यान '''घरच्या घरी''' या विशेष पर्वामध्ये व्हिडीओ कॉलद्वारे कार्यक्रमाचं शूटिंग सुरू करण्यात आलं होतं. ==टीआरपी== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | आठवडा ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="2" | TRP ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! TVT ! क्रमांक |- |आठवडा ४१ |२०१७ |१.९ |४ | |- |आठवडा ४४ |२०१७ |२.१ |५ | |- |२६ नोव्हेंबर २०१७ |१ तासाचा विशेष भाग |३.१ |५ | |- |आठवडा ४९ |२०१७ |२.३ |४ |<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi serials rule in 2017|url=https://zeenews.india.com/television/zee-marathi-serials-rule-in-2017-2070127.html|access-date=2021-04-08|website=[[झी न्यूझ]]|language=en}}</ref> |} ==नवे पर्व== # नववधू नं.१ (१४ सप्टेंबर २००९) # जाऊबाई जोरात (१४ जानेवारी २०११) # स्वप्न गृहलक्ष्मीचं (१६ मे २०११) # मानाची पैठणी (२१ मे २०१२) # होणार सून मी ह्या घरची (३१ मार्च २०१४) # गोवा स्पेशल (२५ एप्रिल २०१६) # काहे दिया परदेस (१५ मे २०१६) # चूकभूल द्यावी घ्यावी (१३ फेब्रुवारी २०१७) # लागिरं झालं जी (०१ मे २०१७) # अग्गंबाई सासूबाई (१९ ऑगस्ट २०१९) # भारत दौरा (०१ जानेवारी २०२०) # घरच्या घरी (०८ जून २०२०) # कोव्हिड योद्धा विशेष (२७ जुलै २०२०) # माझा बबड्या (०७ सप्टेंबर २०२०) # सासूबाई माझ्या लयभारी (१२ ऑक्टोबर २०२०) # पैठणी माहेरच्या अंगणी (०४ जानेवारी २०२१) # लिटील चॅम्प्स (२६ जुलै २०२१) # खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा (२७ जून २०२२) ===इतर पर्वे=== # महाराष्ट्राची महामिनिस्टर # दिल्या घरी तू सुखी रहा # उत्सव नात्यांचा, मैत्रीचा आणि आपल्या माणसांचा # नांदा सौख्य भरे # पंढरीची वारी विशेष (दरवर्षी जुलै महिन्यात) ==नवीन वेळ== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || १३ सप्टेंबर २००४ - १९ मे २००६ || rowspan="2"| सोम-शुक्र || संध्या. ७.३० |- | २ || २२ मे २००६ - २९ जून २००७ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | ३ || २ जुलै २००७ - २५ जुलै २००९ || rowspan="4"| सोम-शनि |- | ४ || २७ जुलै - १२ सप्टेंबर २००९ || संध्या. ६ |- | ५ || १४ सप्टेंबर २००९ - १ मे २०१० || संध्या. ६.३० |- | ६ || १४ जानेवारी - १४ मे २०११ || संध्या. ६ |- | ७ || १६ मे २०११ - १९ ऑक्टोबर २०१९ || rowspan="12"| सोम-शनि (कधीतरी रवि) || संध्या. ६.३० |- | ८ || २१ ऑक्टोबर २०१९ - २१ मार्च २०२० || संध्या. ६ |- | ९ || ८ जून - ३१ ऑक्टोबर २०२० || संध्या. ६.३० |- | १० || २ नोव्हेंबर २०२० - २४ एप्रिल २०२१ || संध्या. ६ |- | ११ || २७ एप्रिल - १५ मे २०२१ || संध्या. ७ |- | १२ || १७ मे - १४ ऑगस्ट २०२१ || संध्या. ६.३० |- | १३ || १६ ऑगस्ट २०२१ - ९ एप्रिल २०२२ || संध्या. ६ |- | १४ || २७ जून - १७ सप्टेंबर २०२२ || संध्या. ६.३० |- | १५ || १९ सप्टेंबर २०२२ - ६ मे २०२३ || संध्या. ६ |- | १६ || ८ मे - १९ ऑगस्ट २०२३ || संध्या. ५.३० |- | १७ || २१ ऑगस्ट २०२३ - १३ जानेवारी २०२४ || संध्या. ६ |- | १८ || १५ जानेवारी - ३० मार्च २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | १९ || १ एप्रिल - ५ जुलै २०२४ || rowspan="2"| सोम-शुक्र |- | २० || ८ जुलै - १५ सप्टेंबर २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६ |- | २१ || ३१ ऑगस्ट २०२६ - चालू || सोम-शनि |} ==विशेष भाग== # पैठणीच्या खेळात रंगणार जुई आणि मल्लिकाची जुगलबंदी. <u>(१३ ऑगस्ट २०१७)</u> # कोण ठरणार महाराष्ट्राची सुपरवहिनी? <u>(१७ सप्टेंबर २०१७)</u> # सावित्रीला भावोजींचा सलाम. <u>(२६ नोव्हेंबर २०१७)</u> # विनोदाचा डॉक्टर अवतरणार होम मिनिस्टरच्या मंचावर. <u>(१ मार्च २०१८)</u> # अभिमान स्त्रियांचा, सन्मान पहिल्या महिला डॉक्टरच्या संघर्षाचा. <u>(८ मार्च २०१८)</u> # भावोजींकडे आली तक्रार वहिनींची, मिस्टरांचा गळा दाबण्याची. <u>(१६ जुलै २०१८)</u> # माऊलींची ओढ लागता, भावोजी निघाले वारीला. <u>(२३ जुलै २०१८)</u> # वारीची वाट चालता, भावोजी आले पंढरपूरला. <u>(२ सप्टेंबर २०१८)</u> # शहीद मेजर कौस्तुभ राणेंच्या शौर्याने प्रेरित त्यांच्या वीरपत्नीच्या जिद्दीची कहाणी. <u>(२१ ऑक्टोबर २०१८)</u> # आता एकटी नाही खेळणार सूनबाई, स्पर्धक बनून समोर उभ्या राहणार सासूबाई. <u>(१० फेब्रुवारी २०१९)</u> # आता पैठणीचा खेळ रंगणार स्वतः आदेश भावोजींच्या घरी. <u>(१२ जुलै २०१९)</u> # लक्ष्मीपूजनाच्या निमित्ताने भावोजी उलगडणार आसावरी-अभिजीतची गोष्ट. <u>(१५ ऑगस्ट २०१९)</u> # घेऊन येतोय महाराष्ट्राची लाडकी पैठणी संपूर्ण भारतातल्या वहिनींसाठी. <u>(१३ सप्टेंबर २०१९)</u> # होम मिनिस्टरची स्वारी पोहोचणार आता नवी दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, इंदूर, गोवा, जयपूर, हैदराबाद, वाराणसी, कोलकाता, चंदीगढ आणि चेन्नईमध्ये. <u>(२७ ऑक्टोबर २०१९)</u> # वहिनी म्हणे मिस्टरांना, [[माझा होशील ना]]. <u>(१ जानेवारी २०२०)</u> # इतके दिवस काढत होतातना भावोजींच्या आठवणी, म्हणूनच ते येत आहेत घेऊन ऑनलाईन पैठणी. <u>(८ जून २०२०)</u> # प्रत्यक्षात ज्यांनी केले संकटांशी दोन हात, अशाच कोव्हिड योद्धांचा भावोजी करणार सन्मान. <u>(१ जुलै २०२०)</u> # सासू आणि सून आता पैठणीसाठी भिडणार, पण ह्यात मात्र त्यांचा बबड्या अडकणार. <u>(२७ जुलै २०२०)</u> # पैठणी कोणाला मिळणार हा प्रश्न सगळ्यांना पडला, भावोजींना उत्तर देताना बबड्या अडचणीत सापडला. <u>(७ सप्टेंबर २०२०)</u> # बबड्या कोणाचा हा प्रश्न सासू-सुनेला पडलाय, पण बबड्या मात्र लांबच ऐकत बसलाय. <u>(४ जानेवारी २०२१)</u> # बबड्या आहे फारच हट्टी, त्यामुळे सासू-सुनेची होईल का गट्टी? <u>(७ फेब्रुवारी २०२१)</u> # आता रंगतील माहेरच्या आठवणी, कारण पैठणीचा डाव रंगणार माहेरच्या अंगणी. <u>(२४ एप्रिल २०२१)</u> # मी येतोय तुमच्या माहेरच्या अंगणी, पण वहिनी तुमची आहे का तयारी? <u>(२६ एप्रिल २०२१)</u> # प्रत्येक कुटुंबासाठी इम्युनिटी बूस्टर, होम मिनिस्टर. <u>(५ मे २०२१)</u> # माऊलीच्या भक्तीची ओढच न्यारी, कार्तिकीच्या संगे अनुभवू पंढरीची वारी‌. <u>(१४ मे २०२१)</u> # घरचे लिटील चॅम्प्स ठरवणार पैठणीची मानकरी, नवे पर्व लिटील चॅम्प्ससंगे. <u>(१७ मे २०२१)</u> # घरच्या लिटील चॅम्पने शोधली नाण्याची तिसरी बाजू. <u>(२४ जून २०२१)</u> # आईचा मार चुकवतो, हा लिटील चॅम्प शाळेतच का रमतो? <u>(१८ जुलै २०२१)</u> # मिस्टरांची सोशल भटकंती, वहिनींना मिळेल का शांती? (२६ जुलै २०२१) # आता आली घरच्या लिटील चॅम्प्सची पाळी, मोठ्यांची झाली अळीमिळी गुपचिळी. (२८ जुलै २०२१) # रात्री दोन वाजता ते घरात आले आणि भांडी बाहेर, असं का झालं? (३० जुलै २०२१) # लिटील चॅम्प्सच्या खेळात पाटील कुटुंबाची नाती रंगणार, जाऊ की नणंद कोण सरस ठरणार? (२ ऑगस्ट २०२१) # जेव्हा वहिनींनी मिस्टरांना गात विचारलं '[[माझा होशील ना]]', तेव्हा सुरू झाली सुरेल लव्हस्टोरी. (४ ऑगस्ट २०२१) # सिमकार्ड प्रेमकथा. (६ ऑगस्ट २०२१) # जाऊबाई, मिस्टर आणि वहिनी तिघेही घसरून कसे काय पडले? (९ ऑगस्ट २०२१) # पानाच्या गादीवर पानाबरोबर कशी रंगली लव्हस्टोरी? (११ ऑगस्ट २०२१) # सर्वात वरच्या थरावर चढून विक्रम रचणाऱ्या या लिटील चॅम्पला का म्हणतात सोळा पाव? (१३ ऑगस्ट २०२१) # वहिनींना पैठणी द्यायला आणि लिटील चॅम्प्सबरोबर मस्ती करायला आता भावोजी येणार नवीन वेळेत. (१६ ऑगस्ट २०२१) # सासरेबुवा असं काय म्हणाले ज्यामुळे वहिनींच्या डोळ्यात अश्रू दाटून आले? (१८ ऑगस्ट २०२१) # मिस्टरांनी काढला ठाणे-पुणे रेल्वेपास, प्रेमाचा प्रवास की प्रवासावर प्रेम? (२० ऑगस्ट २०२१) # नऊवारी धुवायला कंटाळलेल्या सुनांना काय म्हणाल्या सासूबाई? (२३ ऑगस्ट २०२१) # लिटील चॅम्प्स रिपोर्टर होणार, मोठ्यांच्या ब्रेकिंग न्यूझ भावोजींना सांगणार. (२५ ऑगस्ट २०२१) # वय छोटं पण टॅलेंट मोठं, लिटील चॅम्प श्रुतीच्या मेलोडिका वादनाची झलक. (२७ ऑगस्ट २०२१) # गोंधळी कुटुंबाच्या कलेला सोहमने दिली साथ, त्याच्या संबळ वादनाचा प्रवास. (३० ऑगस्ट २०२१) # मेंडोलिनचा सूर उत्तम लावणाऱ्या तन्वीचा बहिणीसोबतचा सूर का बिघडतो? (१ सप्टेंबर २०२१) # संतूर वादक सोहमचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (३ सप्टेंबर २०२१) # बँड आणि ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करणाऱ्या बाबांच्या मुलाचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (६ सप्टेंबर २०२१) # इतक्या वर्षानंतरही वहिनी कसं करतात मिस्टरांचं स्वागत? (८ सप्टेंबर २०२१) # लिटील चॅम्प्स साजरा करणार गणेशोत्सव भावोजींसोबत. <u>(१० सप्टेंबर २०२१)</u> # अपघातानंतरही साथ सोडली नाही, वहिनी आणि मिस्टरांची काय आहे प्रेमकहाणी? (१३ सप्टेंबर २०२१) # मुलीला लेकीप्रमाणे सांभाळणारी सासू. (१५ सप्टेंबर २०२१) # सख्ख्या बहिणी सख्ख्या जावा म्हणून कशा नांदतात एकत्र कुटुंबात? (१७ सप्टेंबर २०२१) # एक नणंद दोन जावा नांदतील का आनंदाने? (२० सप्टेंबर २०२१) # माहेरी रमण्यापेक्षा सासरी का रमतात वहिनी? (२२ सप्टेंबर २०२१) # कठीण काळातही विद्या वहिनींनी घेतला मुलींच्या शिक्षणाचा वसा. (२४ सप्टेंबर २०२१) # चार घरांची काम करत माऊलींनी सांभाळलं आपल्या मुलींना. (२७ सप्टेंबर २०२१) # हेल्प मिनिस्टरने जोडलं नात्यापलीकडचं नातं. (२९ सप्टेंबर २०२१) # होम मिनिस्टरच्या स्टेडियममध्ये रंगणार पद्मश्री डॉक्टर लहानेंची शेतावरची क्रिकेट मॅच. (१ ऑक्टोबर २०२१) # लोकांना दृष्टी देणाऱ्या देवदूत पद्मश्री डॉक्टर [[तात्याराव लहाने]] सोबत रंगणार होम मिनिस्टर. <u>(५ नोव्हेंबर २०२१)</u> # टाइमपास गप्पांमधून रंगणार [[रवी जाधव]]ची खरी लव्हस्टोरी होम मिनिस्टरमध्ये. (८ नोव्हेंबर २०२१) # [[संतोष पवार]]च्या स्ट्रगलला शलाकाने कशी दिली मोलाची साथ? (१० नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया केंद्रीय मंत्री [[रामदास आठवले]]जी यांच्या गृहमंत्री पत्नीला. (१२ नोव्हेंबर २०२१) # [[स्वप्नील जोशी|स्वप्नील-लीनाची]] 'प्यारवाली लव्हस्टोरी' होम मिनिस्टरमध्ये. (१५ नोव्हेंबर २०२१) # तार सप्तकामधून नभाला भिडणारा डॉक्टर चंदनशिवे यांचा आवाज संसारात कसा असतो? (१७ नोव्हेंबर २०२१) # रंगणार [[अशोक हांडे]] यांच्या संसाराची मंगलगाणी. (१९ नोव्हेंबर २०२१) # हास्याचा सम्राट कवी [[अशोक नायगावकर]] येणार होम मिनिस्टरमध्ये. (२२ नोव्हेंबर २०२१) # संझगिरी वहिनींच्या हातच्या चवीसमोर [[सचिन तेंडुलकर]]सुद्धा होतो क्लीन बोल्ड. (२४ नोव्हेंबर २०२१) # जे करतात बाहुल्यांनाही बोलकं, त्या [[रामदास पाध्ये]]ंचा संसार किती असेल बोलका? (२६ नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया पद्मश्री [[वामन केंद्रे]] कुटुंबाच्या केंद्रबिंदू गौरी वहिनींना. (२९ नोव्हेंबर २०२१) # विजू मानेच्या संसाराची पटकथा नेमकी आहे कोणाच्या हातात? <u>(२७ जून २०२२)</u> # वेगवेगळ्या मंडळांचा, चॅटिंगच्या ग्रुपचा भावोजींसोबत रंगणार खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा. <u>(१५ जानेवारी २०२३)</u> # आता पैठणीचा खेळ खेळा अर्धा तास आधी. <u>(८ मे २०२३)</u> # पैठणीचा खेळ आता नवीन वेळेत रंगणार. (१५ जानेवारी २०२४) # स्वामींच्या आशीर्वादाने पार पडणार [[पारू (मालिका)|पारू]] विशेष भाग. (२७ मे २०२४) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६च्या मालिका}} [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]] 9hq3sc2e7h4tj36nw76qrcedpfoc6k7 0 67297 2704031 2644744 2026-08-20T17:06:56Z Jonathansammy 17110 /* उल्लेखनीय */ माहिती घातली 2704031 wikitext text/x-wiki '''सूरज''' हा एक [[हिंदी भाषा]] [[भाषा|भाषेतील]] चित्रपट आहे. {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = मेरा नाम जोकर | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = १९६६ | भाषा = हिंदी | इतर भाषा = | देश = [[भारत]] | निर्मिती = | दिग्दर्शन = | कथा = | पटकथा = | संवाद = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = [[शंकर जयकिशन]] | ध्वनी = | पार्श्वगायन = | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ऍनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = | प्रदर्शन तारीख = | अवधी = | पुरस्कार = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = }} ==पार्श्वभूमी== ==कथानक== ==बॉक्स ऑफिस( कमाई)== चित्रपटगृहांमधील प्रदर्शनाचा कालावधी संपताना या चित्रपटाने सुमारे ५ कोटी रुपयांची एकूण कमाई (gross) आणि २.५ कोटी रुपयांची निव्वळ कमाई (net) केली; अशा प्रकारे १९६६ मधील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांच्या यादीत तो दुसऱ्या क्रमांकावर राहिला. 'बॉक्स ऑफिस इंडिया'ने या चित्रपटाला "सुपर-हिट" असा दर्जा दिला. तसेच, 'बॉलिवूडचे सिल्व्हर ज्युबिली स्टार' मानल्या जाणाऱ्या राजेंद्र कुमार यांच्या कारकिर्दीतील बॉक्स ऑफिसवर यशस्वी ठरलेल्या शेवटच्या चित्रपटांपैकी हा एक चित्रपट होता. वैजयंतीमाला आणि राजेंद्र कुमार यांनी यापूर्वी '[[आस का पंछी]]' (१९६१), '[[संगम (चित्रपट)|संगम]]' (१९६४) आणि '[[जिंदगी]]' (१९६४) यांसारख्या अनेक यशस्वी चित्रपटांमध्ये एकत्र काम केले होते. ==उल्लेखनीय== ==बाह्य दुवे== {{विस्तार}} {{हिंदी चित्रपट}} tahtpe3nm0j9ghkizj002or20kj1cbt 0 88138 2704068 2702734 2026-08-20T21:08:44Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] वरुन [[वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] ला हलविला 1597490 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{साचा:विंडोज लाइव्ह}} [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[es:Windows Live Grupos]] ms08v4j38kxjwm3ba6doy1pt3nbf32u 118 91081 2704090 2135540 2026-08-20T21:31:33Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[विकिपीडिया:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] वरुन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] ला हलविला 2135540 wikitext text/x-wiki {{nobots}} =त्र ने शेवट होणारे शब्द= ज्या शब्दांत त्रचा अर्थ ’ठिकाण” असा होतो अशी स्थलवाचक व अन्य [[क्रियाविशेषण]] अव्यये : * अत्र = या ठिकाणी * अत्रतत्र = या व त्या ठिकाणी * अन्यत्र = दुसऱ्या ठिकाणी * इतरत्र = इतर ठिकाणी * एकत्र = एका ठिकाणी * एकमात्र = फक्त एकच * कुत्र = कोणत्या ठिकाणी * तत्र = त्या ठिकाणी * तिळमात्र = किंचितही * मात्र = केवळ * यत्र = ज्या ठिकाणी * यत्रकुत्र = कोणत्यातरी ठिकाणी * यत्रतत्र = ज्या-त्या ठिकाणी * सर्वत्र = सर्व ठिकाणी =ज्या शब्दांत त्रचा अर्थ तारणे किंवा प्रयत्न करणे असा होतो असे शब्द= * गंत्र * जनित्र * तंत्र * पुत्र * मंत्र * यंत्र = त्र ने शेवट होणारी नामे= * आंत्र * गात्र * गोत्र * चरित्र * चित्र * छत्र * जत्र * नत्र * पत्र * पात्र * मित्र * मूत्र * रात्र * वृत्र * शस्त्र * शास्त्र * सत्र * सूत्र * क्षत्र =त्र ने शेवट होणारी विशेषणे = * पवित्र * गलितगात्र [[वर्ग:मराठी व्याकरण]] nd2uwv5nlea1di4s6rt1zz7hdybbwbg 10 92725 2704153 2345630 2026-08-21T06:36:19Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704153 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = भारतीय बौद्ध लेणी | title = [[File:Dharma Wheel.gif|20px|link=धम्मचक्र]]भारतीय बौद्ध लेणी[[File:Dharma Wheel.gif|20px|link=धम्मचक्र]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |basestyle = background:#FFA500; |image = [[File:Karla Amit R Mahadik 01.jpg|60px]]<br>[[File:Sankaram1.jpg|60px]]<br>[[File:Ellora Caves, India, The Vishvakarma Buddhist Cave.jpg|60px]]<br>[[File:Ajanta cave9 2010.jpg|60px]]<br>[[File:Meister des Mahâjanaka Jâtaka 001.jpg|60px]] | group1 =[[आंध्र प्रदेश]] | list1 = * [[Nandalur|अद्रापूर लेणी]] * [[बेलम लेणी]] * [[चंदावरम]] * [[एर्रावरम लेणी]] * [[Guntupalli Group of Buddhist Monuments|Guntupalli Caves]] * [[Kotturu Dhanadibbalu]] * [[Peddapuram|Pandavula Metta Caves]] * [[Ramatheertham|Ramatheertham Caves]] * [[Bojjannakonda|Sankaram]] * [[उन्दावल्ली लेणी]] | group2 = [[बिहार]] | list2 = * [[बराबर लेणी]] * [[लोमस ऋषी लेणी]] * [[सप्तपर्णी लेणी]] | group3 = [[गुजरात]] | list3 = * [[धनक लेणी]] * [[जुनागढ बौद्ध लेणी समूह]] ** [[भव प्यारा लेणी]] ** [[उपरकोट लेणी]] * [[Kadia Dungar caves]] * [[Khambhalida Caves]] * [[Sana Caves]] * [[Siyot caves]] * [[Talaja Caves]] | group4 = [[कर्नाटक]] | list4 = * [[ऐहोले लेणी]] * [[बदामी लेणी मंदिर]] * [[पांडव लेणी मंगलोर]] | group5 = [[मध्यप्रदेश]] | list5 = * [[बाघ लेणी]] * [[धामनार लेणी]] * [[धर्मराजेश्वर]] * [[गांधी सागर अभयारण्य]] | group6 = [[महाराष्ट्र]] | list6 = * [[अजिंठा लेणी]] * [[अंबा-अंबिका लेणी]] * भीमाशंकर लेणी * [[अगाशिव लेणी]] ** [[जखीणवाडी लेणी]] * [[आंबिवली]] * [[औरंगाबाद लेणी]] * [[कान्हेरी लेणी]] * [[कार्ले लेणी]] * [[कुडा लेणी]] * [[कांब्रे लेणी]] * [[कोंडाणा लेणी]] * [[खरोसा]] * [[लेण्याद्री]] ** [[लेण्याद्री|गिरिजात्मज]] * [[गांधारपाले लेणी]] * [[घटोत्कच लेणी]] * [[घारापुरी लेणी]] * [[जुन्नर]] * [[बहरोट लेणी]] * [[ठाणाळे लेणी]] ** [[ठाणाळे लेणी|नेणावली लेणी]] * [[ढाक]] * [[तुळजा लेणी]] * [[तेर]] * [[धाराशिव लेणी]] * [[नाडसूर लेणी]] * [[नाणेघाट]] ** [[नेणावली लेणी|खडसांबळे लेणी]] * [[पन्हाळेकाजी लेणी]] * [[त्रिरश्मी लेणी]] ** [[त्रिरश्मी लेणी|पांडवलेणी]] * [[पाताळेश्वर]] * [[पितळखोरे लेणी]] * [[बेडसे लेणी]] * [[भाजे लेणी]] * [[भामचंद्र]] * [[भूत लेणी]] * [[महाकाली लेणी]] * [[मागाठाणे लेणी]] * [[मंडपेश्वर लेणी]] * [[वाई लेणी]] * [[वेरूळची लेणी]] * [[जोगेश्वरी लेणी]] * [[नांदगिरी लेणी]] * [[शिरवळ लेणी ]] * [[शिवनेरी लेणी]] * [[घोरावाडी लेणी]] * [[हरिश्चंद्रगड]] | group7 = [[ओडिशा]] | list7 = * [[उदयगिरी, ओडिशा]] | group8 = [[राजस्थान]] | list8 = * [[बिन्नायगा बौद्ध लेणी]] * [[हतियागोर बौद्ध लेणी]] * [[कोलवी लेणी]] | group9 = [[तामिळनाडू]] | list9 = * [[महाबलीपुरम लेणी मंदिर]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[वर्ग:साचे]] [[वर्ग:लेणी]] [[वर्ग:ऐतिहासिक मार्गक्रमण साचे]] [[वर्ग:भारतातील लेणी| ]] [[वर्ग:बौद्ध धर्मविषयक साचे]] [[वर्ग:भारतीय संस्कृती]] </noinclude> ezwufqed4cfxshh9dalinbh0aa36bar 0 93686 2704151 2326160 2026-08-21T06:32:49Z Salil Kumar Mukherjee 132223 2704151 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''पंडित श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकर ([[जानेवारी १]] १९०० - [[फेब्रुवारी १४]], १९७४)''' ऊर्फ अण्णासाहेब रातांजनकर हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताचे गाढे अभ्यासक, संगीत गुरू व आग्रा घराण्याचे गायक होते. [[विष्णू नारायण भातखंडे]] व बडोदा संस्थानाचे उस्ताद [[फैय्याज खान]] यांचे ते अग्रतम शिष्य होत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे म्युझिक इन्स्टिट्यूट (भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालय)चे मुख्याध्यापकपद कैक वर्षे भूषविले व संगीत क्षेत्रातील अनेक नामी मंडळींना संगीत शिक्षण दिले. ==पूर्वायुष्य == त्यांचे वडील श्री नारायण गोविंद रातंजनकर हे ब्रिटिश राजवटीत पोलीस अधिकारी होते, तसेच उत्तम सतारवादकही होते. वयाच्या सातव्या वर्षी श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकरांनी कारवारच्या पं. कृष्णम् भट्ट (कृष्णभट्ट होनावर) यांच्याकडे संगीताचे शिक्षण घेण्यास प्रारंभ केला. त्यांना ग्वाल्हेर घराण्याचे पं.[[अंतुबुवा जोशी|अनंत मनोहर जोशी]] व नंतर आग्रा घराण्याचे उस्ताद [[फैय्याज खान]] यांचेही मार्गदर्शन लाभले. किशोर वयातच त्यांनी अनेक संगीत परिषदांना आपली उपस्थिती लावली. इ.स. १९११ मध्ये त्यांनी गायक व संगीतज्ञ पं. [[विष्णू नारायण भातखंडे]] यांच्याकडून मार्गदर्शन घेण्यास सुरुवात केली व आजमितीला ते भातखंडेबुवांचे सर्वात ख्यातनाम शिष्य मानले जातात. इ.स. १९२६ मध्ये त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठातून]] पदवी प्राप्त केली. ==सांगीतिक कारकीर्द== पं.रातंजनकर हे अनेक वर्षे [[लखनौ]] येथील भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालयाचे मुख्याध्यापक होते. (या संस्थेचे आधीचे नाव मॉरिस म्युझिक कॉलेज असे होते.) नंतर त्यांची मध्य प्रदेशातील खैरागढ(हे आता छ्त्तीसगड राज्यात आहे) येथील इंदिरा संगीत कला विश्व विद्यालयाचे कुलगुरू म्हणून नियुक्ती झाली. तिथून त्यांना पुन्हा भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालयाच्या मुख्याध्यापकपदी २ वर्षांसाठी आमंत्रित केले गेले. मुंबईच्या भारतीय विद्या भवनाच्यी ’भातखंडे संगीत आणि नर्तन विद्यापीठा’ची स्थापना रातंजनकरांनी केली.तसेच शीव(मुंबई) येथील ’श्रीवल्लभ संगीतालय’ त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली आकारास आले. त्यांच्या शिष्यवर्गात [[के.जी. गिंडे]], चिदानंद नगरकर, [[व्ही.जी. जोग]], [[दिनकर कैकिणी]], शन्नो खुराणा, [[सुमती मुटाटकर]], आचार्य प्रभाकर चिंचोरे, [[सी.आर. व्यास]], पं.एस.सी.आर.भट्ट, चिन्मय लाहिरी व संगीत दिग्दर्शक [[रोशनलाल]] यांचा समावेश होतो. त्यांनी [[आग्रा घराणे|आग्रा घराण्याच्या]] ध्रुपद व ख्याल शैलीतील अनेक रचना गायल्या. आपले उस्ताद भातखंडेबुवा यांप्रमाणेच त्यांनी ८०० पेक्षा जास्त चिजा रचल्या. या चिजा त्यांनी ''''सुजन'''' या टोपणनावाने बांधल्या होत्या. त्यांचे शिष्य [[के.जी. गिंडे]] यांनी त्या चिजांची पद्धतशीरपणे कागदोपत्री नोंद करून ठेवली आहे. त्यांनी अभिनव गीतमंजरी, अभिनव संगीत शिक्षा, तानसंग्रह, हिंदुस्थानी संगीताची स्वरलिपी, यांसारखी अनेक पुस्तकेही लिहिली. तसेच रजनी कल्याण, केदार बहार, सावनी केदार, मार्ग बिहाग, यमनी बिलावल, सालग वराळी, गोपिका वसंत, हंसरंजनी अशा नव्या रागांचीही रचना पंडित रातंजनकरांनी केली. ==पुरस्कार== [[इ.स. १९५७]]मध्ये पं.रातंजनकरांना भारत सरकारने [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण पुरस्काराने]] गौरविले. [[इ.स. १९६३]]मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी]]ने त्यांच्या संगीत विश्वातील योगदान व जीवनकार्याबद्दल त्यांना [[संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप]] देऊन सन्मानित केले. ==मृत्यू== वयाच्या ७४ व्या वर्षी, [[इ.स. १९७४]]मध्ये श्री.ना. रातंजनकर यांचे देहावसान झाले. ==बाह्य दुवे== * [http://sangeetkendra.wordpress.com/2007/08/02/s-n-ratanjankar/ श्रीकृष्ण ना. रातंजनकर 'सुजन' (१९०० - १९७४) तीन ध्वनिफिती] * [http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/ratanjankar.htm पं. रातंजनकरांच्या ध्वनिमुद्रिकांची यादी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109043704/http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/ratanjankar.htm |date=2010-11-09 }} * [http://adagio.calarts.edu/~bansuri/pages/snratanjankar.html श्रीकृष्ण ना. रातंजनकर यांचे चरित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628082211/http://adagio.calarts.edu/~bansuri/pages/snratanjankar.html |date=2011-06-28 }} {{हिंदुस्तानी संगीत}} {{DEFAULTSORT:रातंजनकर,श्रीकृष्ण}} [[वर्ग:हिंदुस्तानी गायक]] [[वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक]] m93e2wfjs4airo31yzmrlvr52tlnee0 2704152 2704151 2026-08-21T06:35:25Z Salil Kumar Mukherjee 132223 चित्र 2704152 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} [[File:Shrikrishna Narayan Ratanjankar.png|thumb|पंडित श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकर]] '''पंडित श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकर ([[जानेवारी १]] १९०० - [[फेब्रुवारी १४]], १९७४)''' ऊर्फ अण्णासाहेब रातांजनकर हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताचे गाढे अभ्यासक, संगीत गुरू व आग्रा घराण्याचे गायक होते. [[विष्णू नारायण भातखंडे]] व बडोदा संस्थानाचे उस्ताद [[फैय्याज खान]] यांचे ते अग्रतम शिष्य होत. त्यांनी लखनौच्या भातखंडे म्युझिक इन्स्टिट्यूट (भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालय)चे मुख्याध्यापकपद कैक वर्षे भूषविले व संगीत क्षेत्रातील अनेक नामी मंडळींना संगीत शिक्षण दिले. ==पूर्वायुष्य == त्यांचे वडील श्री नारायण गोविंद रातंजनकर हे ब्रिटिश राजवटीत पोलीस अधिकारी होते, तसेच उत्तम सतारवादकही होते. वयाच्या सातव्या वर्षी श्रीकृष्ण नारायण रातंजनकरांनी कारवारच्या पं. कृष्णम् भट्ट (कृष्णभट्ट होनावर) यांच्याकडे संगीताचे शिक्षण घेण्यास प्रारंभ केला. त्यांना ग्वाल्हेर घराण्याचे पं.[[अंतुबुवा जोशी|अनंत मनोहर जोशी]] व नंतर आग्रा घराण्याचे उस्ताद [[फैय्याज खान]] यांचेही मार्गदर्शन लाभले. किशोर वयातच त्यांनी अनेक संगीत परिषदांना आपली उपस्थिती लावली. इ.स. १९११ मध्ये त्यांनी गायक व संगीतज्ञ पं. [[विष्णू नारायण भातखंडे]] यांच्याकडून मार्गदर्शन घेण्यास सुरुवात केली व आजमितीला ते भातखंडेबुवांचे सर्वात ख्यातनाम शिष्य मानले जातात. इ.स. १९२६ मध्ये त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठातून]] पदवी प्राप्त केली. ==सांगीतिक कारकीर्द== पं.रातंजनकर हे अनेक वर्षे [[लखनौ]] येथील भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालयाचे मुख्याध्यापक होते. (या संस्थेचे आधीचे नाव मॉरिस म्युझिक कॉलेज असे होते.) नंतर त्यांची मध्य प्रदेशातील खैरागढ(हे आता छ्त्तीसगड राज्यात आहे) येथील इंदिरा संगीत कला विश्व विद्यालयाचे कुलगुरू म्हणून नियुक्ती झाली. तिथून त्यांना पुन्हा भातखंडे संगीत संस्थान विश्व विद्यालयाच्या मुख्याध्यापकपदी २ वर्षांसाठी आमंत्रित केले गेले. मुंबईच्या भारतीय विद्या भवनाच्यी ’भातखंडे संगीत आणि नर्तन विद्यापीठा’ची स्थापना रातंजनकरांनी केली.तसेच शीव(मुंबई) येथील ’श्रीवल्लभ संगीतालय’ त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली आकारास आले. त्यांच्या शिष्यवर्गात [[के.जी. गिंडे]], चिदानंद नगरकर, [[व्ही.जी. जोग]], [[दिनकर कैकिणी]], शन्नो खुराणा, [[सुमती मुटाटकर]], आचार्य प्रभाकर चिंचोरे, [[सी.आर. व्यास]], पं.एस.सी.आर.भट्ट, चिन्मय लाहिरी व संगीत दिग्दर्शक [[रोशनलाल]] यांचा समावेश होतो. त्यांनी [[आग्रा घराणे|आग्रा घराण्याच्या]] ध्रुपद व ख्याल शैलीतील अनेक रचना गायल्या. आपले उस्ताद भातखंडेबुवा यांप्रमाणेच त्यांनी ८०० पेक्षा जास्त चिजा रचल्या. या चिजा त्यांनी ''''सुजन'''' या टोपणनावाने बांधल्या होत्या. त्यांचे शिष्य [[के.जी. गिंडे]] यांनी त्या चिजांची पद्धतशीरपणे कागदोपत्री नोंद करून ठेवली आहे. त्यांनी अभिनव गीतमंजरी, अभिनव संगीत शिक्षा, तानसंग्रह, हिंदुस्थानी संगीताची स्वरलिपी, यांसारखी अनेक पुस्तकेही लिहिली. तसेच रजनी कल्याण, केदार बहार, सावनी केदार, मार्ग बिहाग, यमनी बिलावल, सालग वराळी, गोपिका वसंत, हंसरंजनी अशा नव्या रागांचीही रचना पंडित रातंजनकरांनी केली. ==पुरस्कार== [[इ.स. १९५७]]मध्ये पं.रातंजनकरांना भारत सरकारने [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण पुरस्काराने]] गौरविले. [[इ.स. १९६३]]मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी]]ने त्यांच्या संगीत विश्वातील योगदान व जीवनकार्याबद्दल त्यांना [[संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप]] देऊन सन्मानित केले. ==मृत्यू== वयाच्या ७४ व्या वर्षी, [[इ.स. १९७४]]मध्ये श्री.ना. रातंजनकर यांचे देहावसान झाले. ==बाह्य दुवे== * [http://sangeetkendra.wordpress.com/2007/08/02/s-n-ratanjankar/ श्रीकृष्ण ना. रातंजनकर 'सुजन' (१९०० - १९७४) तीन ध्वनिफिती] * [http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/ratanjankar.htm पं. रातंजनकरांच्या ध्वनिमुद्रिकांची यादी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109043704/http://courses.nus.edu.sg/course/ellpatke/Miscellany/ratanjankar.htm |date=2010-11-09 }} * [http://adagio.calarts.edu/~bansuri/pages/snratanjankar.html श्रीकृष्ण ना. रातंजनकर यांचे चरित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628082211/http://adagio.calarts.edu/~bansuri/pages/snratanjankar.html |date=2011-06-28 }} {{हिंदुस्तानी संगीत}} {{DEFAULTSORT:रातंजनकर,श्रीकृष्ण}} [[वर्ग:हिंदुस्तानी गायक]] [[वर्ग:हिंदुस्तानी संगीतकार]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आग्रा घराण्यातील गायक]] pn3y1vqux0n4jkid189bimqnh0qz7yj 0 96964 2704208 2254172 2026-08-21T09:49:50Z Dƶoxar 35158 2704208 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = द्नेप् | स्थानिक = Дніпро {{uk icon}}<br />Днипро {{ru icon}} | चित्र = Dnipropetrowsk.jpg | चित्र_वर्णन = [[द्नीपर नदी]]काठावर वसलेले द्नेप्रोपेत्रोव्स्क | ध्वज = Флаг Днепропетровска 2.png | चिन्ह = Coat of arms of Dnipropetrovsk.png | नकाशा१ = युक्रेन | देश = युक्रेन | राज्य = | प्रांत = [[द्नेप्रोपेत्रोव्स्क ओब्लास्त|द्नेप्रोपेत्रोव्स्क]] | जिल्हा = | बेट = | स्थापना = १५२६ | महापौर = | क्षेत्रफळ = ४०५ | उंची = ५०९ | लोकसंख्या = १०,०७,२०० | घनता = २,४८६ | वेळ = | वेब = [http://www.gorod.dp.ua/ gorod.dp.ua] |latd=48 |latm=27 |lats=0 |latNS=N |longd=34 |longm=59 |longs=0 |longEW=E }} '''द्नेप्''' ({{lang-uk|Дніпро}}; {{lang-ru|Днипро}}; पूर्वीचे नावः येकातेरिनोस्लाव) हे [[युक्रेन]] देशामधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. [[द्नीपर नदी]]च्या काठावर वसलेले द्नेप्रोपेत्रोव्स्क हे युक्रेनमधील एक प्रगत व महत्त्वाचे शहर आहे. ==बाह्य दुवे== {{Commons category|Dnipropetrovsk|द्नेप्रोपेत्रोव्स्क}} * {{ru icon}} [http://ves.dp.ua नकाशा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220509161521/http://ves.dp.ua/ |date=2022-05-09 }} * {{en icon}} {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://gorod.dp.ua/eng/|title=द्नेप्रोपेत्रोव्स्क स्वागत कक्ष}} [[वर्ग:युक्रेनमधील शहरे]] lqs6p39kp5nlimsiqy1yzox6a5ixi0d 4 98023 2704089 1284342 2026-08-20T21:29:58Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/सांगकाम्या संतोष|सांगकाम्या संतोष]] ([[User talk:सांगकाम्या संतोष|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/858716|858716]] परतवली. 2704089 wikitext text/x-wiki मागील शतकात ज्ञान, विज्ञान आणि इतर क्षेत्रातील प्रगती अमेरिकेसारख्या इंग्रजी भाषक, सधन देशात घडल्याने ती आत्मसात करण्यासाठी जगभरातील इतर भाषकांना इंग्रजी शिकणे भाग पडले. गेल्या काही दशकात प्रसार आणि संपर्क माध्यमांची झपाट्याने वाढ झाल्याने जगभरातील श्रोत्यांपर्यंत आपले विचार पोहोचविण्यासाठी इंग्रजी भाषेचा आश्रय घेणे भाग पडले. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संपर्कासाठीच नव्हे, तर इंग्रजी मातृभाषा नसलेल्या समाजातही व्यवहारामध्ये इंग्रजीचा वापर मोठ्या प्रमाणात होताना दिसतो. त्यामुळे इंग्रजी शब्दांची मिसळ जवळजवळ प्रत्येक भाषेत होत आहे.(हे सध्या व्यक्तीगत मत आहे सुयोग्य संदर्भांकरता राजकारणातल्या लोकांचे संदर्भ वापरणे टाळावे भाषा अभ्यासकांचे संदर्भ वापरावेत विश्वकोशीय ढाचात बसवता येईल.) अशा सरमिसळीनेच विविध भाषांच्या भाषकांना आपल्या भाषेचे वैशिष्ट्य हरविणार का? (सध्या व्यक्तीगत मताचे स्वरूप आहे दुसरे या वाक्याने तुम्ही वाचकांशी सऱळ संवाद साधूपहात आहात असा आभास होतो तो टाळावा, पण एकुण हा दॄष्टीकोण मराठी अभ्यासकांचे सुयोग्य संदर्भ दिले गेल्यास [[भाषेची झीज]] या अंगाने मांडता येणे शक्य आहे <s>अशी शंका येणे स्वाभाविकच आहे. आपल्यालाही मराठीच्या बाबतीत हा प्रश्न पडतो आणि </s> '''(आत्मचिंतन आणि वाचकाशी संवाद)''' दोन प्रकारच्या प्रतिक्रिया <s>ऐकायला मिळतात</s> '''( दोन प्रकारच्या प्रतिक्रीया असतात आणि हा संदर्भ असे स्वरूप हवे)'''. एक प्रतिक्रिया अशी की, इंग्रजीच्या वर्चस्वामुळे मराठीत घडत असलेले बदल मराठी संस्कृती, आपले मराठीपण, मराठी भाषक म्हणून स्वतंत्र अस्तित्व, यांना धोकादायक आहेत; तर दुसरी प्रतिक्रिया अशी की भाषेमध्ये कालौघात होणारे बदल, भाषेची उत्क्रांती या गोष्टी टाळता येणार नाहीत म्हणून त्या बदलांशी जुळते घेणेच योग्. त्याहून पुढे जाऊन, भाषिक सरमिसळीने भाषा अधिक समृद्धच होते. इंग्रजी भाषकांनी नाही का जगभरच्या अनेक भाषांतील शब्द सामावून घेतले?''' (परिच्छेदास संदर्भ हवा आणि प्रश्नार्थक वाक्या एवजी साधे वाक्य वापरावे म्हणजे वाचकाशी संवाद साधल्या सारखे होणार नाही.) ह्या दुसऱ्या प्रतिक्रियेला उत्तर असे की, मराठीच नव्हे तर प्रत्येकच भाषा तिच्या भाषिकांच्या इतिहासाचे फलित असते, तो इतिहास त्या त्या लोकांच्या मानसिकतेचे फलित असते. ही मानसिकता काळानुरूप बदलांसह पण सुसंगतपणे पुढील पिढ्यांकडे पोहोचविण्यासाठी भाषा हे वहनाचे माध्यम असते. मूळ भारतीय- युरोपियन भाषांतून फुटलेल्या प्राकृत महाराष्ट्रीपासून आमच्या भाषेची परंपरा सुरू होते. मराठी भाषा सहाव्या सातव्या शतकापासून तरी नक्कीच बोलली जात होती, कारण तिचा आठव्या शतकातील कागदोपत्री उपयोग आढळून आला आहे. ९८३ च्या पंढरपूरचा शिलालेख मराठीचा सरसहा वापर आणि राज्यकारभारात केलेला वाढता उपयोग दाखवून देतो. अशा राजाश्रयानेच मराठीत ज्ञानेश्वरी व इतर उत्तम संतवाङ्मयाची निमिर्ती झाली. संतांचे तत्वचिंतन सामान्य संसारी माणसांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी त्यापुढे मराठी भाषा घडली असे म्हणावयास हरकत नाही. मराठी माणसाला डोळस श्रद्धा संतांनी मराठीतूनच शिकविली. ती डोळस श्रद्धा महाराष्ट्र धर्माचे, मराठी संस्कृतीचे वैशिष्ट्य आहे. तीत प्रवृत्ती आणि निवृत्ती यांचा सुंदर संगम घडला आहे. त्या श्रद्धेतूनच रायरेश्वरासमोरील शपथेपासून महाराष्ट्राचे पुनरुत्थान सुरू झाले आणि मराठी इतिहासातील सुवर्णमय कालखंड घडला.'''(प्रतिक्रीयेस उत्तर हे मुळ संशोधन ओरीजनल रिसर्च म्हणून विकिपीडियावर स्विकार्ह ठरत नाही पण समान लेखकांचे याच मुद्यास अनुसरून काही लेखन असल्यास ते [[मराठी भाषेचा इतिहास]] अथवा [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] अशा लेखात संदर्भा सहीत नमुद करता येऊ शकते.)''' इतिहासातील योगायोगाने त्याच काळात{{कालसापेक्षता}}परकीय आक्रमणे देशावर झाली आणि महाराष्ट्राने त्याविरुद्ध सतत लढा दिला. तो देशभरातील क्रांतिकारकांना स्फूतीर्दायक ठरला.'''(खर आहे पण संदर्भ हवा, नाहीतर ते तुमच व्यक्तीगत मत ठरत)''' <s>त्यामुळेच मराठी संस्कृती इंग्रजांसारख्या आक्रमकाच्या कुतूहलाचा विषय ठरली.''</s>'( टाळ्या :) हलकेच घ्या, इथे सांस्कृतीक अथवा राष्ट्रवादाची भलावण, स्वतःच स्वतःची पाठ थोपटून घेणारी व्यक्तीगत मते विकिपीडिया सारख्या ज्ञानकोशातून टाळावयास हवीत).''' अनेक जिज्ञासू इंग्रजांनी तिचा अभ्यास केला (अनेक? जिज्ञासू हे विशेषण आहे ते टाळा ) . ही महाराष्ट्राची न्यायासाठी लढण्याची परंपरा संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीपर्यंत अविरत चालू होती असे दिसते.(सापेक्ष व्यक्तीगत मत ) <s>म्हणूनच, मराठी भाषेचा आहाला विसर पडला तर आमचा इतिहास आणि परिणामत: मराठी संस्कृतीचा आहाला विसर पडेल ही शंका आपण महाराष्ट्रीयांना अनेक शतकापासून भेडसावीत आहे. </s> (प्रथम पुरूष: मी आम्ही द्वितीय पुरूष: तू तुम्ही हे टाळावयास हवे. व्यक्तीगत मत आहे सर्व काळी सर्व संस्स्कृतीमधे अशी मते वेळोवेळी व्यक्त होतच असतात वस्तुनिष्ठतेचा अथवा नेमके पणाचा अभाव आहे एनीवे संदर्भ हवा) जेव्हा मोगली सत्ता महाराष्ट्रावर पसरली तेव्हा मराठीत फारसी-अरबी शब्दांचे <s>पेव फु टले</s> (क्रियापद व्यक्तीगत मताचा पूर्वग्रहाचा आभास देते क्रियापद बदलावे आणि संदर्भ उधृत करावा). छत्रपती शिवाजी महाराजांनी परकीय सत्ताधीशांची हकालपट्टी केली आणि मराठी सत्तेची स्थापना केली, त्या बरोबरच राज्यव्यवहारात प्रचलित झालेल्या फरसी-अरबी शब्दांच्या जागी योग्य मराठी प्रतिशब्द परत आणले (खरे आहे पण संदर्भ हवा) व मराठी भाषेवरील परकी शब्दांचा पगडा हटविला (वस्तुनिष्ठतेच्या दृष्टीने वाक्यास पुर्नरचनेची आणि संदर्भाची आवश्यकता). . पुढे{{कालसापेक्षता}}इंग्रजी सत्ता भारतात सुरू झाल्यावर इंग्रजी भाषा बोलता, वाचता आणि लिहिता येणे याला काही लोक सुशिक्षिततेचे, सुसंस्कृतपणाचे लक्षण मानू लागले. सरकारी नोकरी मिळविण्याचे ते साधन झाले. तरी सुद्धा, इंग्रजी भाषा परकीय राज्यर्कत्यांची असल्याने आपल्या पराभवाचे आणि पारतंत्र्याचे चिन्ह आहे असे मानणारे अनेक लोक होते. त्यांच्या प्रयत्नांमुळेच स्वातंत्र्यपूर्व काळातील मराठी साहित्य आणि वृत्तपत्रे यामध्ये कटाक्षाने इंग्रजी शब्द टाळून, इंग्रजी किंवा पाश्चात्य संकल्पनांना मराठी भाषेत वापरण्याचा प्रघात पडला.'''(खरे आहे पण संदर्भ हवा)''' तशी मराठी प्रमाण मानली जाऊ लागली. त्या वेळच्या मराठी कथा कादंबऱ्यातून, मराठीत बोलताना विनाकारण इंग्रजी शब्दांचा वापर करणाऱ्यांची टिंगल केलेलीही आढळते.{{संदर्भ हवा}} शुद्ध मराठीच्या वापराचा आग्रह स्वातंत्र्य मिळाल्यावरही चालूच राहिला आणि नावाजलेली मराठी वृत्तपत्रे भेसळीपासून दूर राहिली <s>अशा प्रयत्नांमुळेच मराठी भाषा पारतंत्र्यांचा व स्वातंत्र्ययुद्धाचा इतिहास आपल्यामध्ये सामावून घेऊन आणि आपले मराठीपण टिकवून विस्तारली.</s> (स्वातंत्र्यानंतरच्या मराठीच्या विस्ताराबद्दलचे मराठी भाषा अभ्यासकांची मते संदर्भासहीत उधृत करावीत) <s>पण मग बदलांशी जुळते घ्यावे हे मत चुकीचे आहे का? नक्कीच नाही.</s>(वरील विवेचनावरून येथे का काट मारली ते समजले असे हे वाक्य टाळावे) आपल्या भाषेवर परकी भाषांचा चांगला परिणामही झाला आणि तो टिकलाही.( चांगला म्हणजे चांगला या अर्थाने का मोठा या अर्थाने ? चांगला हे एकतर विशेषण म्हणूनटाळावयास हवे शिवाय त्या विशेषणामुळे येथे मतातत व्य्क्तीगतपणा येतो आहे) इंग्रजीतून आपल्याकडे आलेल्या संकल्पना मांडण्यासाठी, तसेच इंग्रजी शब्दांना मराठी पर्याय हणून नवे शब्द निर्माण करावे लागले आणि मराठी शब्दसंपदा वाढली. नवीन विराम चिन्हे वापरात आली आणि त्यामुळे वाक्यरचना अधिक अर्थवाही झाली. वाक्यरचनेत काही क्लिष्टता आली, पण नवा डौलही आला.(बरोबर आहे पण मराठी भाषा अभ्यासकांचा संदर्भ हवा) <s>ज्या इंग्रजीच्या आक्रमणाची आपण भीती बाळगतो त्या भाषेचा इतिहास पाहिला तर असे दिसते की पुरातन इंग्रजी भाषा पाचव्या शतकापासून ज्या आंग्लेस, सॅक्सन आणि ज्यूट अशा जर्मनिक टोळ्यांनी इंग्लंडमध्ये वसती केली, त्यांच्या बोली भाषांच्या मिश्रणाने निर्माण झाली. ती भाषा आजच्या इंग्रजीत काहीच सार्धम्य आढळत नाही, ती आजच्या सामान्य इंग्रजाला समजणारही नाही. सुमारे चवदाव्या शतकात त्या भाषेत आज ओळखता येण्याजोगा इंग्रजीपणा आला. तरीसुद्धा स्पेलिंग आणि व्याकरणाच्या बाबतीत ती इंग्रजी आधुनिक इंग्रजीहून भिन्न होती. त्या पुढील काळातही इंग्रजी भाषा सारखी बदलत असल्याने फ्र ान्सिस बेकनसारखे इंग्रज विचारवंत आपले ग्रंथलेखन विद्वानांनी मान्य केलेल्या आणि स्थैर्य आलेल्या लॅटिन भाषेत करीत. मात्र, चॉसरसारख्यांनी इंग्रजी तग धरेल, या आशेवर लिखाणासाठी इंग्रजी स्वीकारली. पुढे इंग्लंडमध्ये राष्ट्रभावनेचा उदय झाला. सर्वांना वाचून समजेल, असे बायबल इंग्रजीत १६११ मध्ये तयार करण्यात आले आणि उत्तमोत्तम साहित्याची सातत्याने निमिर्ती होत राहिली. त्यामुळे भाषेला स्थैर्य आले आणि प्रमाण इंग्रजी हणजे स्टॅण्डर्ड इंग्लिश अस्तित्वात आली.</s> '''(हा परिच्छेद [[इंग्रजी भाषा]] लेखात इतिहास विभाग बनवून संदर्भा सहीत दिल्यास मराठी विकिप्डियावर स्विकार्ह आहे पण तोच तुम्ही मराठी भाषा संदर्भाने देता तेव्हा तुमचा उद्देश वाचकाच मत प्रभावित करण्याचा असतो आणि विकिपीडिया ज्ञानकोश असल्यामुळे कोशकर्त्यांनी वाचकाच मत हे प्रभावित होईल अशा प्रकारचे लेखन टाळले पाहीजे.)''' आपण जर मराठी आणि इंग्रजी भाषांच्या घडणीची तुलना केली तर असे दिसून येते की मराठी भाषेत इंग्रजीत झाले तसे मोठ्या प्रमाणात बदल झाले नाहीत कारण आपण मराठी लोकांनी आपली भाषा जिवापाड जपली.(सापेक्ष व्यक्तीगत मत रेटणे वस्तुनिष्ठतेचा अभाव, इंग्रजांनी त्यांची भाषा जिवापाड जपली याचे संदर्भ उपलब्ध होऊ शकतात तसेच मराठी लोकांनी तेवढीती जिवापाड जपली नाही याचेही संदर्भ उप्लब्ध केले जाऊ शकतात). त्याचप्रमाणे तीत सातत्य राखले.(सापेक्ष व्यक्तीगत मत रेटणे वस्तुनिष्ठतेचा अभाव) मराठीतील जुने संत आणि ललित साहित्य, ऐतिहासिक पत्रव्यवहार हे सर्व आजची मराठी बोलणारा माणूस थोड्या प्रयत्नाने वाचून, ऐकून समजू शकतो. जुन्या इंग्रजीच्या बाबतीत हे शक्य नाही.(सापेक्ष व्यक्तीगत मत रेटणे वस्तुनिष्ठतेचा अभाव) वेळोवेळी मराठीवर झालेली आक्रमणे परतवून लावण्यात उत्तम साहित्यनिमिर्ती,(इथ पर्यंत ठिक) सामान्य मराठी भाषिकाचे मराठीवरील प्रेम (व्यक्तिगत मत, सांस्कृतिक राष्ट्रवादाची भलावण) आणि राजाश्रय यांचा <s>मोठा</s> उपयोग झाला(संदर्भ देऊन राजाश्रयाचा उपयोग झला हे ठीक पण मोठा हे विशेषण व्यकिगतमत आणि सापेक्षता आणते आणि वाक्य वस्तुनिष्ठतेपासून दूर नेते) . <s>प्रत्येक परीक्षेतून मराठी भाषा अधिकच सुदृढ, सुघड होऊन बाहेर आली. मागील पिढ्यांनी प्रतिकूल परिस्थिीतीतही मोठ्या प्रयत्नाने मराठी नुसती टिकविलीच नाही, तर तिचा उत्तम विकास केला, तसेच प्रयत्न आधुनिक काळात सामान्य मराठी भाषिकांनी, साहित्यिकांनी, पत्रकारांनी आणि राज्यर्कत्यांनी केले, तर निश्चितच मराठी भाषेचे आणि महाराष्ट्राचे भविष्य उज्ज्वल ठरेल.</s> (विकिपीडिया हि पुअदेश किंवा जाहीरात करण्याची जागा नव्हे त्यामुळे अविश्वकोशिय आणि म्हणून मराठी विकिपीडियास अस्विकार्ह) संदर्भ - १. सह्यादी - लेखक श्री. स. आ. जोगळेकर २. मराठी भाषेचा इतिहास - लेखक श्री. ग. नी. जोगळेकर (येथे डॉ. गं. ना. जोगळेकर असे नाव हवे.- संतोष शेणई.) सागर:मराठी सेवक ०६:१४, १२ ऑगस्ट २०११ (UTC) == मराठी भाषेच्या शोधात..== अमेरिकानिवासी मराठी माणसांनी मराठीसाठी वाखाणण्यासारखे प्रयत्न केलेले आहेत यात शंका नाही. पंचवीसतीस वर्षांपूर्वी आलेले मराठीजन साधारणपणे मध्यमवर्गीयच. सहाजिकच या पिढीला अमेरिकेत पाऊल ठेवल्यापासूनच 'माझ्या मराठीची वाट' मागे हरवू पहाते आहे असं वाटू लागलं. 'जन्मभूमीशी असलेली अदृश्य पण चिवट नाळ कापणं अशक्य आहे हे देशांतर केल्यावरच उमगणारे चिरंतन सत्य आमच्या पिढीला जसं समजत गेलं तसं तसे मराठीपणाच्या शोधात अनेक उपक्रम होत गेले. त्यात मराठी मंडळे, बृहन्महाराष्ट्र मंडळे, अधिवेशने, मराठी नाटके, मराठी गीतांच्या रेकॉर्ड, कॅसेट, सी. डी. इ.) असे काही... आमच्या मुलांच्या 'एबीसीडी' पिढीपर्यंत आमची मराठी पोहोचवण्यासाठीची धडपड म्हणून मुलांसाठी जागोजागी 'बालविहार' सुरू झाले. त्यांना मराठी शिकवण्यासाठी पुस्तके लिहिली गेली. मराठी गाणी गोष्टींच्या आणि मराठी शिकवण्याची तंत्रे असलेल्या कॉम्पॅक्ट डिस्क काढल्या गेल्या. अमेरिकेतील मराठी समाजात आपल्या अनुभवांच्या देवाणघेवाणीसाठी काही संवाद असण्याची आणि त्यासाठी काही व्यासपीठ असण्याची आवश्यकता वाटू लागली. कारण अनुभवांची देवाणघेवाण आपल्या सांस्कृतिक संदर्भात होण्यासाठी मातृभाषेशिवाय पर्याय नसतो. या अपरिहार्यतेतूनच १९७८ मध्ये कॅनडातील श्री. विनायक गोखले व श्री. अशोक पांगारकर यांच्या प्रयत्नांतून 'एकता' हे त्रैमासिक सुरू झाले. कम्प्युटर नसल्यामुळे तो मजकूर हस्तलिखित करावा लागे. कॅनडातून प्रसिद्ध झालेल्या या त्रैमासिकाच्या उपक्रमाने मराठी लोकांना अनुभवांच्या अभिव्यक्तीची दारं खुली केली. १९८१च्या सुमारास 'बृहन्महाराष्ट्र वृत्त' हे मासिक वृत्तपत्र सुरू झाले. त्याच सुमारास वॉशिंग्टन डी. सी. येथील श्री. दिलीप चित्रे आणि मौजेचे (कै.) श्री. पु. भागवत यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून 'कुंपणापलीकडले शेत' हा भारताबाहेरील मराठी लोकांच्या कथांचा संग्रह प्रसिद्ध झाला. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्यात उमटलेला अमेरिकन मराठी जीवनाचा हा पहिला पडसाद. भारतातून येणा-या नव्या पिढ्यांतल्या इंग्रजी माध्यमाच्या लोकांना मराठीचं आणि म्हणून मंडळांचं प्रेम फारसं नसल्यामुळे मराठीच्या पिढीनंतर मराठी मंडळं तरी टिकणार का हा प्रश्न निर्माण झाला. त्याच वेळी 'एच वन' पिढी. 'वाय टू के' पिढी असे काही प्रवाह मराठी समाजाला येऊन मिळाले. यातल्या काहींनी मराठी मंडळात रस घेतला. सर्वच पिढ्या आपापल्या परीने आणि महाराष्ट्राच्या मराठीपणाशी वेगवेगळ्या नात्यांनी बांधल्या गेलेल्या. कम्प्युटर आला आणि त्या लाटेवर स्वार होऊन वर ''मराठी असे आमची मायबोली'' बागडू लागली. कम्प्युटरवर मराठी मंडळांची आणि साहित्यात रस घेणाऱ्यांची संकेतस्थळे, मराठीतली कम्प्युटरवरची नियतकालिके यांचे मळे वाहू लागले. 'विंडोज' निर्माण होण्याच्याही पूवीर् कम्प्युटरवर मराठी फॉन्ट निर्माण केले ते मिशिगनचे डॉ. माधव देशपांडे आणि कॅनडातले डॉ. अशोक अकलूजकर यांनी! त्यानंतर सॅन होजे, कॅलिफोनिर्या येथील श्ाीकृष्ण पाटील यांनी मराठीचे नव्हे तर सर्वच भारतीय लिपीसाठी आणि हिब्रू लिपीसाठीही फाँट निर्माण करून नवी पाऊलवाटच निर्माण केली. आज महाराष्ट्रात विपुलपणे उपलब्ध असलेल्या देवनागरी फाँटची गंगोत्री अमेरिकेतल्या मराठी समाजात आहे! विविध माध्यमांतून ललित लेखन आणि पत्रकारितेचे लेखन या दोन्ही अंगांनी मराठीचा वेल गेल्या पंचवीस वर्षांत वेगवेगळ्या दिशांनी डवरला आहे. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्यात आणि अमेरिकेतील इंग्रजी व मराठी अशा दोन्ही साहित्यात याची रसरशीत पालवी दिसते! साहित्य आणि साहित्यिक या दोघांचीही समृद्धता जाणवते. मराठी अधिवेशनानिमित्त प्रसिद्ध होणारे अंक, विविध मराठी मंडळांचे दिवाळी अंक, महाराष्ट्रातील वृत्तपत्रांच्या इंटरनेटवरील आवृत्त्या, अशी आणखी माध्यमेही येथील मराठी माणसांच्या अभिव्यक्तीसाठी उपलब्ध आहेत. २००७ मध्ये एकताबरोबरच सावली (मराठी मित्र मंडळ, टेक्सास), रंगदीप (न्यूजर्सी), अभिरुची (टॅम्पाबे, फ्लॉरिडा), असे काही दिवाळी अंक आणि 'मायबोली' अंतराळ हे ई-दिवाळी अंक महाराष्ट्रातील दर्जेदार दिवाळी अंकांच्या पंक्तीत बसणारे अंक प्रसिद्ध झाले. मराठी भाषा, संस्कृती याबद्दल अमेरिकन विद्यापीठात अमराठी, अमेरिकन संशोधकही आपली भर घालत आहेत. काही विद्यापीठातील ग्रंथालयातून मराठी विभाग आणि मराठी ग्रंथसंपदा आहे. त्यामुळे मराठीपणाच्या शोधात आमच्या मराठीचा वेलू देशांतरी गेला आहे! थोडक्यात मक्याचा ''म'' मराठीचा झाला आणि आता तो ''म'' कार महामंडल असा महाजालाचा ''म'' झाला. हे सारे आमचे मराठी भाषेतले आणि मराठी भाषेसाठी केलेले प्रयत्न. मराठी भाषेचा आणि आमच्या मराठीपणाचा हा एक शोध आहे. अर्थात अजून पुष्कळ वाटचाल करायची आहे. या मराठी साहित्याला अमेरिकेतल्या मराठी समाजात , अधिवेशनात म्हणावी तशी सन्मान्यता अजून मिळालेली नाही. एखादा अपवाद वगळता मराठी साहित्याबद्दल काही चर्चासत्र मराठी अधिवेशनात झालेले नाही. मराठी साहित्य संमेलन तर अजून कल्पनेतच आहे. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्य संमेलनांत ग्रामीण, दलित साहित्य असते. तसे 'अनिवासी' साहित्य अजून गणना करण्याएवढेही नाही. कोणी त्या साहित्य संमेलनांत साहित्य सादर केल्याचे एकिवात नाही. अमेरिकेत 'बेस्ट अमेरिकन शॉर्ट स्टोरिज'सारख्या उपक्रमांतून या साहित्याची गणना होण्याचे स्वप्न अजून खूप दूर आहे. दोन्ही देशांत हे साहित्य 'अनिवासी'च आहे. एवढेच नव्हे, तर अमेरिकेतल्या पहिल्या पिढीनंतर हे साहित्य अस्तंगत होण्याची दाट शक्यता आहे. तरी मराठी साहित्यात उमटलेल्या अमेरिकन मराठी मनांच्या स्पंदनांनी स्वत:चे वेगळे स्थान निर्माण केले आहे यात शंकाच नाही! {{ विस्तार }} c0d1s6l3787sjeeqff16mea0uqhcckg 2704119 2704089 2026-08-21T01:53:01Z संतोष गोरे 135680 /* */ कृत्रिम बुद्धिमत्तेद्वारे दुरुस्ती 2704119 wikitext text/x-wiki मागील शतकात ज्ञान, विज्ञान आणि इतर क्षेत्रांमधील प्रगती प्रामुख्याने इंग्रजी भाषिक देशांमध्ये झाल्यामुळे ती आत्मसात करण्यासाठी जगभरातील इतर भाषिकांना इंग्रजीचा अभ्यास करणे अनिवार्य ठरले. गेल्या काही दशकांमध्ये प्रसारमाध्यम आणि संपर्क माध्यमांच्या झपाट्याने झालेल्या वाढीमुळे जागतिक स्तरावर आपले विचार पोहोचवण्यासाठी इंग्रजी भाषेचा वापर वाढला आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संपर्कासाठीच नव्हे, तर मातृभाषा इंग्रजी नसलेल्या समाजातही दैनंदिन व्यवहारामध्ये इंग्रजीचा मोठ्या प्रमाणात वापर होताना दिसून येतो, परिणामी प्रत्येक भाषेत इंग्रजी शब्दांची सरमिसळ होत असल्याचे निदर्शनास येते. भाषिक सरमिसळीमुळे विविध भाषांचे मूळ स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये धोक्यात येतात का, याविषयी भाषा अभ्यासकांमध्ये विविध मतप्रवाह आहेत. एक मत असे आहे की, इंग्रजीच्या वाढत्या वर्चस्वामुळे मराठी भाषेमध्ये घडत असलेले बदल मराठी संस्कृती आणि भाषिक अस्तित्वाला बाधक आहेत; तर दुसऱ्या मतानुसार, कालानुरूप भाषांमध्ये होणारे बदल आणि भाषेची उत्क्रांती ही नैसर्गिक प्रक्रिया असून, या बदलांशी जुळवून घेणे आवश्यक आहे. भाषांच्या परस्पर संपर्कामुळे भाषा अधिक समृद्ध होत असल्याचेही या गटाचे मत आहे. मराठी भाषेचा इतिहास पाहता, ही भाषा तिच्या भाषिकांच्या संस्कृतीचे व इतिहासाचे फलित आहे. प्राकृत महाराष्ट्रीपासून सुरू झालेली मराठीची परंपरा ऐतिहासिक कागदपत्रांमध्ये व शिलालेखांमध्ये आढळते. नवव्या शतकातील पंढरपूरचा शिलालेख मराठीचा राज्यकारभारातील आणि व्यवहारातील वापर अधोरेखित करतो. राजाश्रयामुळे मराठीत ज्ञानेश्वरी व संतवाङ्मयाची निर्मिती झाली. संतांचे विचार सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मराठी भाषेचा विस्तार झाला आणि याद्वारे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचे जतन झाले. जेव्हा महाराष्ट्रावर मुघल सत्ता आली, तेव्हा मराठी भाषेत फारसी व अरबी शब्दांचा प्रभाव वाढला. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात राज्यव्यवहारात प्रचलित झालेल्या परकीय शब्दांच्या जागी मराठी प्रतिशब्द आणून भाषेची शुद्धता टिकवण्याचे प्रयत्न झाले. पुढे ब्रिटिश राजवटीत इंग्रजी भाषा ही सुशिक्षितपणाचे आणि नोकरीचे साधन बनली. तथापि, परकीय सत्तेच्या प्रभावाविरुद्ध उमटलेल्या प्रतिक्रियांच्या पार्श्वभूमीवर, स्वातंत्र्यपूर्व काळातील साहित्य आणि वृत्तपत्रांमध्ये इंग्रजी शब्दांचा अनावश्यक वापर टाळण्याचा प्रघात पडला. स्वातंत्र्योत्तर काळातही मराठी वृत्तपत्रे आणि साहित्यिकांनी भाषेचे उपयोजन कायम राखले. भाषांच्या परस्पर संपर्कामुळे मराठीत इंग्रजीतील नवीन संकल्पना सामावून घेतल्या गेल्या, ज्यामुळे शब्दसंपदा समृद्ध झाली आणि विरामचिन्हांच्या वापरामुळे वाक्यरचना अधिक अर्थवाही बनली. मराठी आणि इंग्रजी भाषांच्या विकासाची तुलना करताना भाषा अभ्यासकांच्या मते, मराठीने आपले ऐतिहासिक सातत्य आणि लवचीकता टिकवून ठेवली आहे. जुने संतसाहित्य व ऐतिहासिक कागदपत्रे आजही अभ्यासकांना तुलनेने सुलभतेने समजतात, जी मराठीच्या समृद्ध परंपरेची साक्ष देतात. संदर्भ - १. सह्यादी - लेखक श्री. स. आ. जोगळेकर २. मराठी भाषेचा इतिहास - लेखक श्री. ग. नी. जोगळेकर (येथे डॉ. गं. ना. जोगळेकर असे नाव हवे.- संतोष शेणई.) == मराठी भाषेच्या शोधात..== अमेरिकानिवासी मराठी माणसांनी मराठीसाठी वाखाणण्यासारखे प्रयत्न केलेले आहेत यात शंका नाही. पंचवीसतीस वर्षांपूर्वी आलेले मराठीजन साधारणपणे मध्यमवर्गीयच. सहाजिकच या पिढीला अमेरिकेत पाऊल ठेवल्यापासूनच 'माझ्या मराठीची वाट' मागे हरवू पहाते आहे असं वाटू लागलं. 'जन्मभूमीशी असलेली अदृश्य पण चिवट नाळ कापणं अशक्य आहे हे देशांतर केल्यावरच उमगणारे चिरंतन सत्य आमच्या पिढीला जसं समजत गेलं तसं तसे मराठीपणाच्या शोधात अनेक उपक्रम होत गेले. त्यात मराठी मंडळे, बृहन्महाराष्ट्र मंडळे, अधिवेशने, मराठी नाटके, मराठी गीतांच्या रेकॉर्ड, कॅसेट, सी. डी. इ.) असे काही... आमच्या मुलांच्या 'एबीसीडी' पिढीपर्यंत आमची मराठी पोहोचवण्यासाठीची धडपड म्हणून मुलांसाठी जागोजागी 'बालविहार' सुरू झाले. त्यांना मराठी शिकवण्यासाठी पुस्तके लिहिली गेली. मराठी गाणी गोष्टींच्या आणि मराठी शिकवण्याची तंत्रे असलेल्या कॉम्पॅक्ट डिस्क काढल्या गेल्या. अमेरिकेतील मराठी समाजात आपल्या अनुभवांच्या देवाणघेवाणीसाठी काही संवाद असण्याची आणि त्यासाठी काही व्यासपीठ असण्याची आवश्यकता वाटू लागली. कारण अनुभवांची देवाणघेवाण आपल्या सांस्कृतिक संदर्भात होण्यासाठी मातृभाषेशिवाय पर्याय नसतो. या अपरिहार्यतेतूनच १९७८ मध्ये कॅनडातील श्री. विनायक गोखले व श्री. अशोक पांगारकर यांच्या प्रयत्नांतून 'एकता' हे त्रैमासिक सुरू झाले. कम्प्युटर नसल्यामुळे तो मजकूर हस्तलिखित करावा लागे. कॅनडातून प्रसिद्ध झालेल्या या त्रैमासिकाच्या उपक्रमाने मराठी लोकांना अनुभवांच्या अभिव्यक्तीची दारं खुली केली. १९८१च्या सुमारास 'बृहन्महाराष्ट्र वृत्त' हे मासिक वृत्तपत्र सुरू झाले. त्याच सुमारास वॉशिंग्टन डी. सी. येथील श्री. दिलीप चित्रे आणि मौजेचे (कै.) श्री. पु. भागवत यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून 'कुंपणापलीकडले शेत' हा भारताबाहेरील मराठी लोकांच्या कथांचा संग्रह प्रसिद्ध झाला. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्यात उमटलेला अमेरिकन मराठी जीवनाचा हा पहिला पडसाद. भारतातून येणा-या नव्या पिढ्यांतल्या इंग्रजी माध्यमाच्या लोकांना मराठीचं आणि म्हणून मंडळांचं प्रेम फारसं नसल्यामुळे मराठीच्या पिढीनंतर मराठी मंडळं तरी टिकणार का हा प्रश्न निर्माण झाला. त्याच वेळी 'एच वन' पिढी. 'वाय टू के' पिढी असे काही प्रवाह मराठी समाजाला येऊन मिळाले. यातल्या काहींनी मराठी मंडळात रस घेतला. सर्वच पिढ्या आपापल्या परीने आणि महाराष्ट्राच्या मराठीपणाशी वेगवेगळ्या नात्यांनी बांधल्या गेलेल्या. कम्प्युटर आला आणि त्या लाटेवर स्वार होऊन वर ''मराठी असे आमची मायबोली'' बागडू लागली. कम्प्युटरवर मराठी मंडळांची आणि साहित्यात रस घेणाऱ्यांची संकेतस्थळे, मराठीतली कम्प्युटरवरची नियतकालिके यांचे मळे वाहू लागले. 'विंडोज' निर्माण होण्याच्याही पूवीर् कम्प्युटरवर मराठी फॉन्ट निर्माण केले ते मिशिगनचे डॉ. माधव देशपांडे आणि कॅनडातले डॉ. अशोक अकलूजकर यांनी! त्यानंतर सॅन होजे, कॅलिफोनिर्या येथील श्ाीकृष्ण पाटील यांनी मराठीचे नव्हे तर सर्वच भारतीय लिपीसाठी आणि हिब्रू लिपीसाठीही फाँट निर्माण करून नवी पाऊलवाटच निर्माण केली. आज महाराष्ट्रात विपुलपणे उपलब्ध असलेल्या देवनागरी फाँटची गंगोत्री अमेरिकेतल्या मराठी समाजात आहे! विविध माध्यमांतून ललित लेखन आणि पत्रकारितेचे लेखन या दोन्ही अंगांनी मराठीचा वेल गेल्या पंचवीस वर्षांत वेगवेगळ्या दिशांनी डवरला आहे. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्यात आणि अमेरिकेतील इंग्रजी व मराठी अशा दोन्ही साहित्यात याची रसरशीत पालवी दिसते! साहित्य आणि साहित्यिक या दोघांचीही समृद्धता जाणवते. मराठी अधिवेशनानिमित्त प्रसिद्ध होणारे अंक, विविध मराठी मंडळांचे दिवाळी अंक, महाराष्ट्रातील वृत्तपत्रांच्या इंटरनेटवरील आवृत्त्या, अशी आणखी माध्यमेही येथील मराठी माणसांच्या अभिव्यक्तीसाठी उपलब्ध आहेत. २००७ मध्ये एकताबरोबरच सावली (मराठी मित्र मंडळ, टेक्सास), रंगदीप (न्यूजर्सी), अभिरुची (टॅम्पाबे, फ्लॉरिडा), असे काही दिवाळी अंक आणि 'मायबोली' अंतराळ हे ई-दिवाळी अंक महाराष्ट्रातील दर्जेदार दिवाळी अंकांच्या पंक्तीत बसणारे अंक प्रसिद्ध झाले. मराठी भाषा, संस्कृती याबद्दल अमेरिकन विद्यापीठात अमराठी, अमेरिकन संशोधकही आपली भर घालत आहेत. काही विद्यापीठातील ग्रंथालयातून मराठी विभाग आणि मराठी ग्रंथसंपदा आहे. त्यामुळे मराठीपणाच्या शोधात आमच्या मराठीचा वेलू देशांतरी गेला आहे! थोडक्यात मक्याचा ''म'' मराठीचा झाला आणि आता तो ''म'' कार महामंडल असा महाजालाचा ''म'' झाला. हे सारे आमचे मराठी भाषेतले आणि मराठी भाषेसाठी केलेले प्रयत्न. मराठी भाषेचा आणि आमच्या मराठीपणाचा हा एक शोध आहे. अर्थात अजून पुष्कळ वाटचाल करायची आहे. या मराठी साहित्याला अमेरिकेतल्या मराठी समाजात , अधिवेशनात म्हणावी तशी सन्मान्यता अजून मिळालेली नाही. एखादा अपवाद वगळता मराठी साहित्याबद्दल काही चर्चासत्र मराठी अधिवेशनात झालेले नाही. मराठी साहित्य संमेलन तर अजून कल्पनेतच आहे. महाराष्ट्रातील मराठी साहित्य संमेलनांत ग्रामीण, दलित साहित्य असते. तसे 'अनिवासी' साहित्य अजून गणना करण्याएवढेही नाही. कोणी त्या साहित्य संमेलनांत साहित्य सादर केल्याचे एकिवात नाही. अमेरिकेत 'बेस्ट अमेरिकन शॉर्ट स्टोरिज'सारख्या उपक्रमांतून या साहित्याची गणना होण्याचे स्वप्न अजून खूप दूर आहे. दोन्ही देशांत हे साहित्य 'अनिवासी'च आहे. एवढेच नव्हे, तर अमेरिकेतल्या पहिल्या पिढीनंतर हे साहित्य अस्तंगत होण्याची दाट शक्यता आहे. तरी मराठी साहित्यात उमटलेल्या अमेरिकन मराठी मनांच्या स्पंदनांनी स्वत:चे वेगळे स्थान निर्माण केले आहे यात शंकाच नाही! {{ विस्तार }} m7i0vxfa5g0zhqsgeu6goknk2xpnu8e 2704120 2704119 2026-08-21T01:57:30Z संतोष गोरे 135680 /* मराठी भाषेच्या शोधात */ 2704120 wikitext text/x-wiki मागील शतकात ज्ञान, विज्ञान आणि इतर क्षेत्रांमधील प्रगती प्रामुख्याने इंग्रजी भाषिक देशांमध्ये झाल्यामुळे ती आत्मसात करण्यासाठी जगभरातील इतर भाषिकांना इंग्रजीचा अभ्यास करणे अनिवार्य ठरले. गेल्या काही दशकांमध्ये प्रसारमाध्यम आणि संपर्क माध्यमांच्या झपाट्याने झालेल्या वाढीमुळे जागतिक स्तरावर आपले विचार पोहोचवण्यासाठी इंग्रजी भाषेचा वापर वाढला आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संपर्कासाठीच नव्हे, तर मातृभाषा इंग्रजी नसलेल्या समाजातही दैनंदिन व्यवहारामध्ये इंग्रजीचा मोठ्या प्रमाणात वापर होताना दिसून येतो, परिणामी प्रत्येक भाषेत इंग्रजी शब्दांची सरमिसळ होत असल्याचे निदर्शनास येते. भाषिक सरमिसळीमुळे विविध भाषांचे मूळ स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये धोक्यात येतात का, याविषयी भाषा अभ्यासकांमध्ये विविध मतप्रवाह आहेत. एक मत असे आहे की, इंग्रजीच्या वाढत्या वर्चस्वामुळे मराठी भाषेमध्ये घडत असलेले बदल मराठी संस्कृती आणि भाषिक अस्तित्वाला बाधक आहेत; तर दुसऱ्या मतानुसार, कालानुरूप भाषांमध्ये होणारे बदल आणि भाषेची उत्क्रांती ही नैसर्गिक प्रक्रिया असून, या बदलांशी जुळवून घेणे आवश्यक आहे. भाषांच्या परस्पर संपर्कामुळे भाषा अधिक समृद्ध होत असल्याचेही या गटाचे मत आहे. मराठी भाषेचा इतिहास पाहता, ही भाषा तिच्या भाषिकांच्या संस्कृतीचे व इतिहासाचे फलित आहे. प्राकृत महाराष्ट्रीपासून सुरू झालेली मराठीची परंपरा ऐतिहासिक कागदपत्रांमध्ये व शिलालेखांमध्ये आढळते. नवव्या शतकातील पंढरपूरचा शिलालेख मराठीचा राज्यकारभारातील आणि व्यवहारातील वापर अधोरेखित करतो. राजाश्रयामुळे मराठीत ज्ञानेश्वरी व संतवाङ्मयाची निर्मिती झाली. संतांचे विचार सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मराठी भाषेचा विस्तार झाला आणि याद्वारे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचे जतन झाले. जेव्हा महाराष्ट्रावर मुघल सत्ता आली, तेव्हा मराठी भाषेत फारसी व अरबी शब्दांचा प्रभाव वाढला. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात राज्यव्यवहारात प्रचलित झालेल्या परकीय शब्दांच्या जागी मराठी प्रतिशब्द आणून भाषेची शुद्धता टिकवण्याचे प्रयत्न झाले. पुढे ब्रिटिश राजवटीत इंग्रजी भाषा ही सुशिक्षितपणाचे आणि नोकरीचे साधन बनली. तथापि, परकीय सत्तेच्या प्रभावाविरुद्ध उमटलेल्या प्रतिक्रियांच्या पार्श्वभूमीवर, स्वातंत्र्यपूर्व काळातील साहित्य आणि वृत्तपत्रांमध्ये इंग्रजी शब्दांचा अनावश्यक वापर टाळण्याचा प्रघात पडला. स्वातंत्र्योत्तर काळातही मराठी वृत्तपत्रे आणि साहित्यिकांनी भाषेचे उपयोजन कायम राखले. भाषांच्या परस्पर संपर्कामुळे मराठीत इंग्रजीतील नवीन संकल्पना सामावून घेतल्या गेल्या, ज्यामुळे शब्दसंपदा समृद्ध झाली आणि विरामचिन्हांच्या वापरामुळे वाक्यरचना अधिक अर्थवाही बनली. मराठी आणि इंग्रजी भाषांच्या विकासाची तुलना करताना भाषा अभ्यासकांच्या मते, मराठीने आपले ऐतिहासिक सातत्य आणि लवचीकता टिकवून ठेवली आहे. जुने संतसाहित्य व ऐतिहासिक कागदपत्रे आजही अभ्यासकांना तुलनेने सुलभतेने समजतात, जी मराठीच्या समृद्ध परंपरेची साक्ष देतात. संदर्भ - १. सह्यादी - लेखक श्री. स. आ. जोगळेकर २. मराठी भाषेचा इतिहास - लेखक श्री. ग. नी. जोगळेकर (येथे डॉ. गं. ना. जोगळेकर असे नाव हवे.- संतोष शेणई.) == मराठी भाषेच्या शोधात == <!--हा लेख अमेरिकेतील मराठी डायस्पोरा (परदेशी स्थायिक झालेले महाराष्ट्रीयन) आणि त्यांनी मराठी भाषा व संस्कृती टिकवण्यासाठी केलेल्या प्रयत्नांवर आधारित आहे.--> अमेरिकेत स्थायिक झालेल्या मराठी माणसांनी मराठी भाषेच्या जतनासाठी वाखाणण्याजोगे प्रयत्न केले आहेत. पंचवीस-त्रिशस वर्षांपूर्वी अमेरिकेत गेलेले मराठीजन प्रामुख्याने मध्यमवर्गीय होते. साहजिकच, या पिढीला अमेरिकेत पाऊल ठेवल्यापासून 'माझ्या मराठीची वाट मागे हरवू पाहते आहे' अशी हुरहूर वाटू लागली. जन्मभूमीशी असलेली अदृश्य पण चिवट नाळ कापणे अशक्य आहे, हे देशांतर केल्यावर उमगणारे चिरंतन सत्य जसे या पिढीला जाणवत गेले, तसतसे मराठीपणाच्या शोधातून विविध उपक्रम सुरू झाले. यात मराठी मंडळे, बृहन्महाराष्ट्र मंडळे, अधिवेशने, नाटके आणि मराठी गीतांच्या ध्वनिमुद्रिकांचा (कॅसेट्स, सीडीज) समावेश होता. आपल्या मुलांच्या 'एबीसीडी' पिढीपर्यंत मातृभाषा पोहोचवण्यासाठी जागोजागी 'बालविहार' सुरू झाले. मुलांना मराठी शिकवण्यासाठी पुस्तके लिहिली गेली, तसेच गाणी, गोष्टी आणि मराठी शिकवण्याची तंत्रे असलेल्या कॉम्पॅक्ट डिस्क्स (CDs) तयार केल्या गेल्या. अमेरिकेतील मराठी समाजात अनुभवांच्या देवाणघेवाणीसाठी आणि सांस्कृतिक संदर्भांची साखळी टिकवण्यासाठी एका व्यासपीठाची गरज भासू लागली. याच गरजेतून १९७८ मध्ये कॅनडामधील श्री. विनायक गोखले आणि श्री. अशोक पांगारकर यांच्या प्रयत्नांतून 'एकता' हे त्रैमासिक सुरू झाले. संगणकाचा (कंप्यूटरचा) काळ नसताना हा मजकूर हाताने लिहावा लागे. कॅनडातून सुरू झालेल्या या उपक्रमाने मराठी लोकांना अभिव्यक्तीचे नवे दालन खुले करून दिले. १९८१ च्या सुमारास 'बृहन्महाराष्ट्र वृत्त' हे मासिक वृत्तपत्र सुरू झाले. याच सुमारास वॉशिंग्टन डी.सी. येथील श्री. दिलीप चित्रे आणि मौजेचे (कै.) श्री. पु. भागवत यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून 'कुंपणापलीकडले शेत' हा भारताबाहेरील मराठी लोकांच्या कथांचा संग्रह प्रसिद्ध झाला. महाराष्ट्रातील साहित्यात उमटलेला अमेरिकन मराठी जीवनाचा हा पहिलाच पडसाद होता. भारतातून येणाऱ्या नव्या पिढ्यांमधील इंग्रजी माध्यमाच्या लोकांना मराठी भाषेबद्दल आणि मंडळांबद्दल फारसा लळा नसल्यामुळे 'पुढच्या पिढीत मराठी मंडळे टिकतील का?' असा प्रश्न निर्माण झाला. याच काळात 'एच-वन' (H-1B) आणि 'वाय टू के' (Y2K) प्रवाहातील तरुण मंडळी मराठी समाजात आली. त्यातील काहींनी मराठी मंडळात सक्रीय रस घेतला. संगणकाच्या आगमनानंतर "मराठी असे आमची मायबोली" आंतरजालावर (Internet) अधिक जोमाने बागडू लागली. 'विंडोज' ऑपरेटिंग सिस्टीम येण्यापूर्वीच संगणकावर मराठी फॉन्ट तयार करण्याचे महत्त्वाचे काम मिशिगनचे डॉ. माधव देशपांडे आणि कॅनडामधील डॉ. अशोक अकलूजकर यांनी केले. त्यानंतर सॅन होजे, कॅलिफोर्निया येथील श्रीकृष्णा पाटील यांनी केवळ मराठीच नव्हे, तर सर्व भारतीय आणि हिब्रू लिपींसाठी फॉन्ट तयार करून एक नवीन पाऊलवाट निर्माण केली. आज महाराष्ट्रात विपुल प्रमाणावर उपलब्ध असलेल्या देवनागरी फॉन्टची गंगोत्री अमेरिकेतील मराठी समाजातच रोवली गेली आहे. गेल्या २५ वर्षांत विविध माध्यमांतून ललित लेखन आणि पत्रकारिता या दोन्ही आघाड्यांवर मराठीचा वेलू वेगवेगळ्या दिशांनी डवरला आहे. महाराष्ट्रातील साहित्यात आणि अमेरिकेतील मराठी व इंग्रजी साहित्यात या उपक्रमांची रसरशीत पालवी दिसते. मराठी अधिवेशनानिमित्त प्रसिद्ध होणारे अंक, विविध मंडळांचे दिवाळी अंक आणि वृत्तपत्रांच्या इंटरनेटवरील आवृत्त्या यांमुळे येथील मराठी माणसाला अभिव्यक्तीची प्रभावी माध्यमे मिळाली आहेत. २००७ मध्ये 'एकता' बरोबरच 'सावली' (मराठी मित्र मंडळ, टेक्सास), 'रंगदीप' (न्यूजर्सी), 'अभिरुची' (टॅम्पाबे, फ्लॉरिडा) यांसारखे दिवाळी अंक आणि 'मायबोली' अंतराळातील ई-दिवाळी अंक महाराष्ट्रातील दर्जेदार अंकांच्या पंक्तीत बसले. अमेरिकन विद्यापीठांमध्ये अनेक अमराठी आणि अमेरिकन संशोधक मराठी भाषा व संस्कृतीच्या अभ्यासात भर घालत आहेत. काही विद्यापीठांच्या ग्रंथालयांत स्वतंत्र मराठी विभाग आणि ग्रंथसंपदा उपलब्ध आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, मक्याचा 'म' असणारा हा प्रवास आता महाजालावरील (Internet) 'म'कार महामंडळापर्यंत येऊन पोहोचला आहे. मराठी भाषा आणि संस्कृतीसाठी केलेले हे प्रयत्न म्हणजे आपल्या अस्मितेचा शोध आहे. अर्थात, अजून बरीच वाटचाल करायची आहे. अमेरिकेतल्या मराठी समाजातील या साहित्याला आणि अधिवेशनांना हवा तसा राजाश्रय किंवा प्रतिष्ठा अजून मिळालेली नाही. अपवादात्मक प्रसंग वगळता मराठी अधिवेशनांमध्ये साहित्यावर फारशी चर्चासत्रे झालेली नाहीत आणि अमेरिकेत मराठी साहित्य संमेलन भरवणे ही कल्पना अजूनही प्रत्यक्षात आलेली नाही. महाराष्ट्रातील साहित्य संमेलनांमध्ये जशी ग्रामीण किंवा दलित साहित्याची स्वतंत्र ओळख असते, तशी 'अनिवासी मराठी साहित्याची' स्वतंत्र गणना अजून होत नाही. अमेरिकेत 'बेस्ट अमेरिकन शॉर्ट स्टोरीज' सारख्या उपक्रमांमध्ये या साहित्याचा समावेश होण्याचे स्वप्न अजून दूर आहे. सध्यातरी दोन्ही देशांमध्ये हे साहित्य 'अनिवासी' स्वरूपातच उभे आहे. शिवाय, पहिल्या पिढीनंतर हे साहित्य कितपत टिकेल, याबद्दल साशंकता आहे. तरीसुद्धा, मराठी साहित्यात उमटलेल्या अमेरिकन मराठी मनांच्या या स्पंदनांनी स्वतःचे एक वेगळे आणि महत्त्वाचे स्थान नक्कीच निर्माण केले आहे, यात शंका नाही! r5502l6avc7mga9fiq7qzg9ams779i2 0 99692 2704010 2257611 2026-08-20T15:30:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2704010 wikitext text/x-wiki "'संकेतस्थळ रंग"' हे आंतरजाळामधील पाने तयार करताना वापरले जाणारे काही रंग आहेत. यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे हे रंग "हेक्साडेसिमल"पद्धतीमधे कसे दर्शवायचे, हे ठरवलेले आहे, जेणेकरून विविध "प्लॅटफॉर्मस्"वर एकच संकेत वापरून रंग वापरता येतील. हेक्साडेसिमल रंगसंकेत "'हॅश'"ने (#) सुरू होतो.<ref>Niederst Robbins, Jennifer. ''Web Design in a Nutshell'', p. 103.</ref><ref>York, Richard. ''Beginning CSS'', pp. 71–72.</ref> आंतरजाळामधील पानांवर रंग दर्शवण्यासाठी खालील पद्धती उपलब्ध आहेत - # हेक्साडेसिमल - या पद्धतीत "#"ने रंगसंकेताची सुरुवात होते, आणि त्यानंतरचे प्रत्येक २ आकडे अनुक्रमे [[लाल]], [[हिरवा]], आणि [[निळा]] या रंगांचे प्रमाण दाखवतात. उदा. #FF0000. हे उदाहरण "'लाल"' रंग दर्शवते. अधिक माहितीसाठी [[हेक्साडेसिमल]] अंकपद्धती पहा. # नावाद्वारे - नेहेमी वापरण्यात असणारे काही रंग त्यांच्या इंग्रजी नावानेदेखील संबोधता येतात. उदा. [[लाल]] रंगासाठी '''RED''' हे नाव वापरता येते. Web colors have an unambiguous colorimetric definition, [[sRGB]], which relates the [[chromaticity|chromaticities]] of a particular [[phosphor]] set, a given transfer curve, adaptive whitepoint, and viewing conditions.<ref>Digital Color Imaging Handbook By Gaurav Sharma. ISBN 084930900X</ref> These have been chosen to be similar to many real-world monitors and viewing conditions, so that even without [[color management]] rendering is fairly close to the specified values. However, [[user agent]]s vary in the fidelity with which they represent the specified colors. More advanced user agents use color management to provide better color fidelity; this is particularly important for Web-to-print applications.{{मराठी शब्द सुचवा}} ==हेक्स त्रिकुट== :बाईट १: लाल (color type red) :बाईट २: हिरवा (color type green) :बाईट ३: निळा value (color type blue) या पद्धतीद्वारे एकूण २५६ × २५६ × २५६ = १,६७,७७,२१६ रंग दर्शवता येतात. == एच.टी.एम.एल. (HTML) रंग नावे== [[एच.टी.एम.एल.|HTML]] 4.01 नुसार खालील १६ रंगांसाठी नावे देण्यात आलेली आहेत.<ref>[http://www.w3.org/TR/REC-html40/types.html#h-6.5 HTML 4.01 Specification section 6.5 "Colors"]</ref> {{रंगनावे}} ==X11 रंग नावे== {|style="font-size:90%" cellpadding="4" |-valign="top" | {|border="0" |- !style="background:lightgrey"|[[एच.टी.एम.एल.|HTML]] नाव !style="background:lightgrey"|हेक्स संकेत<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] !style="background:lightgrey"|Decimal [[code]]<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''लाल रंगछटा'''</big> |-style="background:indianred;color:white" |IndianRed ||<tt>CD&nbsp;5C&nbsp;5C</tt>||<tt>205&nbsp;&nbsp;92&nbsp;&nbsp;92</tt> |-style="background:lightcoral;color:black" |LightCoral ||<tt>F0&nbsp;80&nbsp;80</tt>||<tt>240&nbsp;128&nbsp;128</tt> |-style="background:salmon;color:black" |Salmon ||<tt>FA&nbsp;80&nbsp;72</tt>||<tt>250&nbsp;128&nbsp;114</tt> |-style="background:darksalmon;color:black" |DarkSalmon ||<tt>E9&nbsp;96&nbsp;7A</tt>||<tt>233&nbsp;150&nbsp;122</tt> |-style="background:lightsalmon;color:black" |LightSalmon ||<tt>FF&nbsp;A0&nbsp;7A</tt>||<tt>255&nbsp;160&nbsp;122</tt> |-style="background:red;color:white" |Red ||<tt>FF&nbsp;00&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:crimson;color:white;color:white" |Crimson ||<tt>DC&nbsp;14&nbsp;3C</tt>||<tt>220&nbsp;&nbsp;20&nbsp;&nbsp;60</tt> |-style="background:fireBrick;color:white" |FireBrick ||<tt>B2&nbsp;22&nbsp;22</tt>||<tt>178&nbsp;&nbsp;34&nbsp;&nbsp;34</tt> |-style="background:darkred;color:white" |DarkRed ||<tt>8B&nbsp;00&nbsp;00</tt>||<tt>139&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''गुलाबी रंगछटा'''</big> |-style="background:pink;color:black" |Pink ||<tt>FF&nbsp;C0&nbsp;CB</tt>||<tt>255&nbsp;192&nbsp;203</tt> |-style="background:lightpink;color:black" |LightPink ||<tt>FF&nbsp;B6&nbsp;C1</tt>||<tt>255&nbsp;182&nbsp;193</tt> |-style="background:hotpink;color:white" |HotPink ||<tt>FF&nbsp;69&nbsp;B4</tt>||<tt>255&nbsp;105&nbsp;180</tt> |-style="background:deeppink;color:white" |DeepPink ||<tt>FF&nbsp;14&nbsp;93</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;20&nbsp;147</tt> |-style="background:mediumvioletred;color:white" |MediumVioletRed ||<tt>C7&nbsp;15&nbsp;85</tt>||<tt>199&nbsp;&nbsp;21&nbsp;133</tt> |-style="background:palevioletred;color:white" |PaleVioletRed ||<tt>DB&nbsp;70&nbsp;93</tt>||<tt>219&nbsp;112&nbsp;147</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''केशरी रंगछटा'''</big> |-style="background:lightsalmon;color:black" ||LightSalmon ||<tt>FF&nbsp;A0&nbsp;7A</tt>||<tt>255&nbsp;160&nbsp;122</tt> |-style="background:coral;color:white" |Coral ||<tt>FF&nbsp;7F&nbsp;50</tt>||<tt>255&nbsp;127&nbsp;&nbsp;80</tt> |-style="background:tomato;color:white" |Tomato ||<tt>FF&nbsp;63&nbsp;47</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;99&nbsp;&nbsp;71</tt> |-style="background:orangered;color:white" |OrangeRed ||<tt>FF&nbsp;45&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;69&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:darkorange;color:white" |DarkOrange ||<tt>FF&nbsp;8C&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;140&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:orange;color:white" |Orange ||<tt>FF&nbsp;A5&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;165&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''पिवळ्या रंगछटा'''</big> |-style="background:gold;color:black" |Gold ||<tt>FF&nbsp;D7&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;215&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:yellow;color:black" |Yellow ||<tt>FF&nbsp;FF&nbsp;00</tt>||<tt>255&nbsp;255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:lightyellow;color:black" |LightYellow ||<tt>FF&nbsp;FF&nbsp;E0</tt>||<tt>255&nbsp;255&nbsp;224</tt> |-style="background:lemonchiffon;color:black" |LemonChiffon ||<tt>FF&nbsp;FA&nbsp;CD</tt>||<tt>255&nbsp;250&nbsp;205</tt> |-style="background:lightgoldenrodyellow;color:black" |LightGoldenrodYellow||<tt>FA&nbsp;FA&nbsp;D2</tt>||<tt>250&nbsp;250&nbsp;210</tt> |-style="background:papayawhip;color:black" |PapayaWhip ||<tt>FF&nbsp;EF&nbsp;D5</tt>||<tt>255&nbsp;239&nbsp;213</tt> |-style="background:moccasin;color:black" |Moccasin ||<tt>FF&nbsp;E4&nbsp;B5</tt>||<tt>255&nbsp;228&nbsp;181</tt> |-style="background:peachpuff;color:black" |PeachPuff ||<tt>FF&nbsp;DA&nbsp;B9</tt>||<tt>255&nbsp;218&nbsp;185</tt> |-style="background:palegoldenrod;color:black" |PaleGoldenrod ||<tt>EE&nbsp;E8&nbsp;AA</tt>||<tt>238&nbsp;232&nbsp;170</tt> |-style="background:khaki;color:black" |Khaki ||<tt>F0&nbsp;E6&nbsp;8C</tt>||<tt>240&nbsp;230&nbsp;140</tt> |-style="background:darkkhaki;color:black" |DarkKhaki ||<tt>BD&nbsp;B7&nbsp;6B</tt>||<tt>189&nbsp;183&nbsp;107</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''जांभळ्या रंगछटा'''</big> |-style="background:lavender;color:black" |Lavender ||<tt>E6&nbsp;E6&nbsp;FA</tt>||<tt>230&nbsp;230&nbsp;250</tt> |-style="background:thistle;color:black" |Thistle ||<tt>D8&nbsp;BF&nbsp;D8</tt>||<tt>216&nbsp;191&nbsp;216</tt> |-style="background:plum;color:black" |Plum ||<tt>DD&nbsp;A0&nbsp;DD</tt>||<tt>221&nbsp;160&nbsp;221</tt> |-style="background:violet;color:black" |Violet ||<tt>EE&nbsp;82&nbsp;EE</tt>||<tt>238&nbsp;130&nbsp;238</tt> |-style="background:orchid;color:black" |Orchid ||<tt>DA&nbsp;70&nbsp;D6</tt>||<tt>218&nbsp;112&nbsp;214</tt> |-style="background:fuchsia;color:white" |Fuchsia ||<tt>FF&nbsp;00&nbsp;FF</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255</tt> |-style="background:Magenta;color:white" |Magenta ||<tt>FF&nbsp;00&nbsp;FF</tt>||<tt>255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255</tt> |-style="background:mediumorchid;color:white" |MediumOrchid ||<tt>BA&nbsp;55&nbsp;D3</tt>||<tt>186&nbsp;&nbsp;85&nbsp;211</tt> |-style="background:mediumpurple;color:white" |MediumPurple ||<tt>93&nbsp;70&nbsp;DB</tt>||<tt>147&nbsp;112&nbsp;219</tt> |-style="background:#9966CC;color:white" |BlueViolet ||<tt>8A&nbsp;2B&nbsp;E2</tt>||<tt>138&nbsp;&nbsp;43&nbsp;226</tt> |-style="background:darkviolet;color:white" |DarkViolet ||<tt>94&nbsp;00&nbsp;D3</tt>||<tt>148&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;211</tt> |-style="background:darkorchid;color:white" |DarkOrchid ||<tt>99&nbsp;32&nbsp;CC</tt>||<tt>153&nbsp;&nbsp;50&nbsp;204</tt> |-style="background:darkmagenta;color:white" |DarkMagenta ||<tt>8B&nbsp;00&nbsp;8B</tt>||<tt>139&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;139</tt> |-style="background:purple;color:white" |Purple ||<tt>80&nbsp;00&nbsp;80</tt>||<tt>128&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;128</tt> |-style="background:indigo;color:white" |Indigo ||<tt>4B&nbsp;00&nbsp;82</tt>||<tt>&nbsp;75&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;130</tt> |-style="background:darkslateblue;color:white" |DarkSlateBlue ||<tt>48&nbsp;3D&nbsp;8B</tt>||<tt>&nbsp;72&nbsp;&nbsp;61&nbsp;139</tt> |-style="background:slateblue;color:white" |SlateBlue ||<tt>6A&nbsp;5A&nbsp;CD</tt>||<tt>106&nbsp;&nbsp;90&nbsp;205</tt> |-style="background:mediumslateblue;color:white" |MediumSlateBlue ||<tt>7B&nbsp;68&nbsp;EE</tt>||<tt>123&nbsp;104&nbsp;238</tt> |} | {| |- !style="background:lightgrey"|[[एच.टी.एम.एल.|HTML]] नाव !style="background:lightgrey"|हेक्स संकेत<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] !style="background:lightgrey"|Decimal [[code]]<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''हिरव्या रंगछटा'''</big> |-style="background:greenyellow;color:black" |GreenYellow ||<tt>AD&nbsp;FF&nbsp;2F</tt>||<tt>173&nbsp;255&nbsp;&nbsp;47</tt> |-style="background:chartreuse;color:black" |Chartreuse ||<tt>7F&nbsp;FF&nbsp;00</tt>||<tt>127&nbsp;255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:lawngreen;color:black" |LawnGreen ||<tt>7C&nbsp;FC&nbsp;00</tt>||<tt>124&nbsp;252&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:lime;color:black" |Lime ||<tt>00&nbsp;FF&nbsp;00</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:limegreen;color:black" |LimeGreen ||<tt>32&nbsp;CD&nbsp;32</tt>||<tt>&nbsp;50&nbsp;205&nbsp;&nbsp;50</tt> |-style="background:palegreen;color:black" |PaleGreen ||<tt>98&nbsp;FB&nbsp;98</tt>||<tt>152&nbsp;251&nbsp;152</tt> |-style="background:lightgreen;color:black" |LightGreen ||<tt>90&nbsp;EE&nbsp;90</tt>||<tt>144&nbsp;238&nbsp;144</tt> |-style="background:mediumspringgreen;color:black" |MediumSpringGreen ||<tt>00&nbsp;FA&nbsp;9A</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;250&nbsp;154</tt> |-style="background:springgreen;color:black" |SpringGreen ||<tt>00&nbsp;FF&nbsp;7F</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255&nbsp;127</tt> |-style="background:mediumseagreen;color:white" |MediumSeaGreen ||<tt>3C&nbsp;B3&nbsp;71</tt>||<tt>&nbsp;60&nbsp;179&nbsp;113</tt> |-style="background:seagreen;color:white" |SeaGreen ||<tt>2E&nbsp;8B&nbsp;57</tt>||<tt>&nbsp;46&nbsp;139&nbsp;&nbsp;87</tt> |-style="background:forestgreen;color:white" |ForestGreen ||<tt>22&nbsp;8B&nbsp;22</tt>||<tt>&nbsp;34&nbsp;139&nbsp;&nbsp;34</tt> |-style="background:green;color:white" |Green ||<tt>00&nbsp;80&nbsp;00</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;128&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:darkgreen;color:white" |DarkGreen ||<tt>00&nbsp;64&nbsp;00</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;100&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:yellowgreen;color:black" |YellowGreen ||<tt>9A&nbsp;CD&nbsp;32</tt>||<tt>154&nbsp;205&nbsp;&nbsp;50</tt> |-style="background:olivedrab;color:white" |OliveDrab ||<tt>6B&nbsp;8E&nbsp;23</tt>||<tt>107&nbsp;142&nbsp;&nbsp;35</tt> |-style="background:olive;color:white" |Olive ||<tt>80&nbsp;80&nbsp;00</tt>||<tt>128&nbsp;128&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |-style="background:darkolivegreen;color:white" |DarkOliveGreen ||<tt>55&nbsp;6B&nbsp;2F</tt>||<tt>&nbsp;85&nbsp;107&nbsp;&nbsp;47</tt> |-style="background:mediumaquamarine;color:black" |MediumAquamarine ||<tt>66&nbsp;CD&nbsp;AA</tt>||<tt>102&nbsp;205&nbsp;170</tt> |-style="background:darkseagreen;color:black" |DarkSeaGreen ||<tt>8F&nbsp;BC&nbsp;8F</tt>||<tt>143&nbsp;188&nbsp;143</tt> |-style="background:lightseagreen;color:white" |LightSeaGreen ||<tt>20&nbsp;B2&nbsp;AA</tt>||<tt>&nbsp;32&nbsp;178&nbsp;170</tt> |-style="background:darkcyan;color:white" |DarkCyan ||<tt>00&nbsp;8B&nbsp;8B</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;139&nbsp;139</tt> |-style="background:teal;color:white" |Teal ||<tt>00&nbsp;80&nbsp;80</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;128&nbsp;128</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''निळ्या रंगछटा'''</big> |-style="background:aqua;color:black" |Aqua ||<tt>00&nbsp;FF&nbsp;FF</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255&nbsp;255</tt> |-style="background:cyan;color:black" |Cyan ||<tt>00&nbsp;FF&nbsp;FF</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255&nbsp;255</tt> |-style="background:lightcyan;color:black" |LightCyan ||<tt>E0&nbsp;FF&nbsp;FF</tt>||<tt>224&nbsp;255&nbsp;255</tt> |-style="background:paleturquoise;color:black" |PaleTurquoise ||<tt>AF&nbsp;EE&nbsp;EE</tt>||<tt>175&nbsp;238&nbsp;238</tt> |-style="background:aquamarine;color:black" |Aquamarine ||<tt>7F&nbsp;FF&nbsp;D4</tt>||<tt>127&nbsp;255&nbsp;212</tt> |-style="background:turquoise;color:black" |Turquoise ||<tt>40&nbsp;E0&nbsp;D0</tt>||<tt>&nbsp;64&nbsp;224&nbsp;208</tt> |-style="background:mediumturquoise;color:black" |MediumTurquoise ||<tt>48&nbsp;D1&nbsp;CC</tt>||<tt>&nbsp;72&nbsp;209&nbsp;204</tt> |-style="background:darkturquoise;color:white" |DarkTurquoise ||<tt>00&nbsp;CE&nbsp;D1</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;206&nbsp;209</tt> |-style="background:cadetblue;color:white" |CadetBlue ||<tt>5F&nbsp;9E&nbsp;A0</tt>||<tt>&nbsp;95&nbsp;158&nbsp;160</tt> |-style="background:steelblue;color:white" |SteelBlue ||<tt>46&nbsp;82&nbsp;B4</tt>||<tt>&nbsp;70&nbsp;130&nbsp;180</tt> |-style="background:lightsteelblue;color:black" |LightSteelBlue ||<tt>B0&nbsp;C4&nbsp;DE</tt>||<tt>176&nbsp;196&nbsp;222</tt> |-style="background:powderblue;color:black" |PowderBlue ||<tt>B0&nbsp;E0&nbsp;E6</tt>||<tt>176&nbsp;224&nbsp;230</tt> |-style="background:lightblue;color:black" |LightBlue ||<tt>AD&nbsp;D8&nbsp;E6</tt>||<tt>173&nbsp;216&nbsp;230</tt> |-style="background:skyblue;color:black" |SkyBlue ||<tt>87&nbsp;CE&nbsp;EB</tt>||<tt>135&nbsp;206&nbsp;235</tt> |-style="background:lightskyblue;color:black" |LightSkyBlue ||<tt>87&nbsp;CE&nbsp;FA</tt>||<tt>135&nbsp;206&nbsp;250</tt> |-style="background:deepskyblue;color:white" |DeepSkyBlue ||<tt>00&nbsp;BF&nbsp;FF</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;191&nbsp;255</tt> |-style="background:dodgerblue;color:white" |DodgerBlue ||<tt>1E&nbsp;90&nbsp;FF</tt>||<tt>&nbsp;30&nbsp;144&nbsp;255</tt> |-style="background:cornflowerblue;color:white" |CornflowerBlue ||<tt>64&nbsp;95&nbsp;ED</tt>||<tt>100&nbsp;149&nbsp;237</tt> |-style="background:royalblue;color:white" |RoyalBlue ||<tt>41&nbsp;69&nbsp;E1</tt>||<tt>&nbsp;65&nbsp;105&nbsp;225</tt> |-style="background:blue;color:white" |Blue ||<tt>00&nbsp;00&nbsp;FF</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;255</tt> |-style="background:mediumblue;color:white" |MediumBlue ||<tt>00&nbsp;00&nbsp;CD</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;205</tt> |-style="background:darkblue;color:white" |DarkBlue ||<tt>00&nbsp;00&nbsp;8B</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;139</tt> |-style="background:navy;color:white" |Navy ||<tt>00&nbsp;00&nbsp;80</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;128</tt> |-style="background:midnightblue;color:white" |MidnightBlue ||<tt>19&nbsp;19&nbsp;70</tt>||<tt>&nbsp;25&nbsp;&nbsp;25&nbsp;112</tt> |} | {| |- !style="background:lightgrey"|[[एच.टी.एम.एल.|HTML]] नाव !style="background:lightgrey"|हेक्स संकेत<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] !style="background:lightgrey"|Decimal [[code]]<br>[[RGB color model|R &nbsp; G &nbsp; B]] |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''तपकिरी रंगछटा'''</big> |-style="background:cornsilk;color:black" |Cornsilk ||<tt>FF&nbsp;F8&nbsp;DC</tt>||<tt>255&nbsp;248&nbsp;220</tt> |-style="background:blanchedalmond;color:black" |BlanchedAlmond ||<tt>FF&nbsp;EB&nbsp;CD</tt>||<tt>255&nbsp;235&nbsp;205</tt> |-style="background:bisque;color:black" |Bisque ||<tt>FF&nbsp;E4&nbsp;C4</tt>||<tt>255&nbsp;228&nbsp;196</tt> |-style="background:navajowhite;color:black" |NavajoWhite ||<tt>FF&nbsp;DE&nbsp;AD</tt>||<tt>255&nbsp;222&nbsp;173</tt> |-style="background:wheat;color:black" |Wheat ||<tt>F5&nbsp;DE&nbsp;B3</tt>||<tt>245&nbsp;222&nbsp;179</tt> |-style="background:burlywood;color:black" |BurlyWood ||<tt>DE&nbsp;B8&nbsp;87</tt>||<tt>222&nbsp;184&nbsp;135</tt> |-style="background:tan;color:black" |Tan ||<tt>D2&nbsp;B4&nbsp;8C</tt>||<tt>210&nbsp;180&nbsp;140</tt> |-style="background:rosybrown;color:black" |RosyBrown ||<tt>BC&nbsp;8F&nbsp;8F</tt>||<tt>188&nbsp;143&nbsp;143</tt> |-style="background:sandybrown;color:black" |SandyBrown ||<tt>F4&nbsp;A4&nbsp;60</tt>||<tt>244&nbsp;164&nbsp;&nbsp;96</tt> |-style="background:goldenrod;color:black" |Goldenrod ||<tt>DA&nbsp;A5&nbsp;20</tt>||<tt>218&nbsp;165&nbsp;&nbsp;32</tt> |-style="background:darkgoldenrod;color:white" |DarkGoldenrod ||<tt>B8&nbsp;86&nbsp;0B</tt>||<tt>184&nbsp;134&nbsp;&nbsp;11</tt> |-style="background:Peru;color:white" |Peru ||<tt>CD&nbsp;85&nbsp;3F</tt>||<tt>205&nbsp;133&nbsp;&nbsp;63</tt> |-style="background:chocolate;color:white" |Chocolate ||<tt>D2&nbsp;69&nbsp;1E</tt>||<tt>210&nbsp;105&nbsp;&nbsp;30</tt> |-style="background:saddlebrown;color:white" |SaddleBrown ||<tt>8B&nbsp;45&nbsp;13</tt>||<tt>139&nbsp;&nbsp;69&nbsp;&nbsp;19</tt> |-style="background:sienna;color:white" |Sienna ||<tt>A0&nbsp;52&nbsp;2D</tt>||<tt>160&nbsp;&nbsp;82&nbsp;&nbsp;45</tt> |-style="background:brown;color:white" |Brown ||<tt>A5&nbsp;2A&nbsp;2A</tt>||<tt>165&nbsp;&nbsp;42&nbsp;&nbsp;42</tt> |-style="background:maroon;color:white" |Maroon ||<tt>80&nbsp;00&nbsp;00</tt>||<tt>128&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |- |colspan="3" style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''पांढऱ्या रंगछटा'''</big> |-style="background:white;color:black" |White ||<tt>FF&nbsp;FF&nbsp;FF</tt>||<tt>255&nbsp;255&nbsp;255</tt> |-style="background:snow;color:black" |Snow ||<tt>FF&nbsp;FA&nbsp;FA</tt>||<tt>255&nbsp;250&nbsp;250</tt> |-style="background:honeydew;color:black" |Honeydew ||<tt>F0&nbsp;FF&nbsp;F0</tt>||<tt>240&nbsp;255&nbsp;240</tt> |-style="background:mintcream;color:black" |MintCream ||<tt>F5&nbsp;FF&nbsp;FA</tt>||<tt>245&nbsp;255&nbsp;250</tt> |-style="background:azure;color:black" |Azure ||<tt>F0&nbsp;FF&nbsp;FF</tt>||<tt>240&nbsp;255&nbsp;255</tt> |-style="background:aliceblue;color:black" |AliceBlue ||<tt>F0&nbsp;F8&nbsp;FF</tt>||<tt>240&nbsp;248&nbsp;255</tt> |-style="background:ghostwhite;color:black" |GhostWhite ||<tt>F8&nbsp;F8&nbsp;FF</tt>||<tt>248&nbsp;248&nbsp;255</tt> |-style="background:whitesmoke;color:black" |WhiteSmoke ||<tt>F5&nbsp;F5&nbsp;F5</tt>||<tt>245&nbsp;245&nbsp;245</tt> |-style="background:seashell;color:black" |Seashell ||<tt>FF&nbsp;F5&nbsp;EE</tt>||<tt>255&nbsp;245&nbsp;238</tt> |-style="background:beige;color:black" |Beige ||<tt>F5&nbsp;F5&nbsp;DC</tt>||<tt>245&nbsp;245&nbsp;220</tt> |-style="background:oldlace;color:black" |OldLace ||<tt>FD&nbsp;F5&nbsp;E6</tt>||<tt>253&nbsp;245&nbsp;230</tt> |-style="background:floralwhite;color:black" |FloralWhite ||<tt>FF&nbsp;FA&nbsp;F0</tt>||<tt>255&nbsp;250&nbsp;240</tt> |-style="background:ivory;color:black" |Ivory ||<tt>FF&nbsp;FF&nbsp;F0</tt>||<tt>255&nbsp;255&nbsp;240</tt> |-style="background:antiquewhite;color:black" |AntiqueWhite ||<tt>FA&nbsp;EB&nbsp;D7</tt>||<tt>250&nbsp;235&nbsp;215</tt> |-style="background:linen;color:black" |Linen ||<tt>FA&nbsp;F0&nbsp;E6</tt>||<tt>250&nbsp;240&nbsp;230</tt> |-style="background:lavenderblush;color:black" |LavenderBlush ||<tt>FF&nbsp;F0&nbsp;F5</tt>||<tt>255&nbsp;240&nbsp;245</tt> |-style="background:mistyrose;color:black" |MistyRose ||<tt>FF&nbsp;E4&nbsp;E1</tt>||<tt>255&nbsp;228&nbsp;225</tt> |- |colspan=3 style="background:whitesmoke;color:slategray;text-align:left"|<big>'''करड्या रंगछटा'''</big> |-style="background:gainsboro;color:black" |Gainsboro ||<tt>DC&nbsp;DC&nbsp;DC</tt>||<tt>220&nbsp;220&nbsp;220</tt> |-style="background:lightgrey;color:black" |LightGrey ||<tt>D3&nbsp;D3&nbsp;D3</tt>||<tt>211&nbsp;211&nbsp;211</tt> |-style="background:silver;color:black" |Silver ||<tt>C0&nbsp;C0&nbsp;C0</tt>||<tt>192&nbsp;192&nbsp;192</tt> |-style="background:darkgray;color:black" |DarkGray ||<tt>A9&nbsp;A9&nbsp;A9</tt>||<tt>169&nbsp;169&nbsp;169</tt> |-style="background:gray;color:black" |Gray ||<tt>80&nbsp;80&nbsp;80</tt>||<tt>128&nbsp;128&nbsp;128</tt> |-style="background:dimgray;color:white" |DimGray ||<tt>69&nbsp;69&nbsp;69</tt>||<tt>105&nbsp;105&nbsp;105</tt> |-style="background:lightslategray;color:white" |LightSlateGray ||<tt>77&nbsp;88&nbsp;99</tt>||<tt>119&nbsp;136&nbsp;153</tt> |-style="background:slategray;color:white" |SlateGray ||<tt>70&nbsp;80&nbsp;90</tt>||<tt>112&nbsp;128&nbsp;144</tt> |-style="background:darkslategray;color:white" |DarkSlateGray ||<tt>2F&nbsp;4F&nbsp;4F</tt>||<tt>&nbsp;47&nbsp;&nbsp;79&nbsp;&nbsp;79</tt> |-style="background:black;color:white" |Black ||<tt>00&nbsp;00&nbsp;00</tt>||<tt>&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0&nbsp;&nbsp;&nbsp;0</tt> |} |} ==Web-safe colors== ===रंगतक्ता=== खाली दिलेला तक्ता हेक्साडेसिमल पद्धतीने दर्शवता येणाऱ्या रंगांपैकी काही रंगांची झलक दाखवतो. खालील तक्त्यामधे #609 म्हणजे प्रत्यक्षातील #660099 होत. <div align="center"> {| width="80%" class="wikitable" style="color:white;width:80%;text-align:center" |+ style="color:black"|''' Web-Safe Colors''' | style="background: #000;" | <u>*000*</u> | style="background: #300;" | 300 | style="background: #600;" | 600 | style="background: #900;" | 900 | style="background: #C00;" | C00 | style="background: #F00;" | <u>*F00*</u> |- | style="background: #003;" | <u>*003*</u> | style="background: #303;" | 303 | style="background: #603;" | 603 | style="background: #903;" | 903 | style="background: #C03;" | C03 | style="background: #F03;" | <u>*F03*</u> |- | style="background: #006;" | 006 | style="background: #306;" | 306 | style="background: #606;" | 606 | style="background: #906;" | 906 | style="background: #C06;" | C06 | style="background: #F06;" | F06 |- | style="background: #009;" | 009 | style="background: #309;" | 309 | style="background: #609;" | 609 | style="background: #909;" | 909 | style="background: #C09;" | C09 | style="background: #F09;" | F09 |- | style="background: #00C;" | 00C | style="background: #30C;" | 30C | style="background: #60C;" | 60C | style="background: #90C;" | 90C | style="background: #C0C;" | C0C | style="background: #F0C;" | F0C |- | style="background: #00F;" | <u>*00F*</u> | style="background: #30F;" | 30F | style="background: #60F;" | 60F | style="background: #90F;" | 90F | style="background: #C0F;" | C0F | style="background: #F0F;" | <u>*F0F*</u> |- | style="background: #030;" | 030 | style="background: #330;" | 330 | style="background: #630;" | 630 | style="background: #930;" | 930 | style="background: #C30;" | C30 | style="background: #F30;" | F30 |- | style="background: #033;" | 033 | style="background: #333;" | 333 | style="background: #633;" | 633 | style="background: #933;" | 933 | style="background: #C33;" | C33 | style="background: #F33;" | F33 |- | style="background: #036;" | 036 | style="background: #336;" | 336 | style="background: #636;" | 636 | style="background: #936;" | 936 | style="background: #C36;" | C36 | style="background: #F36;" | F36 |- | style="background: #039;" | 039 | style="background: #339;" | 339 | style="background: #639;" | 639 | style="background: #939;" | 939 | style="background: #C39;" | C39 | style="background: #F39;" | F39 |- | style="background: #03C;" | 03C | style="background: #33C;" | 33C | style="background: #63C;" | 63C | style="background: #93C;" | 93C | style="background: #C3C;" | C3C | style="background: #F3C;" | F3C |- | style="background: #03F;" | 03F | style="background: #33F;" | 33F | style="background: #63F;" | 63F | style="background: #93F;" | 93F | style="background: #C3F;" | C3F | style="background: #F3F;" | F3F |- | style="background: #060;" | 060 | style="background: #360;" | 360 | style="background: #660;" | 660 | style="background: #960;" | 960 | style="background: #C60;" | C60 | style="background: #F60;" | F60 |- | style="background: #063;" | 063 | style="background: #363;" | 363 | style="background: #663;" | 663 | style="background: #963;" | 963 | style="background: #C63;" | C63 | style="background: #F63;" | F63 |- | style="background: #066;" | 066 | style="background: #366;" | 366 | style="background: #666;" | 666 | style="background: #966;" | 966 | style="background: #C66;" | C66 | style="background: #F66;" | F66 |- | style="background: #069;" | 069 | style="background: #369;" | 369 | style="background: #669;" | 669 | style="background: #969;" | 969 | style="background: #C69;" | C69 | style="background: #F69;" | F69 |- | style="background: #06C;" | 06C | style="background: #36C;" | 36C | style="background: #66C;" | 66C | style="background: #96C;" | 96C | style="background: #C6C;" | C6C | style="background: #F6C;" | F6C |- | style="background: #06F;" | 06F | style="background: #36F;" | 36F | style="background: #66F;" | 66F | style="background: #96F;" | 96F | style="background: #C6F;" | C6F | style="background: #F6F;" | F6F |- | style="background: #090;" | 090 | style="background: #390;" | 390 | style="background: #690;" | 690 | style="background: #990;" | 990 | style="background: #C90;" | C90 | style="background: #F90;" | F90 |- | style="background: #093;" | 093 | style="background: #393;" | 393 | style="background: #693;" | 693 | style="background: #993;" | 993 | style="background: #C93;" | C93 | style="background: #F93;" | F93 |- | style="background: #096;" | 096 | style="background: #396;" | 396 | style="background: #696;" | 696 | style="background: #996;" | 996 | style="background: #C96;" | C96 | style="background: #F96;" | F96 |- | style="background: #099;" | 099 | style="background: #399;" | 399 | style="background: #699;" | 699 | style="background: #999;" | 999 | style="background: #C99;" | C99 | style="background: #F99;" | F99 |- | style="background: #09C;" | 09C | style="background: #39C;" | 39C | style="background: #69C;" | 69C | style="background: #99C;" | 99C | style="background: #C9C;" | C9C | style="background: #F9C;" | F9C |- | style="background: #09F;" | 09F | style="background: #39F;" | 39F | style="background: #69F;" | 69F | style="background: #99F;" | 99F | style="background: #C9F;" | C9F | style="background: #F9F;" | F9F |- style="color: black;" | style="background: #0C0;" | 0C0 | style="background: #3C0;" | 3C0 | style="background: #6C0;" | 6C0 | style="background: #9C0;" | 9C0 | style="background: #CC0;" | CC0 | style="background: #FC0;" | FC0 |- style="color: black;" | style="background: #0C3;" | 0C3 | style="background: #3C3;" | 3C3 | style="background: #6C3;" | 6C3 | style="background: #9C3;" | 9C3 | style="background: #CC3;" | CC3 | style="background: #FC3;" | FC3 |- style="color: black;" | style="background: #0C6;" | 0C6 | style="background: #3C6;" | 3C6 | style="background: #6C6;" | 6C6 | style="background: #9C6;" | 9C6 | style="background: #CC6;" | CC6 | style="background: #FC6;" | FC6 |- style="color: black;" | style="background: #0C9;" | 0C9 | style="background: #3C9;" | 3C9 | style="background: #6C9;" | 6C9 | style="background: #9C9;" | 9C9 | style="background: #CC9;" | CC9 | style="background: #FC9;" | FC9 |- style="color: black;" | style="background: #0CC;" | 0CC | style="background: #3CC;" | 3CC | style="background: #6CC;" | 6CC | style="background: #9CC;" | 9CC | style="background: #CCC;" | CCC | style="background: #FCC;" | FCC |- style="color: black;" | style="background: #0CF;" | 0CF | style="background: #3CF;" | 3CF | style="background: #6CF;" | 6CF | style="background: #9CF;" | 9CF | style="background: #CCF;" | CCF | style="background: #FCF;" | FCF |- style="color: black;" | style="background: #0F0;" | <u>*0F0*</u> | style="background: #3F0;" | 3F0 | style="background: #6F0;" | <u>*6F0*</u> | style="background: #9F0;" | 9F0 | style="background: #CF0;" | CF0 | style="background: #FF0;" | <u>*FF0*</u> |- style="color: black;" | style="background: #0F3;" | 0F3 | style="background: #3F3;" | <u>*3F3*</u> | style="background: #6F3;" | <u>*6F3*</u> | style="background: #9F3;" | 9F3 | style="background: #CF3;" | CF3 | style="background: #FF3;" | <u>*FF3*</u> |- style="color: black;" | style="background: #0F6;" | <u>*0F6*</u> | style="background: #3F6;" | <u>*3F6*</u> | style="background: #6F6;" | 6F6 | style="background: #9F6;" | 9F6 | style="background: #CF6;" | <u>*CF6*</u> | style="background: #FF6;" | <u>*FF6*</u> |- style="color: black;" | style="background: #0F9;" | 0F9 | style="background: #3F9;" | 3F9 | style="background: #6F9;" | 6F9 | style="background: #9F9;" | 9F9 | style="background: #CF9;" | CF9 | style="background: #FF9;" | FF9 |- style="color: black;" | style="background: #0FC;" | <u>*0FC*</u> | style="background: #3FC;" | <u>*3FC*</u> | style="background: #6FC;" | 6FC | style="background: #9FC;" | 9FC | style="background: #CFC;" | CFC | style="background: #FFC;" | FFC |- style="color: black;" | style="background: #0FF;" | <u>*0FF*</u> | style="background: #3FF;" | <u>*3FF*</u> | style="background: #6FF;" | <u>*6FF*</u> | style="background: #9FF;" | 9FF | style="background: #CFF;" | CFF | style="background: #FFF;" | <u>*FFF*</u> |}</div> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी|2}} ==बाह्यदुवे== * [http://igotbored.freehostia.com/chart.php 4,096 Web-Safe Colors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411044734/http://igotbored.freehostia.com/chart.php |date=2009-04-11 }} * [http://www.w3.org/TR/CSS21/syndata.html#color-units CSS2.1 Color Specification] * [http://www.uize.com/examples/sortable-color-table.html Sortable Table of X11 Colors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925090737/http://www.uize.com/examples/sortable-color-table.html |date=2011-09-25 }} * [http://christtrek.dyndns.org:8000/~tim/web/wsx11colors.html X11/browser colors, with closest web-safe equivalents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203035813/http://christtrek.dyndns.org:8000/~tim/web/wsx11colors.html |date=2009-12-03 }} * [http://www.color-hex.com/ Color hex codes with rgb chart graph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923154828/http://www.color-hex.com/ |date=2011-09-23 }} {{DEFAULTSORT:Web Colors}} <!--वर्ग--> [[वर्ग:रंग]] {{विस्तार}} [[de:Webfarben]] [[el:Διαδικτυακά Χρώματα]] [[es:Colores HTML]] [[eu:Wikipedia:Kolorea]] [[hu:HTML színkódok]] [[no:Webfarger]] [[ru:Цвета в Web]] [[simple:Web color]] [[sl:Spletne barve]] [[zh:网页颜色模式]] lu5ov1cwzw8s6usgizvvs8rlse5dg7u 0 101338 2704011 2310996 2026-08-20T15:37:54Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2704011 wikitext text/x-wiki '''के. आसिफ''' (१४ जून, इ.स. १९२२; [[इटावा]], [[ब्रिटिश भारत]] - ९ मार्च, इ.स. १९७१; [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]) हा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टीतील]] निर्माता, दिग्दर्शक व पटकथालेखक होता. हिंदी चित्रपटांच्या इतिहासातील मैलाचा दगड मानल्या गेलेल्या [[मुघल-ए-आझम (चित्रपट)|मुघल-ए-आझम]] (इ.स. १९६०) या चित्रपटाची निर्मिती, दिग्दर्शन व पटकथालेखन त्याने केले. == जीवन == के. आसिफ याचे नाव 'करीमुद्दीन' असे होते. तो अभिनेता नजर यांचा भाचा होता. आरंभी तो शिंप्याचा व्यवसाय करीत असे. त्यानंतर त्याने ''फेमस फिल्म लॅब'' येथे नोकरी केली. त्याच्या मनात चित्रपट काढण्याचे खूळ होते. या संस्थेचा मालक सिराज अली हकीम याने त्याच्या गोष्टी ऐकून त्यास भांडवल द्यायचे कबूल केले. त्या साह्यावर त्याने ''फूल'' नावाचा एक चित्रपट काढला व त्या चित्रपटाने चांगला व्यवसाय केला. त्यानंतर त्याने आपले नाव के. आसिफ असे केले. त्याच्या वाचण्यात मुगल-ए-आझम नावाचे नाटक आले{{संदर्भ हवा}}. या नाटकावर चित्रपट काढण्याचे त्याने ठरविले. या चित्रपटास सिराज अली हकीम यानेच पैसा पुरविला. शापुरजी पालनजी नावाच्या सावकारानेही या चित्रपटासाठी वित्त पुरवले. चित्रपट बनण्यास सुमारे १२ वर्षे लागली. ''प्यार किया तो डरना क्या'' या एकाच गाण्यासाठी त्याने ३५ लाख रूपयांचा सेट उभारला. हा चित्रपट पूर्ण झाला व एक अजरामर कलाकृती निर्माण झाली{{संदर्भ हवा}}. == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0039339|{{लेखनाव}}}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:आसिफ,के.}} [[वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू]] qkvq3xmzvers1879frhqugko1c7n2lw 2704012 2704011 2026-08-20T15:43:43Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704012 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''के. आसिफ''' (१४ जून, इ.स. १९२२; [[इटावा]], [[ब्रिटिश भारत]] - ९ मार्च, इ.स. १९७१; [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]) हा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टीतील]] निर्माता, दिग्दर्शक व पटकथालेखक होता. हिंदी चित्रपटांच्या इतिहासातील मैलाचा दगड मानल्या गेलेल्या [[मुघल-ए-आझम (चित्रपट)|मुघल-ए-आझम]] (इ.स. १९६०) या चित्रपटाची निर्मिती, दिग्दर्शन व पटकथालेखन त्याने केले. == जीवन == के. आसिफ याचे नाव 'करीमुद्दीन' असे होते. तो अभिनेता नजर यांचा भाचा होता. आरंभी तो शिंप्याचा व्यवसाय करीत असे. त्यानंतर त्याने ''फेमस फिल्म लॅब'' येथे नोकरी केली. त्याच्या मनात चित्रपट काढण्याचे खूळ होते. या संस्थेचा मालक सिराज अली हकीम याने त्याच्या गोष्टी ऐकून त्यास भांडवल द्यायचे कबूल केले. त्या साह्यावर त्याने ''फूल'' नावाचा एक चित्रपट काढला व त्या चित्रपटाने चांगला व्यवसाय केला. त्यानंतर त्याने आपले नाव के. आसिफ असे केले. त्याच्या वाचण्यात मुगल-ए-आझम नावाचे नाटक आले{{संदर्भ हवा}}. या नाटकावर चित्रपट काढण्याचे त्याने ठरविले. या चित्रपटास सिराज अली हकीम यानेच पैसा पुरविला. शापुरजी पालनजी नावाच्या सावकारानेही या चित्रपटासाठी वित्त पुरवले. चित्रपट बनण्यास सुमारे १२ वर्षे लागली. ''प्यार किया तो डरना क्या'' या एकाच गाण्यासाठी त्याने ३५ लाख रूपयांचा सेट उभारला. हा चित्रपट पूर्ण झाला व एक अजरामर कलाकृती निर्माण झाली{{संदर्भ हवा}}. == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0039339|{{लेखनाव}}}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:आसिफ,के.}} [[वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू]] 804txjut6qnwka4be5hc0b8ho38wzxv 2704013 2704012 2026-08-20T15:47:44Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704013 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''करीमुद्दीन आसिफ''' ऊर्फ '''के. आसिफ''' ([[१४ जून]], [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[९ मार्च]], [[इ.स. १९७१|१९७१]]) हे [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टीतील]] निर्माते, दिग्दर्शक व पटकथालेखक होते. हिंदी चित्रपटांच्या इतिहासातील मैलाचा दगड मानल्या गेलेल्या [[मुघल-ए-आझम (चित्रपट)|मुघल-ए-आझम]] (इ.स. १९६०) या चित्रपटाची निर्मिती, दिग्दर्शन व पटकथालेखन त्यांनी केले होते. == जीवन == के. आसिफ याचे नाव 'करीमुद्दीन' असे होते. तो अभिनेता नजर यांचा भाचा होता. आरंभी तो शिंप्याचा व्यवसाय करीत असे. त्यानंतर त्याने ''फेमस फिल्म लॅब'' येथे नोकरी केली. त्याच्या मनात चित्रपट काढण्याचे खूळ होते. या संस्थेचा मालक सिराज अली हकीम याने त्याच्या गोष्टी ऐकून त्यास भांडवल द्यायचे कबूल केले. त्या साह्यावर त्याने ''फूल'' नावाचा एक चित्रपट काढला व त्या चित्रपटाने चांगला व्यवसाय केला. त्यानंतर त्याने आपले नाव के. आसिफ असे केले. त्याच्या वाचण्यात मुगल-ए-आझम नावाचे नाटक आले{{संदर्भ हवा}}. या नाटकावर चित्रपट काढण्याचे त्याने ठरविले. या चित्रपटास सिराज अली हकीम यानेच पैसा पुरविला. शापुरजी पालनजी नावाच्या सावकारानेही या चित्रपटासाठी वित्त पुरवले. चित्रपट बनण्यास सुमारे १२ वर्षे लागली. ''प्यार किया तो डरना क्या'' या एकाच गाण्यासाठी त्याने ३५ लाख रूपयांचा सेट उभारला. हा चित्रपट पूर्ण झाला व एक अजरामर कलाकृती निर्माण झाली{{संदर्भ हवा}}. == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0039339|{{लेखनाव}}}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:आसिफ,के.}} [[वर्ग:भारतीय चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू]] fslyoikl66e09pyatdgpb7iya5q6fqv 119 103616 2704092 2135537 2026-08-20T21:31:33Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] वरुन [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] ला हलविला 1541437 wikitext text/x-wiki या लेखातील मजकूर (आणि लेखही) विकिपीडियापेक्षा विक्शनरीसाठी जास्त उपयुक्त आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] १८:३५, ४ डिसेंबर २०११ (UTC) jpk3bw5m74ar127vt6yvrtpjmrm47nk 0 131859 2704014 2701337 2026-08-20T16:05:15Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704014 wikitext text/x-wiki {{Speedy_delete|1=विकीपुस्तकावर आयात केले.}} '''मटकीची उसळ''' एक पौष्टिक आणि पारंपारिक महाराष्ट्रीय खाद्यपदार्थ आहे. या उसळीत मोड आलेली [[मटकी]], [[कांदा]], [[टोमॅटो]] आणि खास घरगुती मसाले वापरून ही उसळ अगदी झटपट तयार होते. ही सुकी किंवा थोडी सरबरीत (रस्सा) करून चपाती, भाकरी किंवा पावासोबत खाल्ली जाते. हा पदार्थ केवळ चवीलाच अप्रतिम नसून आरोग्याच्या दृष्टीने एक 'सुपरफूड' मानला जातो. == सांस्कृतिक महत्त्व == मटकी हे मूळचे भारतीय उपखंडातीलच कडधान्य आहे. कमी पाण्यात आणि दुष्काळी भागातही हे पीक उत्तम येत असल्याने महाराष्ट्राच्या भौगोलिक रचनेत याला मोठे स्थान मिळाले. पारंपारिक सण-समारंभ, नैवेद्याचे ताट किंवा रोजचा पाहुणचार यामध्ये मटकीची सुकी किंवा रस्सा भाजी आवर्जून केली जाते. महाराष्ट्राची प्रसिद्ध '[[मिसळ पाव]]' हा जगप्रसिद्ध पदार्थ देखील याच मटकीच्या उसळीपासून किंवा रश्शापासून (कट/सॅम्प) तयार केला जातो. == पौष्टिक गुणधर्म == मटकीला मोड आणल्यामुळे तिची पौष्टिकता दुप्पट होते. शाकाहारी लोकांसाठी मटकी हा प्रथिनांचा (प्रोटीन) एक उत्तम आणि स्वस्त पर्याय आहे, जो स्नायूंच्या बळकटीसाठी आवश्यक आहे. मोड आणल्यामुळे कडधान्यांमधील स्टार्चचे रूपांतर सोप्या घटकांमध्ये होते, ज्यामुळे मटकी पचायला खूप हलकी होते आणि गॅस किंवा अपचनाचा त्रास होत नाही. यात भरपूर प्रमाणात लोह, फायबर, आणि व्हिटॅमिन 'सी' व 'बी' कॉम्पलेक्स असते. यामुळे शरीरातील रक्ताची कमतरता दूर होते आणि प्रतिकारशक्ती वाढते. फायबरचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ही उसळ खाल्ल्यानंतर बऱ्याच वेळ भूक लागत नाही, ज्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. == चवी नुसार वैविध्य == महाराष्ट्रात प्रांतानुसार मटकीची उसळ बनवण्याची पद्धत बदलते * पुणेरी पद्धत: येथे उसळ थोडी कमी तिखट, किंचित गुळाचा खडा घालून आणि खोबरे-कोथिंबीर वापरून बनवली जाते. * कोल्हापुरी/खानदेशी पद्धत: इथे कांदा-लसूण मसाला किंवा काळ्या मसाल्याचा वापर करून अत्यंत झणझणीत, चमचमीत आणि लाल तर्रीदार (कट) रस्सा काढला जातो. * कोंकणी पद्धत: कोंकणात उसळीमध्ये ओल्या नारळाच्या वाटणाचा (खोबरं आणि कोथिंबीर) भरपूर वापर केला जातो. ==पाक कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मटकीची उसळ |मटकीची उसळ]]</u> येथे टिचकी द्यावी. {{विस्तार}} [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:भाज्यांच्या पाककृती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] ifb70yv472mi2h779nkx4keb4ys2ilw 2704015 2704014 2026-08-20T16:05:36Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704015 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मटकीची उसळ''' एक पौष्टिक आणि पारंपारिक महाराष्ट्रीय खाद्यपदार्थ आहे. या उसळीत मोड आलेली [[मटकी]], [[कांदा]], [[टोमॅटो]] आणि खास घरगुती मसाले वापरून ही उसळ अगदी झटपट तयार होते. ही सुकी किंवा थोडी सरबरीत (रस्सा) करून चपाती, भाकरी किंवा पावासोबत खाल्ली जाते. हा पदार्थ केवळ चवीलाच अप्रतिम नसून आरोग्याच्या दृष्टीने एक 'सुपरफूड' मानला जातो. == सांस्कृतिक महत्त्व == मटकी हे मूळचे भारतीय उपखंडातीलच कडधान्य आहे. कमी पाण्यात आणि दुष्काळी भागातही हे पीक उत्तम येत असल्याने महाराष्ट्राच्या भौगोलिक रचनेत याला मोठे स्थान मिळाले. पारंपारिक सण-समारंभ, नैवेद्याचे ताट किंवा रोजचा पाहुणचार यामध्ये मटकीची सुकी किंवा रस्सा भाजी आवर्जून केली जाते. महाराष्ट्राची प्रसिद्ध '[[मिसळ पाव]]' हा जगप्रसिद्ध पदार्थ देखील याच मटकीच्या उसळीपासून किंवा रश्शापासून (कट/सॅम्प) तयार केला जातो. == पौष्टिक गुणधर्म == मटकीला मोड आणल्यामुळे तिची पौष्टिकता दुप्पट होते. शाकाहारी लोकांसाठी मटकी हा प्रथिनांचा (प्रोटीन) एक उत्तम आणि स्वस्त पर्याय आहे, जो स्नायूंच्या बळकटीसाठी आवश्यक आहे. मोड आणल्यामुळे कडधान्यांमधील स्टार्चचे रूपांतर सोप्या घटकांमध्ये होते, ज्यामुळे मटकी पचायला खूप हलकी होते आणि गॅस किंवा अपचनाचा त्रास होत नाही. यात भरपूर प्रमाणात लोह, फायबर, आणि व्हिटॅमिन 'सी' व 'बी' कॉम्पलेक्स असते. यामुळे शरीरातील रक्ताची कमतरता दूर होते आणि प्रतिकारशक्ती वाढते. फायबरचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ही उसळ खाल्ल्यानंतर बऱ्याच वेळ भूक लागत नाही, ज्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. == चवी नुसार वैविध्य == महाराष्ट्रात प्रांतानुसार मटकीची उसळ बनवण्याची पद्धत बदलते * पुणेरी पद्धत: येथे उसळ थोडी कमी तिखट, किंचित गुळाचा खडा घालून आणि खोबरे-कोथिंबीर वापरून बनवली जाते. * कोल्हापुरी/खानदेशी पद्धत: इथे कांदा-लसूण मसाला किंवा काळ्या मसाल्याचा वापर करून अत्यंत झणझणीत, चमचमीत आणि लाल तर्रीदार (कट) रस्सा काढला जातो. * कोंकणी पद्धत: कोंकणात उसळीमध्ये ओल्या नारळाच्या वाटणाचा (खोबरं आणि कोथिंबीर) भरपूर वापर केला जातो. ==पाक कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मटकीची उसळ |मटकीची उसळ]]</u> येथे टिचकी द्यावी. {{विस्तार}} [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:भाज्यांच्या पाककृती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] hiskwah5bjjg87qqy3i7rqq51c6mmt6 0 131860 2704022 2701340 2026-08-20T16:20:23Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704022 wikitext text/x-wiki मुगाला मोड आणून केलेल्या उसळीला मुगाची उसळ म्हणतात. उसळ हा महाराष्ट्र आणि गुजरात या राज्यात खाल्ला जाणारा पौष्टिक पदार्थ आहे. प्रथिनांचा स्रोत म्हणून उसळ या पदार्थाला आहारात स्थान देण्यात आले आहे. मटकीच्या उसळीप्रमाणेच हा पदार्थ बनवला जातो. या उसळीत मोड आलेले मूग, कांदा, टोमॅटो आणि खास घरगुती मसाले वापरले जातात. ही सुकी किंवा थोडी सरबरीत (रस्सा) करून चपाती, भाकरी किंवा पावासोबत खाल्ली जाते. == साहित्य == मोड आलेले मूग पाव किलो, कोथिंबीर पाव वाटी, धने-जिऱ्याची पूड दोन चमचे, आवडीप्रमाणे लाल तिखट, तेल दोन मोठे चमचे, फोडणीचं साहित्य, चवीपुरतं मीठ आणि चिमुटभर साखर. == पाक कृती == या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मुगाची उसळ |मुगाची उसळ]]</u> येथे टिचकी द्यावी. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:भाज्यांच्या पाककृती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] 26mjq3i4xgxex42icsir6hto27qnjze 2704023 2704022 2026-08-20T16:20:33Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704023 wikitext text/x-wiki मुगाला मोड आणून केलेल्या उसळीला मुगाची उसळ म्हणतात. उसळ हा महाराष्ट्र आणि गुजरात या राज्यात खाल्ला जाणारा पौष्टिक पदार्थ आहे. प्रथिनांचा स्रोत म्हणून उसळ या पदार्थाला आहारात स्थान देण्यात आले आहे. मटकीच्या उसळीप्रमाणेच हा पदार्थ बनवला जातो. या उसळीत मोड आलेले मूग, कांदा, टोमॅटो आणि खास घरगुती मसाले वापरले जातात. ही सुकी किंवा थोडी सरबरीत (रस्सा) करून चपाती, भाकरी किंवा पावासोबत खाल्ली जाते. == साहित्य == मोड आलेले मूग पाव किलो, कोथिंबीर पाव वाटी, धने-जिऱ्याची पूड दोन चमचे, आवडीप्रमाणे लाल तिखट, तेल दोन मोठे चमचे, फोडणीचं साहित्य, चवीपुरतं मीठ आणि चिमुटभर साखर. == पाक कृती == या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मुगाची उसळ |मुगाची उसळ]]</u> येथे टिचकी द्यावी. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:भाज्यांच्या पाककृती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ]] gyvryikjforky48hqkc7q0twjx3irtn 0 132070 2704150 2703547 2026-08-21T06:30:16Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704150 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = वामन कर्डक | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200px | चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}} | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1922|08|15}} | जन्म_स्थान = देशवंडी, ता. [[सिन्नर]], जि. [[नाशिक]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2004|5|15|1922|8|15}} | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = वामनदादा | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = कवी (शाहीर) आणि (साहित्यिक) | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = कवी, शाहिर | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[बौद्ध धर्म]] | जोडीदार = अनुसया </br> शांताबाई | अपत्ये = मीरा (जगू शकली नाही), दत्तक पुत्र -रवींद्र कर्डक | वडील = तबाजी कर्डक | आई = सईबाई तबाजी कर्डक | नातेवाईक = सदाशिव (थोरला भाऊ), सावित्राबाई (धाकटी बहीण) | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''वामन तबाजी कर्डक''' ([[१५ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९२२]] - [[१५ मे]], [[इ.स. २००४]], '''वामनदादा कर्डक''' नावाने प्रसिद्ध, हे मराठी शाहीर, कवी आणि आंबेडकरी चळवळीतील कार्यकर्ते होते. त्यांच्या हयातीतच त्यांचे चार काव्यसंग्रह प्रकाशित झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/navneet-news/lucrative-milk-production-2-174222/ | title=नवनीत:आजचे महाराष्ट्रसारस्वत: १५ ऑगस्ट | प्रकाशक=[[लोकसत्ता]] | दिनांक=३१ ऑगस्ट, इ.स. २०१३ | ॲक्सेसदिनांक=३१ ऑगस्ट, इ.स. २०१३ | लेखक=संजय वझरेकर | भाषा=मराठी}}</ref> कर्डकांनी डॉ. आंबेडकरांवर १०,०००हून अधिक गीते रचली आहेत. लोकशाहीर वामन कर्डक यांनी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे विचार आपल्या ओजस्वी वाणीतून आणि समर्थ लिखाणातून महाराष्ट्राच्या घरांघरांत खेड्यापाड्यात, वाडीतांड्यांत पोहचवण्याचे काम केले. [[बुद्ध]], [[जोतीराव गोविंदराव फुले|फुले]], [[आंबेडकर]] यांचा विचार हा वामनदादांचा श्वास होता, ऊर्जाकेंद्र होते. हे विचार प्रभावीपणे प्रसारित करत वामनदादा जीवनाच्या शेवटापर्यंत फिरत राहिले. त्यामुळे समाज जागृत होत राहिला.<ref name=":1" /> [[परभणी जिल्हा|परभणी जिल्ह्याच्या]] [[गंगाखेड तालुका|गंगाखेड तालुक्यातील]] खंडाळी गावाच्या शेत शिवारात राणीसावरगाव-गंगाखेड रस्त्यावर रोड लगत समाधी आहे.{{संदर्भ हवा}} ==प्रारंभिक जीवन == वामन कर्डक यांचा जन्म १५ ऑगस्ट १९२२ साली दलीत मातंग समाजात [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[सिन्नर तालुका|ता. सिन्नर]] मधील देशवंडी या छोट्याशा खेड्यात झाला. वडील तबाजी कर्डक, आई सईबाई, मोठा भाऊ सदाशिव तर धाकटी बहीण सावित्री असा वामनदादांचा परिवार होता. त्यांच्या घरी १८ एकर शेती होती. धान्य घरात यायचे तरीही हंगाम संपला की आईने डोंगरात जाऊन लाकडे गोळा करून मोळी बांधून ते जळतण [[सिन्नर]] बाजारात विकायचे. वडील टेंभुर्णीच्या पानाच्या विड्या करून विकायचे व हेडीचा धंदा करायचे. सर्वांनी कष्ट केल्यावरही आषाढ श्रावणात आबाळ व्हायची. कधी तरवट्याची भाजी, माठाची भाजी, कधी भाकरीच खावी लागायची.<ref name=":1" /> कर्डकांनी लहानपणी गुरे चारणे, जत्रेत कुस्त्या खेळणे, शिवडी येथे गिरणी कामगाराची नोकरी करणे, मातीकाम, सिमेंट काँक्रीटचे काम, चिक्की विकणे, आईसफ्रूट विकणे, खडी फोडणे, टाटा ऑईल मिलमध्ये नोकरी, इत्यादी कामे केली. त्यांना वाचनाचा छंद होता तसेच त्यांनी ''लल्लाट लेख'' या नाटकात ''घुमा'' या पात्राची भूमिका केली होती.<ref name=":1" /> वयाच्या १९-२०व्या वर्षी वामनचे लग्न अनुसया नावाच्या मुलीशी झाले. पुढे त्यांच्या कुटुंबात मीरा नावाच्या मुलीने जन्म घेतला. वामनदादांचे जीवन सुखात गेले नाही. बायको त्यांना सोडून गेली आणी पुढे आजारपणात मीराचेही निधन झाले. हा त्यांचा जीवनाला फार मोठा धक्का होता, ते मीराचे दुःख कधीही विसरू शकले नाहीत.<ref name=":1" /> == मुंबईला प्रयाण == मुलगी मीराच्या निधनानंतर पुढे आईसोबत पोटाची खळजी भरण्याकरिता वामनदादा मुंबईत आले. त्यांनी गिरणी कामगार म्हणून काम केले. कोळशाच्या वखारीत कोळसा उचलला. चिक्की विक्रीचा, आईस फ्रूट विक्रीचा धंदा केला. मिळेत ते काम केले. नंतर त्यांना टाटा कंपनीत नोकरी मिळाली. [[शिवडी|शिवडीच्या]] बीडीडी चाळीत राहत असतांना ते [[समता सैनिक दल|समता सैनिक दलात]] सामील झाले. इथपर्यंत वामनदादांना अक्षरांचा परिचय नव्हता.<ref name=":1" /> एकदा त्यांच्या चाळीमधीस एका मनासाने वामनदादांना पत्र वाचायला सांगितले. दादांना पत्र वाचता लिहिता येत नव्हते. याचे त्यांना खूप वाईट वाटले. शिक्षण नसल्यामुळे आपण लिहू-वाचू शकत नाही हे त्यांना अवघड वाटू लागले व ते रडू लागले. आणि ते देहलवी नावाच्या मास्तरांकडून बाराखडी, मुळाक्षरे शिकली. जोडाक्षरे ते दुकानाच्या पाट्या, बोर्ड वाचून शिकले. हळू-हळू त्यांचे लेखन वाचन वाढू लागले. सोबतच ते विविध खेळही खेळायचे व व्यायामही करायचे.<ref name=":1" /> == आंबेडकरी चळवळीत सहभागी == त्यावेळी आंबेडकरी चळवळ सर्वत्र वेगाने जोर धरू लागली. आंबेडकरांचे अनुयायी समतेच्या लढ्यात उतरले होते. वामनदादाही बाबासाहेबांच्या सभेला जात. समता सैनिक दलातील तरुणांसोबत काठीला काठी लावून बाबासाहेबांना सभास्थानी जायला रस्ता करून देत. [[नायगाव]] येथे १९४३ साली वामन कर्डक यांनी बाबासाहेबांना पहिल्यांदा पाहिले होते.<ref name=":1" /> == कवी == वामन कर्डक यांचे [[मराठी भाषा|मराठी]] व [[हिंदी भाषा|हिंदी]] वाचन बरेच पुढे गेले होते. त्यांना चित्रपट कथाकार, अभिनेता व्हायची खूप इच्छा होती. ते अनेक चित्रपट कंपन्यांमध्ये गेले. पण त्यांना मिनर्व्हा फिल्म कंपनीत एक्ट्रा म्हणून प्रवेश मिळाला. ते कारदार स्टुडिओ, रणजीत स्टुडिओ यांमध्येही कामाला जायचे. जेव्हा काम नसेल तेव्हा ते राणी बागेत तासनतास बसायचे.<ref name=":1" /> असेच १९४३ मध्ये राणी बागेत बसले असता वामनदादा कर्डक यांनी पहिले हिंदी गीताचे विडंबन गीत करायचे सुचले व ते त्यांनी ३ मे १९४३ रोजी चाळीतील लोकांसमोर गाऊन दाखवले. लोकांना प्रशंसा केली, टाळ्या वाजवल्या आणि वामन कर्डक कवी झाले.<ref name=":1" /> त्यानंतर २००४ पर्यंत कर्डकांनी गीतलेखनाचा व गायनाचा कार्यक्रम चालू ठेवला. त्यांची प्रकाशित आणि अप्रकाशित मिळून साधारणतः दहा हजारावर गीतरचना आहे. त्यांनी काही चित्रपट गीतेही लिहिलेली आहेत. त्यानंतर [[चाळीसगाव तालुका|चाळीसगांव]], [[मनमाड]], [[टिळक नगर]] येथे त्यांनी आंबेडकरांच्या भाषणांच्या दरम्यान कवितांचे गायन केले.<ref name=":1" /> ==काव्यसंग्रह== # ‘वाटचाल’ (गीतसंग्रह) १९७३ # ‘मोहळ’ (गीतसंग्रह) १९७६ # ‘हे गीत वामनाचे’ (गीतसंग्रह) १९७७ ==गद्य== # ‘माझ्या जीवनाचं गाणं’ (आत्मकथन) १९९६ ===ध्वनिफिती व चित्रपट गीते=== # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची भेट # भीमज्योत # जय भीम गीते # सांगा या वेडीला माझ्या गुलछडीला (चित्रपट - सांगत्ये ऐका) # चल गं हरणे तुरू तुरू (चित्रपट - पंचारती) === अन्य गीतरचना === # ह्यो ह्यो पाहुणा, शकुचा मेहुणा, तुझ्याकडे बघून हसतोय गं, काही तरी घोटाळा दिसतोय गं (संगीत- मधुकर पाठक; स्वर- श्रावण यशवंते) == पुरस्कार व सन्मान== वामन कर्डकांना मिळालेले पुरस्कार व सन्मान खालीलप्रमाणे आहेत. # [[दिल्ली]]ची डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर फेलोशिप. # [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनाचा]] [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समाज भूषण पुरस्कार|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दलित मित्र पुरस्कार]].{{संदर्भ हवा}} # [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनाच्या]] रंगभूमी परिनिरीक्षण मंडळाचे तीन वर्ष सदस्यत्व.{{संदर्भ हवा}} # [[महाराष्ट्र]] साहित्य आणि सांस्कृतिक मंडळाचे सदस्यत्व. # [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] येथे पहिला भव्य नागरी सत्कार (१९८७). # प्रा. ऋषिकेश कांबळे संपादित पहिल्या लोकशाहीर वामन कर्डक गौरव अंकाचे प्रकाशन (१९८७). # मधुकर भोळे संपादित वामन दादा कर्डक गौरव ग्रंथाचे प्रकाशन (२००१) # प्रा. डॉ. परशुराम गिमेकर संपादित ‘वामनदादा कर्डक यांची गीत रचना’ लेख संग्रहाचे प्रकाशन. # [[नाशिक]], [[बुलढाणा]] येथे नाणेतुला # साहित्य, संस्कृती मंडळाची ‘उत्कृष्ट कविरत्‍न’ ही गौरववृत्ती. # ’युगांतर प्रतिष्ठान’तर्फे ‘युगांतर पुरस्कार’ (१९९७). # [[जामखेड]]च्या भाई फुटाणे प्रतिष्ठानचा ‘संत नामदेव पुरस्कार’{{संदर्भ हवा}} # [[मुंबई]]च्या बौद्ध कलावंत संगीत अकादमीचा ‘भीमस्मृती पुरस्कार’{{संदर्भ हवा}} # [[भोपाळ]] येथे ताम्रपट मिळाला. # [[भुसावळ]] येथे चांदीचे मानपत्र मिळाले. # मराठवाडा ‘अस्मितादर्श पुरस्कार’ # इ.स. १९९३ मध्ये, [[वर्धा]] येथे भरलेल्या पहिल्या अखिल भारतीय [[आंबेडकरी साहित्य संमेलन]]ाचे अध्यक्षपद. # कुणाल पैठणकर संपादित 'महाकवी वामनदादा कर्डक गौरव ग्रंथ' प्रकाशन महाकवी वामनदादा कर्डक जन्मशताब्दी वर्ष [[बुलढाणा]] (2022) # माधवराव गायकवाड संपादित महाकवी वामन कर्डक गीतांचा समग्र वाङमय... ==कर्डकांवर लिहिलेली पुस्तके== * ‘एका कवीचे जीवनगाणे’ (लेखक: बबन लोंढे) * आंबेडकरी प्रतिभेचा महाकवी : वामनदादा कर्डक - (लेखक: डॉ. अशोक जोंधळे व डॉ. शत्रुघ्न जाधव,)<ref name=":1" >{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/5721038593441650085|title=आंबेडकरी प्रतिभेचा महाकवी : वामनदादा कर्डक-Ambedkari Pratibhecha Mahakavi Vamandada Kardak by Dr. Ashok Jondhale, Dr. Shatrughna Jadhav - Pratibhas Prakashan - Parbhani - BookGanga.com|संकेतस्थळ=www.bookganga.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-05-15}}</ref> * आंबेडकरी लोकशाहीर वामनदादा कर्डक- (लेखक:प्रा. बाबा बोराडे, प्रचार प्रकाशन, [[कोल्हापूर]].) * वंचित गझलसंग्रह गझलकार वामनदादा कर्डक -(स्वयंदीप प्रकाशन [[पुणे]]). संपादन श्री. संजय साधूजी रायबोले, राणीसावरगाव [[गंगाखेड तालुका|ता. गंगाखेड]] [[परभणी जिल्हा|जि. परभणी]] येथे दादांच्या जन्माचे अमृत महोत्सवी वर्ष सन २०२२ मध्ये दादांच्या निवडक गझलांचे संकलन करून पुस्तक रूपाने आगळी वेगळी आदरांजली वाहिली आहे. ==हे सुद्धा पहा== * [[वामनदादा कर्डक साहित्य संमेलन]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== #[https://m.youtube.com/results?q=vaman%20kardak%20documdentry&sm=3 वामन कर्डकांवरील लघुपट (हिंदी)] # [https://www.youtube.com/watch?v=oKvOHun5pa8] # [http://yashwantmanohar.com/samikshechi-pustake/ambedkarvadi-mahageetkar-wamandada-kardak/ आंबेडकरवादी महागीतकार: वामनदादा कर्डक – Dr. Yashwant Manohar] {{DEFAULTSORT:कर्डक, वामन तबाजी}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:नवयान बौद्ध]] [[वर्ग:शाहीर]] [[वर्ग:आंबेडकरवादी]] [[वर्ग:दलित कलाकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9p1rzcza5llbt3kbhxfwcyq4jxmtrop 0 142843 2704159 2586832 2026-08-21T07:05:04Z ~2026-45562-66 186514 2704159 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:महाराष्ट्रातील देवता}} देवता ही धर्म या विषयातील एक संकल्पना आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7vJAEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&hl=en|title=Hindu Devi Devta|last=Tripathi|first=Kk|date=2013-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7721-127-6|language=en}}</ref> ईश्वर हा सर्वव्यापी आहे, असे सर्व धर्मांत मानले जाते. असे असले तरी, प्रत्येक धर्मात किमान एक देव आणि देवासमान भजल्या जाणाऱ्या अनेक देवता किंवा व्यक्ती आहेत. देवता संकल्पनेत स्थान देवता, ग्राम देवता, लोक देवता, घरोघरी पूजिल्या जाणा-या देवता, मंदिरांमध्ये पूजिल्या जात असलेल्या देवता, पाण्याच्या जागी, डोंगरात, जंगलात पूजनीय देवता असे विविध प्रकार दिसून येतात. [[महाराष्ट्र]] राज्यात उपास्य अशा देवता पुढीलप्रमाणे- == देव == # श्री.गांगेश्वर (मु.खडीकोळवण - कोकण) # श्री.देव मार्लैश्वर (मु.मारळ - कोकण) कोकणातील जागरुक देवस्थान, # अंचलेश्वर (चंद्रपूर) - अंचलेश्वर मंदिराची माहिती - <ref>[http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Cvdvpage&NB=2013-07-01#Cvdvpage_7 तरुण भारत,नागपूर - विशेषांक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094051/http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Cvdvpage&NB=2013-07-01#Cvdvpage_7 |date=2016-03-05 }} </ref> # अमृतेश्वर (रतनवाडी-अहमदनगर जिल्हा. याशिवाय कर्नाटकात) # अरण्येश्वर (पुणे) # उत्तरेश्वर (या देवाची देवळे आलेगाव, उत्तरेश्वरपिंप्री, कोल्हापूर, जुन्नर, तेर आदी गावांत आहेत.) # ओंकारेश्वर (पुणे शहरातले प्रसिद्ध देऊळ. याहून प्रसिद्ध असलेले देऊळ मध्य प्रदेशातील खांडवा जिल्ह्यात ओंकारेश्वर गावात आहे.) # कनकेश्वर (फोफेरी-अलिबाग, कुलाबा जिल्हा) # कपर्दिकेश्वर (ओतूर, जुन्नर तालुका-पुणे जिल्हा) # कपिलेश्वर (केळवद, सावनेर तालुका-नागपूर जिल्हा. कपिलेश्वराची आणखी मंदिरे छत्तीसगड राज्यात आहेत.) # कल्याणेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # काळभैरव (शिवाचे एक रूप. उणेगाव, देवघर-श्रीवर्धन तालुका-नाशिक, पंढरपूर वगैरे वगैरे.) # काळभैरवनाथ (मावळ तालुक्याचे आराध्यदैवत आणि वडगाव गावाचे ग्रामदैवत). पिंपरी (पुणे) गावातही काळभैरवनाथाचे एक देऊळ आहे. # केदार [[वाघिवरे]], वरळी, मुंबई # कुणकेश्वर (देवगड तालुका-सिंधुदुर्ग जिल्हा) # कोनबाबा (जांभारी, रत्‍नागिरी जिल्हा) # खडकेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # खंडोबा (याचे देऊळ जेजुरीत आहे) # खेमदेव ( [[वाघिवरे]] चिपळूण ;साखरोली गवळीवाडी खेड तालुका. रत्‍नागिरी जिल्हा # खैसोबा (याचे देऊळ जेजुरीत आहे) # गजाननमहाराज (या देवाची देवळे अनेक गावात आहेत. आद्य आणि मुख्य देऊळ [[शेगाव]] येथे आहे.) # गणपती (हा खास मराठी देव आहे, महाराष्ट्राबाहेर याला गणेश म्हणतात! ''मधलीवाडी, [[वाघिवरे]] तालुका-चिपळूण येथे श्री हितवर्धक गणेश मंदिर आहे.'' दरवर्षी माघी गणेश जयंती तिथीला श्री गणेश जन्मोत्सवानिमित्त गावात श्रींच्या पालखीची मिरवणूक काढली जाते. [[वाघिवरे]] पंचक्रोशीतून भाविक गणपतीचे दर्शन करण्यासाठी येतात ) # गिरोबा (सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात : मोचेमाड-वेंगुर्ले तालुका, सांगेली-सावंतवाडी तालुका, भडगाव बुद्रुक-कुडाळ तालुका वगैरे) # भगवान जाहरवीर गोगादेव (मेहतर वाल्मीकी समाजाचा देव, सासवड.) # गौतमेश्वर (चिपळूण. शिवाय राजस्थानात) # घृष्णेश्वर - ([[शिव|शिवाचे]] एक रूप.-[[औरंगाबाद|औरंगाबादजवळ]] [[वेरुळ]] येथे मुख्य मंदिर आहे.) # घोरवडेश्वर (पुणे जिल्ह्यातील देहूरोड, तळेगाव गावांच्या दरम्यानच्या टेकडीवर हे देऊळ आहे.) # [[जिव्हेश्वर]] (स्वकुल साळी समाजाचे दैवत. या देवाचे देऊळ पैठणला आहे.) # जीवनेश्वर (या देवाचे मंदिर कुलाबा जिल्ह्यातील श्रीवर्धन येथे आहे.) # [[ज्योतिबा मंदिर|ज्योतिबा]] # चेतोबा (दगडाला शेंदूर फासून हा देव कुणालाही बनवता येतो.) # जबडेश्वर (माळेगाव-टाकवे बुद्रुक) # झुलेलाल (सिंधी देव)- या देवाची पुण्याजवळच्या पिंपरीत आणि मुंबईजवळच्या उल्हासनगरमध्ये देवळे आहेत. साधारणत: जेथे सिंधी समाजाची वसती आहे तेथे हा देव असतो. हिंदूच्या जलदेवतेशी(वरुण) साधर्म्य साधणारी ही देवता आहे. जेको चवन्दो झुलेलाल, तहिंजा थिंदा बेडा पार.(जो झुलेलाल म्हणतो(चा जप करतो), त्याचा बेडा पार होतो.)<ref>[http://www.jhulelal.com/completestory.htm (इंग्लिश भाषा) झुलेलाल यांचेबाबत माहिती]</ref> # डोळसनाथ (तळेगाव स्टेशन भागात-पुणे जिल्हा) # तेलंगराय बाबा (सारंगपुरी, वर्धा जिल्हा) # [[त्रिविक्रम]] (या देवाची मंदिरे तेर, शेंदुर्णी आदी गावात आहेत.) # त्र्यंबकेश्वर # दंडनाथ, ([[सांगली जिल्हा]]) # दत्त (पूर्ण नाव दत्तात्रेय) आणि त्याचे तथाकथित अवतार. मुख्यत: महाराष्ट्रात आणि त्याशिवाय अल्प प्रमाणात कर्नाटकात आणि आंध्र प्रदेशात पूजले जाणारे देव) # दरीदेव # दैत्यसूदन, [[लोणार]] ([[बुलढाणा जिल्हा]]) # धनेश्वर (चिंचवडगाव-पुणे) # [[धूतपापेश्वर]] ([[राजापूर]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा]]) # नागनाथ # नागेश्वर # पंढरीनाथ # पल्लीनाथ # पांडुरंग # पाताळेश्वर-मूलत:पूण्यातले एक शिव मंदिर, येथे पाताळेश्वराची लेणी आहेत. [[नागपूर|नागपूरच्या]] महाल भागातही याचे एक मंदिर आहे.<ref>[http://wikimapia.org/24316480/Pataleshwar-Mandir विकिमॅपियावर दर्शविण्यात आलेले हे स्थान]</ref> # पिंगळभैरव # पिरमुसा कादरीबाबाचा दर्गा (चाळीसगाव) # पोटोबा महाराज (वडगाव-मावळ येथील देवस्थान) # बनेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # बहिरीदेव उर्फ भैरव देव (सारडे-उरण, [[रायगड जिल्हा]]) # बामोशी बाबा दर्गा (चाळीसगाव) # बाळकृष्ण # बिरदेव # बिरोबा (मूळचा वीरभद्र). हा धनगर समाजाचा देव आहे. याची देवळे आरेवाडी (तालुका कवठेमहांकाळ), वडवणी (बीड जिल्हा), मिरी (तालुका पाथर्डी) वगैरे गावांत आहेत. # बोल्हाई (या देवीचे देऊळ [[पिंप्री|पिंपरी सांडस]] गावाजवळ आहे). # भद्रेश्वर (वाई) # भानोबा (कुसेगाव, तालुका दौंड-पुणे जिल्हा) # भीमाशंकर # भुलेश्वर # भैरवनाथ (आगडगाव-अहमदनगर जिल्हा; आंबेगव्हाण-जुन्नर तालुका; सिन्नर-नाशिक जिल्हा; खडकवासला-पुणे) # भैरीदेव (जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा) # मल्लारीखंडोबा # मल्लारीमार्तंड # मस्तानी अम्मा टेकडी दर्गा (चाळीसगाव) # मारुती : ह्या देवाला महाराष्ट्राबाहेर हनुमान म्हणूनच ओळखले जाते. मारुती हा खास मराठी देव आहे. # मार्तंडभैरव # मुंजाबा (मुंजोबा?) : या देवाची देवळे खराडी (पुणे-नगर रस्ता), खारवडे (मुळशी, पुणे), थेऊर, वगैरे गावी आहेत. जेजुरीत ७ देवळे आहेत. # म्हसोबा : या देवाची देवळे खारवडे, मुळशी तालुका, पुणे शहर ....वगैरे ठिकाणी आहेत. जेजुरीला ओकाऱ्या म्हसोबा, नकट्या म्हसोबा आदी ५ म्हसोबा आहेत. साधारणतः रस्त्यास असलेल्या घाटात(डोंगर चढाय-उतरायला केलेला वळणावळणाचा रस्ता)याची देवळे असतात. वाहनचालक घाटात त्यांच्या वाहनाला अपघात होऊ नये म्हणून याची घाटात शिरतेवेळी/निघाल्यावर पूजा करतात. म्हसोबाला पत्नी नाही. त्यावरून मराठीत ’म्हसोबाला बायको नाही आणि सटवाईला नवरा!’ अशी म्हण आहे. हा खास मराठी देव आहे. # म्हातोबा (कोथरूडचे ग्रामदैवत असलेल्या या देवाचे स्थान पुण्यातील कोथरूडच्या म्हातोबा गडावर आहे.) # म्हादोबा # म्हाळसाकांत # रवळनाथ : मुख्यत्वे कोकणात - निरुखे गाव-कुडाळ तालुका; पणजी-गोवा; सातार्डे-सावंतवाडी तालुका; एडगाव (वैभववाडी), वगैरे. अधिक माहिती [[पु.रा. बेहेरे]] यांच्या ’श्री रवळनाथ आणि कोकणातील देवस्की’ या पुस्तकात. # रायरेश्वर # रूपनारायण # रोकडोबा (शिरगाव-मावळ गावाचे ग्रामदैवत # वटेश्वर (टाकवे बुद्रुक) # वरदायिनी माता (वडगाव मावळ) # वाकेश्वर (वाई) # वाघेश्वर (चऱ्होली-पुणे जिल्हा) # व्याघ्रेश्वर (याचे देऊळ गुहागर येथे आहे). # वाळकेश्वर : या देवाची मंदिरे अनेक गावांत आहेत. आलेगाव (अहमदनगर जिल्हा), दटषिवा (?), मुबई, पातूर (अहमदनगर जिल्हा), बांदा (सिंधुदुर्ग जिल्हा), वगैरे. # [[विठ्ठल]] # वीरभद्र # वेताळबाबा : याची देवळे [[पुणे]], [[फलटण]], राजापूर (सातारा जिल्हा), [[संगमनेर]] (अहमदनगर जिल्हा), सातपूर (नाशिक जिल्हा) आदी गावांत आहेत. हा भुतांचा राजा आहे. # वेताळेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # वेतोबा # व्याघ्रेश्वर ( [[वाघिवरे]] चिपळूण ) # शंकर (याला महाराष्ट्राबाहेर शिव, शिवशंकर,गौरीशंकर, महादेव किंवा भोलेनाथ आदी नावांनी ओळखतात.) # शकुंतेश्वर (वडुथ-सातारा जिल्हा) # शंभूमहादेव (शनिशिंगणापूर) # (हजरत गारपीर) शहावली बाबा (तळेगाव दाभाडे खिंड) # शिवघाटेश्वर (शिंदेवाडी, टाकवे बुद्रुक) # श्रीमाऊली # साईनाथ (साईबाबा या नावाने अधिक परिचित) # सिद्धिविनायक # सिद्धेश्वर (मांडवगण-अहमदनगर जिल्हा; रायवुड(राई) लोणावळा; सोलापूर) # सुवर्णेश्वर # सोमेश्वर ( [[वाघिवरे]] , चिपळूण ; सडये पिरंदवणे, रत्‍नागिरी ) # हजरत गफूरशाह हुसैनी कलंदर (पुण्यातील दारूवाला पुलावरचा पीर) # हजरत मोहंमदशाह हुसैनी (पुण्यातील दारूवाला पुलावरचा दुसरा पीर) # हरणेश्वर (हरणेश्वर टेकडी, तळेगाव दाभाडे) # हरिहरेश्वर (कुलाबा जिल्हा) -------- == देवी == # अञाल (खडीकोळवण - कोकण) # पांढर - ठोंगल # पद्माक्षी रेणुका कावाडे(अलिबाग) # अन्नपूर्णा # अंबाबाई (आंबाबाई), [[अंबादेवी (अमरावती)]] # अंबेजोगाई/(योगेश्वरी) (अंबाजोगाई) # अमरजाई (अमरदेवी), शेलारवाडी (देहूरोड-पुणे) # आंगलाई देवी (सज्जनगडावर) # आसरा (सातीआसरा) (मावलाया) # इंगलाई (जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा) # उदगिरीदेवी ([[भोवडे]] वरचीवाडी-संगमेश्वर) # एकवीरा (कार्ल्याचा डोंगर-पुणे जिल्हा). जत तालुक्यातील डफळापूरपासून १ मैलावर कर्नाटक राज्याच्या हद्दीत ’एकवीरा देवी मंदिर’ नावाचे गाव आहे.तसेच [[अमरावती]] येथेही [[एकवीरा देवी (अमरावती)|एकवीरा देवीचे]] मंदिर आहे. # कडजाईमाता (इंदोरी-मावळ) # कनकंबादेवी, ([[करकंब]]) # कळमजाई माता, (जुन्‍नर तालुक्यातील आळेफाट्याजवळील ’वडगाव आनंद’पाशी असलेला मोरदरा परिसर) # कांगोरी देवी, ([[मंगळगड]]-[[रायगड जिल्हा]]). # कानूबाई (पुणे). लाडशाखीय वाणी समाजाची देवी # कासारदेवी (पुणे). त्वष्ठा कासार समाजाची देवी # [[काळकाई (वाघिवरे, चिपळूण ;खेड तालुका भरणे, जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा)]] # काळबादेवी (मुंबई) # काळूबाई (मुख्य देऊळ मांढरदेव-वाई तालुका-सातारा जिल्हा. जेजुरीलाही काळूबाईचे एक देऊळ आहे, राजगड तालुक्यात (पुणे)भागिनघर म्हणून एक गाव आहे तिथेसुद्धा काळूबाई चे प्रसिद्ध मंदिर आहे .) काळंम्मा देवी उदगीरी डोंगरावर शाहुवाडी तालुका कोल्हापूर # [[काळेश्वरी (वाघिवरे,चिपळूण )]] # कुंभळजाई # कृष्णाई (घडशी समाजाची देवी), शुक्रवार पेठ(पुणे) # केंजळाई, केंजळगड-सातारा जिल्हा # केजू देवी (कोथरूड-पुणे) # करंजेश्वरी (चिपळूण) # कोंडजाई (पोलादपूर, रायगड) # # कोमनादेवी (सारडे-उरण, रायगड जिल्हा) # खंबाळकालकाई # खराळआई (खराळवाडी-पिंपरी, पुणे) # खेडजाई (खेड तालुका ,रत्‍नागिरी) # रेडजाई (खेड , चिपळूण, दापोली) # पाथरजाई (खेड, चिपळूण , दापोली) # वरदायिनी ( खेड, चिपळूण , दापोली , गुहागर, रत्‍नागिरी) # गजगौरी # गढीआई (मांडवगण, श्रीगोंदे तालुका-अहमदनगर जिल्हा) # गामदेवी (मुंबई, दापवली, शिरवली, वगैरे अनेक गावांत) # गावदेवी (मुंबई) # चतुःशृंगी (पुणे) # चंपावती # चिंध्यादेवी (ही महाराष्ट्राबाहेरही आढळते) # [[चैत्रगौरी]] # चौंडाई # [[चंडिकादेवी , चंडिकाई (कुरनखेड, अकोला; वाघिवरे, चिपळूण)]] # [[श्री चंडिकाई कालकाई काळेश्वरी (वाघिवरे, चिपळूण)]] # जगदंबा # जननीदेवी (ह्या देवीचे देऊळ मुळशी तालुक्यातल्या मुठा गावी आणि राजगड तालुक्यात आस्कवडी गावी प्रसिद्ध मंदिर आहे). # जरा [[जिवंतिका]] # जरीमरी (वरळी, वांद्रे, कुर्ला-मुंबई) # जाखामाता देवी (तुंगार्ली-लोणावळा); (साखरोली गवळीवाडी खेड तालुका. रत्‍नागिरी जिल्हा) # जानाई (निवखन पाटण, निमसोड) # जिवंतिका (जिवती) # जोगेश्वरी (पुणे शहरात काळी जोगेश्वरी आणि तांबडी जोगेश्वरी अशी दोन देवळे आहेत; प्रसिद्ध मंदिर उस्मानाबाद जिल्ह्यात अंबेजोगाई येथे; वाघिवरे - चिपळूण) जुगाई देवी येळवण (जुगाई) शाहुवाडी तालुका कोल्हापूर # ज्येष्ठागौरी # झोलाई # तळजाई (पुणे शहर) # तुकाई # तुकादेवी # तुळजाभवानी (तुळजाई) # त्वरितादेवी (तलवाडा-बीड) # तपोवनदेवी (रोहडा, चिखली तालुका) # धानम्मा (गुड्डापूर, जत) # नवलाई # निनाई ([[चाफळ]]) # [[पद्मावती]], ([[पुणे]]) आणि अन्यत्र # पाथरजाई # पांडजाईदेवी (वाईच्या पांडवगडावर) # पावणाई (निरुखे गाव-कुडाळ तालुका) # पौडगादेवी # प्रभादेवी # पिंगळादेवी [[नेरपिंगळाई]] # फिरंगाई # बनशंकरी (महाराष्ट्र व कर्नाटक) # बहिरीदेवी (गडहिंग्लज-कोल्हापूर जिल्हा) # बाणाई # बृहद्‌गौरी # बोलाई # भद्रकाली # भवानी (तुळजापूर; निमसोड खटाव) # भावकादेवी # भेकराईमाता : या देवीचे देऊळ पुण्यातील फुरसुंगीजवळच्या भेकराईनगरात आहे. # मंगळग्रह (अंमळनेर) # मंगळागौरी # मंगाई # मंडलाई # मानाई # मनुदेवी # मरीआई. या देवीची देवळे अनेक गावांत आहेत. उदा० गुडमुडशिंगी (कोल्हापूर जिल्हा), जुहूगाव(नवी मुंबई), बुर्ली (सांगली जिल्हा), महापे ठाणे जिल्हा), सावदे (जळगाव जिल्हा), वगैरे. # [[मेसाई देवी|मसाई/मेसाई देवी]] (मसाई पठार, पन्हाळा-पावनखिंड पायवाट) # महालक्ष्मी # महाकाली ( आडिवरे, रत्‍नागिरी) # मळूदेवी. ही देवी पुणे जिल्ह्याच्या खेड तालुक्यातील वाळद गावची आणि अंदर मावळातल्या कशाळ गावची ग्रामदेवता आहे. # मांढरदेवी # मांढरादेवी # मावलाया (आसरा) : # मुंबादेवी (मुंबई) # मोतमावली (मुंबईतील वांद्रे येथील ख्रिश्चन देवी) # मोहटादेवी (थेरगाव-पुणे) # मोहिमाता (मोहिमान, निमसोड) # म्हाळसा # [[महाकाली देवी (चंद्रपूर)]] # श्री यमाई देवी [औंध (मुळपीठ)-सातारा] # यल्लमा (महाराष्ट्र, कर्नाटक) # येडाई/ येडेश्वरी (येरमाळा, उस्मानाबाद, महाराष्ट्र) # येलंबा # योगेश्वरी (अनेक देवळे, पैकी प्रसिद्ध देऊळ [[अंबाजोगाई]] येथे) # रत्नेश्वरी # रंभाई (हिचे देऊळ [[जेजुरी]]ला आहे.) # रागाई # राणुभवानी देवी # रासाई देवी (अनेक देवळे - वडगावरासाई गावात आणि भीमा नदीवरील धरणाच्या पाण्यात (पुणे जिल्हा), नानगाव (ता. दौंड), आचिर्णे (वैभववाडी-फोंडा रस्ता, सिंधुदुर्ग जिल्हा), असळज (गगनबावडा तालुका) गावात, शेंडूर (कागल तालुका) गावात, सावर्डी (अमरावती तालुका) येथे, चाफेड (देवगड तालुका) गावात, दौलताबाद किल्ल्याच्या पायथ्याशी खंदकात, राधानगरी तालुक्यात केळोशी बुद्रुक परिसरात, लांजा गावात, वगैरे) # रेडजाई # रेणुका (माहुरगड '' - नांदेडपासून १३० लिमी)'' # ललिता # वडजाई देवी : गावाची नावे- वडजल-माण (सातारा जिल्हा); पौड (पुणे जिल्हा); आरळे (सातारा); धुळे; # वनदेवी # वाघजाई # वाघांबरी ( वाघिवरे- चिपळूण ) # वाळंजाई # विठ्ठलाईदेवी ([[भोवडे]] वरचीवाडी-संगमेश्वर) # विंध्यवासिनी (चिपळूण, रत्‍नागिरी जिल्हा). याशिवाय उत्तर प्रदेशात एक मंदिर आहे. # शाकंभरी # शांतादुर्गा (गोवा) # शांतेश्वरी # शारदमणीदेवी # शिरकाईदेवी (शिरकोली-पुणे जिल्हा; तारदाळ-कोल्हापूर जिल्हा; [[रायगड]] किल्ला: घोडशेत) # शिवाई # शीतला # शेवताई (पवना धरणामुळे पुनर्वसन करावे लागलेल्या शेवता गावाचे ग्रामदैवत) # सटवाई # सप्‍तशृंगी (वणी-नाशिक जिल्हा) # सातीआसरा # सुकाई देवी (चिपळूण,खेड, दापोली) # सूकाई कोटेश्वरी (कशेडी,खेड तालुका ,रत्‍नागिरी) # सालबाई # सोनादेवी # सोमजाई # हरणाई देवी (भूषणगड) # हरतालिका # हिंगलाची येथील [[यक्ष]]िणी # हिंगलाई # हिंगुळा (चौल-रायगड जिल्हा); अडूळ ([[रत्‍नागिरी]] जिल्हा) # हिंगुळांबिका ([[सोलापूर]]) {{refend}}१४१. सोळजाई (देवरुख,रत्‍नागिरी) १४२.जुगाई, सूखाई (कोसुंब,रत्‍नागिरी) १४३.श्री देव रणवीर कालिका वाघजाई चंडकी भराडीन विठलादेवी ग्रामदेवता देवस्थान .(शिळ, तालुका रत्‍नागिरी) ==दर्गे== * थोरला शेख सल्लाचा दरगा (पुणे), (पूर्वीचे नारायणश्वर मंदिर) * धाकटा शेख सल्लाचा दरगा (पुणे), (पूर्वीचे पुण्येश्वर मंदिर) * माहीमचा मखदूम शाह बाबा दर्गा, (मुंबई) ==कबरी== पहा : [[हिंदू देवांमधल्या प्रमुख जाती]] (अपूर्ण) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रीय लोकदेवता}} [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] pvwlyd6bkv6xn164s13zkgq83evkjw4 2704160 2704159 2026-08-21T07:15:19Z ~2026-45562-66 186514 /* देव */ 2704160 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:महाराष्ट्रातील देवता}} देवता ही धर्म या विषयातील एक संकल्पना आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7vJAEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE&hl=en|title=Hindu Devi Devta|last=Tripathi|first=Kk|date=2013-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-7721-127-6|language=en}}</ref> ईश्वर हा सर्वव्यापी आहे, असे सर्व धर्मांत मानले जाते. असे असले तरी, प्रत्येक धर्मात किमान एक देव आणि देवासमान भजल्या जाणाऱ्या अनेक देवता किंवा व्यक्ती आहेत. देवता संकल्पनेत स्थान देवता, ग्राम देवता, लोक देवता, घरोघरी पूजिल्या जाणा-या देवता, मंदिरांमध्ये पूजिल्या जात असलेल्या देवता, पाण्याच्या जागी, डोंगरात, जंगलात पूजनीय देवता असे विविध प्रकार दिसून येतात. [[महाराष्ट्र]] राज्यात उपास्य अशा देवता पुढीलप्रमाणे- == देव == # श्री.गांगेश्वर (मु.खडीकोळवण - [[कोकण]]) # श्री.देव मार्लैश्वर (मु.मारळ - [[कोकण]]) कोकणातील जागरुक देवस्थान, # अंचलेश्वर ([[चंद्रपूर]]) - अंचलेश्वर मंदिराची माहिती - <ref>[http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Cvdvpage&NB=2013-07-01#Cvdvpage_7 तरुण भारत,नागपूर - विशेषांक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094051/http://epaper.newsbharati.com/opnImg.aspx?lang=3&spage=Cvdvpage&NB=2013-07-01#Cvdvpage_7 |date=2016-03-05 }} </ref> # अमृतेश्वर (रतनवाडी-[[अहिल्यानगर जिल्हा]]. याशिवाय [[कर्नाटक|कर्नाटकात]]) # अरण्येश्वर ([[पुणे]]) # उत्तरेश्वर (या देवाची देवळे आलेगाव, उत्तरेश्वरपिंप्री, [[कोल्हापूर]], [[जुन्नर]], [[तेर (उस्मानाबाद)|तेर]] आदी गावांत आहेत.) # ओंकारेश्वर ([[पुणे]] शहरातले प्रसिद्ध देऊळ. याहून प्रसिद्ध असलेले देऊळ [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[खांडवा जिल्हा|खांडवा जिल्ह्यात]] ओंकारेश्वर गावात आहे.) # कनकेश्वर (फोफेरी-अलिबाग, [[रायगड जिल्हा]]) # कपर्दिकेश्वर (ओतूर, जुन्नर तालुका-[[पुणे जिल्हा]]) # कपिलेश्वर (केळवद, सावनेर तालुका-नागपूर जिल्हा. कपिलेश्वराची आणखी मंदिरे छत्तीसगड राज्यात आहेत.) # कल्याणेश्वर ([[तळेगाव|तळेगाव दाभाडे]]) # काळभैरव (शिवाचे एक रूप. उणेगाव, देवघर-श्रीवर्धन तालुका-[[नाशिक जिल्हा|नाशिक]], [[पंढरपूर]] वगैरे वगैरे.) # काळभैरवनाथ ([[मावळ तालुका|मावळ तालुक्याचे]] आराध्यदैवत आणि वडगाव गावाचे ग्रामदैवत). [[पिंपरी]] ([[पुणे]]) गावातही काळभैरवनाथाचे एक देऊळ आहे. # केदार [[वाघिवरे]], [[वरळी]], [[मुंबई]] # कुणकेश्वर ([[देवगड तालुका]]-[[सिंधुदुर्ग जिल्हा]]) # कोनबाबा (जांभारी, [[रत्‍नागिरी जिल्हा]]) # खडकेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # [[खंडोबा]] (याचे देऊळ [[जेजुरी|जेजुरीत]] आहे) # खेमदेव ( [[वाघिवरे]] चिपळूण ;साखरोली गवळीवाडी [[खेड तालुका (रत्‍नागिरी)|खेड तालुका]]. [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] # खैसोबा (याचे देऊळ जेजुरीत आहे) # [[गजानन महाराज]] (या देवाची देवळे अनेक गावात आहेत. आद्य आणि मुख्य देऊळ [[शेगाव]] येथे आहे.) # गणपती (हा खास मराठी देव आहे, महाराष्ट्राबाहेर याला गणेश म्हणतात! ''मधलीवाडी, [[वाघिवरे]] तालुका-चिपळूण येथे श्री हितवर्धक गणेश मंदिर आहे.'' दरवर्षी माघी गणेश जयंती तिथीला श्री गणेश जन्मोत्सवानिमित्त गावात श्रींच्या पालखीची मिरवणूक काढली जाते. [[वाघिवरे]] पंचक्रोशीतून भाविक गणपतीचे दर्शन करण्यासाठी येतात ) # गिरोबा (सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात : मोचेमाड-वेंगुर्ले तालुका, सांगेली-सावंतवाडी तालुका, भडगाव बुद्रुक-कुडाळ तालुका वगैरे) # भगवान जाहरवीर गोगादेव (मेहतर वाल्मीकी समाजाचा देव, सासवड.) # गौतमेश्वर (चिपळूण. शिवाय राजस्थानात) # घृष्णेश्वर - ([[शिव|शिवाचे]] एक रूप.-[[औरंगाबाद|औरंगाबादजवळ]] [[वेरुळ]] येथे मुख्य मंदिर आहे.) # घोरवडेश्वर (पुणे जिल्ह्यातील देहूरोड, तळेगाव गावांच्या दरम्यानच्या टेकडीवर हे देऊळ आहे.) # [[जिव्हेश्वर]] (स्वकुल साळी समाजाचे दैवत. या देवाचे देऊळ पैठणला आहे.) # जीवनेश्वर (या देवाचे मंदिर कुलाबा जिल्ह्यातील श्रीवर्धन येथे आहे.) # [[ज्योतिबा मंदिर|ज्योतिबा]] # चेतोबा (दगडाला शेंदूर फासून हा देव कुणालाही बनवता येतो.) # जबडेश्वर (माळेगाव-टाकवे बुद्रुक) # झुलेलाल (सिंधी देव)- या देवाची पुण्याजवळच्या पिंपरीत आणि मुंबईजवळच्या उल्हासनगरमध्ये देवळे आहेत. साधारणत: जेथे सिंधी समाजाची वसती आहे तेथे हा देव असतो. हिंदूच्या जलदेवतेशी(वरुण) साधर्म्य साधणारी ही देवता आहे. जेको चवन्दो झुलेलाल, तहिंजा थिंदा बेडा पार.(जो झुलेलाल म्हणतो(चा जप करतो), त्याचा बेडा पार होतो.)<ref>[http://www.jhulelal.com/completestory.htm (इंग्लिश भाषा) झुलेलाल यांचेबाबत माहिती]</ref> # डोळसनाथ (तळेगाव स्टेशन भागात-पुणे जिल्हा) # तेलंगराय बाबा (सारंगपुरी, वर्धा जिल्हा) # [[त्रिविक्रम]] (या देवाची मंदिरे तेर, शेंदुर्णी आदी गावात आहेत.) # त्र्यंबकेश्वर # दंडनाथ, ([[सांगली जिल्हा]]) # दत्त (पूर्ण नाव दत्तात्रेय) आणि त्याचे तथाकथित अवतार. मुख्यत: महाराष्ट्रात आणि त्याशिवाय अल्प प्रमाणात कर्नाटकात आणि आंध्र प्रदेशात पूजले जाणारे देव) # दरीदेव # दैत्यसूदन, [[लोणार]] ([[बुलढाणा जिल्हा]]) # धनेश्वर (चिंचवडगाव-पुणे) # [[धूतपापेश्वर]] ([[राजापूर]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा]]) # नागनाथ # नागेश्वर # पंढरीनाथ # पल्लीनाथ # पांडुरंग # पाताळेश्वर-मूलत:पूण्यातले एक शिव मंदिर, येथे पाताळेश्वराची लेणी आहेत. [[नागपूर|नागपूरच्या]] महाल भागातही याचे एक मंदिर आहे.<ref>[http://wikimapia.org/24316480/Pataleshwar-Mandir विकिमॅपियावर दर्शविण्यात आलेले हे स्थान]</ref> # पिंगळभैरव # पिरमुसा कादरीबाबाचा दर्गा (चाळीसगाव) # पोटोबा महाराज (वडगाव-मावळ येथील देवस्थान) # बनेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # बहिरीदेव उर्फ भैरव देव (सारडे-उरण, [[रायगड जिल्हा]]) # बामोशी बाबा दर्गा (चाळीसगाव) # बाळकृष्ण # बिरदेव # बिरोबा (मूळचा वीरभद्र). हा धनगर समाजाचा देव आहे. याची देवळे आरेवाडी (तालुका कवठेमहांकाळ), वडवणी (बीड जिल्हा), मिरी (तालुका पाथर्डी) वगैरे गावांत आहेत. # बोल्हाई (या देवीचे देऊळ [[पिंप्री|पिंपरी सांडस]] गावाजवळ आहे). # भद्रेश्वर (वाई) # भानोबा (कुसेगाव, [[दौंड तालुका]]-पुणे जिल्हा) # भीमाशंकर # भुलेश्वर # भैरवनाथ (आगडगाव-अहमदनगर जिल्हा; आंबेगव्हाण-जुन्नर तालुका; सिन्नर-नाशिक जिल्हा; [[खडकवासला]]-पुणे) # भैरीदेव (जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा) # मल्लारीखंडोबा # मल्लारीमार्तंड # मस्तानी अम्मा टेकडी दर्गा (चाळीसगाव) # मारुती : ह्या देवाला महाराष्ट्राबाहेर हनुमान म्हणूनच ओळखले जाते. मारुती हा खास मराठी देव आहे. # मार्तंडभैरव # मुंजाबा (मुंजोबा?) : या देवाची देवळे खराडी (पुणे-नगर रस्ता), खारवडे (मुळशी, पुणे), थेऊर, वगैरे गावी आहेत. जेजुरीत ७ देवळे आहेत. # म्हसोबा : या देवाची देवळे खारवडे, मुळशी तालुका, पुणे शहर ....वगैरे ठिकाणी आहेत. जेजुरीला ओकाऱ्या म्हसोबा, नकट्या म्हसोबा आदी ५ म्हसोबा आहेत. साधारणतः रस्त्यास असलेल्या घाटात(डोंगर चढाय-उतरायला केलेला वळणावळणाचा रस्ता)याची देवळे असतात. वाहनचालक घाटात त्यांच्या वाहनाला अपघात होऊ नये म्हणून याची घाटात शिरतेवेळी/निघाल्यावर पूजा करतात. म्हसोबाला पत्नी नाही. त्यावरून मराठीत ’म्हसोबाला बायको नाही आणि सटवाईला नवरा!’ अशी म्हण आहे. हा खास मराठी देव आहे. # म्हातोबा (कोथरूडचे ग्रामदैवत असलेल्या या देवाचे स्थान पुण्यातील कोथरूडच्या म्हातोबा गडावर आहे.) # म्हादोबा # म्हाळसाकांत # रवळनाथ : मुख्यत्वे कोकणात - निरुखे गाव-कुडाळ तालुका; पणजी-गोवा; सातार्डे-सावंतवाडी तालुका; एडगाव (वैभववाडी), वगैरे. अधिक माहिती पु.रा. बेहेरे यांच्या ’श्री रवळनाथ आणि कोकणातील देवस्की’ या पुस्तकात. # रायरेश्वर # रूपनारायण # रोकडोबा (शिरगाव-मावळ गावाचे ग्रामदैवत # वटेश्वर (टाकवे बुद्रुक) # वरदायिनी माता (वडगाव मावळ) # वाकेश्वर (वाई) # वाघेश्वर ([[चऱ्होली]]-पुणे जिल्हा) # व्याघ्रेश्वर (याचे देऊळ गुहागर येथे आहे). # वाळकेश्वर : या देवाची मंदिरे अनेक गावांत आहेत. आलेगाव ([[अहिल्यानगर जिल्हा]]), दटषिवा (?), [[मुंबई]], पातूर ([[अहिल्यानगर जिल्हा]]), बांदा (सिंधुदुर्ग जिल्हा), वगैरे. # [[विठ्ठल]] # वीरभद्र # वेताळबाबा : याची देवळे [[पुणे]], [[फलटण]], राजापूर (सातारा जिल्हा), [[संगमनेर]] ([[अहिल्यानगर जिल्हा]]), सातपूर (नाशिक जिल्हा) आदी गावांत आहेत. हा भुतांचा राजा आहे. # वेताळेश्वर (तळेगाव दाभाडे) # वेतोबा # व्याघ्रेश्वर ( [[वाघिवरे]] चिपळूण ) # शंकर (याला महाराष्ट्राबाहेर शिव, शिवशंकर,गौरीशंकर, महादेव किंवा भोलेनाथ आदी नावांनी ओळखतात.) # शकुंतेश्वर (वडुथ-सातारा जिल्हा) # शंभूमहादेव ([[शनि शिंगणापूर]]) # (हजरत गारपीर) शहावली बाबा (तळेगाव दाभाडे खिंड) # शिवघाटेश्वर (शिंदेवाडी, टाकवे बुद्रुक) # श्रीमाऊली # साईनाथ ([[साईबाबा]] या नावाने अधिक परिचित) # सिद्धिविनायक # सिद्धेश्वर (मांडवगण-[[अहिल्यानगर जिल्हा]]; रायवुड(राई) [[लोणावळा]]; सोलापूर) # सुवर्णेश्वर # सोमेश्वर ( [[वाघिवरे]] , चिपळूण ; सडये पिरंदवणे, रत्‍नागिरी ) # हजरत गफूरशाह हुसैनी कलंदर (पुण्यातील दारूवाला पुलावरचा पीर) # हजरत मोहंमदशाह हुसैनी (पुण्यातील दारूवाला पुलावरचा दुसरा पीर) # हरणेश्वर (हरणेश्वर टेकडी, तळेगाव दाभाडे) # हरिहरेश्वर ([[रायगड जिल्हा]]) -------- == देवी == # अञाल (खडीकोळवण - कोकण) # पांढर - ठोंगल # पद्माक्षी रेणुका कावाडे(अलिबाग) # अन्नपूर्णा # [[अंबा|अंबाबाई]] (आंबाबाई), अंबादेवी ([[अमरावती]]) # अंबेजोगाई/(योगेश्वरी) (अंबाजोगाई) # अमरजाई (अमरदेवी), शेलारवाडी ([[देहू रोड]]-पुणे) # आंगलाई देवी ([[सज्जनगड]]) # आसरा ([[सात आसरा]]) (मावलाया) # इंगलाई (जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा) # उदगिरीदेवी ([[भोवडे]] वरचीवाडी-संगमेश्वर) # एकवीरा ([[कार्ले लेणी]]-पुणे जिल्हा). जत तालुक्यातील डफळापूरपासून १ मैलावर कर्नाटक राज्याच्या हद्दीत ’एकवीरा देवी मंदिर’ नावाचे गाव आहे.तसेच [[अमरावती]] येथेही [[एकविरा देवी (अमरावती)|एकवीरा देवीचे]] मंदिर आहे. # कडजाईमाता (इंदोरी-मावळ) # कनकंबादेवी, ([[करकंब]]) # कळमजाई माता, (जुन्‍नर तालुक्यातील आळेफाट्याजवळील ’वडगाव आनंद’पाशी असलेला मोरदरा परिसर) # कांगोरी देवी, ([[मंगळगड]]-[[रायगड जिल्हा]]). # कानूबाई (पुणे). लाडशाखीय वाणी समाजाची देवी # कासारदेवी (पुणे). त्वष्ठा कासार समाजाची देवी # काळकाई (वाघिवरे, चिपळूण ;खेड तालुका भरणे, जांभारी-रत्‍नागिरी जिल्हा) # काळबादेवी (मुंबई) # काळूबाई (मुख्य देऊळ [[मांढरदेव]], [[वाई तालुका]], सातारा जिल्हा. जेजुरीलाही काळूबाईचे एक देऊळ आहे, राजगड तालुक्यात (पुणे)भागिनघर म्हणून एक गाव आहे तिथेसुद्धा काळूबाई चे प्रसिद्ध मंदिर आहे .) काळंम्मा देवी उदगीरी डोंगरावर शाहुवाडी तालुका कोल्हापूर # काळेश्वरी (वाघिवरे,चिपळूण ) # कुंभळजाई # कृष्णाई (घडशी समाजाची देवी), शुक्रवार पेठ(पुणे) # केंजळाई, केंजळगड-सातारा जिल्हा # केजू देवी (कोथरूड-पुणे) # करंजेश्वरी (चिपळूण) # कोंडजाई (पोलादपूर, रायगड) # # कोमनादेवी (सारडे-उरण, रायगड जिल्हा) # खंबाळकालकाई # खराळआई (खराळवाडी-पिंपरी, पुणे) # खेडजाई (खेड तालुका ,रत्‍नागिरी) # रेडजाई (खेड , चिपळूण, दापोली) # पाथरजाई (खेड, चिपळूण , दापोली) # वरदायिनी ( खेड, चिपळूण , दापोली , गुहागर, रत्‍नागिरी) # गजगौरी # गढीआई (मांडवगण, श्रीगोंदे तालुका-अहमदनगर जिल्हा) # गामदेवी (मुंबई, दापवली, शिरवली, वगैरे अनेक गावांत) # गावदेवी (मुंबई) # चतुःशृंगी (पुणे) # चंपावती # चिंध्यादेवी (ही महाराष्ट्राबाहेरही आढळते) # [[चैत्रगौरी]] # चौंडाई # चंडिकादेवी , चंडिकाई (कुरनखेड, अकोला; वाघिवरे, चिपळूण) # श्री चंडिकाई कालकाई काळेश्वरी (वाघिवरे, चिपळूण) # जगदंबा # जननीदेवी (ह्या देवीचे देऊळ मुळशी तालुक्यातल्या मुठा गावी आणि राजगड तालुक्यात आस्कवडी गावी प्रसिद्ध मंदिर आहे). # जरा [[जिवंतिका]] # जरीमरी (वरळी, वांद्रे, कुर्ला-मुंबई) # जाखामाता देवी (तुंगार्ली-लोणावळा); (साखरोली गवळीवाडी खेड तालुका. रत्‍नागिरी जिल्हा) # जानाई (निवखन पाटण, निमसोड) # जिवंतिका (जिवती) # जोगेश्वरी (पुणे शहरात काळी जोगेश्वरी आणि तांबडी जोगेश्वरी अशी दोन देवळे आहेत; प्रसिद्ध मंदिर [[धाराशिव जिल्हा]] अंबेजोगाई येथे; वाघिवरे - चिपळूण) जुगाई देवी येळवण (जुगाई) शाहुवाडी तालुका कोल्हापूर # ज्येष्ठागौरी # झोलाई # तळजाई (पुणे शहर) # तुकाई # तुकादेवी # तुळजाभवानी (तुळजाई) # त्वरितादेवी (तलवाडा-बीड) # तपोवनदेवी (रोहडा, चिखली तालुका) # धानम्मा (गुड्डापूर, जत) # नवलाई # निनाई ([[चाफळ]]) # [[पद्मावती]], ([[पुणे]]) आणि अन्यत्र # पाथरजाई # पांडजाईदेवी (वाईच्या पांडवगडावर) # पावणाई (निरुखे गाव-कुडाळ तालुका) # पौडगादेवी # प्रभादेवी # पिंगळादेवी नेरपिंगळाई # फिरंगाई # बनशंकरी (महाराष्ट्र व कर्नाटक) # बहिरीदेवी (गडहिंग्लज-कोल्हापूर जिल्हा) # बाणाई # बृहद्‌गौरी # बोलाई # भद्रकाली # भवानी (तुळजापूर; निमसोड खटाव) # भावकादेवी # भेकराईमाता : या देवीचे देऊळ पुण्यातील फुरसुंगीजवळच्या भेकराईनगरात आहे. # मंगळग्रह (अंमळनेर) # मंगळागौरी # मंगाई # मंडलाई # मानाई # मनुदेवी # मरीआई. या देवीची देवळे अनेक गावांत आहेत. उदा० गुडमुडशिंगी (कोल्हापूर जिल्हा), जुहूगाव(नवी मुंबई), बुर्ली (सांगली जिल्हा), महापे ठाणे जिल्हा), सावदे (जळगाव जिल्हा), वगैरे. # [[मेसाई देवी|मसाई/मेसाई देवी]] (मसाई पठार, पन्हाळा-पावनखिंड पायवाट) # महालक्ष्मी # महाकाली ( आडिवरे, रत्‍नागिरी) # मळूदेवी. ही देवी पुणे जिल्ह्याच्या खेड तालुक्यातील वाळद गावची आणि अंदर मावळातल्या कशाळ गावची ग्रामदेवता आहे. # मांढरदेवी # मांढरादेवी # मावलाया (आसरा) : # मुंबादेवी (मुंबई) # मोतमावली (मुंबईतील वांद्रे येथील ख्रिश्चन देवी) # मोहटादेवी (थेरगाव-पुणे) # मोहिमाता (मोहिमान, निमसोड) # म्हाळसा # [[महाकाली देवी (चंद्रपूर)]] # श्री यमाई देवी [औंध (मुळपीठ)-सातारा] # यल्लमा (महाराष्ट्र, कर्नाटक) # येडाई/ येडेश्वरी ([[येरमाळा]], [[धाराशिव]]) # येलंबा # योगेश्वरी (अनेक देवळे, पैकी प्रसिद्ध देऊळ [[अंबाजोगाई]] येथे) # रत्नेश्वरी # रंभाई (हिचे देऊळ [[जेजुरी]]ला आहे.) # रागाई # राणुभवानी देवी # रासाई देवी (अनेक देवळे - वडगावरासाई गावात आणि भीमा नदीवरील धरणाच्या पाण्यात (पुणे जिल्हा), नानगाव (ता. दौंड), आचिर्णे (वैभववाडी-फोंडा रस्ता, सिंधुदुर्ग जिल्हा), असळज (गगनबावडा तालुका) गावात, शेंडूर (कागल तालुका) गावात, सावर्डी (अमरावती तालुका) येथे, चाफेड (देवगड तालुका) गावात, दौलताबाद किल्ल्याच्या पायथ्याशी खंदकात, राधानगरी तालुक्यात केळोशी बुद्रुक परिसरात, लांजा गावात, वगैरे) # रेडजाई # रेणुका (माहुरगड '' - नांदेडपासून १३० लिमी)'' # ललिता # वडजाई देवी : गावाची नावे- वडजल-माण (सातारा जिल्हा); पौड (पुणे जिल्हा); आरळे (सातारा); धुळे; # वनदेवी # वाघजाई # वाघांबरी ( वाघिवरे- चिपळूण ) # वाळंजाई # विठ्ठलाईदेवी ([[भोवडे]] वरचीवाडी-संगमेश्वर) # विंध्यवासिनी (चिपळूण, रत्‍नागिरी जिल्हा). याशिवाय उत्तर प्रदेशात एक मंदिर आहे. # शाकंभरी # शांतादुर्गा (गोवा) # शांतेश्वरी # शारदमणीदेवी # शिरकाईदेवी (शिरकोली-पुणे जिल्हा; तारदाळ-कोल्हापूर जिल्हा; [[रायगड]] किल्ला: घोडशेत) # शिवाई # शीतला # शेवताई (पवना धरणामुळे पुनर्वसन करावे लागलेल्या शेवता गावाचे ग्रामदैवत) # सटवाई # सप्‍तशृंगी (वणी-नाशिक जिल्हा) # सातीआसरा # सुकाई देवी (चिपळूण,खेड, दापोली) # सूकाई कोटेश्वरी (कशेडी,खेड तालुका ,रत्‍नागिरी) # सालबाई # सोनादेवी # सोमजाई # हरणाई देवी (भूषणगड) # हरतालिका # हिंगलाची येथील [[यक्ष]]िणी # हिंगलाई # हिंगुळा (चौल-रायगड जिल्हा); अडूळ ([[रत्‍नागिरी]] जिल्हा) # हिंगुळांबिका ([[सोलापूर]]) {{refend}}१४१. सोळजाई (देवरुख,रत्‍नागिरी) १४२.जुगाई, सूखाई (कोसुंब,रत्‍नागिरी) १४३.श्री देव रणवीर कालिका वाघजाई चंडकी भराडीन विठलादेवी ग्रामदेवता देवस्थान .(शिळ, तालुका रत्‍नागिरी) ==दर्गे== * थोरला शेख सल्लाचा दरगा (पुणे), (पूर्वीचे नारायणश्वर मंदिर) * धाकटा शेख सल्लाचा दरगा (पुणे), (पूर्वीचे पुण्येश्वर मंदिर) * माहीमचा मखदूम शाह बाबा दर्गा, (मुंबई) ==कबरी== पहा : [[हिंदू देवांमधल्या प्रमुख जाती]] (अपूर्ण) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रीय लोकदेवता}} [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] 1osnpgu3feehw3o011cjjhaqln20t6h 0 142881 2704167 2701123 2026-08-21T07:30:39Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704167 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = नीरजा | चित्र = Neerja marathi writer.jpg | कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारत]]ीय | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] |वडील_नाव=[[म.सु. पाटील]]}} '''नीरजा (जन्म- २३ ऑक्टोबर १९६०)''' या एक मराठीतील कवयित्री व कथालेखिका व कांदबरीकार आहेत. त्या समीक्षक [[म.सु. पाटील]] यांच्या कन्या आहेत.त्यांच्या आईचे नाव विभावरी पाटील आहे. त्यांनी इंग्रजी विषयात एम.ए. केले आहे. गेली पस्तीस वर्षं विविध कनिष्ठ महाविद्यालयात इंग्रजीचे अध्यापन केल्यावर आता निवृत्त झालेल्या आहेत. त्या 'ग्रंथालीच्या विश्वस्त होत्या' 'सानेगुरुजी ट्रस्ट'च्या अनुवाद सुविधा केंदाच्या त्या सध्या अध्यक्ष आहेत. नीरजा यांनी ६०व्या मराठी साहित्य संमेलनात ‘व्यथा’ ही कविता वाचली होती. १९९१ मध्ये मधु मंगेश कर्णिक यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या संमेलनात सकाळी नवोदितांच्या कविसंमेलनात ‘सावित्री’ ही कविता म्हटली. ती गाजली. परीक्षक समितीत नारायण सुर्वे आणि प्र. श्री. नेरूरकर होते. त्यांनी संध्याकाळच्या निमंत्रितांच्या संमेलनात कविता वाचण्यासाठी पाच जणांची निवड केली. त्यात त्या होत्या. संध्याकाळी ‘आईस पत्र’ ह्या कवितेच्या मालिकेतील तीन कविता त्यांनी वाचल्या. त्या खूप गाजल्या. नीरजा यांचा पहिला कवितासंग्रह निरन्वय १९८७ ला आला व तेव्हापासून त्यांची एकूण १८ पुस्तके प्रकाशित झालेली आहेत. == नीरजा यांची साहित्य संपदा == === कादंबरी === थिजलेल्या काळाचे अवशेष (राजहंस प्रकाशन) (ऑगस्ट २०२२) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rajhansprakashan.com/product-details/thajallya-kalica-avashashha-thijalelya-kalache-avshesh|title=थिजलेल्या काळाचे अवशेष|last=राजहंस प्रकाशन|first=कादंबरीची माहिती|date=|year=2022|website=राजहंसप्रकाशन|publisher=राजहंस प्रकाशन|location=पुणे|publication-date=ऑगस्ट २०२२|isbn=9789395483131|issn=|url-status=live}}</ref> === काव्यसंग्रह === एकूण सहा १. निरन्वय(१९८७), २. वेणा(१९९४) ३. स्त्रीगणेशा (२००३) ४. निरर्थकाचे पक्षी(२०१०) ५. मी माझ्या थारोळ्यात(२०१५) ६. विध्वंसाच्या वेदीवर चढण्याआधी( मार्च २०२२) ==== कथासंग्रह ==== एकूण ४ १. जे दर्पणी बिंबले(२००१) २. ओल हरवलेली माती(२००६) ३. पावसात सूर्य शोधणारी माणसं(२०१२) ४. अस्वस्थ मी अशांत मी (२०१८) ===== '''ललित लेखसंग्रह''' ===== एकूण ४ १. बदलत्या चौकटी (२००७) २. चिंतनशलाका (२०१०) ३. शब्दारण्य(२०१५) ४. तळ ढवळताना(२०२४) ===== '''संपादन''' ===== एकूण ३ १. निद्राहीन रात्रीच्या कठोर कातळावर (निवडक रजनी परुळेकर)(२०११) २. मुंबईच्या कविता (२०११) ३. ऊनउतरणीवरून (निवडक अरुणा ढेरे)(२०२१) == लेख व मुलाखती == ===== लेख ===== विविध दैनिके, नियतकालिकांमध्ये त्यांचे लेख प्रकाशित होत असतात. १० जुलै २०२१ च्या लोकसत्तामध्ये ‘गद्धेपंचविशी :स्वभान देणारे अस्वस्थ दिवस!’ हा लेख प्रसिद्ध झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/social-awareness-adarsh-soon-uneasy-days-of-self-consciousness-feminist-akp-94-2524208/|title=गद्धेपंचविशी : स्वभान देणारे अस्वस्थ दिवस! - Marathi News {{!}} Social Awareness Adarsh Soon Uneasy Days Of Self Consciousness Feminist Akp 94 - Latest Chaturang News at Loksatta.com|date=2021-07-10|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-08-21}}</ref> १५ सप्टेंबर २०१८ च्या लोकसत्तामध्ये ‘लावायचा आहे छोटासा दिवा’ हा लेख प्रसिद्ध झाला होता. २२ जून २०१३ च्या लोकसत्तामध्ये ‘जगण्याची कविता होते’ तेव्हा हा लेख प्रसिद्ध झाला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=कवयित्री|first=नीरजा|url=https://www.loksatta.com/chaturang/poem-and-story-writer-neerja-136199/|title=जगण्याची कविता होते तेव्हा|publisher=सकाळ|year=२०१३|location=पुणे}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/poem-and-story-writer-neerja-136199/|title=जगण्याची कविता होते तेव्हा - Marathi News {{!}} Poem And Story Writer Neerja - Latest Chaturang News at Loksatta.com|date=2013-06-22|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-08-21}}</ref> दिव्यमराठी दैनिकात साहित्यिक संजय भास्कर जोशी यांनी नीरजा यांच्याबरोबर संवाद साधला होता. <ref>{{स्रोत बातमी|last=दिव्यमराठी|first=दैनिक|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAG-sanjay-joshi-article-on-literature-in-rasik-5335706-NOR.html|title=संजय भास्कर जोशी यांनी नीरजांबरोबर साधलेला संवाद|publisher=दिव्यमराठी दैनिक|year=२०१६}}</ref> ‘थिजलेल्या काळाचे अवशेष’ या कादंबरीवरील सुप्रसिद्ध समीक्षक रणधीर शिंदे यांची समीक्षा दैनिक सकाळमध्ये प्रसिद्ध झाली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/randhir-shinde-writes-thijlelya-kalache-avshesh-book-pjp78|title=अस्वस्थ वर्तमानाचं भारतचित्र|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2023-06-18|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-08-21}}</ref> सदानीरा या कविता हिंदी पत्रिकेत त्यांच्या काही कवितांचा सुनीता डागा यांनी केलेला अनुवाद प्रसिद्ध झाली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sadaneera.com/poems-of-marathi-poet-neeraja-translated-in-hindi-by-sunita-daga/|title=मेरे मन में हर वक़्त पनपता रहता है एक पेड़|last=सदानीरा|date=2020-03-08|website=सदानीरा|language=hi-IN|access-date=2026-08-21}}</ref> === '''मुलाखती''' === '''वाहिन्यांवरील मुलाखती:''' दुरदर्शनच्या सह्याद्री वाहिनीवर त्यांच्या मुलाखती होत असतात: ३ फ्रेबुवारी २०२० माझा साहित्य प्रवास अशी मुलाखत: <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=FXn0JdAIoHY|title=माझा साहित्य प्रवास - मुलाखत|url-status=live}}</ref> १६ नोव्हेंबर २०२५ला अमृतवेल या विशेष कार्यक्रमात सर्जनशील लेखनाचा प्रवास यावर मुलाखत: <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=KjV7t22wvUM|title=सर्जनशील लेखनाचा प्रवास - मुलाखत|url-status=live}}</ref> मराठी भाषा गौरवदिनानिमित्त २७ फ्रेबुवारी २०२५ला लाभले आम्हांस भाग्य बोलतो या कार्यक्रमात नीरजा यांच्याबरोबर संवाद झाला होता. यातच त्यांची ओळख करून देताना त्यांच्या पुस्तकांचा आणि पुरस्कारांचा उल्लेख आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=3_Ox7F_zu1o|title=आम्हांस भाग्य बोलतो - संवाद|url-status=live}}</ref> ==== प्राप्त पुरस्कार ==== नीरजा यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. 'निरर्थकाचे पक्षी' या काव्यसंग्रहासाठी मॅजेस्टिक प्रकाशनाचा 'केशवराव कोठावळे' पुरस्कार.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/-/articleshow/7996993.cms|title=कवयित्री नीरजा यांना पुरस्कार|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2026-08-21}}</ref> महाराष्ट्र फाऊंडेशनचा २०१३चा ललित ग्रंथ पुरस्कार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtrafoundationawards.com/project/niraja-2013/|title=नीरजा, २०१३|website=Maharashtra Foundation Awards|language=en-US|access-date=2026-08-21}}</ref> याशिवाय इतर पुरस्कार असे आहेत: नीरजा यांना आजवर महाराष्ट्र शासनाचे कवी केशवसुत पुरस्कार, इंदीरा संत पुरस्कार, पु. भा. भावे पुरस्कार, ताराबाई शिंदे पुरस्कार, दिवाकर कृष्ण पुरस्कार, कथाकार जी. ए. पुरस्कार, महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळाचा यशवंतराव चव्हाण पुरस्कार, कोकण साहित्य परिषदेचा कविता राजधानी पुरस्कार, भैरूरतन दमाणी पुरस्कार, लोकमत पुरस्कार, मास्टर दीनानाथ मंगेशकर वाग्विलासिनी पुरस्कार, सार्वजनिक वाचनालय नाशिक यांचा अ.वा. वर्टी पुरस्कार, गोमंत विद्यानिकेतन यांचा कविवर्य दामोदर अच्च्युत कारे स्मृती गोमंतदेवी पुरस्कार, शिरीष पै पुरस्कार, लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे साहित्यरत्न पुरस्कार इत्यादी  २८ पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत. २०२२ साली प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या 'थिजलेल्या काळाचे अवशेष' या पहिल्याच कादंबरीस लोकमत साहित्य पुरस्कार २०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/lokmat-literature-award-announced-bhalchandra-nemade-announced-life-honor-14-awards-a-a309/|title='लोकमत साहित्य पुरस्कार' जाहीर; भालचंद्र नेमाडे यांना 'जीवनगौरव', १४ पुरस्कारांची घोषणा|last=author/online-lokmat|date=2023-03-19|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-08-21}}</ref> तसेच या कादंबरीस सार्वजनिक वाचनालय, नाशिक यांचा धनंजय कुलकर्णी पुरस्कार तसेच जळगाव येथील स्वर्गीय दिवाकर चौधरी सर्वोत्कृष्ट कादंबरी पुरस्कार असे एकूण तीन पुरस्कार मिळाले आहेत. ==== इतर सन्मान ==== आजवर त्यांनी पहिले शिक्षक साहित्य संमेलन, मुंबई, चौथे सम्यक साहित्य संमेलन, पुणे, नववे लेखिका संमेलन, फोंडा गोवा, विदर्भ साहित्य संघातर्फे घेतलेले राज्यस्तरिय लेखिका संमेलन, नागपूर(२०१३), ४४ वे महानगरीय साहित्य संमेलन कल्याण. (२०१९), कविता महोत्सव, सह्याद्री साहित्य कला व सांस्कृतिक प्रतिष्ठान, औरंगाबाद, राज्यस्तरिय महिला साहित्य संमेलन, [[बुलढाणा]] (२०१९), निमंत्रितांचे कविसंमेलन, अखिल भारतीय साहित्य संमेलन, सासवड (२०१४), निमंत्रितांचे कवीसंमेलन, अखिल भारतीय साहित्य संमेलन, [[धाराशिव]] (२०२०), साहित्य सखीचे सहावे महिला साहित्य संमेलन, [[नाशिक]]‌ (२०२४) अशा विविध साहित्य संमेलनांचे अध्यक्षस्थान भूषविले आहे. श्री शारदा ग्रंथप्रसारक संस्था व कला, संस्कृती संचालनालय यांच्या संयुक्त विद्यमाने फोंडा येथे नववे गोमंतक महिला साहित्य संमेलन संपन्न झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navprabha.com/%e0%a4%ab%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%a4%e0%a5%82-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%97%e0%a5%80-%e0%a4%b9%e0%a5%8b-%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%a0%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%9d%e0%a5%8b%e0%a4%aa%e0%a5%87/|title=फक्त तू जागी हो या ठार झोपेतून! {{!}} Navprabha|last=Navprabha|date=2011-11-20|language=en-US|access-date=2026-08-21}}</ref> विविध विद्यापीठांतील अभ्यासक्रमात पुस्तकांचा समावेश आहे. == संदर्भ व टीप == <references /> [[वर्ग:मराठी साहित्यिक]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:कवयित्री]] [[वर्ग:लेखक]] re2bn5w7bykcutvf9uuxtgcx1thlhd2 0 179227 2704158 2615708 2026-08-21T07:02:58Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704158 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|कवाड|कावड कला, राजस्थान}} [[चित्र:Basukinath Dhaam, Jharkhand 27072010011.jpg|इवलेसे|200px|[[झारखंड]] राज्यातील वासुकिनाथ मंदिराच्या अभिषेकासाठी निघालेली कावड.]] '''कावड'''{{चित्र हवे}} हे पाण्याच्या दोन [[भांडी|घागरी]] अथवा दोन जड पदार्थ इकडून तिकडे नेण्यासाठी बांबूच्या दोन टोकांना दोऱ्या बांधून त्याखाली वाहून न्यायच्या वस्तू ठेवलेली [[भांडी|शिंकाळी]] असलेले पारंपरिक भारतीय साधन होय.<ref>http://www.cfilt.iitb.ac.in/wordnet/webmwn/wn.php</ref> घरोघरी कावडीने पाणी भरून उदर निर्वाह करणाऱ्यांना पाणक्या अथवा पाणेरी म्हणत {{दुजोरा हवा}}. शिवाजी महाराज कालीन मराठीत कावड या शब्दासाठी 'आडे' आणि कावड वाहून नेणाऱ्या व्यक्तीस 'आडेकरी' हे शब्द वापरात असावेत. धुण्डिराज व्यासकृत, [[शिवाजी महाराज|शिवाजी महाराजांनी]] बनवून घेतलेल्या राजकोशात धुण्डिराज व्यासांनी 'तुला' आणि 'तुलावाहः' हे पर्यायी शब्द सुचवलेले दिसतात.<ref> {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = मूळ लेखक : ढुंढिराज (धुण्डिराज) व्यास-तंजावर , मूळ संपादक: रघुनाथ नारायण हणमंते पंडित मूळ प्रकाशक [[शिवाजी महाराज]] मूळ प्रकाशन वर्ष [[इ.स. १६७८]] (संशोधक लेखक: ''अश्विनीकुमार दत्तात्रेय मराठे'''' लेखन १९८४ प्रथमावृत्ती इ.स. २००८) | आडनाव = | लेखक = | सहलेखक = | title = '''राजकोश''' | मालिका = | प्रकरण = (३) भोग्यवर्ग | भाषा = मराठी, संस्कृत, दखनी | संपादक = | प्रकाशक = डायमंड पब्लिकेशन्स | आवृत्ती = अ.द. मराठेकृत पुस्तकाची आवृत्ती २री | दिनांक = | महिना = | वर्ष = '''राजकोश''' मूळ लेखक : ढुंढिराज(धुण्डिराज) व्यास-तंजावर , मूळ संपादक: रघुनाथ नारायण हणमंते पंडित मूळ प्रकाशक [[शिवाजी महाराज]] मूळ प्रकाशन वर्ष [[इ.स. १६७८]]; (संशोधक लेखक: ''अश्विनीकुमार दत्तात्रेय मराठे'''' लेखन १९८४ प्रथमावृत्ती इ.स. २००८ पुनर्मुद्रण २०१४, प्रथम ईबुक आवृत्ती २०१५) | फॉरमॅट = गुगल बुक्सवर उपलब्ध ईबुक आवृत्ती | अन्य = | पृष्ठ = ९२ | पृष्ठे = | आयएसबीएन = 978-81-8483-005-7 | दुवा = [https://books.google.co.in/books?id=5D5KBwAAQBAJ&pg=PT148&dq=%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1&hl=en&sa=X&ved=0CE8Q6AEwB2oVChMIu7HUgPyExwIVxQWOCh0AVQPj#v=onepage&q=%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1&f=false गूगल बुक्स] | संदर्भ = अ.द. मराठे लिखीत प्रस्तावना, दुसऱ्या आवृत्तीच्या निमीत्ताने, प्रकरण: (३) भोग्यवर्ग पृष्ठ ९२ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ३१, जुलै २०१५ | अवतरण = (पुस्तकातील विशिष्ट वाक्य, ज्याचा संदर्भ घेतला आहे) }} </ref> ==कावड यात्रा== [[File:Har-ki-Pauri during Kavad Mela, Haridwar.jpg|thumb|200px|हरिद्वार येथील हर की पौरी येथे कावड घेऊन पोहोचलेल्या भक्तांचा मेळावा]] कावड यात्रेचे [[हिंदी]] भाषेतील पर्यायी उच्चारण 'कॉंवर यात्रा' असेही आहे. [[रामायण]]ातील एका कथेत श्रावण नावाचा एक तरुण आपल्या वृद्ध आईवडिलांना कावडीत बसवून [[काशी]] यात्रेस नेतो असा उल्लेख येतो. [[एकनाथ|संत एकनाथांनी]] देवाच्या अभिषेकासाठी काशीहून कावडीने आणलेले पाणी तहानेने व्याकुळलेल्या गाढवास पिण्यास देऊन भूतदयेचा आदर्श घालून दिला अशी हकीकत आहे..<ref>http://marathi.webdunia.com/article/hinduism-marathi/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%AE-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE-110060800003_1.htm</ref> संत एकनाथांच्या एका अभंगातून कावड यात्रेचा उल्लेख येतो<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://anilbtapkir.blogspot.in/2014_02_23_archive.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307012218/http://anilbtapkir.blogspot.in/2014_02_23_archive.html |url-status=dead }}</ref>, <blockquote> "ज्ञान वैराग्य कावडी खांदी| शांती जीवन तयामधी॥ शिवनाम तुम्ही घ्या रे। [[शिव|शिवस्मरणी]] तुम्ही रहा रे॥ हरिहर कावड घेतली खांदी। भोवती गर्जती संतमांदी॥ एका जनार्दनी कावड बरी। भक्ती फरारा तयावरी॥" </blockquote> भारतात [[शिव|शिवमंदिरे]] असलेल्या काही ठिकाणी कावडीने पाणी आणून शिवलिंगास अभिषेक करण्याचे उत्सव साजरे केले जातात.<ref>http://prahaar.in/maharashtra/kokanachamewa/340712 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813021915/http://prahaar.in/maharashtra/kokanachamewa/340712 |date=2015-08-13 }} {{वेबॅक आर्किव्ह |url=http://web.archive.org/web/20150813021915/http://prahaar.in/maharashtra/kokanachamewa/340712}}</ref> महाराष्ट्रात शंकरेश्वर मंदिर - कोदवली ([[राजापूर]]); [[शिखर शिंगणापूर]]; राजराजेश्वर मंदिर - [[अकोला]]; भैरवनाथ मंदिर मौजे कंडारी [[परांडा|तालुका परांडा]] [[धाराशिव जिल्हा]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.osmanabadlive.com/Paranda-1547-%E0%A4%AD%E0%A5%88%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A4%82%20%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AD%E0%A4%B2%E0%A4%82%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E2%80%99%20-.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2015-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220073821/http://osmanabadlive.com/Paranda-1547-%E0%A4%AD%E0%A5%88%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A4%82%20%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AD%E0%A4%B2%E0%A4%82%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E2%80%99%20-.html |url-status=dead }}</ref> ; संत सोहमनाथ महाराज मंदिर श्रीक्षेत्र आसोला खु. मानोरा<ref>http://www.lokmat.com/storypage.php?catid=322&newsid=1880415</ref>; या ठिकाणी कावड उत्सव साजरे केले जातात. भारतातील [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशात]] देवझिरी तीर्थ झाबुआ<ref>http://www.newsrelic.com/2014/07/blog-post_95.html</ref>, व महाकालेश्वर मन्दिर [[उज्जैन]] येथे तर [[उत्तराखंड]] [[हरिद्वार]] येथे, [[राजस्थान|राजस्थानात]] मंगलेश्वर महादेव मंदिर [[जयपूर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://mahanagartimes.net/%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221184516/http://mahanagartimes.net/%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1/ |url-status=dead }}</ref>; देवघर मंदिर [[झारखंड]]<ref>http://www.aapkafaisla.in/2014/07/29/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%95-%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-12-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; देवघरचे ([[झारखंड]]) [[बैजनाथ मंदिर|बैजनाथ मंदिरासाठी]] सुल्तान गंज ते देवघर येथे कावड यात्रा साजरी केली जाते. [[गंगा नदी]]चे पाण्याची कावडीने नेऊन [[रामेश्वर]]ला अभिषेक करण्याचीही परंपरा होती.<ref>http://ketkardnyankosh.com/index.php/2012-09-06-10-40-02/479-2012-10-07-12-56-40</ref><ref>http://www.transliteral.org/dictionary/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1-%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%82/word</ref> गंगेचे पाणी इच्छितस्थळी पोहोचवणाऱ्या कावड विषयक परंपरांना [[अहिल्याबाई होळकर]] यांनी आश्रय दिला होता.<ref>https://www.rashtrasevikasamiti.org%2FPages%2FAhilyabai.aspx&ei=wHq6VbTeJo7huQTTjLiwBg&usg=AFQjCNHmoX5JUmWulXrrQ6owfENmVt559g&bvm=bv.99028883,d.c2E</ref> वर्षभरातून एखाद कोटी लोक [[उत्तराखंड]] राज्यातील [[हरिद्वार]] येथील गंगेचे पाणी जलाभिषेकासाठी कावडीने घेऊन जातात. <ref>http://www.khaskhabar.com/hindi-news/National-one-crore-kavadias-reach-haridwar-22522336.html</ref><ref>http://www.samaylive.com/regional-news-in-hindi/uttarakhand-news-in-hindi/157174/uttarakhand-kavad-trip-from-july-police-and-administrative-offic.html</ref> अकोल्यापासून १८ किलोमीटर अंतरावरील गांधीग्राम येथे [[पूर्णा नदी]]च्या पाण्याने कावड भरून ती [[श्रावण महिना|श्रावण महिन्यातील]] शेवटच्या सोमवारी [[अकोला]] येथे राजराजेश्वर मंदिरास आणतात. या कावडीच्या पाण्याने देवास जलाभिषेक करण्यास १९४४ साली सुरुवात झाली. काळाच्या ओघात या कावड परंपरेचे पालखी महोत्सवात रूपांतरण झाले. ३००हून आधिक कावड मंडळांच्या १३७हून अधिक पालख्या या शोभायात्रेत सहभागी होतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/edit/column/yatra/articleshow/39015721.cms |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2015-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031065704/http://maharashtratimes.indiatimes.com/edit/column/yatra/articleshow/39015721.cms |url-status=dead }}</ref> अकोल्याच्या पालखी शोभा यात्रेत, ढोल ताशे, बॅॅंजो बँड पार्ट्या आणि डीजेच्या तालावर तरुण नाचही करतात.<ref>[http://www.lokmat.com/storypage.php?catid=19&newsid=2230157 दैनिक लोकमत वृत्त: 'कावड उत्सवात शिवभक्तांची मांदियाळी- First Published :26-August-2014 : 21:56:59]; ३० जुलै २०१५ रोजी रात्रौ २३ वाजून १५ मिनिटांनी जसे पाहिले </ref> कोदवली ([[राजापूर तालुका|राजापूर]]) येथे [[शिमगोत्सव पालखी|शिमगोत्सवात]] आणि [[त्रिपुरारी पौर्णिमा|त्रिपुरी पौर्णिमेला]] शंकरेश्वराच्या पालखीसोबत कावडही सजवली आणि घरोघरी फिरवली जाते. विशिष्ट पेहरावातील खेळे पालखीबरोबरच कावडही वाद्यांच्या विशिष्ट ठेक्यांवर नाचवतात. देवाची कावड नवसाला पावते असे समजून श्रद्धेने नवसही बोलले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://prahaar.in/maharashtra/kokanachamewa/340712 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2015-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813021915/http://prahaar.in/maharashtra/kokanachamewa/340712 |url-status=dead }}</ref> कावड नाचवण्याची प्रथा [[धाराशिव जिल्हा]] मौजे करांडा येथे भैरवनाथ मंदिराच्या कावड सोहळ्यात सुद्धा दृष्टोत्पत्तीस पडते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.osmanabadlive.com/Paranda-1547-%E0%A4%AD%E0%A5%88%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A4%82%20%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AD%E0%A4%B2%E0%A4%82%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E2%80%99%20-.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-07-30 |archive-date=2015-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220073821/http://osmanabadlive.com/Paranda-1547-%E0%A4%AD%E0%A5%88%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%9A%E0%A4%82%20%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AD%E0%A4%B2%E0%A4%82%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E0%A4%BD%E2%80%99%20-.html |url-status=dead }}</ref> [[चैत्र]] शुद्ध द्वादशीस [[शिखर शिंगणापूर]] येथील डोंगरावर मुंगीघाटातून कावडीने पाणी आणतात व महादेवाला अभिषेक करतात. [[नर्मदा नदी|नर्मदा काठच्या]] कोटेश्वर महादेव येथून १५० किलोमीटर अंतरावरील [[झाबुआ]] येथील देवझिरी तीर्थ येथील शिवमंदिरासाठी कावड यात्रा काढून जलाभिषेक केला जातो.<ref>http://jhabuanews.ashanews.com/2012/09/Deojhiri-JHABUA-A-Famous-Religious-Place.html</ref> अश्वलिंग मंदिर, पिंपळवंडी ता पाटोदा जिल्हा बीड येथे अश्वलिंग संस्थानवर ऐतिहासिक शिवमंदीर प्रसिद्ध आहे. तेथेही [[पैठण|पैठणच्या]] [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीवरून]] कावडी आणून महादेवाचा जलाभिषेक केला जातो... ===कलश यात्रा=== [[अजमेर]] येथे [[नवरात्र]] महोत्सवाच्या काळात [[पुष्कर]] ते [[अजमेर]] कावडयात्रा काढली जाते आणि महिला पाण्याचे कलश घेऊन यात्रेत सहभागी होतात.<ref>www.ajmernama.com/ajmer/96541/+&cd=136&hl=en&ct=clnk&gl=in</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:साधने]] [[वर्ग:जलाभिषेक]] lyonx8m965mk1m95qgf1cb2qz5hskb0 1 184275 2704070 2702736 2026-08-20T21:08:45Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] वरुन [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] ला हलविला 1358910 wikitext text/x-wiki {{रिकामे पान}} jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv 4 186461 2704088 1365775 2026-08-20T21:27:28Z Khirid Harshad 138639 /* */ 2704088 wikitext text/x-wiki {{पान काढा}} a1jq1ihchw9b44blvfkod53yrvk36lp 0 211571 2704169 2681731 2026-08-21T07:35:37Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704169 wikitext text/x-wiki {{बदल}} ज्योती अंबेकर<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.jyotiambekar.in/|title=ज्योती अंबेकर|संकेतस्थळ=www.jyotiambekar.in|ॲक्सेसदिनांक=2020-01-29}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (Jyoti Ambekar) (जन्म : परांडा-[[धाराशिव]], १८ ऑगस्ट १९६७) या एक मराठी वृत्तनिवेदक, सूत्रसंचालक व मुलाखतकार आहेत. त्यांचे शालेय शिक्षण लातूर येथील देशिकेंद्र विद्यालय आणि दयानंद महाविद्यालय येथे झाले. बी.कॉम. ही पदवी प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी [[छत्रपती संभाजीनगर]] येथील मराठवाडा विद्यापीठातून पत्रकारिता अभ्यासक्रमातील पदवी (बी.जे.) मिळविली. [[छत्रपती संभाजीनगर]] ([[लोकमत]]) आणि [[गोवा|गोव्यात]] ([[दैनिक गोमंतक]]) वृत्तपत्रात नोकरी आणि नंतर भारत सरकारचा माहिती व नभोवाणी मंत्रालयात निवडीनंतर पुणे आणि मुंबई येथे पत्र सूचना कार्यालय (पीआयबी) असा त्यांचा प्रवास त्यांना मुंबईत दूरदर्शन केंद्रात घेऊन आला. दूरदर्शनच्या मुंबई केंद्रात वृत्तसंपादक म्हणून काम केल्यानंतर त्या काही काळ केंद्र सरकारच्या प्रकाशन विभागाच्या महाराष्ट्र विभागाच्या प्रमुख म्हणून तसेच ‘योजना’ मासिकाचे संपादक म्हणून त्यांनी काम केले. त्या दूरदर्शनच्या मुंबई केंद्रावर वृत्तसंपादक आहेत. नेहमीच प्रसन्न आणि हसतमुख असणाऱ्या ज्योती अंबेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व लोभसवाणे आहे. आपल्या संवाद कौशल्याच्या बळावर त्यांनी आतापर्यंत शेकडो जाहीर कार्यक्रमांचे सूत्रसंचालन केले आहे. २० वर्षात त्यांनी महाराष्ट्राचे सर्व मुखमंत्री, उपमुख्यमंत्री, अनेक शास्त्रज्ञ, संपादक, वकील, डॉक्टर्स, वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी अशा बहुतेक सर्व क्षेत्रांतील मोठमोठ्या व्यक्तींच्या जाहीर ‘लाईव्ह’ मुलाखती घेतल्या आहेत. अगदी सहजपणे पण स्वतः कमी बोलत मुलाखतकर्त्याकडून लोकांना आवश्यक असलेली उपयुक्त माहिती काढून घेण्याच्या त्यांच्या कौशल्याबद्दल त्या वाखाणल्या जातात. दूरचित्रवाणीच्या सह्याद्री या मराठी वाहिनीवर त्या १७ वर्षे बातम्या देत आल्या आहेत. संयतपणे प्रेक्षकांना समजेल अशा रीतीने त्या बातम्या वाचतात. त्यात कोठेही कृत्रिमता किंवा नाटकीपणा नसतो, म्हणूनच त्यांचे वृत्तनिवेदन लोकांना आवडते. बातम्या वाचणे, कार्यक्रमांचे सूत्रसंचालन करणे, मुलाखती घेणे हा त्यांचा छंद किंवा आवडीचा भाग आहे. मुळात मराठवाड्यातील ग्रामीण भागातून येऊन त्यांनी ‘आवाजा’च्या महाराष्ट्रात स्वतःचे स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे. आपल्यातील अंगभूत गुणांना चांगले वळण देऊन आपल्याला पाहिजे त्या गोष्टी साध्य करता येतात, याचे ज्योती अंबेकर या उत्तम उदाहरण आहेत. दूरदर्शनमध्ये सहज म्हणून त्यांनी वृत्तनिवेदकासाठी अर्ज केला आणि त्यांची लेखी परीक्षा, मुलाखत, स्क्रीन टेस्ट अशा रीतसर प्रक्रियेनंतर बारा हजार जणांमधून प्रथम क्रमांकाने निवड झाली. बोलण्याचे आपले कौशल्य अधिक धारदार करण्यासाठी आवाज जोपासना शास्त्राचा अखेरचा शब्द म्हणून ओळखले जाणारे डॉ. अशोक रानडे यांच्याकडे ज्योती अंबेकर यांनी शास्त्रशुद्ध प्रशिक्षण घेतले. या प्रशिक्षणच्या शिदोरीवर आणि त्याआधारे भरपूर मेहनत घेउन त्यांनी स्वतःला घडविले आणि ‘निवेदन, सूत्रसंचालन आणि मुलाखत’ या संवाद-कलेच्या प्रांतात त्या एक मानदंड ठरल्या. आपल्याकडील माहिती आणि निरीक्षण पोहचविण्याकरिता ज्योती अंबेकर यांनी ‘संवाद-कला’ ही कार्यशाळा घेण्यास सुरुवात केली आहे. आतापर्यंत मुंबई, औरंगाबाद आणि सोलापूर येथे त्यांनी या कार्यशाळा घेतल्या आहेत. ‘सुख-संवाद’ हा प्रेक्षकांशी त्यांचा जिव्हाळ्याच्या विषयावर जाहीर संवाद साधण्याचा त्यांचा अनोखा उपक्रम आहे. तो तीन प्रकारांमध्ये होतो. एक केवळ महिलांसाठी- ‘आहे तुजपाशीच’, दुसरा केवळ युवक – युवतींसाठी- ‘हे दिवस फुलायचे’ आणि तिसरा केवळ जेष्ठ नागरिकांसाठी- ‘तुम्ही आम्हाला हवे आहात.’ या इंटरॅक्टिव कार्यक्रमात त्या आरोग्य, आहार, कौटुंबिक सौहार्द, मानसिक शांतता आणि व्यवस्थापन या विषयाचा अनुषंगाने सहभागी प्रेक्षकवर्गाशी मनमोकळा संवाद साधतात. त्यासाठी त्या-त्या क्षेत्रातील मान्यवरांना बोलावून त्यांच्याशी गप्पा मारतात. आपल्या मानतील प्रश्नांची उकल करण्यासाठी मदत व्हावी आणि जगण्याच्या व्यवहाराकडे पाहणाचा दृष्टिकोन अधिक सकारात्मक व्हावा हा या कार्यक्रमामागचा हेतू आहे. pmbdvpj7l4349v4kvzrrb2l7sut360i 0 214745 2704017 2701338 2026-08-20T16:10:13Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704017 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मशरूम सूप''' हा एक खाद्यपदार्थ आहे. हे जगभरात अत्यंत लोकप्रिय आणि आवडीने पिले जाणारे सूप असून आरोग्यासाठी अतिशय फायदेशीर असून हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि तरतरी मिळते. ==साहित्य== ३/४ कप अर्धवट उकडलेले [[मशरूम]], अर्धा कप मध्यम आकाराचे फ्लॉवराचे तुकडे,१/२ कप गाजर चिरून,४ लेट्युसची अथवा पानकोबीची पान,१ टेबलस्पून आलं ठेचून,१/४ टीस्पून अजीनिमोतो,१ कप मशरूम स्टॅाक,४ कप पाणी,२ टेबलस्पून तेल,१ टीस्पून साखर,१ टीस्पून मिरपूड, १ टीस्पून सॉयसॉस,मीठ चवीप्रमाणे ==कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मशरूम सूप |मशरूम सूप]]</u> येथे टिचकी द्यावी. ==सूचना== मशरूम स्टॉक तयार नसेल तर ४ कपाऐवजी ५ काप पाणी घाला . सोयासॅासचे प्रमाण नेहमी कमीच ठेवा. खाताना प्रत्येकाच्या चवीप्रमाणे ते घेता येऊ शकत. सोयासॅासचे प्रमाण जास्त झाले तर पदार्थ बिघडू शकतो. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] kbny7i9s07ag26nkiz0dell2hptdanx 2704018 2704017 2026-08-20T16:11:00Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704018 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मशरूम सूप''' हा एक खाद्यपदार्थ आहे. हे जगभरात अत्यंत लोकप्रिय आणि आवडीने पिले जाणारे सूप असून आरोग्यासाठी अतिशय फायदेशीर असून हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि तरतरी मिळते. युरोपियन देशांमध्ये, विशेषतः फ्रान्स आणि इटलीमध्ये, जंगली मशरूम्स गोळा करून त्याचे सूप बनवण्याची परंपरा होती. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जेव्हा 'कॅम्पबेल्स' कंपनीने 'क्रीम ऑफ मशरूम सूप' कॅनमध्ये विकायला सुरुवात केली, तेव्हा या सूपला जागतिक स्तरावर प्रचंड लोकप्रियता मिळाली. आज हे सूप केवळ एक स्टार्टर न राहता अनेक पाश्चात्य डिशेसमध्ये सॉस किंवा बेस म्हणूनही वापरले जाते. ==साहित्य== ३/४ कप अर्धवट उकडलेले [[मशरूम]], अर्धा कप मध्यम आकाराचे फ्लॉवराचे तुकडे,१/२ कप गाजर चिरून,४ लेट्युसची अथवा पानकोबीची पान,१ टेबलस्पून आलं ठेचून,१/४ टीस्पून अजीनिमोतो,१ कप मशरूम स्टॅाक,४ कप पाणी,२ टेबलस्पून तेल,१ टीस्पून साखर,१ टीस्पून मिरपूड, १ टीस्पून सॉयसॉस,मीठ चवीप्रमाणे ==कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मशरूम सूप |मशरूम सूप]]</u> येथे टिचकी द्यावी. ==सूचना== मशरूम स्टॉक तयार नसेल तर ४ कपाऐवजी ५ काप पाणी घाला . सोयासॅासचे प्रमाण नेहमी कमीच ठेवा. खाताना प्रत्येकाच्या चवीप्रमाणे ते घेता येऊ शकत. सोयासॅासचे प्रमाण जास्त झाले तर पदार्थ बिघडू शकतो. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] tj1q237ufgbcgagoct6tu6poixzh43m 2704019 2704018 2026-08-20T16:15:22Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704019 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मशरूम सूप''' हा एक खाद्यपदार्थ आहे. हे जगभरात अत्यंत लोकप्रिय आणि आवडीने पिले जाणारे सूप असून आरोग्यासाठी अतिशय फायदेशीर असून हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि तरतरी मिळते. युरोपियन देशांमध्ये, विशेषतः फ्रान्स आणि इटलीमध्ये, जंगली मशरूम्स गोळा करून त्याचे सूप बनवण्याची परंपरा होती. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जेव्हा 'कॅम्पबेल्स' कंपनीने 'क्रीम ऑफ मशरूम सूप' कॅनमध्ये विकायला सुरुवात केली, तेव्हा या सूपला जागतिक स्तरावर प्रचंड लोकप्रियता मिळाली. आज हे सूप केवळ एक स्टार्टर न राहता अनेक पाश्चात्य डिशेसमध्ये सॉस किंवा बेस म्हणूनही वापरले जाते. == पौष्टिक गुणधर्म == मशरूम सूप हे केवळ चवीलाच उत्तम नसते, तर ते आरोग्यासाठी एक 'सुपरफूड' मानले जाते. शाकाहारी अन्नामध्ये ड जीवनसत्त्व खूप कमी पदार्थांत आढळते, मशरूम हा त्याचा एक उत्तम नैसर्गिक स्त्रोत आहे. यात असलेले प्रतिऑक्सिडीकारक (अँटीऑक्सिडंट्स) आणि सेलेनियम शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करतात. जर हे सूप कमी लोणी किंवा दुधाचा वापर करून बनवले, तर वजन कमी करणाऱ्यांसाठी हा एक परिपूर्ण आहार ठरतो. ==साहित्य== ३/४ कप अर्धवट उकडलेले [[मशरूम]], अर्धा कप मध्यम आकाराचे फ्लॉवराचे तुकडे,१/२ कप गाजर चिरून,४ लेट्युसची अथवा पानकोबीची पान,१ टेबलस्पून आलं ठेचून,१/४ टीस्पून अजीनिमोतो,१ कप मशरूम स्टॅाक,४ कप पाणी,२ टेबलस्पून तेल,१ टीस्पून साखर,१ टीस्पून मिरपूड, १ टीस्पून सॉयसॉस,मीठ चवीप्रमाणे ==कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मशरूम सूप |मशरूम सूप]]</u> येथे टिचकी द्यावी. ==सूचना== मशरूम स्टॉक तयार नसेल तर ४ कपाऐवजी ५ काप पाणी घाला . सोयासॅासचे प्रमाण नेहमी कमीच ठेवा. खाताना प्रत्येकाच्या चवीप्रमाणे ते घेता येऊ शकत. सोयासॅासचे प्रमाण जास्त झाले तर पदार्थ बिघडू शकतो. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] jdc6zd7ghkd51aa3wbypbu3ytjwurpt 2704020 2704019 2026-08-20T16:16:05Z संतोष गोरे 135680 2704020 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मशरूम सूप''' हा एक खाद्यपदार्थ आहे. हे जगभरात अत्यंत लोकप्रिय आणि आवडीने पिले जाणारे सूप असून आरोग्यासाठी अतिशय फायदेशीर असून हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि तरतरी मिळते. युरोपियन देशांमध्ये, विशेषतः फ्रान्स आणि इटलीमध्ये, जंगली मशरूम्स गोळा करून त्याचे सूप बनवण्याची परंपरा होती. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जेव्हा 'कॅम्पबेल्स' कंपनीने 'क्रीम ऑफ मशरूम सूप' कॅनमध्ये विकायला सुरुवात केली, तेव्हा या सूपला जागतिक स्तरावर प्रचंड लोकप्रियता मिळाली. आज हे सूप केवळ एक स्टार्टर न राहता अनेक पाश्चात्य डिशेसमध्ये सॉस किंवा बेस म्हणूनही वापरले जाते. == पौष्टिक गुणधर्म == मशरूम सूप हे केवळ चवीलाच उत्तम नसते, तर ते आरोग्यासाठी एक 'सुपरफूड' मानले जाते. शाकाहारी अन्नामध्ये ड जीवनसत्त्व खूप कमी पदार्थांत आढळते, मशरूम हा त्याचा एक उत्तम नैसर्गिक स्त्रोत आहे. यात असलेले प्रतिऑक्सिडीकारक (अँटीऑक्सिडंट्स) आणि सेलेनियम शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करतात. जर हे सूप कमी लोणी किंवा दुधाचा वापर करून बनवले, तर वजन कमी करणाऱ्यांसाठी हा एक परिपूर्ण आहार ठरतो. ==साहित्य== ३/४ कप अर्धवट उकडलेले [[मशरूम]], अर्धा कप मध्यम आकाराचे फ्लॉवराचे तुकडे,१/२ कप गाजर चिरून,४ लेट्युसची अथवा पानकोबीची पान,१ टेबलस्पून आलं ठेचून,१/४ टीस्पून अजीनिमोतो,१ कप मशरूम स्टॅाक,४ कप पाणी,२ टेबलस्पून तेल,१ टीस्पून साखर,१ टीस्पून मिरपूड, १ टीस्पून सॉयसॉस,मीठ चवीप्रमाणे ==कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मशरूम सूप |मशरूम सूप]]</u> येथे टिचकी द्यावी. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] [[वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] nr2d6hronosu5r2ty97i641paoovwb2 2704021 2704020 2026-08-20T16:16:19Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704021 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मशरूम सूप''' हा एक खाद्यपदार्थ आहे. हे जगभरात अत्यंत लोकप्रिय आणि आवडीने पिले जाणारे सूप असून आरोग्यासाठी अतिशय फायदेशीर असून हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात शरीराला ऊर्जा आणि तरतरी मिळते. युरोपियन देशांमध्ये, विशेषतः फ्रान्स आणि इटलीमध्ये, जंगली मशरूम्स गोळा करून त्याचे सूप बनवण्याची परंपरा होती. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला जेव्हा 'कॅम्पबेल्स' कंपनीने 'क्रीम ऑफ मशरूम सूप' कॅनमध्ये विकायला सुरुवात केली, तेव्हा या सूपला जागतिक स्तरावर प्रचंड लोकप्रियता मिळाली. आज हे सूप केवळ एक स्टार्टर न राहता अनेक पाश्चात्य डिशेसमध्ये सॉस किंवा बेस म्हणूनही वापरले जाते. == पौष्टिक गुणधर्म == मशरूम सूप हे केवळ चवीलाच उत्तम नसते, तर ते आरोग्यासाठी एक 'सुपरफूड' मानले जाते. शाकाहारी अन्नामध्ये ड जीवनसत्त्व खूप कमी पदार्थांत आढळते, मशरूम हा त्याचा एक उत्तम नैसर्गिक स्त्रोत आहे. यात असलेले प्रतिऑक्सिडीकारक (अँटीऑक्सिडंट्स) आणि सेलेनियम शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करतात. जर हे सूप कमी लोणी किंवा दुधाचा वापर करून बनवले, तर वजन कमी करणाऱ्यांसाठी हा एक परिपूर्ण आहार ठरतो. ==साहित्य== ३/४ कप अर्धवट उकडलेले [[मशरूम]], अर्धा कप मध्यम आकाराचे फ्लॉवराचे तुकडे,१/२ कप गाजर चिरून,४ लेट्युसची अथवा पानकोबीची पान,१ टेबलस्पून आलं ठेचून,१/४ टीस्पून अजीनिमोतो,१ कप मशरूम स्टॅाक,४ कप पाणी,२ टेबलस्पून तेल,१ टीस्पून साखर,१ टीस्पून मिरपूड, १ टीस्पून सॉयसॉस,मीठ चवीप्रमाणे ==कृती== या पदार्थाच्या कृतीसाठी <u>[[:b:मशरूम सूप |मशरूम सूप]]</u> येथे टिचकी द्यावी. [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] l8p213if0aat3rdoup1w1wpl2f72c2b 0 221610 2704100 2136350 2026-08-21T00:01:39Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[विकिपीडिया:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] to [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] 2704100 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] h10s80dj60f4n0usn9zq0kuwnkiv330 1 221611 2704098 2136353 2026-08-21T00:01:29Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] to [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] 2704098 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] hp6fibodmmv8kov8b7svzz8rcjoc1i4 3 225472 2704075 2703423 2026-08-20T21:12:55Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/~2026-45214-59|~2026-45214-59]] ([[User talk:~2026-45214-59|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 1567952 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Krunal Zilpe}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:०३, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) c0tbfqc4rz5xjby5yatnoyowh4d7ikt 0 237256 2704168 2563268 2026-08-21T07:32:39Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704168 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''गोंदिया''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता = [[गोंदिया]], [[गोंदिया जिल्हा]] | उंची = मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = G | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = गोंदिया | latd = 21 | latm = 27| lats = 40.3 | latNS = N | longd = 80 | longm = 11 | longs = 35.1 | longEW = E }} '''गोंदिया''' हे [[भारत]] देशाच्या [[गोंदिया]] शहराजवळील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]]ावर असलेले गोंदिया रेल्वे स्थानक ह्या भागातील एक महत्त्वाचे स्थानक मानले जाते. ==गोंदियाहून जाणाऱ्या महत्त्वाच्या गाड्या== *[[गोंदिया रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]-[[छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनस|कोल्हापूर]] [[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]] *गोंदिया-[[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] [[विदर्भ एक्सप्रेस]] *[[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]-[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]] [[आझाद हिंद एक्सप्रेस]] *मुंबई-हावडा [[गीतांजली एक्सप्रेस]] *[[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]]-शालिमार [[समरसता एक्सप्रेस]] *[[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]-[[बिलासपूर रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]] इंटरसिटी एक्सप्रेस *[[छत्तीसगड एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== *[https://indiarailinfo.com/arrivals/gondia-junction-g/191 गोंदियाहून सुटणाऱ्या/जाणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] [[वर्ग:गोंदिया|रे]] [[वर्ग:गोंदिया जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]] krci6w65ihh2j84das1iz512sd2u6d4 0 237715 2704115 2615227 2026-08-21T01:19:58Z अभय नातू 206 संदर्भ 2704115 wikitext text/x-wiki {{वर्षपेटी|2019}} '''इ.स. २०१९''' हे [[इसवी सन|इसवी सनामधील]] २०१९ वे, [[इ.स.चे २१ वे शतक|२१व्या शतकामधील]] १९वे तर [[इ.स.चे २०१० चे दशक|२०१० च्या दशकामधील]] दहावे वर्ष आहे. == ठळक घटना आणि घडामोडी == === फेब्रुवारी === * [[१४ फेब्रुवारी]] - [[जम्मू आणि काश्मीर]]मधील [[पुलवामा]] येथे झालेल्या [[२०१९ पुलवामा हल्ला|दहशतवादी हल्ल्यात]] ३९ [[भारत|भारतीय]] जवान हुतात्मा झाले. === मार्च === * [[१५ मार्च]] - [[न्यूझीलंड|न्यू झीलंडच्या]] [[क्राइस्टचर्च]] शहरात झालेल्या [[२०१९ क्राइस्टचर्च दहशतवादी हल्ला|दहशतवादी हल्ल्यात]] ५० व्यक्ती ठार झाल्या. === जुलै === * [[३० जुलै]] - [[भारत|भारताने]] [[ट्रिपल तलाक]] पद्धतीवर बंदी घातली. === ऑगस्ट === * [[५ ऑगस्ट]] - [[भारत|भारताने]] [[जम्मू आणि काश्मीर]] राज्याला दिलेला विशेष दर्जा ([[भारतीय संविधानाचे कलम ३७०|कलम ३७०]]) रद्द केले आणि राज्याचे विभाजन करून [[लडाख]] व [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] हे दोन केंद्रशासित प्रदेश स्थापन केले. === नोव्हेंबर === * [[२३ नोव्हेंबर]] - 'इमाम' नावाच्या जगातील शेवटच्या [[सुमात्री गेंडा|सुमात्री गेंड्याचा]] मृत्यू झाल्याने ही प्रजाती मलेशियामध्ये नामशेष झाली.<ref>{{cite web |title=Malaysia's last Sumatran rhino Iman dies, making the species now extinct in the country |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/11/23/malaysia039s-last-sumatran-rhino-iman-dies-species-now-extinct-in-the-country |access-date=२३ नोव्हेंबर २०२१ |website=द स्टार |language=en |archive-date=२७ मार्च २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327095309/https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/11/23/malaysia039s-last-sumatran-rhino-iman-dies-species-now-extinct-in-the-country |url-status=live}}</ref> == मृत्यू == === जानेवारी === * [[२ जानेवारी]] - [[रमाकांत आचरेकर]], [[भारत|भारतीय]] क्रिकेट प्रशिक्षक (जन्म: [[इ.स. १९३२|१९३२]]). * [[३ जानेवारी]] - [[चंद्रशेखर शंकर धर्माधिकारी]], [[भारत|भारतीय]] स्वातंत्र्यसैनिक आणि न्यायाधीश (जन्म: [[इ.स. १९२७|१९२७]]). * [[११ जानेवारी]] - [[किशोर प्रधान]], [[भारत|भारतीय]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९३६|१९३६]]). * [[२९ जानेवारी]] - [[जॉर्ज फर्नान्डिस]], [[भारत|भारतीय]] राजकारणी आणि माजी केंद्रीय मंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३०|१९३०]]). === फेब्रुवारी === * [[४ फेब्रुवारी]] - [[रमेश भाटकर]], [[महाराष्ट्र|मराठी]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). === मार्च === * [[१७ मार्च]] - [[मनोहर पर्रीकर]], [[गोवा|गोव्याचे]] मुख्यमंत्री आणि [[भारत|भारताचे]] माजी संरक्षणमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५५|१९५५]]). === जून === * [[१० जून]] - [[गिरीश कर्नाड]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] लेखक, नाटककार आणि अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९३८|१९३८]]). === जुलै === * [[१३ जुलै]] - [[सदाशिव वसंत गोरक्षकर]], [[भारत|भारतीय]] लेखक आणि संग्रहाध्यक्ष (जन्म: [[इ.स. १९३३|१९३३]]). * [[२० जुलै]] - [[शीला दीक्षित]], [[दिल्ली]]च्या माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३८|१९३८]]). === ऑगस्ट === * [[६ ऑगस्ट]] - [[सुषमा स्वराज]], [[दिल्ली]]च्या माजी मुख्यमंत्री आणि [[भारत|भारताच्या]] माजी परराष्ट्रमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). * [[१५ ऑगस्ट]] - [[विद्या सिन्हा]], [[हिंदी चित्रपट]] अभिनेत्री (जन्म: [[इ.स. १९४७|१९४७]]). * [[१५ ऑगस्ट]] - [[व्ही.बी. चंद्रशेखर]], [[भारत|भारतीय]] क्रिकेट खेळाडू (जन्म: [[इ.स. १९६१|१९६१]]). * [[१९ ऑगस्ट]] - [[खय्याम]], [[भारत|भारतीय]] संगीतकार (जन्म: [[इ.स. १९२७|१९२७]]). * [[१९ ऑगस्ट]] - [[जगन्नाथ मिश्रा]], [[बिहार]]चे माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३७|१९३७]]). * [[२१ ऑगस्ट]] - [[बाबुलाल गौर]], [[मध्य प्रदेश]]चे माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३०|१९३०]]). * [[२४ ऑगस्ट]] - [[अरुण जेटली]], [[भारत|भारताचे]] माजी संरक्षण आणि अर्थमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). === सप्टेंबर === * [[८ सप्टेंबर]] - [[राम जेठमलानी]], [[भारत|भारतीय]] वकील आणि माजी केंद्रीय कायदामंत्री (जन्म: [[इ.स. १९२३|१९२३]]). * [[३० सप्टेंबर]] - [[विजू खोटे]], [[भारत|भारतीय]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९४१|१९४१]]). === ऑक्टोबर === * [[२० ऑक्टोबर]] - [[दादू चौगुले]], [[महाराष्ट्र|मराठी]] कुस्तीगीर (जन्म: [[इ.स. १९४६|१९४६]]). == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स|2019|२०१९}} [[वर्ग:इ.स. २०१९|*]] [[वर्ग:इ.स.च्या २०१० च्या दशकातील वर्षे]] [[वर्ग:इ.स.च्या २१ व्या शतकातील वर्षे]] [[वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे]] n4z3ua9ley0ne7dc6g6tjc4gzqih7yq 2704116 2704115 2026-08-21T01:20:00Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2704116 wikitext text/x-wiki {{वर्षपेटी|2019}} '''इ.स. २०१९''' हे [[इसवी सन|इसवी सनामधील]] २०१९ वे, [[इ.स.चे २१ वे शतक|२१व्या शतकामधील]] १९वे तर [[इ.स.चे २०१० चे दशक|२०१० च्या दशकामधील]] दहावे वर्ष आहे. == ठळक घटना आणि घडामोडी == === फेब्रुवारी === * [[१४ फेब्रुवारी]] - [[जम्मू आणि काश्मीर]]मधील [[पुलवामा]] येथे झालेल्या [[२०१९ पुलवामा हल्ला|दहशतवादी हल्ल्यात]] ३९ [[भारत|भारतीय]] जवान हुतात्मा झाले. === मार्च === * [[१५ मार्च]] - [[न्यू झीलंड|न्यू झीलंडच्या]] [[क्राइस्टचर्च]] शहरात झालेल्या [[२०१९ क्राइस्टचर्च दहशतवादी हल्ला|दहशतवादी हल्ल्यात]] ५० व्यक्ती ठार झाल्या. === जुलै === * [[३० जुलै]] - [[भारत|भारताने]] [[ट्रिपल तलाक]] पद्धतीवर बंदी घातली. === ऑगस्ट === * [[५ ऑगस्ट]] - [[भारत|भारताने]] [[जम्मू आणि काश्मीर]] राज्याला दिलेला विशेष दर्जा ([[भारतीय संविधानाचे कलम ३७०|कलम ३७०]]) रद्द केले आणि राज्याचे विभाजन करून [[लडाख]] व [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] हे दोन केंद्रशासित प्रदेश स्थापन केले. === नोव्हेंबर === * [[२३ नोव्हेंबर]] - 'इमाम' नावाच्या जगातील शेवटच्या [[सुमात्री गेंडा|सुमात्री गेंड्याचा]] मृत्यू झाल्याने ही प्रजाती मलेशियामध्ये नामशेष झाली.<ref>{{cite web |title=Malaysia's last Sumatran rhino Iman dies, making the species now extinct in the country |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/11/23/malaysia039s-last-sumatran-rhino-iman-dies-species-now-extinct-in-the-country |access-date=२३ नोव्हेंबर २०२१ |website=द स्टार |language=en |archive-date=२७ मार्च २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327095309/https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/11/23/malaysia039s-last-sumatran-rhino-iman-dies-species-now-extinct-in-the-country |url-status=live}}</ref> == मृत्यू == === जानेवारी === * [[२ जानेवारी]] - [[रमाकांत आचरेकर]], [[भारत|भारतीय]] क्रिकेट प्रशिक्षक (जन्म: [[इ.स. १९३२|१९३२]]). * [[३ जानेवारी]] - [[चंद्रशेखर शंकर धर्माधिकारी]], [[भारत|भारतीय]] स्वातंत्र्यसैनिक आणि न्यायाधीश (जन्म: [[इ.स. १९२७|१९२७]]). * [[११ जानेवारी]] - [[किशोर प्रधान]], [[भारत|भारतीय]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९३६|१९३६]]). * [[२९ जानेवारी]] - [[जॉर्ज फर्नान्डिस]], [[भारत|भारतीय]] राजकारणी आणि माजी केंद्रीय मंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३०|१९३०]]). === फेब्रुवारी === * [[४ फेब्रुवारी]] - [[रमेश भाटकर]], [[महाराष्ट्र|मराठी]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). === मार्च === * [[१७ मार्च]] - [[मनोहर पर्रीकर]], [[गोवा|गोव्याचे]] मुख्यमंत्री आणि [[भारत|भारताचे]] माजी संरक्षणमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५५|१९५५]]). === जून === * [[१० जून]] - [[गिरीश कर्नाड]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] लेखक, नाटककार आणि अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९३८|१९३८]]). === जुलै === * [[१३ जुलै]] - [[सदाशिव वसंत गोरक्षकर]], [[भारत|भारतीय]] लेखक आणि संग्रहाध्यक्ष (जन्म: [[इ.स. १९३३|१९३३]]). * [[२० जुलै]] - [[शीला दीक्षित]], [[दिल्ली]]च्या माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३८|१९३८]]). === ऑगस्ट === * [[६ ऑगस्ट]] - [[सुषमा स्वराज]], [[दिल्ली]]च्या माजी मुख्यमंत्री आणि [[भारत|भारताच्या]] माजी परराष्ट्रमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). * [[१५ ऑगस्ट]] - [[विद्या सिन्हा]], [[हिंदी चित्रपट]] अभिनेत्री (जन्म: [[इ.स. १९४७|१९४७]]). * [[१५ ऑगस्ट]] - [[व्ही.बी. चंद्रशेखर]], [[भारत|भारतीय]] क्रिकेट खेळाडू (जन्म: [[इ.स. १९६१|१९६१]]). * [[१९ ऑगस्ट]] - [[खय्याम]], [[भारत|भारतीय]] संगीतकार (जन्म: [[इ.स. १९२७|१९२७]]). * [[१९ ऑगस्ट]] - [[जगन्नाथ मिश्रा]], [[बिहार]]चे माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३७|१९३७]]). * [[२१ ऑगस्ट]] - [[बाबुलाल गौर]], [[मध्य प्रदेश]]चे माजी मुख्यमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९३०|१९३०]]). * [[२४ ऑगस्ट]] - [[अरुण जेटली]], [[भारत|भारताचे]] माजी संरक्षण आणि अर्थमंत्री (जन्म: [[इ.स. १९५२|१९५२]]). === सप्टेंबर === * [[८ सप्टेंबर]] - [[राम जेठमलानी]], [[भारत|भारतीय]] वकील आणि माजी केंद्रीय कायदामंत्री (जन्म: [[इ.स. १९२३|१९२३]]). * [[३० सप्टेंबर]] - [[विजू खोटे]], [[भारत|भारतीय]] अभिनेता (जन्म: [[इ.स. १९४१|१९४१]]). === ऑक्टोबर === * [[२० ऑक्टोबर]] - [[दादू चौगुले]], [[महाराष्ट्र|मराठी]] कुस्तीगीर (जन्म: [[इ.स. १९४६|१९४६]]). == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{कॉमन्स|2019|२०१९}} [[वर्ग:इ.स. २०१९|*]] [[वर्ग:इ.स.च्या २०१० च्या दशकातील वर्षे]] [[वर्ग:इ.स.च्या २१ व्या शतकातील वर्षे]] [[वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे]] kh4g3xzy7kuh7uvpg0e1hn6y5nhkn68 3 241053 2704074 2703858 2026-08-20T21:12:32Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/Hasim Sutar|Hasim Sutar]] ([[User talk:Hasim Sutar|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-14784-67|~2026-14784-67]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2669692 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Hasim Sutar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:३९, ९ मार्च २०१९ (IST) j0bycrnkqbo51cjwwa2z249xms9lgaq 0 250713 2704195 2639073 2026-08-21T08:47:02Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704195 wikitext text/x-wiki छत्रपती शिवाजी भोसले घराण्यातील स्री-पुरुषांच्या आणि मराठ्यांच्या इतिहासातील अनेकांच्या समाध्या [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]], [[गुजरात|गुजरातेत]], [[कर्नाटक|कर्नाटकात]] व [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशात]] आहेत. त्या समाध्यांची ही (अपूर्ण) यादी : # [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] - [[रायगड (किल्ला)]] [[रायगड जिल्हा]] # [[संभाजी महाराज]] - [[तुळापूर]] [[पुणे जिल्हा]] # छत्रपती अप्पासाहेब भोसले ([[नागपूरचे राज्य|नागपूरकर]]) - माहुली संगम [[सातारा जिल्हा]] # [[अहिल्याबाई होळकर]] - [[महेश्वर (मध्य प्रदेश)|महेश्वर]] ([[मध्य प्रदेश]]) # आढळराव डोहर (धुमाळ देशमुख) - [[भाटघर (खंडाळा)|भाटघर]] [[भोर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # आनंदराव धुळप - [[विजयदुर्ग]] [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] # उदाजी चव्हाण - [[अणदूर]] [[धाराशिव जिल्हा]] # [[उमाबाई दाभाडे]] - [[तळेगाव|तळेगाव दाभाडे]] [[पुणे जिल्हा]] # [[कवी कलश]] - [[तुळापूर]] [[पुणे जिल्हा]] (की [[वढु बुद्रुक]] येथे?) # [[कान्होजी आंग्रे]] - [[अलिबाग]] [[रायगड जिल्हा]] # [[कान्होजी जेधे]] - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]] [[भोर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # कृष्णाजीराजे बांदल - पिसावरे [[भोर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # कोयाजी बांदल - नेकलेस पॉईंट, [[भोर तालुका]] # [[खंडेराव दाभाडे]] - [[तळेगाव|तळेगाव दाभाडे]] [[पुणे जिल्हा]] # गोदाजी जगताप - [[सासवड]] [[पुरंदर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[चिमाजी अप्पा]] - [[शनिवार वाडा]] [[पुणे]] # जानोजी भोसले - [[नागपूर]] # [[जिजाबाई शहाजी भोसले]] - [[पाचाड]] [[रायगड जिल्हा]] # [[जिवा महाला]] - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]] [[भोर तालुका]] [[पुणे]] # जिवाजीराव पवार - [[देवास]] ([[मध्य प्रदेश]]) # जोत्याजी केसरकर - पुनाळ [[पन्हाळा तालुका]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[तानाजी मालुसरे]] - [[उमरठ (पोलादपूर)|उमरठ]] [[पोलादपूर तालुका]] [[रायगड जिल्हा]] # [[ताराबाई]] - संगम माहुली [[सातारा जिल्हा]] # तुकोजीराव पवार - [[देवास]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[त्र्यंबकराव दाभाडे]] - डभोई [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # दमाजी गायकवाड - सावली [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # दिपाऊराजे बांदल - [[पिसावरे]] [[भोर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[धनाजी जाधव]] - वडगाव [[हातकणंगले तालुका]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[नाना फडणवीस]] - [[नाना वाडा]], [[पुणे]] # [[नारायणराव पेशवे]] - [[ओंकारेश्वर (पुणे)|ओंकारेश्वर]], [[पुणे]] # नारोजी मुदगल देशपांडे - [[वडगाव (मावळ)|वडगाव मावळ]] [[पुणे जिल्हा]] # नारोशंकर राजेबहादूर - [[मालेगाव]] [[नाशिक जिल्हा]] # परशुराम त्र्यंबक प्रतिनिधी - संगम माहुली [[सातारा जिल्हा]] # पिलाजी गायकवाड - सावली [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # [[प्रतापराव गुजर]] - नेसरी [[गडहिंग्लज तालुका]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[फत्तेसिंह भोसले]] - [[अक्कलकोट]] [[सोलापूर जिल्हा]] # [[बजाजी निंबाळकर]] - [[फलटण तालुका|फलटण]] [[सातारा जिल्हा]]. बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजी व सून [[सखूबाई निंबाळकर]] यांची समाधी [[माळशिरस]] गावी आहे. सखुबाई ही [[छत्रपती शिवाजी महाराज|शिवरायांच्या]] मुलगी. # बहिर्जी घोरपडे - गजेंद्रगड [[गदग जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # [[बहिर्जी नाईक]] - [[बाणूरगड]] [[खानापूर (विटा) तालुका|खानापूर तालुका]] [[सांगली जिल्हा]] # [[बाजी पासलकर]] - [[सासवड]] [[पुरंदर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # पिलाजी गोळे - [[पिरंगुट]] [[मुळशी तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[थोरले बाजीराव पेशवे]] - [[रावेरखेडी]] [[खरगौन जिल्हा]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[बाजी प्रभू देशपांडे]] - [[विशाळगड]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[बाळाजी आवजी चिटणीस]] - ओंढा [[पाली (रायगड)|पाली तालुका]] [[रायगड जिल्हा]] # [[बाळाजी बाजीराव पेशवे]] - [[शनिवार वाडा]] [[पुणे]] # [[बाळाजी विश्वनाथ]] - [[सासवड]] [[पुरंदर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # फुलाजी देशपांडे - [[विशाळगड]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[भवानीबाई महाडिक]] (संभाजीराजेची कन्या) - [[पाटण (सातारा)|पाटण]] [[सातारा जिल्हा]] # मदारी मेहतर - [[रायगड (किल्ला)]] # [[मल्हारराव होळकर]] - आलमपूर [[भिंड जिल्हा]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[महादजी शिंदे]] - वानवडी [[पुणे]] # [[माधवराव पेशवे]] - [[थेऊर]] [[दौंड तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[मायनाक भंडारी]] - भाटे [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] # [[मालोजी भोसले]] - [[इंदापूर]] [[पुणे जिल्हा]] (की [[घृष्णेश्वर मंदिर|घृष्णेश्वर मंदिरासमोर]]?) # [[मुरारबाजी देशपांडे]] - [[पुरंदर किल्ला]] [[पुणे जिल्हा]] # [[मालोजी घोरपडे]] - [[संगमेश्वर]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] # यशवंतराव पवार - [[धार]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[येसूबाई भोसले]] - संगम माहुली [[सातारा जिल्हा]] # [[रघूजी भोसले (प्रथम)|रघुजी भोसले]] - [[नागपूर]] # [[रघुनाथराव पेशवे]] - [[कोपरगाव]] [[अहिल्यानगर जिल्हा]] # [[राजसबाई भोसले]] - [[पन्हाळा]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[राजाराम भोसले]] - [[सिंहगड]] [[पुणे जिल्हा]] # राणोजी घोरपडे - [[नागपूर]] # [[राणोजी शिंदे]] - [[उज्जैन]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[रामचंद्र नीळकंठ बावडेकर|रामचंद्रपंत अमात्य]] - [[पन्हाळा]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[रामशास्त्री प्रभुणे]] - माहुली संगम [[सातारा जिल्हा]] # रायबा मालुसरे - किल्ले पारगड [[चंदगड तालुका]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # रायाजी जाधव - [[भुईंज]] [[सातारा जिल्हा]] # लखम सावंत - [[सावंतवाडी]] [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] # [[लखुजी जाधव]] - [[सिंदखेड राजा]] [[बुलढाणा जिल्हा]] # शंकराजी नारायण सचिव - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]] [[भोर तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[शहाजीराजे भोसले]] - होदेगिरी [[दावणगेरे जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # शंभुसिंग जाधव - [[मालेगाव खुर्द (बारामती)|माळेगाव]] [[बारामती तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[शाहू पहिले]] - संगम माहुली [[सातारा जिल्हा]] # खंडोजी दादजी मानकर - (छत्रपती शाहू पर्व)- [[खरवली]],[[माणगाव तालुका]],[[रायगड जिल्हा]] # [[शिवा काशीद]] - [[पन्हाळा]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # शेलार मामा - [[उमरठ (पोलादपूर)|उमरठ]] [[पोलादपूर तालुका]] [[रायगड जिल्हा|रायगड]] # [[सईबाई भोसले]] - [[राजगड]] [[राजगड तालुका]] [[पुणे जिल्हा]] # [[संताजी घोरपडे]] - [[कारखेल]] [[माण तालुका]] [[सातारा जिल्हा]] # संताजीराव शिळीमकर(देशमुख) - [[राजगड]] [[पुणे जिल्हा]] # संभाजी आंग्रे - [[गिर्ये]] [[विजयदुर्ग]] [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] # [[संभाजी शहाजी भोसले]] - कणकगिरी [[कोप्पळ जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # [[संभाजी द्वितीय]] - [[पन्हाळा]] [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[सवाई माधवराव पेशवे]] - [[शनिवार वाडा]], [[पुणे]] # सिधोजी निंबाळकर - [[पट्टागड]], [[अकोले तालुका]] [[अहिल्यानगर जिल्हा]] # सूर्याजीराव काकडे(देशमुख) - [[साल्हेर]], [[नाशिक जिल्हा]] # सूर्याजी मालुसरे - साखर, [[पोलादपूर तालुका|पोलादपूर]], [[रायगड जिल्हा]] # [[हंबीरराव मोहिते]] - [[तळबीड]], [[सातारा जिल्हा]] # [[हिरोजी फर्जंद]] - ओंढा, [[पाली (रायगड)|पाली तालुका]], [[रायगड जिल्हा]] # बाबाजी ढमढेरे सरकार - [[तळेगाव ढमढेरे]] [[शिरूर तालुका (पुणे)|शिरूर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[विठ्ठल सुंदर]] - [[राक्षसभुवन]], [[गेवराई तालुका]], [[बीड जिल्हा]] # हारजीराजे बर्गे - [[कोरेगाव]], [[सातारा जिल्हा]] # [[यशवंतराव होळकर]], भानपुरा ([[मध्य प्रदेश]]) #महाराणी तुळसाबाई होळकर, [[महिदपूर]] ([[मध्य प्रदेश]]) #[[खंडेराव होळकर]], गांगरसोली [[डीग जिल्हा]] ([[राजस्थान]]) rsmbsrk7nfwsyq88braugpsmkfhhmbu 2704201 2704195 2026-08-21T08:58:20Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704201 wikitext text/x-wiki छत्रपती शिवाजी भोसले घराण्यातील स्री-पुरुषांच्या आणि मराठ्यांच्या इतिहासातील अनेकांच्या समाध्या [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]], [[गुजरात|गुजरातेत]], [[कर्नाटक|कर्नाटकात]] व [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशात]] आहेत. त्या समाध्यांची ही (अपूर्ण) यादी : # [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] - [[रायगड (किल्ला)]], [[रायगड जिल्हा]] # [[संभाजी महाराज]] - [[तुळापूर]], [[पुणे जिल्हा]] # छत्रपती अप्पासाहेब भोसले ([[नागपूरचे राज्य|नागपूरकर]]) - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # [[अहिल्याबाई होळकर]] - [[महेश्वर (मध्य प्रदेश)|महेश्वर]], ([[मध्य प्रदेश]]) # आढळराव डोहर (धुमाळ देशमुख) - [[भाटघर (खंडाळा)|भाटघर]], [[भोर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # आनंदराव धुळप - [[विजयदुर्ग]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] # उदाजी चव्हाण - [[अणदूर]], [[धाराशिव जिल्हा]] # [[उमाबाई दाभाडे]] - [[तळेगाव|तळेगाव दाभाडे]], [[पुणे जिल्हा]] # [[कवी कलश]] - [[तुळापूर]], [[पुणे जिल्हा]] (की [[वढु बुद्रुक]] येथे?) # [[कान्होजी आंग्रे]] - [[अलिबाग]], [[रायगड जिल्हा]] # [[कान्होजी जेधे]] - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]], [[भोर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # कृष्णाजीराजे बांदल - पिसावरे, [[भोर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # कोयाजी बांदल - नेकलेस पॉईंट, [[भोर तालुका]] # [[खंडेराव दाभाडे]] - [[तळेगाव|तळेगाव दाभाडे]], [[पुणे जिल्हा]] # गोदाजी जगताप - [[सासवड]], [[पुरंदर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[चिमाजी अप्पा]] - [[शनिवार वाडा]], [[पुणे]] # जानोजी भोसले - [[नागपूर]] # [[जिजाबाई शहाजी भोसले]] - [[पाचाड]], [[रायगड जिल्हा]] # [[जिवा महाला]] - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]], [[भोर तालुका]], [[पुणे]] # जिवाजीराव पवार - [[देवास]] ([[मध्य प्रदेश]]) # जोत्याजी केसरकर - पुनाळ, [[पन्हाळा तालुका]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[तानाजी मालुसरे]] - [[उमरठ (पोलादपूर)|उमरठ]], [[पोलादपूर तालुका]], [[रायगड जिल्हा]] # [[ताराबाई]] - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # तुकोजीराव पवार - [[देवास]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[त्र्यंबकराव दाभाडे]] - डभोई, [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # दमाजी गायकवाड - सावली, [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # दिपाऊराजे बांदल - [[पिसावरे]], [[भोर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[धनाजी जाधव]] - वडगाव, [[हातकणंगले तालुका]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[नाना फडणवीस]] - [[नाना वाडा]], [[पुणे]] # [[नारायणराव पेशवे]] - [[ओंकारेश्वर (पुणे)|ओंकारेश्वर]], [[पुणे]] # नारोजी मुदगल देशपांडे - [[वडगाव (मावळ)|वडगाव मावळ]], [[पुणे जिल्हा]] # नारोशंकर राजेबहादूर - [[मालेगाव]], [[नाशिक जिल्हा]] # परशुराम त्र्यंबक प्रतिनिधी - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # पिलाजी गायकवाड - सावली, [[वडोदरा जिल्हा]] ([[गुजरात]]) # [[प्रतापराव गुजर]] - नेसरी, [[गडहिंग्लज तालुका]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[फत्तेसिंह भोसले]] - [[अक्कलकोट]], [[सोलापूर जिल्हा]] # [[बजाजी निंबाळकर]] - [[फलटण तालुका|फलटण]] [[सातारा जिल्हा]]. बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजी व सून [[सखूबाई निंबाळकर]] यांची समाधी [[माळशिरस]] गावी आहे. सखुबाई ही [[छत्रपती शिवाजी महाराज|शिवरायांच्या]] मुलगी. # बहिर्जी घोरपडे - गजेंद्रगड, [[गदग जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # [[बहिर्जी नाईक]] - [[बाणूरगड]], [[खानापूर (विटा) तालुका|खानापूर तालुका]], [[सांगली जिल्हा]] # [[बाजी पासलकर]] - [[सासवड]], [[पुरंदर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # पिलाजी गोळे - [[पिरंगुट]], [[मुळशी तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[थोरले बाजीराव पेशवे]] - [[रावेरखेडी]], [[खरगौन जिल्हा]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[बाजी प्रभू देशपांडे]] - [[विशाळगड]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[बाळाजी आवजी चिटणीस]] - ओंढा, [[पाली (रायगड)|पाली तालुका]], [[रायगड जिल्हा]] # [[बाळाजी बाजीराव पेशवे]] - [[शनिवार वाडा]], [[पुणे]] # [[बाळाजी विश्वनाथ]] - [[सासवड]], [[पुरंदर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # फुलाजी देशपांडे - [[विशाळगड]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[भवानीबाई महाडिक]] (संभाजीराजेची कन्या) - [[पाटण (सातारा)|पाटण]], [[सातारा जिल्हा]] # मदारी मेहतर - [[रायगड (किल्ला)]] # [[मल्हारराव होळकर]] - आलमपूर, [[भिंड जिल्हा]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[महादजी शिंदे]] - वानवडी, [[पुणे]] # [[माधवराव पेशवे]] - [[थेऊर]], [[दौंड तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[मायनाक भंडारी]] - भाटे, [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] # [[मालोजी भोसले]] - [[इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा]] (की [[घृष्णेश्वर मंदिर|घृष्णेश्वर मंदिरासमोर]]?) # [[मुरारबाजी देशपांडे]] - [[पुरंदर किल्ला]], [[पुणे जिल्हा]] # [[मालोजी घोरपडे]] - [[संगमेश्वर]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] # यशवंतराव पवार - [[धार]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[येसूबाई भोसले]] - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # [[रघूजी भोसले (प्रथम)|रघुजी भोसले]] - [[नागपूर]] # [[रघुनाथराव पेशवे]] - [[कोपरगाव]], [[अहिल्यानगर जिल्हा]] # [[राजसबाई भोसले]] - [[पन्हाळा]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[राजाराम भोसले]] - [[सिंहगड]], [[पुणे जिल्हा]] # राणोजी घोरपडे - [[नागपूर]] # [[राणोजी शिंदे]] - [[उज्जैन]] ([[मध्य प्रदेश]]) # [[रामचंद्र नीळकंठ बावडेकर|रामचंद्रपंत अमात्य]] - [[पन्हाळा]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[रामशास्त्री प्रभुणे]] - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # रायबा मालुसरे - किल्ले पारगड, [[चंदगड तालुका]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # रायाजी जाधव - [[भुईंज]], [[सातारा जिल्हा]] # लखम सावंत - [[सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] # [[लखुजी जाधव]] - [[सिंदखेड राजा]], [[बुलढाणा जिल्हा]] # शंकराजी नारायण सचिव - [[आंबवडे (भोर)|आंबवडे]], [[भोर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[शहाजीराजे भोसले]] - होदेगिरी, [[दावणगेरे जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # शंभुसिंग जाधव - [[मालेगाव खुर्द (बारामती)|माळेगाव]], [[बारामती तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[शाहू पहिले]] - [[संगममाहुली]], [[सातारा जिल्हा]] # खंडोजी दादजी मानकर - (छत्रपती शाहू पर्व)- [[खरवली]], [[माणगाव तालुका]], [[रायगड जिल्हा]] # [[शिवा काशीद]] - [[पन्हाळा]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # शेलार मामा - [[उमरठ (पोलादपूर)|उमरठ]], [[पोलादपूर तालुका]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] # [[सईबाई भोसले]] - [[राजगड]], [[राजगड तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[संताजी घोरपडे]] - [[कारखेल]], [[माण तालुका]], [[सातारा जिल्हा]] # संताजीराव शिळीमकर(देशमुख) - [[राजगड]], [[पुणे जिल्हा]] # संभाजी आंग्रे - [[गिर्ये]], [[विजयदुर्ग]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] # [[संभाजी शहाजी भोसले]] - कणकगिरी, [[कोप्पळ जिल्हा]] ([[कर्नाटक]]) # [[संभाजी द्वितीय]] - [[पन्हाळा]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] # [[सवाई माधवराव पेशवे]] - [[शनिवार वाडा]], [[पुणे]] # सिधोजी निंबाळकर - [[पट्टागड]], [[अकोले तालुका]] [[अहिल्यानगर जिल्हा]] # सूर्याजीराव काकडे(देशमुख) - [[साल्हेर]], [[नाशिक जिल्हा]] # सूर्याजी मालुसरे - साखर, [[पोलादपूर तालुका|पोलादपूर]], [[रायगड जिल्हा]] # [[हंबीरराव मोहिते]] - [[तळबीड]], [[सातारा जिल्हा]] # [[हिरोजी फर्जंद]] - ओंढा, [[पाली (रायगड)|पाली तालुका]], [[रायगड जिल्हा]] # बाबाजी ढमढेरे सरकार - [[तळेगाव ढमढेरे]], [[शिरूर तालुका (पुणे)|शिरूर तालुका]], [[पुणे जिल्हा]] # [[विठ्ठल सुंदर]] - [[राक्षसभुवन]], [[गेवराई तालुका]], [[बीड जिल्हा]] # हारजीराजे बर्गे - [[कोरेगाव]], [[सातारा जिल्हा]] # [[यशवंतराव होळकर]], भानपुरा ([[मध्य प्रदेश]]) #महाराणी तुळसाबाई होळकर - [[महिदपूर]] ([[मध्य प्रदेश]]) #[[खंडेराव होळकर]] - गांगरसोली, [[डीग जिल्हा]] ([[राजस्थान]]) 0slp11mst2ohl98vumcingi2xeszg44 0 251358 2704029 2703940 2026-08-20T16:57:25Z Jonathansammy 17110 /* कथानक */ सुधारित व्याकरण आणि शुद्धलेखन 2704029 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''देवराई''''' (इंग्रजी: सेक्रेड ग्रोव्ह) २००४ मधील भारतीय मराठी चित्रपट असून दिग्दर्शक [[सुमित्रा भावे]]-सुनील सुकथणकर दिग्दर्शित आणि शिझोफ्रेनिया अवेयरनेस असोसिएशन आणि के. एस. वानी मेमोरियल ट्रस्ट निर्मित आहेत. या चित्रपटात [[अतुल कुलकर्णी]], [[सोनाली कुलकर्णी]], [[देविका दफ्तरदार]], [[तुषार दळवी]], आणि [[मोहन आगाशे]] प्रमुख भूमिका बजावतात. हा ११ मार्च २००४ रोजी प्रदर्शित केले होते. चित्रपटाचे संगीत श्रीरंग उमरानी यांचे आहे. ही एका [[छिन्नमनस्कता]] (स्किझोफ्रेनिया) ग्रस्त माणसाची कथा आहे तो आजारपण आणि त्याच्या असहाय बहिणीच्या निराशेचा सामना करण्यास धडपडत आहे.<ref name=HT>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/psychiatrists-condemn-bollywood-मंत्र-of-using-depression-to-spice-reel-life/story-cxDi5aPmeejdT5hq0GJPcN.html|title=Psychiatrists condemn Bollywood मंत्र of using depression to spice reel life|date=17 December 2012|accessdate=9 May 2017|newspaper=Hindustan Times|location=New Delhi|author=Kumar, Ruchir}}</ref> या चित्रपटाला छिन्नमनस्कताच्या चित्रणासाठी आणि त्याच्या प्रमुख कलाकारंच्या कामगिरीबद्दल समीक्षकांनी कौतुक केले. ११व्या मराठी स्क्रीन पुरस्कारां मध्ये चार पुरस्कार मिळाले: सर्वोत्कृष्ट चित्रपट, सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक, सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार. केरळच्या आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात तांत्रिक उत्कृष्टता पुरस्कार मिळाला. ५२व्या [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार|राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये]] पर्यावरण संवर्धन / संरक्षणावरील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा पुरस्कार जाहीर झाला.<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2005/52_NFA_Awards.pdf|title=52nd National Film Awards|format=PDF|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|accessdate=16 March 2012|pp=22–23}}</ref> अतुल कुलकर्णी यांना मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात विशेष ज्युरी पुरस्काराने गौरविण्यात आले<ref name="rediff">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/mar/15devrai.htm|title=Devrai leaves you speechless|publisher=Rediff|date=15 March 2005|accessdate=16 January 2017}}</ref> आणि सोनाली कुलकर्णी यांना ४२व्या [[महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार|महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कारांमध्ये]] सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/home/deulgaonkar-shammi-kapoor-presented-awards_214722.html|title=Deulgaonkar, Shammi Kapoor presented awards|publisher=Zee News|date=1 May 2005|accessdate=9 May 2017|location=Mumbai}}</ref> == कथानक == {{गौप्यस्फोट इशारा}} लहानपणी शेष देसाई ([[अतुल कुलकर्णी]]) एक बुद्धिमान मुलगा असतो जो त्याची आई, बहीण सीना ([[सोनाली कुलकर्णी]]) आणि चुलत बहीण कल्याणी ([[देविका दफ्तरदार]]) यांच्यासह मोठा झाला. त्याला आपला वेळ निसर्गात घालवायला आवडतो. मुलं मोठी झाल्यावर शेष कल्याणीकडे आकर्षित होऊ लागतो. हे कळल्यावर त्याची भयभीत झालेली आई कल्याणीला खेड्यातून दूर तिच्या वडिलांच्या गावी जाण्यास भाग पाडते ज्याचा शेषला खूप त्रास होतो. त्याच्या शेजारीच असलेल्या [[देवराई]]वर आधारित शेष यांनी एक काल्पनिक जग निर्माण केले आहे. त्याला देवरईवर संशोधन करावयाचे आहे, परंतु त्याची आई निधीपुरवठा करण्यास नकार देते कारण तिचे आर्थिकस्त्रोत मर्यादित आहे आणि मुलगी लग्नासाठी आही. महाविद्यालयातून पदवी मिळविण्यास अपयशी ठरल्यानंतर त्याला कुटूंबातील आंब्याच्या बागेची देखभाल करण्यास सांगितले जाते. संशोधन कधीच प्रगती करत नाही. आईच्या निधनानंतर आणि बहिणीच्या लग्ना नंतर शेष हळूहळू एकटा पडतो. देवराईचा नाश करण्याचा ग्रामस्थांचा हेतू आहे या विलक्षण चिंतेने त्याला भारावून टाकले आहे. त्यांच्या कौटुंबिक नोकर शंभूची पत्नी पार्वती ([[अमृता सुभाष]]) याच्याकडे तो आकर्षित होतो आणि देवराईच्या रहिवासी असलेल्या देवीची कल्पना तिला देतो. पती सुदेशची ([[तुषार दळवी]]) बढती साजरी करण्यासाठी सीना शेषला तिच्या घरी आमंत्रित करते. उत्सवाच्या वेळी अतिथींशी भेटताना शेषला भितिचा झटका येतो, आणि तो संतापतो. सीना शेषला पाठिंबा देण्याचा प्रयत्न करते पण सुदेश अस्वस्थ होतो आणि त्याला मनोरुग्णालयात दाखल केले जाते ज्यात वरिष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ ([[मोहन आगाशे]]) त्यावर उपचार करतात. शेष आता पार्वती, कल्याणी आणी देवराईविषयी नेहमी बोलत असतो व त्याचे भास त्याला होत असतात. डॉक्टर मात्र लवकरच त्याच्यावर नियंत्रण आणण्यात यशस्वी होतात आणि उपचार शेषच्या अनियमित वर्तनला दडपतात; पण त्याचे काल्पनिक जग मिटवत नाही. तिच्या भावाच्या रूग्णालयातून बाहेर पडल्यानंतर सीना यांचे गृहस्त जीवन खूपच तणावग्रस्त असल्याचे देसते. शेष सुरुवातीला आपली औषधे घेण्यास नकार देतो. लवकरच मानसिक रूग्णांसाठी सामाजिक कार्यकर्त्या ([[ज्योती सुभाष]]) चालवणाऱ्या डे केर सेंटरमध्ये सत्रांच्या रूपात त्यला मदत मिळते. तेथे सहकारी रुग्णांच्या मदतीने शेषला समजते की तो आजारी आहे आणि, त्याने स्वतःच्या आरोग्याची जबाबदारी स्वीकारायला हवी. सीना सुद्धा काळजीवाहूंसाठीच्या सत्रांमध्ये भाग घेते ज्यामुळे तिला हा आजार नव्या प्रकाशात पाहण्यास मदत होते. शेषच्या अवस्थेत लवकरच घसरण होते. त्याला भास होतात कि शंभूने आपली पत्नी पार्वतीची हत्या केली आहे. फोनवर बोलून त्याला खात्री पटते कि पार्वती जिवंत आहे. कमी वयातच विधवा झाल्यानंतर कल्याणी पुन्हा लग्न करत नाही व एकटीच शहरात राहत असते. शेवटी तिघे भावंड परत गावी येतात. तिथे पार्वती आणि शंभू यांच्यासह, कल्याणी सीनाला आश्वासन देते कि तिच्या भावाची काळजी घेतली जाइल. त्यानंतर सीना आपल्या घरी परत जाते. == निर्माण == दिग्दर्शक सुकथणकर म्हणाले की त्यांनी मानसोपचार तज्ज्ञांशी चर्चा केली आणि पीडित रूग्णांचे निरीक्षण करण्यासाठी अनेक स्वावलंबन शिबीरांमध्ये भाग घेतला. चित्रपटाचे शूटिंग पुण्यात व कोकणात चार महिन्यांत पूर्ण झाले. दिग्दर्शक-लेखक भावे म्हणाल्या की, देवराईच्या माध्यमातून त्यांनी "मिथक दूर करण्याचा आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून स्किझोफ्रेनिया बघण्याचा प्रयत्न केला" आहे. चित्रपटात कोणतेही [[पार्श्वसंगीत]] वापरलेले नाही.<ref name=TOI>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Devrai-a-moving-story-of-a-schizophrenic-youth/articleshow/782930.cms|title='Devrai': a moving story of a schizophrenic youth|date=19 July 2004|accessdate=9 May 2017|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|location=Pune|author=Karim, Ahmed}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील मराठी चित्रपट]] dg7rvsoagk7joovs9rqomzgolaeqjou 0 259375 2704171 2499267 2026-08-21T07:45:42Z ~2026-45735-44 186516 2704171 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rangoon,_1954._Babasaheb_Ambedkar_with_Periyar_when_they_met_in_connection_with_a_Buddhist_conference_there.jpg|इवलेसे| [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्यासमवेत [[पेरियार ई.व्ही. रामसामी नायकर|पेरियार]]]] भारतातील काही उल्लेखनीय '''[[समाजसुधारक]]''' खालीलप्रमाणे आहेेत: {{विस्तार यादी}} * [[चैतन्य महाप्रभू|चैतन्य महाप्रभु]] * [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] *[[आण्णा भाऊ साठे]] *[[हरी पिराजी धायगुडे]] * [[देबेंद्रनाथ टागोर]] * [[रवींद्रनाथ ठाकूर|रवींद्रनाथ टागोर]] * [[महात्मा गांधी]] * [[गोपाळ गणेश आगरकर]] * [[मुरलीधर देवीदास आमटे|बाबा आमटे]] * [[पांडुरंग वैजनाथ आठवले|पांडुरंग शास्त्री आठवले]]<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/278500.cms Tributes paid to founder of Swadhyaya movement] ''[[टाइम्स ऑफ इंडिया]]'', 12 November 2003.</ref> * [[बसवेश्वर|बसवन्ना]] * [[विनायक नरहरी भावे|विनोबा भावे]] * [[विनायक दामोदर सावरकर]] * [[गोपाळ हरी देशमुख]] * [[नारायण गुरू]] * [[काझी नजरूल इस्लाम|काझी नझरुल इस्लाम]] * [[बाळशास्त्री जांभेकर|आचार्य बालशास्त्री जांभेकर]] * [[धोंडो केशव कर्वे]] * [[रामकृष्ण परमहंस]] * [[जोतीराव गोविंदराव फुले|महात्मा जोतीराव फुले]] * [[सावित्रीबाई फुले]] * [[रमा बिपिन मेधावी|पंडिता रमाबाई]] * [[पेरियार ई.व्ही. रामसामी नायकर|पेरियार ई.वी. रामासामी]] * [[महादेव गोविंद रानडे]] * [[राजा राममोहन रॉय|राममोहन रॉय]] * [[दयानंद सरस्वती]] * प्रभात रंजन सरकार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.proutinstitute.org/about/|title=About|last=williamclaytonglasser|website=PROUT Institute|language=en-US|access-date=2020-04-17}}</ref> * [[शाहू महाराज]] * [[विठ्ठल रामजी शिंदे]] * [[डॉ . संतुजी लाड]] * [[ईश्वरचंद्र विद्यासागर]] * == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय समाजसुधारक| ]] [[वर्ग:याद्या]] अहिल्याबाई होळकर 5xpxyyr5y9ubcbbingguk6jm8nahh43 0 262320 2704125 2393652 2026-08-21T02:50:48Z Shiizukaaa 186436 /* */ 2704125 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वाशिवली''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=४०२१०७| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वाशिवली''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[खालापूर तालुका|खालापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:खालापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] fguaz59rociv8qu34ztn0kfrk72saj3 1 263584 2704097 2428818 2026-08-20T23:05:12Z TheonlyPuneriintown 157039 /* समलैंगिक लग्न */ नवीन विभाग 2704097 wikitext text/x-wiki == समलैंगिक लग्न == या लेखाच्या पहिल्या वाक्यात असे लिहिले आहे की “ "विवाह" हे एक पुरुष व स्त्री अश्या दोन व्यक्तीमधील सामाजिक बंधन आहे.”. परंतु, लग्न हे बंधन केवळ पुरुष आणि स्त्रीमध्ये नाही तर कोणत्याही दोन व्यक्तींमध्ये असू शकते, उदा. समलैंगिक लग्न. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०४:३५, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 3wkfyz7suf2t70i5m2iine5wz88xtpg 2704118 2704097 2026-08-21T01:43:01Z संतोष गोरे 135680 /* समलैंगिक लग्न */ Reply 2704118 wikitext text/x-wiki == समलैंगिक लग्न == या लेखाच्या पहिल्या वाक्यात असे लिहिले आहे की “ "विवाह" हे एक पुरुष व स्त्री अश्या दोन व्यक्तीमधील सामाजिक बंधन आहे.”. परंतु, लग्न हे बंधन केवळ पुरुष आणि स्त्रीमध्ये नाही तर कोणत्याही दोन व्यक्तींमध्ये असू शकते, उदा. समलैंगिक लग्न. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०४:३५, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) :''विवाह हे एक पुरुष व स्त्री अश्या दोन व्यक्तीमधील सामाजिक बंधन आहे.'' हा भारतीय कायदा आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०७:१३, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 37ovz0nhkkwb9g7nx5ehso82fcznraz 0 263970 2704126 2393004 2026-08-21T02:52:49Z Soofiya'S 186430 /* */ 2704126 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''धोंडपाडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड =४०२१०७ | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' धोंडपाडा''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[पेण तालुका|पेण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] # [https://www.census2011.co.in/ सेन्सस२०११.को.इन] # [http://tourism.gov.in/ टूरिझम.गव्ह.इन] #.https://www.incredibleindia.org/ #.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism # [https://www.mapsofindia.com/ मॅप्सऑफइंडिया.कॉम] [[वर्ग:पेण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] 5kvknzuhrzrgfpca8ifrjzkdrdznt3p 2704128 2704126 2026-08-21T02:53:44Z Soofiya'S 186430 /* */ 2704128 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''धोंडपाडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=४०२१०७| एसटीडी_कोड = | पिन कोड =४०२१०७ | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' धोंडपाडा''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[पेण तालुका|पेण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] # [https://www.census2011.co.in/ सेन्सस२०११.को.इन] # [http://tourism.gov.in/ टूरिझम.गव्ह.इन] #.https://www.incredibleindia.org/ #.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism # [https://www.mapsofindia.com/ मॅप्सऑफइंडिया.कॉम] [[वर्ग:पेण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] c9qty5pc1ch83vvb44mrxzhow7pw7do 0 264035 2704127 2393076 2026-08-21T02:53:14Z Purva's Edit 186501 /* */ 2704127 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''कोपरोळी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' कोप्रोली''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[पेण तालुका|पेण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] # [https://www.census2011.co.in/ सेन्सस२०११.को.इन] # [http://tourism.gov.in/ टूरिझम.गव्ह.इन] #.https://www.incredibleindia.org/ #.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism # [https://www.mapsofindia.com/ मॅप्सऑफइंडिया.कॉम] [[वर्ग:पेण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] 3vg3nogm2a6fq3ud1p00jq0vfaieqvd 0 264081 2704129 2628624 2026-08-21T02:58:15Z Shiizukaaa 186436 /* */ 2704129 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वाशिवळी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=४०२१०७| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वाशिवळी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[पेण तालुका|पेण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] # [https://www.census2011.co.in/ सेन्सस२०११.को.इन] # [http://tourism.gov.in/ टूरिझम.गव्ह.इन] #.https://www.incredibleindia.org/ #.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism # [https://www.mapsofindia.com/ मॅप्सऑफइंडिया.कॉम] [[वर्ग:पेण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] kiznj4lmh1bh95ki3dg1fwjstczsxes 2704130 2704129 2026-08-21T02:58:52Z Shiizukaaa 186436 /* */ 2704130 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वाशिवली''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=पेण | जिल्हा = [[रायगड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=४०२१०७| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वाशिवळी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] मध्य कोकणातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यातील]] [[पेण तालुका|पेण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== # [https://villageinfo.in/ व्हिलेजइन्फो.इन] # [https://www.census2011.co.in/ सेन्सस२०११.को.इन] # [http://tourism.gov.in/ टूरिझम.गव्ह.इन] #.https://www.incredibleindia.org/ #.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism # [https://www.mapsofindia.com/ मॅप्सऑफइंडिया.कॉम] [[वर्ग:पेण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे]] 89mv7lbqzudcprqk2q01kd4aq6kffyz 0 276938 2704202 2667578 2026-08-21T09:05:11Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704202 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''संगममाहुली''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सातारा | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''संगममाहुली''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[सातारा तालुका|सातारा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== * छत्रपती अप्पासाहेब भोसले (नागपूरकर) यांची समाधी * परशुराम त्र्यंबक प्रतिनिधी यांची समाधी * [[ताराबाई]] यांची समाधी * [[मालोजी घोरपडे]] यांची समाधी * [[येसूबाई भोसले]] यांची समाधी * [[रामशास्त्री प्रभुणे]] यांची समाधी * [[शाहू पहिले]] यांची समाधी ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] 62ftga43an7p05ly596aj9zpnbq2lzl 118 277663 2704085 2012257 2026-08-20T21:25:05Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[विकिपीडिया:द्ध आणि ध्द]] वरुन [[मसुदा:द्ध आणि ध्द]] ला हलविला 1887519 wikitext text/x-wiki ध्द = ध्+द = द+ह+द = द+(ह+द). 'ह+द'चा उच्चार करता येत नाही, त्यामुळे ध्द ह्याचाही उच्चार करता येणार नाही, म्हणून ध्द हे लिखाण चुकीचे आहे. याउलट, द्ध = द+(द+ह) हा उच्चार सहज करता येतो, त्यामुळे द्ध हे लिखाण योग्य आहे. द्ध असलेले मराठी शब्द :- शुद्ध, बद्ध, क्रुद्ध, वृद्ध, श्रद्धा, वगैरे. fadswkmvh4wlw2npa1xukzq4rebgv0d 0 281635 2704157 2657247 2026-08-21T06:54:45Z ~2026-45562-66 186514 /* प्रेक्षणीय स्थळे */ 2704157 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''कुरकुंभ''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= दौंड | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''कुरकुंभ''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[दौंड तालुका|दौंड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४२० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ऐतिहासिक फिरंगाई माता मंदिर व मंदिरा खालील गुप्त बोगदा ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== स्वामी चिंचोली - खडकी - रावणगाव - मळद गिरीम - दौंड -‌ पाटस - वरवंड - जिरेगाव कुसेगाव - कौठाडी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:दौंड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] hf6k1jg0iv5nrf1pdsqyh73ww9fsner 0 281722 2704156 2672429 2026-08-21T06:52:26Z ~2026-45562-66 186514 /* */ 2704156 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''राजेगाव''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= दौंड | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव =राजेश राऊत |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = 12000 | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=413105| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोली भाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = [[मराठी]] | तळटिपा =}} '''राजेगाव''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[दौंड तालुका|दौंड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== राजेगाव ही भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] एक ग्रामपंचायत आहे. अक्षांश 18.3485464 आणि रेखांश 74.7863698 हे राजेगावचे भौगोलिक समन्वय आहेत. राजेगाव गावासाठी मुंबई ही राज्याची राजधानी आहे. हे राजेगावपासून सुमारे 218.0 किलोमीटर अंतरावर आहे.. राजेगावपासून राज्याची दुसरी सर्वात जवळची राजधानी [[हैदराबाद]] आहे आणि तिचे अंतर 213.0 किलोमीटर आहे. इतर आसपासच्या राज्यांच्या राजधानी आहेत [[दमण]] 308.5 किमी., [[हैदराबाद]] 404.9 किमी., [[गांधीनगर]] 594.4 किमी., राजेगावची मूळ भाषा मराठी असून गावातील बहुतांश लोक मराठी बोलतात. राजेगावातील लोक संवादासाठी मराठी भाषेचा वापर करतात. राजेगाव हे गाव UTC 5.30 टाइम झोनमध्ये आहे आणि ते भारतीय प्रमाणवेळेचे (IST) पालन करते. राजेगाव सूर्योदयाची वेळ IST पासून 34 मिनिटे बदलते. राजेगाव येथे वाहन चालविण्याची बाजू डावीकडे आहे, सर्व वाहनांनी वाहन चालवताना डावीकडे जावे. राजेगावचे लोक त्याचे राष्ट्रीय चलन वापरत आहेत जे भारतीय रुपया आहे आणि त्याचा आंतरराष्ट्रीय चलन कोड INR आहे. परदेशातून भारतीय कंट्री डायलिंग कोड +91 जोडून राजेगाव फोन आणि मोबाईलमध्ये प्रवेश केला जाऊ शकतो. राजेगावचे लोक दैनंदिन जीवनात dd/mm/yyyy तारीख फॉरमॅट फॉलो करत आहेत. राजेगाव डोमेन नेम एक्स्टेंशन( cTLD) हे .in आहे. :राजेगाव जवळचे रेल्वे स्थानक राजेगावचे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक मलठण आहे जे सुमारे 6.9 किलोमीटर अंतरावर आहे. खालील तक्त्यामध्ये इतर रेल्वे स्थानके आणि मामाकुडीपासूनचे अंतर दाखवले आहे. * मलठण रेल्वे स्थानक ६.९ किमी. * जिंती रोड रेल्वे स्थानक 10.2 किमी. * बोरिबिअल रेल्वे स्थानक १५.९ किमी. * [[कटफळ रेल्वे स्थानक]] २१.७ किमी. * [[दौंड जंक्शन रेल्वे स्थानक]] २५.४ किमी. :राजेगाव जवळचे विमानतळ राजेगावचा सर्वात जवळचा विमानतळ बारामती विमानतळ 25.2 किमी अंतरावर आहे. राजेगावच्या आसपास आणखी काही विमानतळ खालीलप्रमाणे आहेत. * [[बारामती विमानतळ]] २५.२ किमी. * [[हडपसर विमानतळ]] 90.6 किमी. * [[पुणे विमानतळ]] ९७.२ किमी. :राजेगाव जवळील जिल्हे राजेगाव हे पुणे जिल्हा मुख्यालयापासून सुमारे 101.8 किलोमीटर अंतरावर आहे. दुसरे जवळचे जिल्हा मुख्यालय अहमदनगर हे राजेगावपासून ८३.८ किमी अंतरावर आहे. राजेगावपासून आजूबाजूचे जिल्हे पुढीलप्रमाणे आहेत. * [[अहिल्यानगर जिल्हा]] ८३.८ किमी. * [[बीड जिल्हा]] 117.9 किमी. * [[सातारा जिल्हा]] 131.3 किमी. * [[धाराशिव जिल्हा]] १३२.८ किमी. :राजेगाव जवळचे गाव/शहर राजेगावचे सर्वात जवळचे गाव/शहर/महत्त्वाचे ठिकाण दौंड हे २४.० किलोमीटर अंतरावर आहे. राजेगाव पासून आसपासचे शहर/शहर/TP/CT खालीलप्रमाणे आहेत. * [[दौंड]] २४.० किमी. * [[बारामती]] २९.६ किमी. * [[श्रीगोंदा]] ३१.४ किमी. * [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]] ३२.५ किमी. * अंजनगाव ३४.१ किमी. :राजेगाव आणि आसपासच्या शाळा राजेगाव जवळच्या शाळांची यादी खालीलप्रमाणे आहे. * जि.प. शाळा ४.८ किमी. * हायस्कूल आणि कनिष्ठ महाविद्यालय ५.१ किमी. * जय प्रकाश हायस्कूल खेड ५.२ किमी. * नाना सखाराम वायसे जि.प.शाळेजवळ ६.३ किमी. * प्राथमिक शाळा टाकरारवाडी ६.७ किमी. :राजेगाव आणि आसपासचे समुद्रकिनारे राजेगावचा सर्वात जवळचा समुद्रकिनारा एन्नोर बीच 821.8 किलोमीटर अंतरावर आहे. राजेगावपासून आजूबाजूचे किनारे खालीलप्रमाणे आहेत. * एन्नोर बीच ८२१.८ किमी. * तिरुवोट्टीयुर बीच ८२५.२ किमी. * [[मरीना बीच|मरिना बीच]] ८३२.४ किमी. * सॅन्थोम बीच ८३४.० किमी. * अड्यार बीच ८३५.४ किमी. ==हवामान== येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात. [[मार्च महिना|मार्च]] ते [[मे महिना|मे]] पर्यंत [[उन्हाळा]], [[जून महिना|जून]] ते [[ऑक्टोबर महिना|ऑक्टोबर]] पर्यंत [[पावसाळा]] आणि [[नोव्हेंबर महिना|नोव्हेंबर]] ते [[फेब्रुवारी महिना|फेब्रुवारी]] पर्यंत [[हिवाळा]] असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४२० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== गावात महाभारततील पांडवकालिन शिवमंदिर [[भीमा नदी]] काठी आहे. तसेच गावात [[जिवा महाला]] यांचा जुना राजवाडा आहे ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== आजूबाजूची गावे आणि राजेगावपासून त्याचे अंतर खानोटा 4.9 किमी, [[लोणारवाडी (दौंड)|लोणारवाडी]] 10.3 किमी, [[हिंगणीबेरडी]] 11.7 किमी, [[देऊळगावराजे]] 15.4 किमी, बोरीबेल 15.8 किमी, रावणगाव 17.3 किमी, मालाडगाव 19 किमी, मालाडगाव 19 किमी . कार 20.3 किमी, लिंगाली 22.1 किमी , कौथडी 22.3 किमी , [[दौंड]] 23.9 किमी , [[जिरेगाव]] 27.2 किमी , [[कुरकुंभ]] 28.1 किमी , [[गिरीम]] 28.3 किमी , नानवीज 29.6 किमी , गार , [[पाटस (दौंड)|पाटस]] , कानगाव , वरवंड , पडवी , कडेठाण , नानगाव , दापोडी , देऊळगाव गाडा , बोरीपर्थी , खोपोडी , केडगाव , खोर , गलांडवाडी , खुटबाव , एकेरीवाडी , देलवडी , वाल्की , लडकतवाडी , उंडवडीगाव , उंडवडी , उंडवडी , वडगाव , कोळगाव बांडे , दहिटणे , पानवली , सहजपूर , बोरीभडक , डाळींब , पाटेठाण , यवत , पिलनवाडी , [[मलठण]] , नाथाचीवाडी , [[कासुर्डी (दौंड)|कासुर्डी]] , पांढरेवाडी , मिरवडी , हिंगणीवाडी , तेलेवाडी , नंदादेवी , वाखरी , रो . ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:दौंड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] 510gqryusfih5fzxyeiasiywczlyk6t 3 286003 2704078 2702921 2026-08-20T21:15:14Z Khirid Harshad 138639 2704078 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=संतोष गोरे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:३५, ७ जुलै २०२१ (IST) == जुन्या चर्चा == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! चर्चा क्रमांक ! पासून ! पर्यंत |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा१|जुनी चर्चा१]] | २०१५ | ३१ डिसेंबर २०२१ |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा२|जुनी चर्चा२]] | १ जानेवारी २०२२ | ३१ डिसेंबर २०२२ |} == विष्णुसहस्रनाम == हजारो पुनर्नावासह विष्णुसहस्रनाम भगवान विष्णूचे हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. हे हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र आणि लोकप्रिय स्तोत्र आहे. विष्णू सहस्रनाम ही महाभारतात उपलब्ध असलेली सर्वात लोकप्रिय आवृत्ती आहे. पद्म पुराण किंवा मत्स्य पुराणात आणखी एक आवृत्ती उपलब्ध आहे. प्रत्येक नाव विष्णूचे असंख्य गुण दर्शवितो. अनेक हिंदू कुटुंबे पूजेच्या वेळी ते पाठ करतात. असे मानले जाते की ते ऐकणे किंवा वाचणे मानवी इच्छा पूर्ण करते. अनुशासनपर्व (महाभारत) धडा 9 ते 14, आजोबा कुरुक्षेत्र भीष्म युधिष्ठिर शिकवण देण्यात आली होती. [[सदस्य:Goresm|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे 💬</span>''']] ०९:५४, ९ फेब्रुवारी २०२१ (IST) == भाषांतर == नमस्कार, तुमची मदत हवी आहे. Section translation टूल वापरून नवीन पाने तयार करताना मला अडचण येत आहे. मागील अनेक पानांना Rahul Gandhi असे नाव येत आहे. कृपया मार्गदर्शन करावे. धन्यवाद. [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:२४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :कृपया [https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?campaign=specialcx&title=Special:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा तसेच पुढील भाषांतरा करिता बुक मार्क मध्ये जतन करून ठेवा. ::याशिवाय जर शक्य असेल तर नवीन tab उघडून त्याला ऑप्शन मध्ये जाऊन desktop site ला टिचकी देऊन [https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा. फक्त हे थोडे नाजूक काम असेल. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपण दिलेला दुवा वापरून [[८०वे गोल्डन ग्लोब पुरस्कार]] हा लेख तयार केला. तरीही तीच समस्या येत आहे. (तत्पूर्वी cache देखील clear केली होती.) [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १९:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) : माझ्या बाबतीत पण समान समस्या आली होती. मी वेड चित्रपटाचे मराठीमध्ये भाषांतर केले असता शीर्षक नाव Prajakta Koli असे अचानक झाले. यामागचे कारण काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:४४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपल्या मोबाईलच्या सईमध्ये (cache मध्ये) जो जुना दुवा असतो, तो चुकून वापरल्या गेला की असे होते. असे होत असेल तरीही तुम्ही भाषांतर चालू असताना ते दुरुस्त करून योग्य ते मराठी शीर्षक देऊ शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) :::{{साद|अमर राऊत}} तुमच्या दोघांची अडचण लक्षात घेऊन मी एक भाषांतर केले, जे की योग्य झाले. मी वरती दोन दुवे दिलेत. तर दुसरा दुवा वापरून भाषांतर करून पहा. फक्त एकच की तत्पूर्वी 'ब्राऊसर च्या पर्यायात' जाऊन desktop site वर टिचकी द्या आणि मग वरील दुव्यावर जा. तसेच भाषांतर करत असताना सर्वप्रथम वरती जे लेखनाव येते ते देखील एडिट करून घ्या. यामुळे नक्कीच तुमची समस्या दूर होईल. कृपया एक लेख अजून निर्माण करा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{ping| संतोष गोरे}} दुसरा दुवा वापरून [[हजारों ख्वाइशें ऐसी|एक लेख]] तयार केला आहे. आता ती समस्या नाही, पण अडचण अशी आहे की यावेळी मोबाईल फारच लोड घेतो. संकेतस्थळ उघडेपर्यंत फार वेळ वाट पहावी लागते. Section translation जसं सोईस्करपणे आणि वेगात होतं, तसं इथं आशय भाषांतर वापरताना होत नाही. असो. :::तुमच्या सहकार्यासाठी खूप आभार. :::~ [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:१९, १७ जानेवारी २०२३ (IST) :: आज पुन्हा तीच समस्या, [[पश्चिम दिल्ली जिल्हा]] पान‌ तयार करताना मराठीमध्ये शीर्षक नाव दिले होते आणि पब्लिश केल्यावर अचानक शीर्षक West Delhi झाले, मी तपासून घेतले असूनही पुन्हा तीच समस्या आली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:००, २९ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}} यात आपली मदत हवी आहे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, २९ जानेवारी २०२३ (IST) == 2022 Wikipedia Asian Month Organizer Update == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear all WAM organizers, Happy 2023! Thank you for updating the Ambassador list. We will '''start issuing the Barnstar''' to all eligible participants by late January. All ambassadors will received an additional special Barnstar. Please be sure to update '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|the list]]''' if you haven't done so. We also provide a '''[https://docs.google.com/document/d/1t1UEXwVkTsP5oP0sQmE74302M1SUDrlFW-kz2uTT5X0/edit?usp=sharing certificate template]''' for you to edit and print out to your participants. Once again, thank you for organizing and participating the 2022WAM, we like to hear your comment. Much appreciate for filling, and spreading out this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link '''feedback survey''']. Look forward to seeing you again in 2023 WAM! best, Wikipedia Asian Month International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पाने वगळणे == [[Main other/doc]], [[साचा:Noping/doc]], [[चर्चा:Machindra Jayappa Galande]], [[“मोठी चोच असणारा कावळा"]], [[:वर्ग:Emoji असलेले लेख]], [[:वर्ग:इ.स. 2019 मधील मृत्यू]], [[:वर्ग:इ.स.ची वर्षे]], [[:वर्ग:सदस्य माहिती]], [[:वर्ग:मुक्तछंद]] कृपया ही पाने वगळावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:२१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{साद|Tiven2240}}, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी सुचवलेली काही अनावश्यक पाने काढून टाकली आहेत. पैकी सुरुवातीची दोन पाने काढून टाकायची आहेत का राहू द्यावी, कृपया खुलासा करावा. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{Done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १७:३६, २० जानेवारी २०२३ (IST) [[Meena]], [[:वर्ग:वापरकर्ता भारत]], [[:वर्ग:महाराष्ट्रातील शुद्धिकरण न केलेल्या पाण्याचा पुरवठा होणारी गावे]], [[साचा:भारताच्या शासकीय योजना]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१९, २१ जानेवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:३८, २१ जानेवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ.स. १९६६ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:इ.स. १९६७ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:प्राप्तिकरातुन बचत मिळ्णाऱ्या योजना]], [[चर्चा:विकिपीडिया प्रचालकांचा मनमानीपणा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४९, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:५५, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ. स. १९०१]], [[सदस्य:Kishor salvi 9]], [[सदस्य:किशोर साळवी]], [[साचा:Infobox sports competition event]], [[विकिपीडिया चर्चा:Lakhan Kumare]], [[सदस्य चर्चा:चतुर]], [[सदस्य:चतुर]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:३६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}}-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३२, २२ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[२०२२-२३ स्पेन महिला तिरंगी मालिका]], [[साउथ एशिया वर्ल्ड]], [[सदस्य:मांडव्य ऋषी]], [[सदस्य चर्चा:मांडव्य ऋषी]], [[प्रा डॉ दिलीप चव्हाण]], [[नाथ (गोरक्षनाथ मंदिर)]], [[सदस्य:तुषार भांबरे]], [[सदस्य चर्चा:तुषार भांबरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:११, १७ मार्च २०२३ (IST) [[विकिपीडिया:धूळपाटी/केवळ मराठी]], [[2015-17 आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग स्पर्धा]], [[2023 मणिपूर हिंसाचार]], [[सदस्य चर्चा:کوروش میهن بان]], [[कानडगाव]], [[कॉलेज ऑफ कॉम्प्युटर सायन्स, लातूर]], [[हा खेळ सावल्यांचा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:२४, २७ जून २०२३ (IST) :यातील दोन लेख वगळले असून, तीन लेखात भर घातली आहे. तर इंग्रजी आकडे असलेले पुनर्निर्देशित लेख नाव तसेच ठेवावेत असे मला वाटते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१९, २८ जून २०२३ (IST) [[:वर्ग:भाषाविषयक नियतकालिके]], [[गॅव्हिन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेन्ना]], [[मधुराणी गोखले प्रभुलक]], [[हिंदवी]], [[बीड जिल्ह्यात क्षेत्रफळानुसार सर्वात मोठा तालुका कोणता]], [[पुरंदर जिल्हा]], [[पद्दे ब्राह्मणाची आडनावे]], [[:वर्ग:तारखेनुसार वगळावयाचे लेख]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:३८, १३ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:११, ३० जानेवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == संदेश मिळाला == एकगठ्ठा पाठविलेला संदेश माझ्या चर्चा पानावर दिसत आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) : धन्यवाद. मी प्रथमच एकगठ्ठा संदेश प्रणाली वापरली आहे. कृपया सदरील संदेश मध्ये काही बदल/सुधारणा करावयास हवी होती किंवा पुढील काळात काय अपेक्षित आहे हे सुचवावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:२७, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ == [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या साठी पेज कसे सबमिट करायचं याचं मार्गदर्शन करा :कृपया [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr येथे जाणे] आणि submit वर टिचकी देणे. तेथे तुमचा लेखनाव टाकून सबमिट करणे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) धन्यवाद [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :या स्पर्धेत फक्त महिला चरित्रे (त्यापैकी १/२ महिला) या विषयावर लेख लिहिला तर सहभागी होता येईल का? किमान किती लेख लिहिले पाहिजेत?@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २१:०५, २० फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{साद|Ketaki Modak}} नमस्कार, आपण कमीत कमी एक नवीन लेख निर्माण केला किंवा असलेल्या लेखात ३,००० बाईटस पेक्षा जास्तीची भर घातली तरी चालेल. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या प्रकल्प पानावर जाऊन इतर माहिती व्यवस्थित समजून घेणे. येथे आपण पुरस्कार देखील प्राप्त करू शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०१, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::माहितीसाठी धन्यवाद.!! प्रयत्न करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:१६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::नमस्कार, ::०१) मी नावनोंदणी करून As a trial 'अतिथी भगवान शंकर' नावाची लोककथा submit केली होती. पण मला ती माझ्या account वरून delete करायची आहे, ती कशी करता येईल? ::०२) मी माझ्या अन्य चालू असलेल्या पानांमध्ये भर घालून स्पर्धेत भाग घेऊ इच्छिते, म्हणजे असलेल्या पानात भर घातल्यावर त्याची लिंक शेवटी एकदाच पाठवायची, ना? मार्गदर्शन कराल काय? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०८:५५, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#नमस्कार, आपला लेख सदरील यादीतून हटवला आहे. ::#आपण जो नवीन लेख लिहिणार आहात किंवा लेखात भर घालणार आहात, तो ३१ मार्च पूर्वी कधीही सबमिट करू शकता. त्याला काही बंधन नाही. शक्यतो आपले लिखाण पूर्ण झाले की सबमिट करावे, जेणे करून परीक्षकांना तो तपासणे सोपे जाईल.-:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#:मनापासून धन्यवाद. आपण सांगितले तसे करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:४८, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग आणि महिला संपादनेथॉन- २०२३ यातील सहभाग यामध्ये काही फरक आहे का? असेल तर काय, ते कळेल का? ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग - यामध्ये स्त्रियांवरील लेखन ::#::आणि ::#::महिला संपादनेथॉन- २०२३ यामध्ये स्त्रियांनी केलेले लेखन असे अपेक्षित आहे का? ::#::कृपया मार्गदर्शन हवे आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:०१, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#:::दोन्ही प्रकल्प हे वेगवेगळे असून, [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२३|महिला संपादनेथॉन- २०२३]] येथील नियम तसेच परीक्षक देखील वेगवेगळे आहेत. अधिक माहितीसाठी वरील दुव्यावर टिचकी देऊन तेथील नियम समजून घेणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:५०, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:४३, ४ मार्च २०२३ (IST) == Wikipedia Asian Month 2022 Campaign Survey - We'd like to hear from you! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> '''Dear WAM2022 organizors and participants,''' Once again, the WAM international team would like to hear your feedback by filling out the survey below. === [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link Wikipedia Asian Month 2022 Survey] === We apologize for the permission setting that was blocking many of you from open the survey, this problem have been fixed. Please share this survey with your community. We hope to see you again with a better version in the 2023 campaign. all the best, The WAM International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == कृपया माझी माहिती डिलीट करू नये पद्माकर कुलकर्णी == माझे विकिपीडिया वरील माहिती कृपया डिलीट करू नये ही आपणास विनंती आहे [[सदस्य:पद्माकर कुलकर्णी|पद्माकर कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:पद्माकर कुलकर्णी|चर्चा]]) ००:०२, १८ मार्च २०२३ (IST) :नमस्कार, विकिपीडिया हा एक मुक्त ज्ञानकोश असून ३२५+ भाषांत याचे लिखाण होते. सर्वत्र लिखाणाचे सारखे नियम असून त्यासाठी [[विकिपीडिया:परिचय]] आणि [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे]] किमान हे दोन लेख व्यवस्थित वाचावेत. तूर्तास इतकेच सांगू इच्छितो की विकिपीडियाचा वापर हा 'सोशल मीडिया' जसेकी फेसबुक, 'वैयक्तिक ब्लॉग', '' किंवा 'आत्मचरित्र लिखाण' यासाठी करता येत नाही. :न [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, १८ मार्च २०२३ (IST) ::{{साद|पद्माकर कुलकर्णी}}, कृपया लक्षात घ्यावे की आपली संपादने, आपण निर्मिलेली चुकीची पाने वारंवार हटवल्या गेली आहेत. आपल्या चर्चा पानावर तसेच येथे माझ्या चर्चा पानावर देखील आपणास सूचना देण्यात आल्या आहेत. परत एकदा सांगत आहोत की विकिपीडिया हा एक जागतिक विश्वकोश असून याचे काही नियम आहेत. विकिपीडिया चा वापर वैयक्तिक ब्लॉग अथवा सोशल मीडिया प्रमाणे करता येत नाही. कृपया आपण येथे पूर्वीच्याच अस्तित्वात असलेल्या पानांवर छोटी छोटी संपादने करत आपला सहभाग वाढवावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५७, ११ एप्रिल २०२३ (IST) == विकिडाटा दुरुस्ती == [[राजेश शृंगारपुरे]], [[नालासोपारा]], [[दुष्यंत वाघ]], [[बबन (चित्रपट)]], [[नाळ (चित्रपट)]], [[भारती आचरेकर]], [[आलोक राजवाडे]], [[रवी किशन]], [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक]], [[समीर आठल्ये]], [[चोरीचा मामला]] या पानांची विकिडेटा कलमे दुरुस्त करावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २६ मार्च २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:२६, २७ मार्च २०२३ (IST) [[रेवती लेले]], [[पक पक पकाऽऽऽक]], [[धुरळा (चित्रपट)]], [[मोगरा फुलला]], [[लग्न पहावे करून]], [[असेही एकदा व्हावे]], [[धुमधडाका]], [[तू तिथं मी (चित्रपट)]], [[पछाडलेला]], [[नायका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१२, ४ एप्रिल २०२३ (IST) [[सुजय डहाके]], [[देविका दफ्तरदार]], [[खडवली रेल्वे स्थानक]], [[खर्डी रेल्वे स्थानक]], [[गार्गी बॅनर्जी]], [[बाळकृष्ण शिंदे]], [[पिस्तुल्या]], [[बेफाम (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:१९, ५ एप्रिल २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, १२ एप्रिल २०२३ (IST) [[तुषार दळवी]], [[सक्षम कुलकर्णी]], [[कुंभ रास]], [[धनु रास]], [[मकर रास]], [[सिंह रास]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:४६, ५ मे २०२३ (IST) [[मच्छिंद्र कांबळी]], [[निपुण धर्माधिकारी]], [[पुष्कर जोग]], [[स्वप्नील बांदोडकर]], [[त्यागराज खाडिलकर]], [[अंशू गुप्ता]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २७ जून २०२३ (IST) [[नितीश चव्हाण]], [[प्रदीप शर्मा]], [[अर्नाळा किल्ला]], [[चतुरंग दंडासन]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४७, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[आमच्यासारखे आम्हीच]], [[सरीवर सरी (चित्रपट)]], [[साडे माडे तीन (चित्रपट)]], [[अग्निहोत्र (मालिका)]], [[शेम टू शेम]], [[नवरी मिळे नवऱ्याला (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०७, २२ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०२, २३ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == कार्यशाळा == श्री. संतोष गोरे सर नमस्कार, मराठवाडा मुक्तीसंग्रामाच्या अमृतमहोत्सवी वर्षानिमित्त पीपल्स महाविद्यालय, नांदेड येथे दिय ३.४.२०२३ रोजी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. त्यानिमित्त पान तयार करण्यात येत असताना ते आपल्याद्वारे नष्ट करण्यात येत आहे. तरी तसे करू नये ही विनंती. [[सदस्य:विकास कांबळे|विकास कांबळे]] ([[सदस्य चर्चा:विकास कांबळे|चर्चा]]) :{{साद|विकास कांबळे}} नमस्कार, कृपया कार्यशाळा घेतल्या नंतर पान बनवावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:०६, २७ मार्च २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:५८, ३० मार्च २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == घोडसगाव == [[घोडसगाव]] चे आचुक अक्षांश आणि रेखांश - 21°01'21"N 76°08'49"E हे आहेत, कृपया मराठी आणि ईंग्रजी विकी वर आपण हे अचूक पणे नोद्वावे.[[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १५:५१, २१ एप्रिल २०२३ (IST) :[[घोडसगाव]] लेखावरील संपादनाच्या माहितीस्तव कृपया मराठी लेख [[वानर]] तसेच इंग्रजी लेख [[:en:Gray langur|Gray langur]] हे लेख पहावेत. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी विकी == या विकीवर लेखकांची संख्या इतकी कमी का ? मराठी विकी लेखकानं लेखनासाठी हिंदी विकी वणी लॅपटॉप दान करते का ? [[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १०:३३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Rock Stone Gold Castle}} :#नमस्कार, ढोबळ मानाने हिंदी भाषा ही भारत भर बोलली आणि लिहिली जाते तर मराठी भाषा ही महाराष्ट्र आणि गोवा येथे. सबब हिंदी विकिपीडियावर सदस्य संख्या मराठी पेक्षा जास्त आहे. परंतु आपणास माहीत आहे का, की मराठी विकिपीडिया हा लेख संख्येच्या हिशोबाने इतर विविध प्रांतीय विकिपीडियांना मागे टाकत एक एक पाऊल पुढे जात आहे. :#हिंदी किंवा इतर विकिपीडियावर मोफत लॅपटॉप पुरवल्या जातो का नाही हे मला माहीत नाही. जर तसे काही असेल तर तुम्ही तो मिळवण्यास स्वतंत्र आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४५, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी गझलसंग्रह == :आपण मराठी गझलसंग्रह येथून काही एन्ट्री काढून टाकल्या आहेत. त्या का काढून टाकल्या ते कळेल का? माझी सोनचाफा ( इंदुजी) हि ७९ व्या ओळीतील एन्ट्री आपण का काढून टाकली? [[सदस्य:Induji.in|Induji.in]] ([[सदस्य चर्चा:Induji.in|चर्चा]]) १७:३३, २७ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Induji.in}}, नमस्कार आपण नक्की कोणत्या लेखाबद्दल बोलत आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३६, २७ एप्रिल २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == चुकीचे पुनरनिर्देशित असलेली पान == [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] या लेखाचे मराठी पुनरनिर्देशन [[इस्लाम]] या वर होत आहे, परंतु , [[इस्लाम]] हे इंग्रजी पुष्ट [[:en:Islam|Islam]] वरून पुनरनिर्देशित होत असल्याने गोंधळ निर्माण होत आहे, [[इस्लामचे पाच आधारस्तंभ]] नवीन पुष्ट तयार करून त्यास [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] ला पुनरनिर्देशित करण्याची गरज आहे. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] अशा प्रकारच्या लेखांना दुरुस्त करण्यासाठी, तुम्हाला काळवण्या वैतीरिक्त अजून काय करता येईल? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २२:०२, २८ मे २०२३ (IST) :होय, तुम्ही 'इस्लामचे पाच आधारस्तंभ' असा नवीन लेख लिहू शकता. इतर भाषेतील लेख मराठी लेखास जोडण्याच्या पद्धतीला आंतरविकीदुवा म्हणतात. ते तुम्हाला अनुभवाने जोडता येईल. तूर्तास कोणाही जाणकारास संदेश देऊन तुम्ही काम करून घेऊ शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २९ मे २०२३ (IST) ::धन्यवाद! [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:२६, १ जून २०२३ (IST) == सफर (इस्लामीक दुसरा महिना) == [[सफर (इस्लामी दुसरा महिना)]] या पानावरील आपण केलेल्या बदल बद्दल येथे सांगाल? [[सफर (इस्लामीक दुसरा महिना)]] या नावाने मी पुष्ट तयार केले होते तुम्ही ते का हटवला व तसेच वर्ग देखील हटवले [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:३३, १ जून २०२३ (IST) :पान हटवले नाही, अभय नातू यांनी स्थानांतरित केले. तुम्ही निर्माण केले वर्ग हे अनावश्यक असून इंग्रजी वर्गाची नक्कल होती. तसेच अजून काही वर्गात दुरुस्ती करणे आवश्यक आहे. तूर्तास तुम्ही लिखाण करावे. वर्ग दुरुस्ती परत करता येईल. आणि हो, बरेच लेख हे भाषांतरित करताना अशुद्ध मराठीत लिहिले जात आहेत. अपेक्षा आहे तुमचे लेख आरामात वाचून, पुनर्लिखाण. कराल. [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका ]] मधील प्रस्तावना/ पाहिला परिच्छेद पहावा, तो मी दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न केला आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, २ जून २०२३ (IST)का ::होय, [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका]] हा लेख सध्या अपूर्ण आहे... अमराठी तर ठीक आहे परंतु वर्ग अनावश्यक आहे हे आपण कोणत्या आधारावर ठरवतात? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) ०८:३९, ३ जून २०२३ (IST) :::अनेक कारणे आहेत. :::उदाहरणार्थ: वर्ग:अरबी भाषेतील मजकूर असलेले लेख - हा वर्ग त्याच लेखात जोडता येतो ज्यात अरबी भाषेतील विविध आयात, मोठा परिच्छेद लिहिलेला आहे. एक दोन शब्द अरबी भाषेत असतील तर त्याची गरज नाही. तसेच अनेक लेखात जर अरबी भाषेतील उतारे असतील तरच वर्ग बनवायचा असतो. त्या व्यतिरिक्त लेख नाव कसे ठेवायचे यासाठी इतर नावे तपासावित, जसे की हिंदी भाषेतील मजकूर / हिंदीतील मजकूर / हिंदी भाषेमधील मजकूर वगैरे वगैरे. हे वेगवेगळे अस्तित्वात असलेले वर्ग पाहून त्याला मिळता जुळता वर्ग बनवावा. याही पेक्षा महत्वाचे म्हणजे असा कोणता इतर वर्ग आहे का हे देखील पाहावे लागते. असे अनेक मुद्दे असतात. या करिता आपण केवळ लेख लिहावा आणि उपलब्ध असलेला वर्ग जोडावा. जर नवीन वर्गाची गरज असेल तर @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] जोडतील.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, ३ जून २०२३ (IST) ::::[[सदस्य:संतोष गोरे|@संतोष गोरे]] सांगितल्या बद्दल ध्यवाद, वर्ग जोडण्या बाबत मी @अभय नातू यांना कळवीन, परंतु एक वर्ग जोडणे आवश्क आहे "इस्लामी दिनदर्शिकेचे महिने " [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:१५, ३ जून २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:०७, २६ जुलै २०२३ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लेख नाव बदल == कृपया [[उस्मानाबाद]] आणि [[जेसलमेर]] ही पाने [[धाराशिव]] आणि [[जैसलमेर]] या नावांकडे स्थानांतरित करावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:५७, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:११, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::जसे संदेश यांनी औरंगाबाद लेखाचे छत्रपती संभाजीनगर नावास स्थानांतरण केले, तसे वरील दोन्ही लेख अजून योग्य नावास स्थानांतिरत झाले नाहीत. कृपया ते करावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:५६, ८ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अ‍ॅन फ्रँक]] हा लेख सुद्धा [[ॲन फ्रँक]] या अचूक व योग्य नावाकडे स्थानांतरित करावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१०, ११ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अंदमान आणि निकोबार]] या लेखाचे [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] या बरोबर नावाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:५९, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) :का, अंदमान आणि निकोबार बेटे ? अचूक नाव कोणते आहे?- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५७, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::दोन्ही नावे योग्य आहेत, कोणत्याही एका नावाकडे स्थानांतरित करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४१, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/10&oldid=25451576 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। [[विशेष:योगदान/110.224.16.31|110.224.16.31]] १६:५४, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :क्षमा असावी, सदरील व्यक्ती ही अजून लेख लिहिण्या इतपत उल्लेखनीय नाही. सबब सध्या तरी यावर लेख लिहिला जाऊ शकत नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:२१, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) == नमस्कार... == नमस्कार [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १४:४८, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) :नमस्कार :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३५, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) ::दादोजी खोमणे हे मराठी पेज मी तयार केले आहे तर त्यात लोकं सारखे बदल करत आहेत....तर..ते पृष्ठ लॉक की करावे...ते मला कळेल का.. [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १६:२८, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :::नमस्कार, विकिपीडिया वरील कोणताही लेख, कोणीही संपादित करू शकतो. अशाच प्रकारे त्यात अतिरिक्त माहितीची भर टाकली जाते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:०३, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == बॉटफ्लॅग == [[सदस्य:CommonsDelinker]] यांस इंग्लिश विकिपीडियावर बॉटफ्लॅग दिलेला आहे, त्यानुसार मराठी विकिपीडियावर सुद्धा त्यांना बॉटफ्लॅग देण्यात यावा म्हणजे त्यांची संपादने 'अलीकडील बदल' येथे दिसणार नाहीत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:४३, २० जून २०२३ (IST) :करायला काही हरकत नाही. परंतु खरे तर याची संपादने अत्यल्प असून, याद्वारे एखाद्या लेखातून चित्र हटवल्याचे निदर्शनास येताच तिथे नवीन चित्र जोडता येते. सबब या दृष्टिकोनातून याला बॉट फ्लॅग नाही दिला तरी चालेल असे मला वाटते. तसेच @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], कडे बॉट फ्लॅग चा अधिकार आहे. तेव्हा त्यांनी यावर आपले मत व्यक्त करावे असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४७, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::संतोष गोरे यांच्याशी सहमत. अद्याप या बॉटच्या कामाचा उपद्रव वाटत नाही. अधिक बदल होउन त्यामुळे इतरांचे बदल सारखे झाकले जाऊ लागले तर बॉटफ्लॅग देउयात. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०६, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[:m:Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> What are your plans to arrange Asian Month 2023 Marathi? I am interested to participate. [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:२९, २१ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]], नमस्कार, आपल्या सहभाग आणि उत्कंठेबद्दल धन्यवाद. लवकरच या प्रकल्पाबद्दल मराठी विपी वर सूचना देण्यात येईल. :cc:@[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] आणि @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०३, २२ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == नोव्हेंबर मुखपृष्ठ सदर == नमस्कार, नोव्हेंबर महिन्यात बदलून [[हंपी]] हा लेख सदर करावा असे सुचवत आहे. कृपया या लेखावर एकदा नजर घालावी व उचित बदल करावेत ही विनंती. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन#हंपी]] धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१६, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) :नमस्कार, लेख विस्तृत आणि सुंदर आहे, परंतु यात लाल दुवे तसेच भाषांतरामुळे काही व्याकरणाच्या चुका देखील झाल्या आहेत. तसे प्रमाण कमीच आहे. लेख बऱ्यापैकी व्यवस्थित झाला असे वाटले की मी आपल्याला तसे कळवतो. सध्या मी थोडा व्यस्त असल्याने, काम थोडे हळू हळू होईल असे वाटते.:- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३५, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::@[[सदस्य:Nitin.kunjir|Nitin.kunjir]] नमस्कार, यात आपले योगदान पण दिसून येत आहे. कृपया सदरील लेखावर एक नजर फिरवावी आणि काय कमी जास्त आहे ते सुचवावे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आकाराम दादा पवार यांच्या विकिपीडिया पानाच्या पुनर्स्थापनेची विनंती == नमस्कर, काहि दिवसा अघोधर "[[आकाराम दादा पवार]]" या बद्दलच्या विकिपीडिया पानाला संदर्भांच्या अभावी हटवले आहे. मात्र, माझ्या मते, लिहिलेल्या माहितीची अचूकता सिद्ध करू शकणारे पुरेसे संदर्भ आहेत. [[आकाराम दादा पवार]] यांनी लोकांसाठी आणि देशासाठीही मोलाचे योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या कार्याबद्दल लोकांना माहिती असणे महत्त्वाचे आहे. मी विनंती करते की तुम्ही विकिपीडिया वर पान पुनर्स्थापीत करा . जर आवश्यक असेल तर, माहितीला आधार देणारे अतिरिक्त संदर्भ देण्यासाठी मी तयार आहे.[[आकाराम दादा पवार]] सारख्या व्यक्तींचे सकारात्मक योगदान ओळखणे आणि त्यावर प्रकाश टाकणे महतवाचे आहे . या विषयाकडे तुमचे लक्ष दिल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:Manasi.M.Pawar|Manasi.M.Pawar]] ([[सदस्य चर्चा:Manasi.M.Pawar|चर्चा]]) १३:५०, १५ डिसेंबर २०२३ (IST) :{{साद|Manasi.M.Pawar}}, नमस्कार, आपल्या सदरील लेखावर संदेश हिवाळे यांनी [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/सदस्य_चर्चा:Sandesh9822 त्यांच्या चर्चा पानावर] उत्तर दिले आहे. काही शंका असतील तर तेथे पुढील चर्चा करू शकता. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:५९, १८ डिसेंबर २०२३ (IST) == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १२:२१, १८ जानेवारी २०२४ (IST) </div></div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ०३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == एक लेख जोडा == [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] या लेखात मला एक नाव जोडायचे आहे– 👉🏻[[हेगे गींगोब]]👈🏻, धन्यवाद! --[[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) ०८:१६, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :ठीक आहे जोडूया. याच सोबत [[फेब्रुवारी ४]] मध्ये मृत्यू या मथळ्या खाली आपण सदरील लेखनाव जोडू शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०८, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::सल्ल्याबद्दल धन्यवाद, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे मी ते संपादन केले -- [[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) २३:००, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == कृपया इतर संपादकांना मदत करा == आपण अलीकडे [[सदस्य:Sohan wankhade]] यांचे सदस्य पान (Userpage) [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2326837&oldid=2326800 पूर्णपणे रिक्त केले] होते [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2327312&oldid=2327310 ते ही अनेक वेळा]. आपले कारण "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर" होते. मी तुमचे लक्ष [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]] वर आणू इच्छितो, हे धोरण प्रत्येक विकिपीडियाच्या सदस्य पानांवर लागू होते (दुर्दैवाने ते मराठी विकिपीडियावर अस्तित्वात नाही, पण तरीही मराठी विकिपीडियावर लागू होते.) त्यात स्पष्टपणे "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed" लिहिले आहे. त्यामुळे तुम्ही जे केले त्याऐवजी काही मजकूर तिथेच राहू द्यायला हवे होते आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे. धन्यवाद. (You recently had completely blanked User:Sohan wankhade's userpage multiple times. Your reason was "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर". I would like to bring your notice to [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]], a policy applicable to all wikipedias' userpages (unfortunately it doesn't exist in marathi wikipedia, but is still applicable). It clearly says "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed'. So you should rather have let some content stay there and explain him why you reduced it. By the way, I have did it. Thank you.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १९:४३, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :{{साद|ExclusiveEditor}}नमस्कार, कृपया काही अतिरिक्त खुलासे कराल तर फार बरे होईल. :# ''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'' - आजपर्यंत मी कुणाकुणाला मदत केली नाही त्यांची नावे येथे नमूद करावीत. :# ''Redundancy'' - आपण येथील संपादन सारांश मध्ये Redundancy (म्हणजे अतिरेक) असे नमूद केले आहे. मी नक्की कशाचा अतिरेक केला आहे? :# ''ते ही अनेक वेळा'' - मी नक्की सदरील सदस्याचे सदस्य पान कितीवेळा रिकामे केले याची निश्चित संख्या येथे नमूद केल्यास अजून बरे होईल. :# ''आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे'' - आपण Sohan wankhade यांचे चर्चा पान तपासले आहे का? उलट मी तरी त्यांना एकवेळा सूचना दिली आहे; आपण कधी आणि कुठे दिलीय? :::: अपेक्षा आहे की योग्य आणि मुद्देसूद उत्तरे द्याल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:१८, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) तुमच्या प्रश्नाची उत्तरे: # मी सहमत आहे की तुम्ही इतरांना मदत करण्यासाठी खरोखरच एक प्रशंसनीय काम केले आहे आणि "'''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'''" हे शीर्षक अंशतः चुकीचे असू शकते, परंतु मला असे म्हणायचे आहे की फक्त या एका प्रकरणात तुम्ही User:Sohan wankhade यांशी बोलायला हवे होते. # तुमच्या चर्चा पानावरील माझे दुसरे संपादन तांत्रिक(Technical) होते, ज्यात मी माझी 'डिझाइनशिवाय डुप्लिकेट स्वाक्षरी' काढून टाकली. त्यामुळे माझे संपादन सारांश 'Redundancy' होते आणि तुमच्याशी संबंधित नव्हते. # मी तुमचे पहिले संपादन "'''पूर्णपणे रिक्त केले'''" या शब्दासह ''विकिलंक'' केले आहे आणि सोबतच '''"ते ही अनेक वेळा'''" तुमच्या पुन्हा रिक्त केलेल्या संपादन सोबत ''wikilink'' केले होते. अशा प्रकारे मी तुमच्या दोन्ही संपादनांचा अप्रत्यक्षपणे उल्लेख केलेले आहे. # तुम्ही त्याला (UserːSohan Wankhade) सांगायला हवे होते की वापरकर्ता पानावर फक्त '''काही''' विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला '''परवानगी आहे'''. तुम्ही त्याच्यासाठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|चुकीचा धोरणात्मक लेख]] देखील जोडले आहे, कारण त्यात त्याच्या प्रकरणाचा (कविता) कुठेही उल्लेख केलेला नाही, पण स्वत: लिहिलेल्या कवितांना परवानगी नाही या निष्कर्षावर तुम्ही कसे पोहोचलात हे देखील त्याला सांगितले नाही. # ''आपण कधी आणि कुठे दिलीय (सूचना)?''- कृपया माझे संपादन सारांश पहा: [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Sohan_wankhade&action=history UserːSohan wankhade's history] आणखी दोन गोष्टीː * मी मान्य करतो की मी लिहिण्यासाठी मशिन ट्रान्सलेशन वापरतो कारण मराठीत टाईप करण्यास खूप वेळ लागतो, तथापि मला मराठी माहित आहे, आणि माझे लेखन पुरेसे वाचनीय आहे. *मला तुमच्याशी वाद घालायचे नाही आणि तूम्ही माझे शत्रूही नाही आहात. मला फक्त तूम्च्याकडे या घटनेची नोंद करायची होती, आणि नवीन वापरकर्त्यांना ते स्वतः समस्याग्रस्त आहेत असे वाटणार नाही याची खात्री करून घ्यायची आहे कारण त्यांना असे वाटल्यास ते मदत करणार नाहीत. (कोणतेही शब्दलेखन चुकीचे असल्यास क्षमस्व.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १५:५७, १३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :* ३. ''पूर्णपणे रिक्त केले'' आणि ''ते ही अनेक वेळा'' - माफ करा, दोन वेळा (twice) आणि अनेकवेळा (multiple times) यात फरक आहे. मी सदरील सदस्याचे सप्टेंबर २०२३ मध्ये सदस्य पान केवळ दोन वेळा रिक्त केले आणि त्याच सोबत त्यांच्या चर्चा पानावर एक सूचना टाकली होती. त्यानंतर देखील सदरील सदस्य स्वतःचे सदस्य पान पुन्हा पुन्हा संपादत होते. जास्त गंभीर सूचना दिल्यास सदस्य विकिपीडियावर येणे कमी करू शकतो, म्हणून मी त्यांच्या कडे थोडे दुर्लक्ष केले. माझ्या मते असे करणे योग्य होते. :* ४. ''वापरकर्ता पानावर फक्त काही विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला परवानगी आहे. तुम्ही त्याच्यासाठी चुकीचा धोरणात्मक लेख देखील जोडले आहे'' - कृपया बारकाईने निरीक्षण करावे, सदरील सदस्य सात वर्षांपासून विकिपीडियावर असून या पूर्ण कार्यकाळात त्यांनी मराठी विपी वर आजपावेतो तब्बल २० संपादने केली असून ती सर्व केवळ स्वतःच्या सदस्य पानावरील आहेत. त्यांनी अजून एकही उपयुक्त संपादन केलेले नाही. याचा अर्थ सदरील सदस्य विकिपीडियाचा वापर [[अनुदिनी]] (personal blog) प्रमाणे करत आहे. यासाठी आपण त्यांच्या विकिमिडिया वरील संपादनाचा [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Sohan_wankhade हा इतिहास] पहावा. येथे त्या ठिकाणच्या प्रचालकानी Out of Scope, personal photo असा शेरा दिला आहे. हेच माझे म्हणणे मराठी विपी वरील संपदानाबाबत आहे. यासाठी मी तुम्हाला दोन दुवे देतो, इंग्रजी [[en:Wikipedia:User pages#What may I not have in my user pages?|What may I not have in my user pages?]] (तुम्हाला इंग्रजीचा सराव जास्त आहे म्हणून) आणि मराठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे#विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे|विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे]]. सदरील नियम मला जास्त महत्वाचा वाटतो. माझा सारांश - सदस्य विपिवर योगदान देत असल्यास त्याचा हेतू शुद्ध मानल्या जाऊ शकतो. अशा वेळी त्याने सदस्य पानावर माहिती चौकट साचा जोडणे, सुविचार, आपला विपत्र पत्ता देणे, फेसबुक सहित इतर समाज माध्यमांचे दुवे देणे चालू शकते (जसे की तुम्ही म्हणत आहात). परंतु जर तो केवळ सदस्य पानावर वारंवार संपादन करत असेल तर तो हेतू पूर्वक ब्लॉग प्रमाणे विपीचा दुरुपयोग करत असतो. :: ''वि. सु. - सप्टेंबर २०२३ पासून मी सदरील सदस्यांकडे ([[सदस्य:Sohan wankhade]]) दुर्लक्ष केले होते. परंतु तुम्ही आज तब्बल सहा महिन्यांनी अनाकलनीय रित्या त्यांची बाजू मांडत आहात म्हणून आता त्यांच्यावर जास्त लक्ष दिल्या जाईल. कदाचित ते प्रतिबंधित देखील होऊ शकतील. -:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:३८, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०१:०४, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation help == Hi, can you please translate (localize per your wiki) [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json|these summaries]] in Marathi for the bot? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १२:५४, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :Hi, as per my opinion, most of the part is already translated in Marathi. Translation of the table isn't necessary. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] , am I right? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:१९, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::Just to confirm, are you talking about the edit summaries listed in [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json]]? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १८:१८, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :::Yes. I am talking about the same. Which part do you want to translate in Marathi? As per my knowledge the table is a software programming language, about which I have no idea. For more kindly get the help from @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] or @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], they may help you. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:३७, २३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०२:०५, ३० मार्च २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २०:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = 91 words) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २३:३०, ८ जून २०२४ (IST) == राजगड तालुका मॅप Add करा == https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Velhe_tehsil_in_Pune_district.png [[विशेष:योगदान/2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA|2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA]] ०९:५१, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. [[विशेष:योगदान/2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9|2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9]] १४:१९, ३१ ऑगस्ट २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[विशेष:योगदान/2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176|2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176]] १३:१६, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == विनाकारण माहिती आणि संदर्भ खोडल्याबद्दल == हुंडा या लेखात मी काही माहिती जोडली होती. ती माहिती खोडण्याचे काहीही सबब किंवा कारण दिलेले नाही. माहिती चुकीची होती का? याचा खुलासा आपण करावा [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २०:५२, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) :# नमस्कार, काहीतरी कारण असेल म्हणून माहिती उडवली असेल ना, मग तिथे विनाकारण हा शब्द योग्य आहे का? असो, विषय बदलायला नको. :#आपण अनेक लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. मुळात बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच लेखात ती माहिती जोडणे अपेक्षित आहे. वेडात मराठे वीर दौडले सात हा चित्रपट बशीर मोमीन कवठेकर यांच्या कादंबरीवर आधारित आहे सबब, तिथे माहिती जोडणे ठिक आहे. परंतु आपण [[हुंडा]] आणि [[भारतातील हुंडा प्रथा]] या दोन लेखात समान मजकूर जोडलात, हे अयोग्य आहे. हुंडा हा शब्द जिथे जिथे आला तिथे लगेच एकसमान माहिती जोडणे हे अपेक्षित नाही. :#आपण [[भारतातील हुंडा प्रथा]], [[हुंडा]], [[मराठी रंगभूमी]], [[आणीबाणी (भारत)]], [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[नाटक]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. या पैकी [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडणे हे योग्य आहे. परंतु बशीर मोमीन कवठेकर यांनी केलेले विविध कार्य प्रत्येक वेगवेगळ्या लेखात जोडण्या ऐवजी बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच जोडणे अपेक्षित आहे. तरीही मी केवळ हुंडा आणि भारतातील हुंडा प्रथा या दोन लेखातील माहिती तितकी उडवली आहे. कृपया कवठेकर यांची योग्य ती विश्वकोशीय माहिती आपण त्यांच्या नावातील लेखात जोडताल असे अपेक्षित आहे. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५०, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::नमस्कार, ::आधी माहिती खोडताना त्याचे कारण दिले नव्हते म्हणूनच विनाकारण म्हटले. एखाद्याला व्याकरण आवडणार नाही, एखाद्याला भाषातले शब्द प्रयोग आवडणार नाहीत ..असं बरच काही असू शकते. त्यामुळे, विशेषता, दुसऱ्याची माहिती जेव्हा आपण खोडतो तेव्हा थोडेसे स्पष्टीकरण देणे उचितच ठरेल. ::वाचक जेव्हा विकिपीडियावर कोणताही विषय वाचतो तर तेव्हा एकसंध आणि परिपूर्ण माहिती तेथे उपलब्ध असेल तर ते वाचकास निश्चितच फायद्याचे ठरते. त्यामुळे असे माहिती किंवा संदर्भ जोडणे यात गैर काही नाही. [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २१:१५, १७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२३, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२७, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], नमस्कार, अनंतराव थोपटे या लेखात माहिती चौकट जोडली आहे. आपण ती व्यवस्थित भरावी. काही शंका निर्माण झाल्या तर त्या येथे विचाराव्यात. कोणतीही घाई करू नये. तसेच सदरील लेख हा भाषण किंवा व्यक्ती चरित्र लिहल्या सारखा झाला आहे. जमल्यास [[विलासराव देशमुख]] या लेखाचा अभ्यास करून त्या प्रमाणे अनंतराव थोपटे हा लेख लिहावा. भाषा शैली विश्वकोशीय असावी, ललित लिखाण किंवा भाषणा प्रमाणे नसावी. योग्य ते संदर्भ जोडावेत. विशेषणे तसेच स्तुतीसुमने टाळावीत. आणि हो चुका होऊ द्या आपण त्या हळू हळू दुरुस्त करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:१०, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे image upload करणे == <nowiki>https://atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki> [[विशेष:योगदान/2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80|2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80]] १६:१०, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर image upload करणे == <nowiki>https:[[//atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki>]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १६:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], आपण सनोंद (म्हणजे लाँग इन) करून येथे संपादने करावीत. अन्यथा ना लेख व्यवस्थित होईल ना तुम्हाला मार्गदर्शन करता येईल. यापुढे दक्षता घेणे. आणि हो अकारण चुकीची संपादने चालूच ठेवल्यास कोणताही प्रचालक सदरील लेख कायम उडवेल, सबब सूचनांकडे दुर्लक्ष करू नये. याच बरोबर कोणत्याही संकेतस्थळावरील चित्र येथे जोडता येत नाही. यासाठी विकिमिडियावर ते उपलब्ध असावे लागते, आणि तेही स्वतः काढलेले प्रताधिकार मुक्त (म्हणजे कॉपी राईट फ्री) असावे लागते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- सदस्य:Betty2407@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मार्गदर्शन हवे == ०१) मजकूर लिहून तो publish करत असताना, मराठी अनिवार्यता असा संदेश येत आहे. तो का? ते कळत नाहीये. कारण मजकूर मराठीमध्येच लिहीत आहे. तसा संदेश आल्यावर काय करावे? ०२) एखादा ब्लॉग official असेल तरीही त्याचा संदर्भ दिलेला चालत नाही का? (तेव्हाही 'मराठी अनिवार्यता' असा संदेश येत आहे. आणि मग dismiss करावे लागत आहे.) तुमच्या admin ला कळवा असे त्यात नमूद केले आहे. ते कोणाला व कसे कळवायचे हे कळत नाहीये. कृपया मार्गदर्शन करावे, ही विनंती. धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:२५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :सदरील अडचण [[ज्युडिथ टायबर्ग]] साठीची आहे का? मजकूर जोडताना त्यात संदर्भ नीट जोडला होता का? कदाचित त्यात काही गल्लत झाली असेल. मराठी विकिवर ब्लॉग आणि यूट्यूब वरील विशिष्ट लिंक पोस्ट होत नाहीत. जर ब्लॉग जोडायचा असेल तर माहिती चौकट किंवा बाह्य दुवे मध्ये जोडला जाऊ शकतो, इतरत्र नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:००, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::ता.क. तुम्ही संपादन करत असताना जुडिथ, थिओसिफिकल तसेच असे काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या. याच सोबत वर्डप्रेसचा दुवा स्व प्रकाशित ब्लॉग म्हणून ओळखला. यावर उपाय म्हणजे इंग्रजी शब्द मराठी अक्षरात लिहिताना थोडे बहुत बदल करून लिहिणे. तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१०, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::०१) हो, त्याच लेखाबाबत ही अडचण येत आहे. संदर्भ म्हणून ब्लॉग जोडायचा असेल तर कसे करावे? ::०२) <u>काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या.</u> - मी काम तसेच पुढे चालू ठेवू ना? काही अडचण नाही ना? ::०३) <u>तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत....</u> ते संदर्भ वगळता येण्यासारखे नाहीयेत. कारण त्यावरच अधिक authentic data उपलब्ध आहे. काय करावे? ::धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २०:५८, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :::इतर भाषिक शब्द म्हणून जरी सूचना आली तरीही आपण काम चालू ठेवावे. काही हरकत नाही. वर्डप्रेस, समाज माध्यमे (सोशल मीडिया) आणि इतर सर्व अनुदिनी (ब्लॉग) संदर्भ म्हणून अजिबात जोडू नका. संदर्भ लगेच नाही मिळाला तरी चालेल.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::::ठीक. धन्यवाद!! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:३९, ७ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == Khadaan (Marathi translation) == @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], I was editing the Marathi version of the article Khadaan [https://mr.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributions-page&from=en&to=mr&page=Khadaan&targettitle=%E0%A4%96%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8&revision=1275487694 <nowiki>[1]</nowiki>]. I shall be greatly obliged if you see the technical faults here and publish it. Thank you [[सदस्य:Chachajaan|Chachajaan]] ([[सदस्य चर्चा:Chachajaan|चर्चा]]) १९:०५, १३ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == टूल == कॉपी आहे कि नाही चेक करण्यासाठी Tool असेल तर लिंक द्या सर [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १७:१४, ४ मार्च २०२५ (IST) :https://copyvios.toolforge.org/?lang=mr :फक्त एवढी काळजी घेणे की विकिपीडियावरून इतरत्र देखील मजकूर कॉपी पेस्ट केलेला असू शकतो. त्यामुळे इतर संकेतस्थळावरून विपी वर आलाय का विपी वरून इतरत्र गेलाय, याचा निर्णय विचार करून घ्यावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५३, ४ मार्च २०२५ (IST) == नारी शक्ती पुरस्कार विजेते == नमस्कार, तुम्ही नारी शक्ती पुरस्कार विजेत्यांवरील लेख तयार करीत असलेले पाहून आनंद झाला. या प्रत्येक विजेत्या आपल्या समाजासाठी उदाहरण आहेत. त्यांच्यावर लेखांद्वारे प्रकाशझोत घातल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:०१, १५ मार्च २०२५ (IST) :धन्यवाद सर.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:५५, १५ मार्च २०२५ (IST) == Files without a license == Hi! It seems that you are the only one that is deleting files without a license. You may have told me earlier but what is the reason that you (or someone else) does not delete all of the files in one massdelete? If it is because of the flooding of recent changes then [[:m:Meta:Flood flag]] could be a solution. Or is the reason that you are doing some checks of the files before you delete them? [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१५, १६ मार्च २०२५ (IST) :Hi, my english is not so fair. So kindly ignore my mistakes. :# I have no bot as well don't know how to use it. :# there may be flooding of in recent changes. :# And yes I check properly every file before deleting it. ::That's why it takes more time. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५४, १६ मार्च २०२५ (IST) :: Thank you! Your English is good enough for me. I'm not a native English speaker either :-) And even if I was I would not care about any errors. :: You do not need a bot to delete files faster. You can use a script (see tip at [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]). But you would still flood recent changes unless you get flood flags implemented here. :: Checking files manually takes a lot of time. Too bad the other admins does not help you. Have you found any errors so far? If there are any known types of errors I might be able to have my bot remove the deletion template from similar files. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१२, १७ मार्च २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] thanks for your valuable suggestion. Still now there are two problems. :::# it's flooding in recent changes. :::# as an admin, I am checking each and every file before deleting. ::::So, still it will take some time from my side. Once again thanks for your support.- :::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:०३, १७ मार्च २०२५ (IST) ::::As long as more files are fixed/deleted than new files are uploaded it is good :-) I will try to move more files to Commons ([[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] / [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १५:१५, १७ मार्च २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १४:३४, २६ मार्च २०२५ (IST) == विकीडाटा कलम दुरुस्ती == कृपया, खालील पानांची विकीडाटा कलमे दुरुस्त करावीत. # [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:दिल्ली विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:बिहार विधानसभा निवडणुका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१७, २६ एप्रिल २०२५ (IST) :{{Done}} --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १३:२४, २६ एप्रिल २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:२००२ राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:२०१० राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:उल्हासनगर]] ::# [[:वर्ग:कंदहार]] ::# [[:वर्ग:बीजिंग]] ::# [[:वर्ग:क्वांगचौ]] ::# [[:वर्ग:मस्कत]] ::# [[:वर्ग:जेरुसलेम]] ::# [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:झांबियामधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:सीरियामधील शहरे]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:००, २ मे २०२५ (IST) :::{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४१, ३ मे २०२५ (IST) ::::फक्त [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] साठी अचूक वर्ग सापडला नाही. कदाचित [[:en:category:Municipalities of Iceland|Municipalities of Iceland]] असावा. @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] नक्की सांगाल का. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४६, ३ मे २०२५ (IST) ::::: [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] मी दुरुस्त केले आहे, फक्त [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] चुकीच्या पानाशी जोडले आहे. [[:en:category:Cities in Iran]] हे योग्य पान आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१०, ३ मे २०२५ (IST) {{साद|संतोष गोरे}} # [[:वर्ग:सुदानमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कोसोव्होमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कँडी]] # [[:वर्ग:मेरठ]] # [[:वर्ग:हंपी]] # [[:वर्ग:आग्रा]] # [[:वर्ग:जोरहाट]] # [[:वर्ग:बंगळूर]] # [[:वर्ग:जाफना]] # [[:वर्ग:गुवाहाटी]] # [[:वर्ग:प्रयागराज]] # [[:वर्ग:विजयवाडा]] # [[:वर्ग:बेळगांव]] # [[:वर्ग:गुलबर्गा]] # [[:वर्ग:अलीगढ]] # [[:वर्ग:फैजाबाद]] # [[:वर्ग:तुलूझ]] # [[:वर्ग:नीस]] # [[:वर्ग:बोर्दू]] # [[:वर्ग:लेंस]] # [[:वर्ग:कराची]] # [[:वर्ग:नेपियर]] # [[:वर्ग:वेलिंग्टन]] # [[:वर्ग:विशाखापट्टणम]] # [[:वर्ग:मोरोक्कोमधील शहरे]] # [[:वर्ग:पनामामधील शहरे]] # [[:वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे]] # [[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील शहरे]] # [[शहाड]] # [[टिटवाळा]] # [[आसनगाव बुद्रुक]] # [[आसनगाव (डहाणू)]] # [[पळसदरी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०६, ४ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०९, ११ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०६:३१, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १३:३०, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ११:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[मिनी वासुदेवन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मुमताज काझी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता शाह]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुभा वारियर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मोनिका]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निकिता ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बीना देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[चामी मुर्मू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लतिका ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[प्रियंवदा सिंग]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[पुष्पा गिरिमाजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निल्झा वांगमो]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[कमल कुंभार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मीरा ठाकूर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मधु जैन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सीमा मेहता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बानो हरालू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दीपिका कुंडजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[वनस्त्री]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लक्ष्मी गौतम]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता कृष्णा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[रेवण्णा उमादेवी नागराज]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्मिता तंडी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मालविका अय्यर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्वराज विद्वान]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनोयारा खातून]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[पी. कौसल्या]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नेहा किरपाल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] नमस्कार, [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५ |स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पात मी जे लेख लिहिलेत ते [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५#नियम|नियमांना]] अनुसरून आहेत असे मला वाटते. कृपया पहिला नियम पाहावा, त्यानुसार 'लेख विस्तारित किंवा नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' यानुसार माझे सर्व लेख आहेत. परंतु आपण काही लेख रिजेक्ट केले आहेत अशी सूचना दिसून येत आहे. खुलासा कराल का..? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:०१, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::नमस्कार, मी वापरत असलेल्या [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/110 या] टूलमध्ये लेखात नव्याने जोडलेली शब्दसंख्या ३०० पेक्षा कमी दाखवत आहे (नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द). या कारणाने काही लेख नामंजूर केले आहेत, तथापि हा निकाल अंतिम समजू नये. टूल मधील त्रुटी शोधून लेखांना पुन्हा तपासले जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १८:२७, ३० एप्रिल २०२५ (IST) सादर केलेल्या काही लेखांची एकूण शब्दसंख्या (संदर्भातील शब्द वगळून) 300 पेक्षा कमी आढळून येत आहे. आणि असे लेख नामंजूर करण्यात आले आहेत. तथापि, माझ्याकडून मोबाईलवर संपादन करताना काही लेखांवर "300 पेक्षा कमी शब्द असल्याची टीप" टाकली गेली, प्रत्यक्षात ते 300 पेक्षा जास्त शब्दांचे व '''मंजूरही''' झालेले लेख आहेत. अनावश्यक ठिकाणी असलेली ती टीप काढून टाकली जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:११, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :'नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' या नियमानुसार शब्द संख्या जरी ३०० भरली नाही तरी बाईट्स च्या नियमात सर्व लेख बसतात असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५२, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::ठीक. मी लवकरच सर्व लेखांची पुनर्तपासनी करेन. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ११:०७, ३ मे २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] Don't worry where the स्थिती = approved and note = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली. That is a system bug I feel because I am also facing the same. I will ask developer to fix it soon. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १९:०९, ३ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सौरभ सुमन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या २६८ आहे) * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[उत्तरा पडवार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मीना शर्मा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वासु प्रिमलानी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कृष्णा यादव]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[छांव फाउंडेशन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[साधना महिला संघ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २१:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिनी वासुदेवन]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मुमताज काझी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[नंदिता शाह]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[सुभा वारियर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मोनिका]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[निकिता ठुकराल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[बीना देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १९:३०, ३ मे २०२५ (IST) == [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]] == I see that you use the script to mass delete. That makes things easier :-) One of the users with many uploads is [[User:Archanapote]]. I have asked user to add a license because user was active. But I asked in English. If Archanapote confirm to be the photographer and confirm a license I can fix the files with my bot. Same if any other users are active. If you ask any users in local language and get a reply just let me know. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १९:४२, ८ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- sent her a message. Let's see what happens.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५६, ८ मे २०२५ (IST) And now that you use "Files uploaded by ..." to delete files I have started removing those categories from all files with a license template. That should make it easier. I can also add a non-free template to logos. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:४५, १० मे २०२५ (IST) Removed... * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Rahuldeshmukh101]] that seems to be active. So Rahuldeshmukh101 should be able to add a license. * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote - cc]] that are all licensed Creative Commons but Archanapote could perhaps check the files. Perhaps you can leave a note to Rahuldeshmukh101 and skip those categories for now. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:०३, १० मे २०२५ (IST) :Thanks for your help. I need ''category:Files uploaded by...'' so that I can check and delete those files using the script to mass delete. And yes, it will be better if you make 50 to 100 files in each category.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२२, १० मे २०२५ (IST) :: Okay. I will add a license to a number of logos first and then I can split up the files in smaller categories. Perhaps you can start with [[:वर्ग:Files uploaded by Kaustubh]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:३३, १० मे २०२५ (IST) Hi! Do you mean like with [[:वर्ग:Files uploaded by Bantee]] where I put files in smaller sub categories? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१८, १४ मे २०२५ (IST) :Thanks, it will save my time and speed up the deletion.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०८, १४ मे २०२५ (IST) ::Okay I will make more categories like this soon. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:१७, १४ मे २०२५ (IST) The files I nominated for deletion are in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]] and I have only marked files that was unused when I marked them. The Files in "Files uploaded by..." also included files with a license but I removed them from the categories as written above. But I came to think that some files in "Files uploaded by..." may be in use. So my question is if you would like only to delete unused files or if you delete all unlicensed files? Since uploaders had months and years to add a license I doubt they will add one so the files should in my opinion be deleted even if in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३०, १६ मे २०२५ (IST) :At presentI am deleting unused files, that's why I am spending more time to check every nominated file. I have no idea what to do with unlicensed used files. We will discuss it later after the deletion of unlicensed unused files. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५३, १६ मे २०२५ (IST) :: In that case I will move all the unused files in subcategories of "Files uploaded by..." and leave the files in use in the top category. Then it will be easier for you to see which files are in use. :: Unlicensed files is a violation of [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] so they should be deleted too even if they are in use. So they have to be deleted at some point too. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:०६, १६ मे २०२५ (IST) Perhaps you could have a look at the files in [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १८:४६, २२ मे २०२५ (IST) :Those files are may be moved on commons. What to do? Do we have to delete them from mrwiki..? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४३, २२ मे २०२५ (IST) :Just finished deleting category :Files uploaded by Maihudon. I think that this category includes files use on are.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४४, २२ मे २०२५ (IST) ::It is much easier to clean up if we delete files locally that are also on Commons. About the files in use they should be in the top category and the unused in the sub categories. The category you mention is empty? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:५९, २२ मे २०२५ (IST) :::Emptied [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:०९, २४ मे २०२५ (IST) ::::Even [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] too cleared.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:२४, २४ मे २०२५ (IST) :::::Great! I added some more photos to the two categories. And I noticed that some photos were uploaded by Archanapote here and a few days later by Cherishsantosh. I do not know if it is the same user or what happend. I left a message at [[सदस्य_चर्चा:Archanapote#License,_source_and_author_on_your_uploads]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, २४ मे २०२५ (IST) ::::::I marked the rest of the files to day and replaced the usage. So [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] should be ready to empty one last time. After that I will wait for the deletion of the files allready marked for deletion. When they are done we can figure out what to check next. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:२८, २५ मे २०२५ (IST) Hello! Great work deleting files!!! I have now marked more unused and unlicensed files for deletion. I stopped again because I noticed that the bot flag seems to be expired. The files are in sub categories of [[:वर्ग:Files not in use]] and [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:२६, २६ जून २०२५ (IST) :I think [[:वर्ग:Files not in use - delete]] is having movie poster with valid license, like [[:चित्र:Adgul Madgul 01.jpeg]]. Is it so?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:४२, १४ जुलै २०२५ (IST) :: Yes the license seems valid enough. But the file is not in use. And non-free files are only allowed if they are in use. If the file was removed from an article by a mistake it can be added again. But if it file is no longer needed it should be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:१७, १४ जुलै २०२५ (IST) :::Recently I have removed ''Category:Files not in use - delete'' from three files, as those are in use, please check. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१८, १५ जुलै २०२५ (IST) :::: It is good that you check. I had a look at the three files and the files were added to an article after I nominated them for deletion. For example [[Special:Diff/2589153]]. So someone is checking the files that I nominate for deletion. If we could get that user to check the files before they are nominated for deletion it would be good. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:२८, १५ जुलै २०२५ (IST) ::::: I am now adding the files to [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]]. Maybe that will make our secret helper work on the files. I suggest not to delete the files now but wait a few weeks. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३३, १६ जुलै २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] could you help to add files in respective pages please? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] मधील चित्रे योग्य त्या चित्रपटाच्या लेखात जोडता का, जेणेकरून ही चित्रे मराठी विकिपीडियावर तशीच ठेवता येतील.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५९, १९ जुलै २०२५ (IST) ::::::::{{साद|संतोष गोरे}} हो जमेल तेवढे करतो नक्की. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:२४, १९ जुलै २०२५ (IST) :::::::::सौम्य स्मरण. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:०७, २२ जुलै २०२५ (IST) ::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], केले का काम? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२४, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::::::::{{साद|संतोष गोरे}} बहुतांशी सर्व छायाचित्रे योग्य त्या पानांवर जोडली आहेत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:२८, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] kindly check [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] as now most of the files are added in respective pages. Remaining should be now deleted. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:४३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] and [[User:संतोष गोरे]]. I have now removed the files that are in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५६, ३ ऑगस्ट २०२५ (IST) I have added f:iles to [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]]. Mane are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ०१:५७, १६ जुलै २०२५ (IST) :[[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] isn't available. Kindly add [[: वर्ग:files not in use - delete]]. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०८:०६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::Tiven2240 deleted the files so nothing left to do with those files :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ११:१५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) == 1,000 == I noticed we are getting closed to 1,000 in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Next time you delete the number should get below that number! I hope you have a beer ready or maybe Solkadhi? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:१९, ३० मे २०२५ (IST) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १५:५०, २१ जून २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पारितोषिक क्रमांकाबाबत == नमस्कार, मला स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामध्ये पारितोषिक मिळाले असून त्यासाठी फॉर्म भरण्यास सांगण्यात आले आहे. त्यामध्ये एक प्रश्न - तुम्हाला कितव्या क्रमांकाचे पारितोषिक आहे असा आहे. पण मला अजून तशी कोणतीही मेल किंवा संदेश मिळालेला नाही. त्यामुळे फॉर्म भरण्यात अडचण आहे. मला ते कसे कळेल, कृपया सांगू शकाल का? धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:२१, २१ जून २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] तसेच @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]], नमस्कार, अजून विजेत्यांना कोणत्याही प्रकारचा संदेश देण्यात आलेला नाही. सबब वरील प्रश्न अनुत्तरित राहतोय. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:००, २१ जून २०२५ (IST) ::Please check [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results#Marathi_Wikipedia] [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:१५, २२ जून २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] आणि @[[सदस्य:Vikrantkorde|Vikrantkorde]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पाचा वरील प्रमाणे निकाल जाहीर करण्यात आला आहे. कृपया नोंद घ्यावी.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] या पानावर देखील सदस्यांची नावे नमूद केली आहेत.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०१, २२ जून २०२५ (IST) ::::माहितीसाठी धन्यवाद. फॉर्ममध्ये तृतीय क्रमांकाच्या पारितोषिकाचा पर्याय दिलेला नाही. काय करावे? कृपया मार्गदर्शन कराल का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, २२ जून २०२५ (IST) :::::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांचे तिसरे बक्षीस आहे की उत्तेजनार्थ? कारण तिसऱ्या बक्षिसाचा पर्याय येत नाहीये. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::::Third prize (best article) is given to @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]]. Sorry to type in english. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:१२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:५२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::नमस्कार, आपले उत्तर मिळाल्यानंतर विकिपीडियाकडून आलेला फॉर्म लगेच भरून पाठविला होता. पण त्यांच्याकडून अद्यापि काहीही उत्तर आलेले नाही. उत्तर अजून येणे अपेक्षित आहे की माझ्याकडून काही राहून गेले ते समजले नाही, म्हणून येथे विचारत आहे. तसदीबद्दल दिलगीर आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:३५, १३ जुलै २०२५ (IST) ::::::::वेळ लागतो, बहुतेक एक भेट कार्ड (गिफ्ट व्हाउचर) येते. ज्याद्वारे आपण ऑनलाईन वस्तू खरेदी करणे किंवा बिल भरणा इत्यादी करू शकतो. ईमेल आल्यावर नक्की कळेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४०, १३ जुलै २०२५ (IST) :::::::::ठीक. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, १३ जुलै २०२५ (IST) == Update on files == Hi! I think it might be easier with a new section with status on the cleanup. Files in the categories can be deleted because they are moved to Commons: # [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] # [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] I have added files from two users to categorie: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files (so they end up in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]])? The unused non-free files have all been added to: # [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] Hopefully someone will help check and add to articles. If not they should be deleted later. These files have no license: # [[:वर्ग:Files with no license]] There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. The free files can be moved to Commons if the license claim seems legit and the file seems usable. I have added them to: # [[:वर्ग:Unidentified subjects in India]] That will make sure the files end in a category related to India if moved to Commons. I have some scripts in [[सदस्य:MGA73/common.js]] that might be useful. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, १७ जुलै २०२५ (IST) :Put your queries about files which are seemed to be downloaded from internet or having some issues on [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]]. Lets etsuggestions from other admins. Tagg other admins from the list [[विकिपीडिया:प्रचालकांची यादी#विद्यमान प्रचालक|विद्यमान प्रचालक]]. This will be better.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१६, १७ जुलै २०२५ (IST) :Files in the categories has be deleted. :# [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] :# [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२१, १७ जुलै २०२५ (IST) :: Thank you. I moved more files to Commons so there are more to delete :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१०, १८ जुलै २०२५ (IST) Hello again! I moved a few more to Commons (mostly different name). Perhaps you can delete them? Most of the remaining free files have no description and I think the best is to add a description before files are moved to Commons. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १४:२७, २० जुलै २०२५ (IST) :I just found out that some files were never updated correctly by the wiki-software when I nominated them for deletion so they did not show up in the deletion category. I forced an update of the pages so now they show up. I also found a number of file pages with test but without a file or the file was on Commons. So there are a number of files/pages in [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. Also there are a few NowCommons again. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३८, २५ जुलै २०२५ (IST) ::I think that you have aaded Delete template, due to which it was not showing delete request in [[:वर्ग: उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Most of delete template include [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. So the files nominated for deletion could be seen here. Also you should have to add [[: वर्ग:Files not in use - delete]] for my convenience. Let it, I will definitely delete the nominated files as per my convenience. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) :::I have added [[:वर्ग:Files not in use - delete]] on most of the files. The files that are on Commons but have a local description page are in use but should be deleted because the file is on Commons. I think it will be easier for you if we do not put them in the same category. We can add the other file pages to a category later. I could also add the NowCommons template instead if that makes it easier. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४३, २५ जुलै २०२५ (IST) ::::LOL you are fast! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४४, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::I added the remaining files / file pages to [[:वर्ग:Files to delete]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:५२, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::thanks, but actually I am just helping you, while you are doing hard work.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) Also perhaps you can add a license to: * [[:File:Wiki.png]] * [[:File:WikiLogo.PNG]] The files are protected so I can't add a license. For example {{tl|Cc-by-sa-3.0}}. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:०२, २५ जुलै २०२५ (IST) :Should I have to add template {{t|Cc-by-sa-3.0}} to above two files? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२२, २८ जुलै २०२५ (IST) ::Yes please. The second file is also on Commons as [[:c:File:Wikipedia-logo-mr.png]] so it could also be replaced and deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:२९, २८ जुलै २०२५ (IST) :::It means there is no of [[:चित्र:WikiLogo.PNG]], which is already available on commons. Should I delete it?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:१४, २८ जुलै २०२५ (IST) ::::Yes you can delete it. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३२, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:१३, २८ जुलै २०२५ (IST) Hello! I added one file to [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]. If there are no response to [[विकिपीडिया:आंतरविकि_दूतावास#Status_in_cleanup_of_files_per_August_2025]] next step could perhaps be that I oprhan files from [[:वर्ग:Files with no license]] so they can be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:१७, २१ ऑगस्ट २०२५ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:४७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == अलीकडील लेख == नमस्कार, आपण स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ या कार्यशाळेत भाग घेतलेला दिसले. त्यानंतर येथे अनेक लेख तयार झालेले आहेत, ते बहुधा या कार्यशाळेच्या प्रभावाने असावेत. या लेखांमध्ये मोठे बदल पाहिजेत. अशा सत्रांतून विकिपीडियावरील संकेतांचा उल्लेख आवर्जून केला जावा ही विनंती. याजोगे नंतर त्यात बदल करीत बसण्यात वेळ जात नाही. आपण या लेखांमध्ये (नेहमीप्रमाणे) लक्ष घालून योग्य ते बदल कराल ही खात्री आहे. असे असताही १. ''नवीन संपादकांचे योगदान नक्कीच स्वागतार्ह आहे!'' हे घडवून आणल्याबद्दल धन्यवाद. २. इतर कार्यशाळांपेक्षा गेल्या २४-३६ तासांतील योगदान लक्षणीयतेने चांगले आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०७:५४, ८ मार्च २०२६ (IST) :नमस्कार, कौतुकाची थाप दिल्या बद्दल धन्यवाद. परंतु आपणास एक सांगू इच्छितो की, मी व @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांनी [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] यावर कार्यशाळा घेतली आहे. याच काळात दुसरा प्रकल्प [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२६|महिला संपादनेथॉन- २०२६]] हा देखील नेहमी प्रमाणे चालू असून, त्यात मोठ्या प्रमाणावर लेख निर्मिती सुरू आहे. असो. लेख कोणतेही असोत माझे काम चालू राहील. केवळ वैयक्तिक कारणाने, सध्या मला येथे जास्त वेळ देता येत नाहीय. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०९:१५, ९ मार्च २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ते आमच्या प्रकल्पातले नाहीत. धन्यवाद. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:४८, ९ मार्च २०२६ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:२७, ११ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==बार्नस्टार== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#fdffe7;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|100px]]}} |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''{{GENDER:{{PAGENAME}}|कष्टकर्‍या पुरुषाचा|कष्टकर्‍या स्त्रीचा|कष्टकर्‍या सदस्याचा}} बार्नस्टार''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" | नियमीतपणे आपण [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] याचे संपादन करत आहात व त्या संदर्भातील लेख निर्माण/अद्ययावत करत आहात; त्यासाठी धन्यवाद!! |} - [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५६, ४ मे २०२६ (IST) :[[चित्र:Beating Heart.gif|50px]]<b>धन्यवाद</b> - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:३७, ५ मे २०२६ (IST) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०७:३९, ३ जून २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages. Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign. === Appreciation Form === As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''. '''Form link''' - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here] ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process. === Thank you === We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world. Congratulations once again on your achievement. —''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:५५, ७ जून २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649454 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:३५, १८ जून २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:०१, १८ जून २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद काढणे == {{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांचे प्रचालकपद आणि {{सदस्य|Omega45}} यांचे द्रुतमाघारकार पद तसेच अनेक अकार्यरत सांगकाम्यांचे पद काढून टाकण्याबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद|संतोष गोरे}}, {{साद|अभय नातू}} कृपया, उत्तर कळवावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:३७, ३१ जुलै २०२६ (IST) :अशी महत्वाची चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी|चावडीवर]] सुरू करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:४९, ३१ जुलै २०२६ (IST) ::अधूनमधून साफसफाई नक्कीच पाहिजे परंतु नेमके निकष लावून करावी. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांनी म्हणल्याप्रमाणे चावडीवर ही चर्चा करणे अधिक श्रेयस्कर आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:४४, ३१ जुलै २०२६ (IST) == त्याचे नाव अयन मुखर्जी आहे. अयान मुखर्जी नाही. == आपण माझा पेज मूभ केला आणि बोलले की मी अचूक नाव दिलं होतं जेव्हा की या दिग्दर्शकाचे नाव बंगाली भाषेत "अयन मुखर्जी" आहे! अयन एक संस्कृत नाव आहे ज्याचे अर्थ असतात "मार्ग" किंवा "पथ". त्यांचं नाव "अयान" नाही. [[सदस्य:AlphaVictorDelta0107|AlphaVictorDelta0107]] ([[सदस्य चर्चा:AlphaVictorDelta0107|चर्चा]]) १८:५०, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) :@[[सदस्य:AlphaVictorDelta0107|AlphaVictorDelta0107]], प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद, लेख नाव लिहिताना अनेक गोष्टींचा विचार केला जातो. यात निश्चितच मतभिन्नता आढळते. बहुतांश लेख नाव हे मराठीत प्रचलित असलेले निवडले जातात. सबब मी मराठी संकेतस्थळावर; जसे की वर्तमानपत्रे आणि बातम्यांचे चॅनेल वर जे वापरले जाते, ते निवडले. :@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] आपले काय मत आहे, लेखनाव काय असावे?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १८:५८, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) ::बंगाली भाषेत অয়ন মুখার্জি असे नाव असून तुम्ही म्हणता त्यानुसार त्याचा उच्चार "अयन मुखर्जी" असाच होतो. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०४, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) :::शक्यतो मूळ नावावुसार लेख करावा आणि इतर उच्चार किंवा शुद्धलेखनांपासून पुनर्निर्देशने असावीत. याला अपवाद नक्कीच आहेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:४९, १ ऑगस्ट २०२६ (IST) == Velhe taluka official renamed as rajgad taluka == krupya nodh gya sir official name rajgad aahe pan title name velhe aahe please change velhe taluka विकिपीडिया English [[विशेष:योगदान/&#126;2026-44960-06|&#126;2026-44960-06]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-44960-06|talk]]) ०९:१६, १७ ऑगस्ट २०२६ (IST) :१६ मार्च २०२४ रोजी मी स्वतः वेल्हे तालुका वरून [[राजगड तालुका]] वर लेख स्थानांतरित केला आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:००, १७ ऑगस्ट २०२६ (IST) pkabtgsszl2ivx8l5txnpx36hrrhq19 0 298993 2704102 2012258 2026-08-21T00:01:49Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[विकिपीडिया:द्ध आणि ध्द]] to [[मसुदा:द्ध आणि ध्द]] 2704102 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:द्ध आणि ध्द]] t2p2qxl3rt4ou2h145vu2t2j3gp9b7o 2704103 2704102 2026-08-21T00:01:50Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट १|अधिक माहिती]]) 2704103 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:द्ध आणि द्ध]] 6szslswltsxoz5zc27hpq3dw8qaybeg 4 304113 2704104 2702093 2026-08-21T00:15:10Z Community Tech bot 109654 अहवाल अद्ययावत केला. 2704104 wikitext text/x-wiki अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून). -- [[सदस्य:Community Tech bot|Community Tech bot]] ([[सदस्य चर्चा:Community Tech bot|चर्चा]]) <onlyinclude>०५:४५, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST)</onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- ! लेख ! शेवटचे संपादन ! संपादनांची संख्या |- | [[सराफी बाजार]] | 2011-04-30 04:09:54 | 3 |- | [[दंताळी]] | 2011-05-03 12:23:20 | 2 |- | [[इडलीपात्र]] | 2011-06-01 15:13:02 | 4 |- | [[चिंचखेडे]] | 2011-06-08 21:55:57 | 4 |- | [[प्राचीन भाषा]] | 2011-06-16 03:47:02 | 8 |- | [[कोज्या]] | 2011-06-17 04:12:46 | 6 |- | [[शा.श. १७५८]] | 2011-06-22 16:40:32 | 5 |- | [[शा.श. १८२२]] | 2011-06-22 16:43:07 | 2 |- | [[शा.श. १२१२]] | 2011-06-22 17:04:33 | 1 |- | [[सुग्रण]] | 2011-06-30 17:58:01 | 2 |- | [[गोवित्री नदी]] | 2011-07-22 14:09:36 | 6 |- | [[छपारा]] | 2011-08-02 18:30:15 | 5 |- | [[श्रावणी मंगळवार]] | 2011-08-03 09:27:49 | 2 |- | [[श्रावणी रविवार]] | 2011-08-03 09:29:56 | 5 |- | [[शाकव्रत]] | 2011-08-03 15:14:44 | 1 |- | [[भागाई वाडी]] | 2011-08-13 12:58:40 | 8 |- | [[दारुक]] | 2011-08-21 16:02:31 | 7 |- | [[मंगेशकर]] | 2011-08-28 06:21:33 | 2 |- | [[पाध्ये]] | 2011-09-11 19:15:07 | 2 |- | [[गुणवा]] | 2011-09-17 08:14:55 | 4 |- | [[प्रक्षेपक स्थान]] | 2011-09-17 11:26:53 | 1 |- | [[वार (माप)]] | 2011-09-17 12:09:34 | 1 |- | [[घटम]] | 2011-09-17 12:37:23 | 4 |- | [[जलधि]] | 2011-09-18 08:42:17 | 4 |- | [[धन संख्या]] | 2011-09-20 09:04:44 | 5 |- | [[पद्य]] | 2011-09-20 15:34:58 | 3 |- | [[परवाना राजवट]] | 2011-09-20 15:36:54 | 2 |- | [[पाम्माकुले]] | 2011-09-21 08:50:45 | 2 |- | [[पुणे शहराची जैवविविधता]] | 2011-09-21 14:16:21 | 3 |- | [[पुत्र]] | 2011-09-21 14:27:56 | 5 |- | [[शृंगाररस]] | 2011-09-22 15:05:15 | 3 |- | [[नक्कल (लोककला)]] | 2011-10-03 15:40:01 | 2 |- | [[क्रिकेट यष्टी]] | 2011-10-05 03:33:35 | 6 |- | [[सहअभिनेत्री]] | 2011-10-05 04:32:33 | 2 |- | [[प्रयोगशाळा]] | 2011-10-05 05:01:41 | 3 |- | [[स्निग्धता]] | 2011-10-05 06:15:52 | 2 |- | [[बेळगांव तालुका]] | 2011-10-08 02:48:18 | 7 |- | [[शालू]] | 2011-10-10 13:06:41 | 2 |- | [[बैलहोंगल तालुका]] | 2011-10-19 12:38:36 | 5 |- | [[गोकाक तालुका]] | 2011-10-21 16:37:08 | 5 |- | [[नागकेशर]] | 2011-10-22 01:06:10 | 5 |- | [[भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने]] | 2011-10-28 06:51:11 | 5 |- | [[प्रलंबपादासन]] | 2011-10-30 01:01:10 | 2 |- | [[विद्युत विसंवाहक]] | 2011-10-31 16:32:32 | 5 |- | [[देव पावला (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:38 | 3 |- | [[नवरा बायको (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:41 | 3 |- | [[पुढचे पाऊल (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:47 | 3 |- | [[वर पाहिजे (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:56 | 3 |- | [[कल (मानसिक)]] | 2011-11-18 13:28:19 | 2 |- | [[जर्मनीचे राष्ट्रगीत]] | 2011-11-19 15:21:02 | 5 |- | [[कुबेर (बल्गेरियन राज्यकर्ता)]] | 2011-11-24 05:48:38 | 4 |- | [[स्कंदस्तंभि]] | 2011-12-07 18:21:59 | 3 |- | [[स्कंदस्वाती]] | 2011-12-07 18:26:03 | 2 |- | [[स्वातिकर्ण]] | 2011-12-07 18:28:41 | 2 |- | [[आर्थिक विकासदर]] | 2011-12-20 19:26:50 | 3 |- | [[शा.श. १११०]] | 2011-12-21 14:43:04 | 1 |- | [[शा.श. १६३७]] | 2011-12-21 15:14:38 | 1 |- | [[शा.श. १७१२]] | 2011-12-21 15:18:18 | 1 |- | [[तळणी]] | 2011-12-21 19:21:44 | 2 |- | [[वसंत गवाणकर]] | 2011-12-21 22:55:26 | 8 |- | [[गोगावले]] | 2011-12-22 16:05:29 | 3 |- | [[शा.श. १६६६]] | 2011-12-22 16:16:33 | 3 |- | [[शा.श. १७४१]] | 2011-12-22 16:16:35 | 4 |- | [[माल्थस]] | 2011-12-22 19:15:28 | 2 |- | [[राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिवस]] | 2011-12-23 00:08:41 | 3 |- | [[गुजरात दिन]] | 2011-12-23 00:51:25 | 3 |- | [[सोमरस]] | 2011-12-23 02:44:50 | 6 |- | [[यम (अष्टांगयोग)]] | 2011-12-25 13:13:26 | 6 |- | [[पंच द्रविड]] | 2011-12-25 14:03:21 | 4 |- | [[गंगाधर वासुदेव चिपळोणकर]] | 2011-12-25 14:19:36 | 7 |- | [[बालमोहन नाटक मंडळी]] | 2011-12-25 14:21:01 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर]] | 2011-12-25 16:26:49 | 3 |- | [[शा.श. १९९८]] | 2011-12-25 16:29:31 | 2 |- | [[महाकवी कालिदास कलामंदिर]] | 2011-12-25 17:06:07 | 6 |- | [[ग्रामदैवत]] | 2011-12-25 21:54:17 | 5 |- | [[पिपरिया]] | 2011-12-25 23:50:15 | 4 |- | [[वर्षा]] | 2011-12-26 12:18:10 | 8 |- | [[दशपदी]] | 2011-12-26 16:24:35 | 3 |- | [[हेमंत]] | 2011-12-26 21:11:10 | 7 |- | [[जगदीश ठाकोर]] | 2011-12-27 11:16:21 | 5 |- | [[शरीरशास्त्र]] | 2011-12-27 11:37:00 | 10 |- | [[फळझाडे]] | 2011-12-27 12:31:43 | 7 |- | [[बटान]] | 2011-12-27 19:43:11 | 3 |- | [[पेंढारकर]] | 2011-12-27 23:03:36 | 4 |- | [[विनय मांडके]] | 2012-01-07 15:41:31 | 4 |- | [[शब्बीर कपूर]] | 2012-01-07 15:41:46 | 3 |- | [[मोहन सीताराम द्रविड]] | 2012-01-07 17:49:47 | 14 |- | [[राय (गेर नृत्य)]] | 2012-01-08 16:58:54 | 4 |- | [[नस्ती उठाठेव]] | 2012-01-14 07:11:37 | 6 |- | [[सायुज्यता]] | 2012-01-22 10:56:21 | 5 |- | [[गोपाळ गोविंद फाटक]] | 2012-01-22 19:02:34 | 3 |- | [[गुराब]] | 2012-01-24 23:02:49 | 2 |- | [[कडू]] | 2012-01-27 15:02:01 | 7 |- | [[तिठा]] | 2012-01-28 15:52:40 | 5 |- | [[सुदर्शन रंगमंच]] | 2012-02-01 14:26:37 | 5 |- | [[विनायक चतुर्थी]] | 2012-02-02 08:38:54 | 2 |- | [[विनायक रामचंद्र आठवले]] | 2012-02-08 10:40:54 | 6 |- | [[कोटणीस]] | 2012-02-10 04:46:11 | 2 |- | [[कार्लोवित्झचा तह]] | 2012-02-15 15:10:52 | 7 |- | [[जनाना]] | 2012-02-18 09:14:09 | 2 |- | [[तिळे]] | 2012-03-19 21:25:42 | 5 |- | [[निर्जीव]] | 2012-03-23 12:30:15 | 3 |- | [[कथासंग्रह]] | 2012-03-27 11:06:34 | 4 |- | [[पठार नदी]] | 2012-04-08 09:01:00 | 1 |- | [[मून नदी]] | 2012-04-08 09:01:28 | 1 |- | [[सिपना नदी]] | 2012-04-08 09:08:03 | 1 |- | [[शहानूर नदी]] | 2012-04-08 09:10:03 | 2 |- | [[पुणंद नदी]] | 2012-04-13 02:07:24 | 5 |- | [[भोखण नदी]] | 2012-04-13 02:15:22 | 5 |- | [[नाट्यलेखक]] | 2012-04-13 07:13:05 | 6 |- | [[पियाळी नदी]] | 2012-04-13 09:22:29 | 6 |- | [[सुखशांती नदी]] | 2012-04-13 09:23:21 | 6 |- | [[नोकिया १११०]] | 2012-04-13 15:05:34 | 2 |- | [[नोकिया २६१०]] | 2012-04-14 07:34:37 | 3 |- | [[नोकिया २६५०]] | 2012-04-14 07:37:24 | 2 |- | [[नोकिया २६८० स्लाइड]] | 2012-04-14 07:40:56 | 2 |- | [[बोर नदी]] | 2012-04-14 15:48:27 | 2 |- | [[वुष्णा नदी]] | 2012-04-14 15:49:47 | 1 |- | [[धाम नदी]] | 2012-04-15 08:22:32 | 2 |- | [[बाकळी नदी]] | 2012-04-15 08:22:42 | 2 |- | [[सती धरण]] | 2012-04-22 09:54:30 | 4 |- | [[लोहशिंगवे धरण]] | 2012-04-22 09:55:16 | 3 |- | [[बांडा नदी]] | 2012-04-22 10:00:38 | 2 |- | [[मोहना नदी]] | 2012-04-22 10:05:52 | 2 |- | [[मास नदी]] | 2012-04-22 10:06:48 | 2 |- | [[वेणीथोरा नदी]] | 2012-04-22 10:08:10 | 2 |- | [[रेणा नदी]] | 2012-04-22 10:08:26 | 2 |- | [[नल्ली नदी]] | 2012-04-22 10:08:34 | 2 |- | [[भावखुरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:04 | 4 |- | [[हडकी नदी]] | 2012-04-22 10:10:12 | 5 |- | [[बुरशी नदी]] | 2012-04-22 10:10:28 | 2 |- | [[सुरखी नदी]] | 2012-04-22 10:10:39 | 2 |- | [[तिगरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:47 | 2 |- | [[भुलेश्वरी नदी]] | 2012-04-22 10:11:18 | 2 |- | [[पेंढी नदी]] | 2012-04-22 10:11:27 | 2 |- | [[मोर नदी]] | 2012-04-22 10:13:12 | 2 |- | [[भुमरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:17 | 4 |- | [[वांदरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:44 | 3 |- | [[वारोळी नदी]] | 2012-04-22 10:16:50 | 3 |- | [[मुरबाडी नदी]] | 2012-04-22 10:17:00 | 3 |- | [[पेल्हार नदी]] | 2012-04-22 10:17:25 | 3 |- | [[वाघाडी नदी]] | 2012-04-22 10:19:20 | 2 |- | [[शशीकरण नदी]] | 2012-04-22 10:21:20 | 2 |- | [[सिवनी नदी]] | 2012-04-22 15:06:16 | 2 |- | [[पोर नदी]] | 2012-04-22 15:06:35 | 2 |- | [[पोटफोडी नदी]] | 2012-04-22 15:06:45 | 2 |- | [[दार्शनी नदी]] | 2012-04-22 15:07:02 | 2 |- | [[हरणी नदी]] | 2012-04-22 15:11:34 | 2 |- | [[भेंड नदी]] | 2012-04-22 15:11:59 | 2 |- | [[धामना नदी]] | 2012-04-22 15:16:00 | 2 |- | [[नोकिया सी२-०१]] | 2012-04-27 07:59:16 | 1 |- | [[नोकिया १२००]] | 2012-04-29 00:56:10 | 4 |- | [[नोकिया १२०८]] | 2012-04-29 00:58:26 | 2 |- | [[आमिष]] | 2012-04-30 17:41:35 | 2 |- | [[गीतलेखक]] | 2012-04-30 18:54:49 | 2 |- | [[चांद्रवर्ष]] | 2012-04-30 19:00:58 | 4 |- | [[झर्झर]] | 2012-04-30 19:12:57 | 5 |- | [[ठणका]] | 2012-04-30 19:14:23 | 5 |- | [[तबलजी]] | 2012-04-30 19:17:26 | 3 |- | [[दत्तकपुत्र]] | 2012-04-30 19:24:54 | 4 |- | [[नायक (चित्रपट पात्र)]] | 2012-04-30 19:35:50 | 5 |- | [[पकडा-पकडी]] | 2012-04-30 19:40:53 | 4 |- | [[हत्तीपाय]] | 2012-04-30 20:18:23 | 2 |- | [[टॉर्च तपासणी]] | 2012-04-30 20:28:02 | 2 |- | [[कोठा (आयुर्वेद)]] | 2012-04-30 20:55:03 | 4 |- | [[पोलके]] | 2012-05-01 01:58:00 | 4 |- | [[ब्रह्मर्षी]] | 2012-05-01 03:24:54 | 3 |- | [[राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय]] | 2012-05-01 03:54:01 | 3 |- | [[रोहिणी (रक्तवाहिनी)]] | 2012-05-01 03:58:10 | 7 |- | [[लोकसंख्येची घनता]] | 2012-05-01 04:01:53 | 8 |- | [[विषमभुज त्रिकोण]] | 2012-05-01 04:08:31 | 9 |- | [[वीत]] | 2012-05-01 04:09:11 | 3 |- | [[चित्रपट निर्माणस्थळ]] | 2012-05-06 06:37:13 | 4 |- | [[भाषाभ्यास]] | 2012-05-06 06:41:55 | 8 |- | [[हरिचरन]] | 2012-05-06 06:46:20 | 7 |- | [[पायपेटी]] | 2012-05-08 01:23:19 | 5 |- | [[विद्युत पार्यता]] | 2012-05-08 02:42:30 | 4 |- | [[शमीक]] | 2012-05-08 02:44:23 | 3 |- | [[केंद्रीय आयात शुल्क]] | 2012-05-09 19:31:14 | 6 |- | [[उपग्रह भू कक्षा]] | 2012-05-09 20:31:27 | 9 |- | [[गझनीच्या महमूदाने भारतावर केलेल्या स्वाऱ्या]] | 2012-05-09 21:07:44 | 7 |- | [[स्निकोमीटर]] | 2012-05-10 19:32:55 | 4 |- | [[ब्रिटिश द्वीपसमूह]] | 2012-05-13 04:09:59 | 1 |- | [[खोटे (आडनाव)]] | 2012-05-13 04:32:00 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर २०१२]] | 2012-05-16 15:43:57 | 2 |- | [[पोखरा विमानतळ]] | 2012-05-17 18:32:25 | 4 |- | [[खारट]] | 2012-05-29 17:09:20 | 6 |- | [[सपक]] | 2012-05-29 17:13:42 | 3 |- | [[रोहित नागदिवे]] | 2012-06-11 18:30:32 | 4 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १.५]] | 2012-06-23 08:05:30 | 6 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १]] | 2012-06-23 08:05:55 | 6 |- | [[महाराष्ट्र हेराल्ड]] | 2012-06-30 05:24:51 | 9 |- | [[सरदार]] | 2012-07-01 09:00:33 | 6 |- | [[जयाचंद्रन]] | 2012-07-01 18:41:51 | 7 |- | [[ब्रिटोन्स]] | 2012-07-04 03:27:08 | 2 |- | [[तुळशी नदी]] | 2012-07-05 16:15:29 | 4 |- | [[किल्लेदार]] | 2012-07-06 15:56:37 | 4 |- | [[ग्रीन व्हॅली]] | 2012-07-06 15:58:05 | 28 |- | [[ज्ञात असलेल्या सर्वांत तेजस्वी तार्‍यांची यादी]] | 2012-07-06 15:59:40 | 3 |- | [[दासगीता]] | 2012-07-06 16:01:13 | 2 |- | [[पिंपरी तलाव]] | 2012-07-06 16:03:21 | 5 |- | [[पित्तरस]] | 2012-07-06 16:03:27 | 2 |- | [[पुरुषोत्तम स्वामी]] | 2012-07-06 16:03:52 | 2 |- | [[प्युनिक युद्धे]] | 2012-07-06 16:04:35 | 2 |- | [[बनघर]] | 2012-07-06 16:06:42 | 5 |- | [[रोमन देवता]] | 2012-07-06 16:12:29 | 5 |- | [[व्यासपीठ]] | 2012-07-06 16:14:32 | 2 |- | [[शब्दांकित प्रतिभा]] | 2012-07-06 16:14:47 | 3 |- | [[संगणक फाईल फॉरमॅट्स]] | 2012-07-06 16:16:38 | 3 |- | [[विनयगुप्त]] | 2012-07-15 04:52:47 | 3 |- | [[चाउ एन-लाय]] | 2012-07-15 05:32:54 | 11 |- | [[थॅलियम]] | 2012-07-15 13:05:01 | 6 |- | [[डिस्प्रोझियम]] | 2012-07-15 13:05:28 | 5 |- | [[ऑस्मियम]] | 2012-07-15 13:05:52 | 5 |- | [[गळा]] | 2012-07-15 13:06:47 | 17 |- | [[बाळाजी हैबतराव]] | 2012-07-29 07:34:28 | 3 |- | [[भोळाराम स्वामी]] | 2012-08-20 08:03:49 | 3 |- | [[भारतीय खगोलशास्त्र]] | 2012-08-23 01:13:31 | 3 |- | [[ज्योतिषातील ग्रह]] | 2012-08-23 01:20:47 | 17 |- | [[भौगोलिक ध्रुव]] | 2012-08-25 08:36:32 | 3 |- | [[पाककृती]] | 2012-09-12 18:56:44 | 2 |- | [[गोंदवले]] | 2012-09-13 13:59:52 | 10 |- | [[माणकेश्वर शिवालय]] | 2012-09-14 10:35:09 | 27 |- | [[फेडोरा]] | 2012-09-18 00:53:06 | 4 |- | [[सांध्यपर्वातील वैष्णवी (काव्यसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:52:55 | 4 |- | [[कावळे उडाले स्वामी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:57:05 | 3 |- | [[नागनाथ]] | 2012-10-02 09:11:09 | 8 |- | [[चरपटीनाथ]] | 2012-10-02 09:11:26 | 6 |- | [[मराठी विश्वकोश : अठरावा खंड]] | 2012-10-08 07:33:48 | 4 |- | [[खाजगी]] | 2012-10-12 07:35:53 | 4 |- | [[चौविस्थापन]] | 2012-10-13 05:13:26 | 1 |- | [[आदिवासी विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:09:28 | 1 |- | [[दलित साहित्य विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:15:51 | 1 |- | [[वस्तुमान धारा घनता]] | 2012-10-13 09:33:16 | 4 |- | [[संग्रहणी]] | 2012-10-14 17:29:31 | 1 |- | [[नीळकंठ कल्याणी]] | 2012-10-20 18:19:07 | 1 |- | [[रेणुकाचार्य]] | 2012-10-23 17:47:51 | 1 |- | [[उमापति शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:50:16 | 1 |- | [[चन्नबसव]] | 2012-10-23 17:52:24 | 1 |- | [[चंद्रशेखर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:27 | 1 |- | [[वीरसोमेश्वर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:38 | 1 |- | [[वागीश पंडिताराध्य शिवाचार्य]] | 2012-10-23 19:43:58 | 2 |- | [[पिंप्री तलाव]] | 2012-11-10 17:45:14 | 6 |- | [[औषधप्रभावशास्त्र]] | 2012-11-12 05:59:53 | 1 |- | [[औषधगतिकी]] | 2012-11-12 06:09:07 | 1 |- | [[क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे प्रकार]] | 2012-11-15 11:17:41 | 4 |- | [[पृष्ठीय क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:46:49 | 2 |- | [[आननी क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:48:42 | 1 |- | [[ओल्या वेळूची बासरी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-11-22 14:42:56 | 5 |- | [[भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण]] | 2012-11-25 11:43:29 | 2 |- | [[विळी]] | 2012-11-26 10:48:50 | 3 |- | [[एवढसं आभाळ (चित्रपट)]] | 2012-12-02 06:43:00 | 11 |- | [[शंकरराव आळंदकर]] | 2012-12-03 04:45:58 | 4 |- | [[मला काय त्याचे (पुस्तक)]] | 2012-12-07 03:26:04 | 8 |- | [[तुषारसिंचन पद्धती]] | 2012-12-21 07:21:48 | 5 |- | [[श्रीतुकामाई]] | 2012-12-30 02:13:33 | 13 |- | [[सरंबळ नदी]] | 2013-01-02 01:51:58 | 3 |- | [[योट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:13:49 | 5 |- | [[झेट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:14:10 | 3 |- | [[इंडिका (ग्रंथ)]] | 2013-01-11 21:06:53 | 8 |- | [[बंडी (वस्त्र)]] | 2013-01-16 06:12:50 | 3 |- | [[राज्य महामार्ग २१ (महाराष्ट्र)]] | 2013-01-17 08:14:51 | 6 |- | [[बिट]] | 2013-01-17 14:18:01 | 9 |- | [[भोईराचे नवघर]] | 2013-01-20 16:05:44 | 9 |- | [[विश्वामित्री नदी]] | 2013-01-25 17:29:54 | 2 |- | [[जरीकाम]] | 2013-01-27 22:43:13 | 3 |- | [[धुळेकर]] | 2013-01-29 06:33:15 | 3 |- | [[ठाणेकर]] | 2013-01-29 06:33:25 | 3 |- | [[रायगडकर]] | 2013-01-29 06:33:47 | 5 |- | [[जालनेकर]] | 2013-01-29 06:33:57 | 5 |- | [[लातूरकर]] | 2013-01-29 06:34:06 | 5 |- | [[पुणेकर]] | 2013-01-29 06:34:14 | 3 |- | [[सांगलीकर]] | 2013-01-29 06:34:44 | 3 |- | [[नेवासेकर]] | 2013-01-29 06:34:52 | 3 |- | [[नंदुरबारकर]] | 2013-01-29 06:35:22 | 3 |- | [[बीडकर]] | 2013-01-29 06:36:53 | 3 |- | [[फटाके]] | 2013-01-30 15:23:05 | 1 |- | [[विधानसभा मतदारसंघ]] | 2013-02-03 20:40:05 | 3 |- | [[गाथा]] | 2013-02-06 17:33:03 | 5 |- | [[तुकारामाची गाथा]] | 2013-02-06 17:36:34 | 6 |- | [[गोवा खिंड]] | 2013-02-21 18:08:28 | 2 |- | [[चिमनी हिल वायुसेना तळ]] | 2013-02-24 17:58:49 | 2 |- | [[गर्न्सी]] | 2013-03-07 08:41:05 | 43 |- | [[रेयूनियों]] | 2013-03-07 09:36:43 | 45 |- | [[आक्रा]] | 2013-03-07 15:29:32 | 89 |- | [[कॅस्ट्रीझ]] | 2013-03-07 18:04:09 | 29 |- | [[कॉकबर्न टाउन]] | 2013-03-07 18:05:02 | 15 |- | [[डग्लस]] | 2013-03-07 18:09:42 | 32 |- | [[माजुरो]] | 2013-03-07 18:25:33 | 18 |- | [[मलाबो]] | 2013-03-07 18:25:49 | 38 |- | [[माले]] | 2013-03-07 18:26:01 | 38 |- | [[मनिला]] | 2013-03-07 18:26:55 | 70 |- | [[मासेरू]] | 2013-03-07 18:27:34 | 30 |- | [[इंजामिना]] | 2013-03-07 18:51:12 | 59 |- | [[निकोसिया]] | 2013-03-07 18:52:04 | 59 |- | [[नुकु-अलोफा]] | 2013-03-07 18:53:14 | 42 |- | [[पारामारिबो]] | 2013-03-07 18:55:49 | 31 |- | [[रुसाउ]] | 2013-03-07 19:02:27 | 25 |- | [[पोर्ट स्टॅन्ली]] | 2013-03-07 19:08:19 | 34 |- | [[थिंफू]] | 2013-03-07 19:13:16 | 46 |- | [[खार्टूम]] | 2013-03-09 04:15:54 | 52 |- | [[बंजुल]] | 2013-03-09 04:43:32 | 37 |- | [[सार्स]] | 2013-03-09 05:56:02 | 17 |- | [[क्युबन पेसो]] | 2013-03-09 11:30:16 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळात फ्रान्स]] | 2013-03-09 20:02:26 | 7 |- | [[मध्य युग]] | 2013-03-10 07:24:45 | 21 |- | [[शिक्षक साहित्य संमेलन संस्था]] | 2013-03-10 08:06:12 | 6 |- | [[उत्तर ध्रुव]] | 2013-03-10 08:25:48 | 47 |- | [[व्हिक्टोरिया सरोवर]] | 2013-03-10 08:35:53 | 53 |- | [[तैग्रिस नदी]] | 2013-03-10 08:39:01 | 45 |- | [[रशिया-क्रीमिया युद्धे]] | 2013-03-10 10:11:19 | 2 |- | [[पूल]] | 2013-03-10 11:41:42 | 16 |- | [[कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प]] | 2013-03-13 13:27:58 | 11 |- | [[जयदेवी लिगाडे]] | 2013-03-13 18:00:12 | 6 |- | [[कमरक]] | 2013-03-19 05:50:06 | 11 |- | [[पेर]] | 2013-03-19 05:53:58 | 14 |- | [[प्रबोधन साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 06:18:07 | 1 |- | [[कक्षीय वक्रता निर्देशांक]] | 2013-03-19 12:27:38 | 16 |- | [[विश्वधर्म साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 17:29:40 | 2 |- | [[हांगुल]] | 2013-03-20 07:01:33 | 2 |- | [[एकोरामाध्य शिवाचार्य]] | 2013-03-24 18:08:57 | 2 |- | [[म्हैस नदी]] | 2013-03-25 07:33:32 | 2 |- | [[नागझरी नदी]] | 2013-03-25 17:32:15 | 9 |- | [[गोडसे]] | 2013-03-25 19:19:34 | 3 |- | [[देवतलाव]] | 2013-03-25 19:46:04 | 3 |- | [[नवे बिर्‍हाड (चित्रपट)]] | 2013-03-26 18:15:04 | 4 |- | [[पिकदान]] | 2013-03-26 18:24:00 | 3 |- | [[नवाश्मयुग]] | 2013-03-27 02:25:21 | 3 |- | [[सखा कवी]] | 2013-03-27 05:54:43 | 5 |- | [[जनश्री विमा योजना]] | 2013-03-27 14:45:57 | 3 |- | [[राष्‍ट्रीय शेती विमा योजना]] | 2013-03-27 14:46:38 | 3 |- | [[बहेबोरगाव]] | 2013-03-28 10:48:48 | 3 |- | [[द्वैत]] | 2013-03-28 12:00:42 | 2 |- | [[महात्मा (चित्रपट)]] | 2013-03-30 09:26:20 | 4 |- | [[रानवती नदी]] | 2013-03-30 10:22:35 | 3 |- | [[बेल नदी]] | 2013-03-30 11:06:17 | 7 |- | [[भंगसाळ नदी]] | 2013-03-31 09:12:46 | 7 |- | [[शिवकुमार स्वामी]] | 2013-03-31 09:16:46 | 3 |- | [[दर बळीमागे दिलेल्या धावा]] | 2013-03-31 09:30:01 | 3 |- | [[मंकी नदी]] | 2013-03-31 13:00:54 | 3 |- | [[मासा नदी]] | 2013-03-31 14:24:52 | 6 |- | [[दुझ प्रांत]] | 2013-04-05 10:34:41 | 1 |- | [[J]] | 2013-04-05 22:31:21 | 24 |- | [[K]] | 2013-04-05 22:31:26 | 25 |- | [[आना कारेनिना]] | 2013-04-06 01:14:46 | 37 |- | [[आमियां]] | 2013-04-06 01:19:00 | 27 |- | [[आमूर ओब्लास्त]] | 2013-04-06 01:19:37 | 30 |- | [[आयर्लंडच्या प्रजासत्ताकाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:28:40 | 13 |- | [[आर.सी.डी. मायोर्का]] | 2013-04-06 01:35:41 | 43 |- | [[आरळम संरक्षित वनक्षेत्र]] | 2013-04-06 01:36:11 | 6 |- | [[आरागोन]] | 2013-04-06 01:36:16 | 29 |- | [[आर्कान्सा]] | 2013-04-06 01:37:27 | 100 |- | [[आर्चिबाल्ड प्रिमरोझ]] | 2013-04-06 01:38:29 | 27 |- | [[आर्मेनियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:47:34 | 4 |- | [[आल्फा]] | 2013-04-06 01:52:00 | 23 |- | [[आस्तुरियास]] | 2013-04-06 02:09:30 | 26 |- | [[इ.स.चे १ ले शतक]] | 2013-04-06 04:28:18 | 46 |- | [[इ.स.चे १० वे शतक]] | 2013-04-06 04:28:31 | 45 |- | [[इ.स.चे ११ वे शतक]] | 2013-04-06 04:29:47 | 42 |- | [[इ.स.चे १२ वे शतक]] | 2013-04-06 04:30:57 | 39 |- | [[इ.स.चे १४ वे शतक]] | 2013-04-06 04:33:17 | 41 |- | [[इ.स.चे १५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:34:27 | 39 |- | [[इ.स.चे १६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:35:42 | 44 |- | [[इ.स.चे १९ वे शतक]] | 2013-04-06 04:39:26 | 50 |- | [[इ.स.चे २ रे शतक]] | 2013-04-06 04:40:39 | 39 |- | [[इ.स.चे ३ रे शतक]] | 2013-04-06 04:43:14 | 39 |- | [[इ.स.चे ४ थे शतक]] | 2013-04-06 04:44:24 | 37 |- | [[इ.स.चे ५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:45:34 | 39 |- | [[इ.स.चे ६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:46:45 | 39 |- | [[इ.स.चे ७ वे शतक]] | 2013-04-06 04:47:58 | 39 |- | [[इ.स.चे ८ वे शतक]] | 2013-04-06 04:49:09 | 41 |- | [[इंग्लिश युद्धे (स्कँडिनेव्हिया)]] | 2013-04-06 06:05:28 | 6 |- | [[इंडोनेशियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:08:44 | 4 |- | [[इजिप्तचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:13:19 | 2 |- | [[इप्सिलॉन]] | 2013-04-06 06:17:01 | 23 |- | [[इराकी दिनार]] | 2013-04-06 06:21:39 | 31 |- | [[इराणी कालगणना]] | 2013-04-06 06:22:01 | 19 |- | [[उकडणे]] | 2013-04-06 06:45:22 | 17 |- | [[उझबेकिस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:46:24 | 2 |- | [[ऑर्कुट बुयुक्कोकटेन]] | 2013-04-06 07:51:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळ कर्लिंग]] | 2013-04-06 07:52:39 | 23 |- | [[ऑलिंपिक खेळ क्रॉस कंट्री स्कीइंग]] | 2013-04-06 07:52:57 | 25 |- | [[ऑलिंपिक खेळ टेबल टेनिस]] | 2013-04-06 07:53:47 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ ताईक्वांदो]] | 2013-04-06 07:54:06 | 21 |- | [[ऑलिंपिक खेळ तालबद्ध जलतरण]] | 2013-04-06 07:54:09 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळ नॉर्डिक सामायिक]] | 2013-04-06 07:54:30 | 18 |- | [[ऑलिंपिक खेळ फिगर स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:54:37 | 31 |- | [[ऑलिंपिक खेळ बायॅथलॉन]] | 2013-04-06 07:55:05 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ लुज]] | 2013-04-06 07:55:58 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळ वॉटर पोलो]] | 2013-04-06 07:56:16 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्केलेटन]] | 2013-04-06 07:56:52 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्पीड स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:57:02 | 24 |- | [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका]] | 2013-04-06 07:57:29 | 15 |- | [[ऑलिंपिक खेळात आंदोरा]] | 2013-04-06 07:57:38 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात इक्वेटोरीयल गिनी]] | 2013-04-06 07:58:17 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात कोमोरोस]] | 2013-04-06 07:59:29 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात चाड]] | 2013-04-06 08:00:00 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात जिबूती]] | 2013-04-06 08:00:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात दक्षिण आफ्रिका]] | 2013-04-06 08:00:57 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळात नामिबिया]] | 2013-04-06 08:01:05 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बर्किना फासो]] | 2013-04-06 08:01:55 | 11 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बुरुंडी]] | 2013-04-06 08:02:02 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बेनिन]] | 2013-04-06 08:02:06 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना]] | 2013-04-06 08:02:18 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बोत्स्वाना]] | 2013-04-06 08:02:22 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक]] | 2013-04-06 08:02:42 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात माली]] | 2013-04-06 08:02:54 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मॉरिशस]] | 2013-04-06 08:03:09 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मोझांबिक]] | 2013-04-06 08:03:13 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात लेसोथो]] | 2013-04-06 08:04:00 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात सेनेगाल]] | 2013-04-06 08:04:22 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात स्लोव्हाकिया]] | 2013-04-06 08:04:42 | 9 |- | [[ऑलिंपियास]] | 2013-04-06 08:06:22 | 24 |- | [[ऑस्ट्रेलेशिया]] | 2013-04-06 08:10:16 | 24 |- | [[ओपनसुसे लिनक्स]] | 2013-04-06 08:14:02 | 9 |- | [[ओमानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:15:17 | 2 |- | [[ओमिक्रॉन]] | 2013-04-06 08:15:38 | 21 |- | [[ओमेगा]] | 2013-04-06 08:15:44 | 20 |- | [[औषधीकोश]] | 2013-04-06 08:21:43 | 16 |- | [[कंबोडियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:23:27 | 3 |- | [[कझाकस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:24:11 | 4 |- | [[कतारचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:26:22 | 3 |- | [[कनाफे]] | 2013-04-06 08:27:06 | 3 |- | [[कपाळ]] | 2013-04-06 08:28:33 | 34 |- | [[कर्नाटक विद्यापीठ]] | 2013-04-06 08:34:30 | 5 |- | [[कलनातल्या विषयांची यादी]] | 2013-04-06 08:35:56 | 7 |- | [[कलहट्टी धबधबा]] | 2013-04-06 08:36:05 | 7 |- | [[कलांतान]] | 2013-04-06 08:36:14 | 23 |- | [[काडिस]] | 2013-04-06 08:45:35 | 15 |- | [[कार्ल झीगलर]] | 2013-04-06 08:52:46 | 26 |- | [[काशकादर्यो विलायती]] | 2013-04-06 08:58:47 | 9 |- | [[कास्तिया-ला मांचा]] | 2013-04-06 08:59:46 | 31 |- | [[किरितिमाती]] | 2013-04-06 09:03:27 | 12 |- | [[किर्गिझस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 09:03:59 | 2 |- | [[कुब्लाई खान]] | 2013-04-06 09:09:26 | 66 |- | [[कुरौका नदी]] | 2013-04-06 09:11:18 | 21 |- | [[कुर्ता]] | 2013-04-06 09:11:43 | 10 |- | [[कुवेती दिनार]] | 2013-04-06 09:13:11 | 35 |- | [[कूपनलिका]] | 2013-04-06 09:14:22 | 9 |- | [[कॅनेची लढाई]] | 2013-04-06 09:17:58 | 7 |- | [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]] | 2013-04-06 09:18:27 | 7 |- | [[कॅलपर्निआ पीझोनीस]] | 2013-04-06 09:19:52 | 3 |- | [[केरेतारो]] | 2013-04-06 09:29:48 | 56 |- | [[कॉकेशस]] | 2013-04-06 09:33:21 | 39 |- | [[कोतोनू]] | 2013-04-06 09:43:10 | 18 |- | [[कोनीय संवेग]] | 2013-04-06 09:43:59 | 7 |- | [[कोन्स्तांतिन स्त्नानिस्लावस्की]] | 2013-04-06 09:44:21 | 17 |- | [[कोमिल्ला]] | 2013-04-06 09:45:39 | 15 |- | [[कोरियन द्वीपकल्प]] | 2013-04-06 09:47:12 | 11 |- | [[कोरोनिस गट]] | 2013-04-06 09:47:52 | 8 |- | [[कोर्दोबा प्रांत (आर्जेन्टिना)]] | 2013-04-06 09:48:17 | 14 |- | [[क्यूपिड]] | 2013-04-06 09:54:36 | 9 |- | [[क्रिस (शस्त्र)]] | 2013-04-06 10:00:20 | 6 |- | [[क्रॉयडन]] | 2013-04-06 10:04:35 | 14 |- | [[क्रोटोनाची लढाई]] | 2013-04-06 10:04:54 | 3 |- | [[क्लोद जोसेफ रूगे दि लिल]] | 2013-04-06 10:09:20 | 28 |- | [[क्वांतान]] | 2013-04-06 10:09:56 | 13 |- | [[क्वात्रे ब्राची लढाई]] | 2013-04-06 10:10:08 | 12 |- | [[खंडा]] | 2013-04-06 10:11:55 | 7 |- | [[खबड हाऊस]] | 2013-04-06 10:13:31 | 8 |- | [[खरे (आडनाव)]] | 2013-04-06 10:14:00 | 4 |- | [[खान (पदवी)]] | 2013-04-06 10:15:27 | 17 |- | [[ख्वाजा नझीमुद्दीन]] | 2013-04-06 10:20:07 | 28 |- | [[गनबोट युद्ध]] | 2013-04-06 10:25:09 | 4 |- | [[गाझा]] | 2013-04-06 10:28:55 | 45 |- | [[गाठ सिद्धान्त]] | 2013-04-06 10:29:14 | 21 |- | [[गादो-गादो]] | 2013-04-06 10:29:33 | 13 |- | [[गामा]] | 2013-04-06 10:29:43 | 27 |- | [[गिगाबाईट]] | 2013-04-06 10:31:32 | 18 |- | [[गिगामीटर]] | 2013-04-06 10:31:35 | 16 |- | [[गोड]] | 2013-04-06 10:52:34 | 20 |- | [[ग्रेनेडाचा ध्वज]] | 2013-04-06 11:03:10 | 3 |- | [[ग्लायवित्झचा हल्ला]] | 2013-04-06 11:04:49 | 9 |- | [[घन मीटर]] | 2013-04-06 11:08:14 | 14 |- | [[घाण]] | 2013-04-06 11:08:49 | 9 |- | [[घाम]] | 2013-04-06 11:09:01 | 34 |- | [[घुटमळणारे क्षेपणास्त्र]] | 2013-04-06 11:09:24 | 8 |- | [[चंदेरी]] | 2013-04-06 11:11:31 | 25 |- | [[चांगी]] | 2013-04-06 11:16:49 | 11 |- | [[चामडे]] | 2013-04-06 11:18:08 | 36 |- | [[चिन्नूर]] | 2013-04-06 11:27:04 | 3 |- | [[चीलिन]] | 2013-04-06 11:29:15 | 38 |- | [[चेक कोरुना]] | 2013-04-06 11:31:47 | 30 |- | [[चेक प्रजासत्ताकचा ध्वज]] | 2013-04-06 11:32:00 | 15 |- | [[चेर्निहिव्ह ओब्लास्त]] | 2013-04-06 11:34:20 | 12 |- | [[चौकोन]] | 2013-04-06 11:36:25 | 18 |- | [[चौत्वरण]] | 2013-04-06 11:36:35 | 4 |- | [[चौधारा]] | 2013-04-06 11:38:11 | 4 |- | [[चौवारंवारता]] | 2013-04-06 11:38:29 | 2 |- | [[चौवेग]] | 2013-04-06 11:38:33 | 3 |- | [[चौशिंगा]] | 2013-04-06 11:38:36 | 34 |- | [[च्यांग्शी]] | 2013-04-06 11:38:58 | 31 |- | [[च्यापास]] | 2013-04-06 11:39:05 | 35 |- | [[छिंगहाय]] | 2013-04-06 11:40:29 | 28 |- | [[छिंदवाडा]] | 2013-04-06 11:40:32 | 18 |- | [[जंगलातून नामशेष प्रजाती]] | 2013-04-06 11:41:08 | 29 |- | [[जएरोनियमची लढाई]] | 2013-04-06 11:41:32 | 6 |- | [[जपानच्या शाही आरमाराच्या कूटसंदेशप्रणाली]] | 2013-04-06 11:47:37 | 5 |- | [[जयपूर विभाग]] | 2013-04-06 11:50:54 | 5 |- | [[जलतरण तलाव]] | 2013-04-06 11:54:09 | 14 |} jjzf57r2r6ttz0gr4ubbb375c6vpzs7 0 307612 2704101 2135536 2026-08-21T00:01:44Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[विकिपीडिया:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] to [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] 2704101 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] h10s80dj60f4n0usn9zq0kuwnkiv330 1 307613 2704099 2135538 2026-08-21T00:01:34Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] to [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] 2704099 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] hp6fibodmmv8kov8b7svzz8rcjoc1i4 1 315599 2704096 2702891 2026-08-20T22:12:25Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] to [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] 2704096 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] gl6svq9q5mumi9ikv29ptqz6e4isi9h 0 324508 2704183 2703709 2026-08-21T08:25:52Z Ketaki Modak 21590 2704183 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- |२५९ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire] | |[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] it58z4jhm8vr5qi15qvx1oekhre01hw 2704185 2704183 2026-08-21T08:27:12Z Ketaki Modak 21590 2704185 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- |२५९ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire] | |[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] nwb7lnblwowe3g4tngnzz6x5cyfimho 2704186 2704185 2026-08-21T08:30:10Z Ketaki Modak 21590 2704186 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] 4wz5a0484tykgtel6sx73ik35a55bw7 2704187 2704186 2026-08-21T08:31:43Z Ketaki Modak 21590 क्रमानुसार मांडणी 2704187 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] plqts1ltpdy8cpx4k9r6gltnbqk5btn 2704188 2704187 2026-08-21T08:33:24Z Ketaki Modak 21590 2704188 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] 7yo8z567fn8tsqey99fe7uz403tmmug 2704189 2704188 2026-08-21T08:34:51Z Ketaki Modak 21590 2704189 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] oev1z56oddttwq4e8xiwdwftrtritie 2704190 2704189 2026-08-21T08:36:30Z Ketaki Modak 21590 क्रमानुसार मांडणी 2704190 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- | | | | | | |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] 2sdlg158sjbrg918y67hqcn9bdwguhp 2704191 2704190 2026-08-21T08:38:21Z Ketaki Modak 21590 क्रमानुसार मांडणी 2704191 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- | | | | | | |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- | | | | | | |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- |१५३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |शुभ्र छटा असलेला गुलाब | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] dlcruxhnr2vs6j0upj471kl1m7wci8j 2704192 2704191 2026-08-21T08:43:17Z Ketaki Modak 21590 2704192 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |०९१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |गुलाबी छटा असलेला शुभ्र गुलाब |[[चित्र:Rosa 'Aspirin Rose' (actm) 01.jpg|इवलेसे]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- | | | | | | |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- | | | | | | |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- | | | | | | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] lyx5ku4y8xa6hee668417pxbn5y9l2f 0 332921 2704025 2294634 2026-08-20T16:21:46Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2704025 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सियांग जिल्हा''' हा भारताच्या [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील जिल्हा आहे. अरुणाचल प्रदेशातील [[पश्चिम सियांग जिल्हा|पश्चिम सियांग]] आणि [[पूर्व सियांग जिल्हा|पूर्व सियांग]] जिल्ह्यांमधून २०१५ मध्ये हा जिल्हा तयार करण्यात आला. <ref name="AR-Siang12st">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachaltimes.in/archives/nov15%2028.html|title=Siang becomes 21st district of Arunachal|date=28 November 2015|publisher=The Arunachal Times|access-date=2023-06-22|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331044433/https://arunachaltimes.in/archives/nov15%2028.html|url-status=dead}}</ref> सियांग जिल्ह्याचे नाव या जिल्ह्यातून [[ब्रह्मपुत्रा नदी|वाहणाऱ्या सियांग]] नदीवरून पडले आहे. (यार्लुंग त्सांगपो किंवा [[ब्रह्मपुत्रा नदी|ब्रह्मपुत्रा]]<nowiki/>ला ह्या भागात सियांग नावाने ओळखले जाते). अरुणाचल प्रदेशातील इतर चार जिल्ह्यांची नावे देखील ह्या नदीच्या नावावर आहेत: [[पश्चिम सियांग जिल्हा|पश्चिम सियांग]], [[पूर्व सियांग जिल्हा|पूर्व सियांग]], [[अपर सियांग जिल्हा|अप्पर सियांग]] आणि लोअर सियांग . == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{अरुणाचल प्रदेश - जिल्हे}} [[वर्ग:सियांग जिल्हा]] [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]] khoh3kpc5ec7cxejhm6ars12kf53hii 10 349120 2704205 2698948 2026-08-21T09:16:25Z Nitin.kunjir 4684 2704205 wikitext text/x-wiki {{Navbox with collapsible groups | name = आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे | title = आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे | state = collapsed| listclass = hlist | group1 = कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे | state1 = expanded | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = अफगाणिस्तान | list1 = * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|२०२६]] | group2 = ऑस्ट्रेलिया | list2 = * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१२|२०१२]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]] | group3 = बांगलादेश | list3 = * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड आणि नेदरलँड्स दौरा, २०१२|२०१२]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा (इंग्लंडमध्ये), २०२३|२०२३]] | group4 = इंग्लंड | list4 = * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००६|२००६]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००९|२००९]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०११|२०११]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१३|२०१३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२५|२०२५]] | group5 = भारत | list5 = * [[२००७ फ्युचर चषक|२००७]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२३|२०२३]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|२०२६]] | group6 = न्यू झीलंड | list6 = * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|२०२६]] | group7 = पाकिस्तान | list7 = * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०११|२०११]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१३|२०१३]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२४|२०२४]] | group8 = दक्षिण आफ्रिका | list8 = * [[२००७ फ्युचर चषक|२००७]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२१|२०२१]] | group9 = श्रीलंका | list9 = * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१४|२०१४]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]] | group10 = वेस्ट इंडीज | list10 = * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१७|२०१७]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२५|२०२५]] | group11 = झिम्बाब्वे | list11 = * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२१|२०२१]] }} | group2 = प्रमुख स्पर्धा आयोजित केल्या | state2 = expanded | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = अनेक संघ | list1 = * [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७]] * [[२००८ आयसीसी विश्व टी-२० पात्रता|२००८]] * [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१५|२०१५]] * [[आयर्लंड त्रिकोणी मालिका, २०१७| २०१७]] * [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९]] * [[२०१९-२० आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९-२०]] }} | group3 = इतर दौरे | state3 = expanded | list3 = {{navbox|subgroup | group1 = कॅनडा | list1 = * [[कॅनडा क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००८|२००८]] | group2 = हाँग काँग | list2 = * [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]] | group3 = केनिया | list3 = * [[केनिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००८|२००८]] * [[केनिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००९|२००९]] | group4 = नेदरलँड्स | list4 = * [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]] | group5 = स्कॉटलंड | list5 = * [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१४|२०१४]] * [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]] }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]] </noinclude> n8khai0dyb73sultdwzmdg9iwz4picv 0 351821 2704064 2699961 2026-08-20T20:49:51Z ~2026-45469-98 186499 [[Special:Contributions/~2026-43618-53|~2026-43618-53]] ([[User talk:~2026-43618-53|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2699961|2699961]] परतवली. 2704064 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = सावळ्याची जणू सावली | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = [[महेश कोठारे]], [[आदिनाथ कोठारे]] | निर्मिती संस्था = कोठारे प्रोडक्शन | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = स्वप्नील चव्हाण, इरफान मुजावर | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = * दररोज संध्या. ७ वाजता * दररोज संध्या. ६.३० वाजता (११ ऑगस्ट २०२५ पासून) * दररोज दुपारी १ वाजता (१३ एप्रिल २०२६ पासून) | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = २३ सप्टेंबर २०२४ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[आम्ही सारे खवय्ये]] | नंतर = [[लक्ष्मी निवास]] | सारखे = }} '''सावळ्याची जणू सावली''' ही [[झी मराठी]]वर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी बांग्ला]]वरील कृष्णकोळी या बंगाली मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * प्राप्ती रेडकर - सावली एकनाथ भागवत / सावली सारंग मेहेंदळे ** दुर्वा देवधर - लहान साऊ * साईंकीत कामत - सारंग चंद्रकांत मेहेंदळे * साईराज केंद्रे - अबीर सारंग मेहेंदळे * वेदांती भोसले - ओवी सारंग मेहेंदळे * [[सुलेखा तळवलकर]] - तिलोत्तमा चंद्रकांत मेहेंदळे * चारूदत्त भागवत - चंद्रकांत मेहेंदळे * आशिष कुलकर्णी - राजकुमार चंद्रकांत मेहेंदळे * मानसी नाईक - अमृता राजकुमार मेहेंदळे * सुप्रीत कदम - नील चंद्रकांत मेहेंदळे * [[वीणा जगताप]] - ऐश्वर्या नील मेहेंदळे * गुरू दिवेकर / रुचिर गुरव - सोहम चंद्रकांत मेहेंदळे * भाग्यश्री दळवी - तारा सुमंत वझे / तारा सोहम मेहेंदळे * [[पूर्वा शिंदे]] - मोनिका राजकुमार मेहेंदळे * [[सविता मालपेकर]] - जगदंबा खानोलकर * रमेश रोकडे - एकनाथ भागवत * पूनम चौधरी-पाटील - कान्हू एकनाथ भागवत * सर्वेश जाधव - अप्पू एकनाथ भागवत * रोहन पेडणेकर - सखदेव एकनाथ भागवत * गौरी किरण - जयंती कोट्टलवार / जयंती सखदेव भागवत * स्नेहलता माघाडे - अस्मी प्रधान * मयूर खांडगे - जगन्नाथ शास्त्री * अमृता मोडक - अलका जगन्नाथ शास्त्री * अजय पाध्ये - सुमंत वझे * [[मेघा धाडे]] - भैरवी सुमंत वझे * [[मधुगंधा कुलकर्णी]] - कालिंदी धर्माधिकारी * [[नागेश भोसले]] - विश्वंभर ठाकूर * अक्षता उकिरडे - कियारा विश्वंभर ठाकूर * मानसी कुलकर्णी - शिवानी कारखानीस * सचिन गावडे - पिंकू भिकाजी म्हात्रे * [[पुष्कर जोग]] - श्रीरंग * मानसी म्हात्रे - अनामिका * बिपिन सुर्वे - व्यंकटेश * शिवानी बने - किरण * मयूर पवार - बबलू * निषाद भोईर - देवा * मुकेश जाधव - घोरपडे * अक्षय पाटील - आकार * मकरंद नवघरे - रतन * [[संदीप पाठक]] * राजेश भोसले * बीना सिद्धार्थ == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[बंगाली]] | कृष्णकोळी | [[झी बांग्ला]] | १८ जून २०१८ - ९ जानेवारी २०२२ |- | [[तेलुगू]] | कृष्ण तुलसी | [[झी तेलुगू]] | २२ फेब्रुवारी २०२१ - २६ नोव्हेंबर २०२२ |- | [[भोजपुरी]] | श्याम तुलसी | [[झी गंगा]] | २० सप्टेंबर २०२१ - २९ जुलै २०२२ |- | [[तमिळ]] | कार्थिगाई दीपम | [[झी तमिळ]] | ५ डिसेंबर २०२२ - चालू |- | [[मल्याळम]] | श्यामंबरम | [[झी केरळम]] | ६ फेब्रुवारी २०२३ - २९ सप्टेंबर २०२४ |} == नव्या वेळेत == {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || २३ सप्टेंबर २०२४ – ९ ऑगस्ट २०२५ || rowspan="3"| दररोज || संध्या. ७ |- | २ || ११ ऑगस्ट २०२५ – १२ एप्रिल २०२६ || संध्या. ६.३० |- | ३ || १३ एप्रिल २०२६ – चालू || दुपारी १ |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी दुपारच्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] al80ac271vjytxrxxl284a2vc6vnsif 0 354506 2704061 2699086 2026-08-20T20:45:11Z ~2026-45469-98 186499 [[Special:Contributions/~2026-42893-55|~2026-42893-55]] ([[User talk:~2026-42893-55|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2699086|2699086]] परतवली. 2704061 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = लक्ष्मी निवास | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = सुनील भोसले | निर्मिती संस्था = क्रिएटिव्ह माइंड्स प्रोडक्शन | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = * दररोज रात्री ८ ते ९ * दररोज रात्री ८ वाजता (१६ मार्च २०२६ पासून) * दररोज दुपारी १.३० ते २.३० (१३ एप्रिल २०२६ पासून) | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = २३ डिसेंबर २०२४ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[सावळ्याची जणू सावली]] | नंतर = | सारखे = }} '''लक्ष्मी निवास''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी कन्नडा]]वरील लक्ष्मी निवासा या कन्नड मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * [[हर्षदा खानविलकर]] - लक्ष्मी प्रताप देशमुख / लक्ष्मी श्रीनिवास दळवी * [[तुषार दळवी]] - श्रीनिवास दळवी * [[मेघन जाधव]] - जयंत कानिटकर ** प्रिब सूर्यवंशी - लहान जयंत * दिव्या पुगांवकर - जान्हवी श्रीनिवास दळवी / जान्हवी जयंत कानिटकर * कुणाल शुक्ल - सिद्धीराज संपत गाडे-पाटील * अक्षया देवधर - भावना श्रीनिवास दळवी / भावना सिद्धीराज गाडे-पाटील * स्वाती देवल - मंगल श्रीनिवास दळवी * निखिल राजेशिर्के - संतोष श्रीनिवास दळवी * मीनाक्षी राठोड - वीणा संतोष दळवी * सार्थक ठाकूर - वरद संतोष दळवी * अनुज ठाकरे - हरीश श्रीनिवास दळवी * तन्वी कोलते / धनश्री पाटील - सिंचना संपत गाडे-पाटील / सिंचना हरीश दळवी * महेश फाळके - व्यंकटेश श्रीनिवास दळवी (अर्जुन / वेंकी) * पायल पांडे / श्रुती पाटील - आरती व्यंकटेश दळवी * विनीता शिंदे - शांता दळवी * [[पल्लवी वैद्य]] - रेणुका संपत गाडे-पाटील * राजश्री निकम - शैला संपत गाडे-पाटील * राजदेव जमदाडे - संपत सर्जेराव गाडे-पाटील * वीणा कट्टी - सुलक्षणा सर्जेराव गाडे-पाटील * आनंद प्रभू - अधिराज संपत गाडे-पाटील * कल्याणी जाधव - निलांबरी अधिराज गाडे-पाटील * तरिता सानप - रमा सिद्धीराज गाडे-पाटील * [[राजेश शृंगारपुरे]] - श्रीकांत इनामदार * राधिका विद्यासागर - वनजा इनामदार * अनन्या तांबे - आनंदी श्रीकांत इनामदार / आनंदी सिद्धीराज गाडे-पाटील * कस्तुरी सारंग - सरोज मुजुमदार * सुप्रीती शिवलकर - सुपर्णा इनामदार / सुपर्णा रवी मुजुमदार * [[दुष्यंत वाघ]] - रवी मुजुमदार * अक्षय भोसले - आरव विश्वा देशमुख * जगन्नाथ निवांगुणे - दिग्विजय प्रताप देशमुख * प्रफुल्ल सामंत - प्रताप देशमुख * श्रद्धा साटम - ललिता दिग्विजय देशमुख * अनुज प्रभू - विश्वा दिग्विजय देशमुख * सतीश सलगरे - गुणाजी भालेराव * जान्हवी तांबट - पूर्वी गुणाजी भालेराव * सायली सांभारे - वसुंधरा गुणाजी भालेराव * [[मधुगंधा कुलकर्णी]] - कालिंदी धर्माधिकारी * चंदनराज जमदाडे - प्रवीण खेडकर * अमेय बर्वे - माधव गुळगुळे * संदीप शिंगदाणे - देवेंद्र पत्की * मृण्मयी गोंधळेकर - इशिता * [[अमृता देशमुख]] - सई * आरोही गावडे - सान्वी * प्रसाद राजेंद्र - सुरेश * ऋषिकेश मोहिते - महेश * सुनील कदम - रमेश * चैतन्य चंद्रात्रे - निखिल * धनंजय जामदार - सोहम * तेजस पिंगुळकर - मनोहर * वर्षा सामंत - मालती * लीना पंडित - रत्ना * सौरभ गुजाळे - छोटू * ओमकार तेली - मन्या * सुमीत चौधरी - गौरव * सुधीर गाडगीळ - चित्रगुप्त * शिवराज वाळवेकर * सायली परब == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[कन्नड]] | लक्ष्मी निवासा | [[झी कन्नडा]] | १६ जानेवारी २०२४ - चालू |- | [[मल्याळम]] | मनाथे कोट्टारम | [[झी केरळम]] | १२ ऑगस्ट २०२४ - ३ मे २०२६ |- | [[तमिळ]] | गेट्टी मेलम | [[झी तमिळ]] | २० जानेवारी २०२५ - २८ जून २०२६ |- | [[तेलुगू]] | लक्ष्मी निवासम | [[झी तेलुगू]] | ३ मार्च २०२५ - चालू |- | [[हिंदी]] | लक्ष्मी निवास | [[झी टीव्ही]] | १२ जानेवारी २०२६ - चालू |- | [[बंगाली]] | कमला निबास | [[झी बांग्ला]] | १३ एप्रिल २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ८च्या मालिका}} {{झी मराठी रात्री ८.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी दुपारच्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 5xqiji585cm0gdl45dd3qqcswbfii11 0 374938 2704172 2689763 2026-08-21T07:56:43Z CommonsDelinker 685 New_Gay_Pride_Flag.svg या चित्राऐवजी Gay_Pride_flag.svg चित्र वापरले. 2704172 wikitext text/x-wiki [[चित्र:CSD_Berlin_2025_-_Lucas_Werkmeister_-_03_-_Gay_Pride.jpg|इवलेसे|एका स्वाभिमान मोर्च्यात परिधान केलेला इंद्रधनुष्य ध्वज आणि समलिंगी पुरुषांचा स्वाभीमान ध्वज]] {{एलजीबीटी चिन्हे}} [[गे (समलैंगिक) पुरुष|समलैंगिक पुरुषांचे]] प्रतीक म्हणून विविध [[स्वाभिमान ध्वज]] वापरले गेले आहेत. समलैंगिक पुरुष आणि संपूर्ण एलजीबीटी समुदायाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी १९७८ पासून इंद्रधनुष्य ध्वजांचा वापर केला जात आहे. २०१० पासून, समलिंगी पुरुष समुदायाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी विविध संकल्पन प्रस्तावित केले गेले आहेत, खाली दर्शविलेला ध्वज आज सर्वात सामान्य आहे. == इंद्रधनुष्य ध्वज == २५ जून १९७८ रोजी सॅन फ्रान्सिस्को एलजीबीटी+ स्वातंत्र्य दिन मोर्चाच्या निमित्ताने मूळ इंद्रधनुष्य स्वाभिमान ध्वज फडकवण्यात आले होते <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> १९८५ मध्ये ''बे एरिया रिपोर्टरमध्ये'' प्रकाशित झालेल्या प्रोफाइलनुसार, गिल्बर्ट बेकरने "१९६० च्या दशकातील हिप्पी चळवळीशी संबंधित असल्याने इंद्रधनुष्याचा आकृतिबंध निवडला होता, परंतु या संकल्पनाचा वापर प्राचीन इजिप्तपासून सुरू असल्याचे नमूद केले आहे". <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref><gallery heights="85" mode="nolines" widths="250" class="center"> चित्र:Gay_flag_8.svg|अल्ट=Original eight stripe version designed by Gilbert Baker (1978)| गिल्बर्ट बेकर यांनी संकल्पित केलेली आठ पट्टे असलेली मूळ आवृत्ती (१९७८) चित्र:Gay_flag_7.svg|अल्ट=Seven stripe version with hot pink color removed due to lack of fabric (1978–1979)| कापडाच्या कमतरतेमुळे गुलाबी रंगाची पट्टी काढून सात पट्टे असलेल्या नवीन संकल्पनाची आवृत्ती (१९७८-१९७९) चित्र:Gay_Pride_Flag.svg|अल्ट=Six-stripe version with the turquoise color removed and the indigo color changed to royal blue (1979–present)| सहा-पट्टे असलेली सद्य आवृत्ती ज्यामध्ये फिरोजी रंग काढून टाकण्यात आला (१९७९-सध्या) </gallery> == २०१० च्या दशकातील ध्वज == समलैंगिक पुरुषांसाठी विशेषतः बनवलेला पहिले ज्ञात ध्वज संकल्पन ९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी व्हीके या रशियन वेबसाइटवर ऑनलाइन प्रकाशित झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> २०१० च्या दशकाच्या मध्यात किंवा त्यापूर्वी समलैंगिकद्वेषाचा सामना करण्यासाठी व्हॅलेंटाईन बेल्याएव यांनी [[समलैंगिक महिलांचे ध्वज|लेस्बियन ध्वजावर]] आधारित या ध्वजाची रचना केली होती. <ref name="prideflags">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prideflags.info/flag/mlm|title=MLM Pride Gay Men Flag|website=prideflags.info|language=en-us|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604011312/https://prideflags.info/flag/mlm|archive-date=2022-06-04|access-date=2022-06-04}}</ref> हे पुरुषांचे एकमेकांबद्दलचे आकर्षण आणि समलैंगिक समुदायाच्या विविधतेचे प्रतीक आहे. <ref name="orientando">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/|title=» Gay|website=orientando.org|language=pt-BR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524151642/https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/|archive-date=2022-05-24|access-date=2022-06-04}}</ref> याला कधीकधी युरेनियन ध्वज म्हणून देखील ओळखले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> ऑनलाइन प्रकाशित होणारा पहिला समलैंगिक पुरुष ध्वज डिझाईन डेव्हियंटआर्टवरील प्राइड-फ्लॅग्स अकाउंटच्या मॉड हर्मी यांनी डिझाइन केला होता. हा ध्वज पहिल्यांदा २४ ऑगस्ट २०१६ रोजी [[टंब्लर|टंब्लरवर]] पोस्ट करण्यात आला होता आणि तो गुलाबी लेस्बियन ध्वजावर आधारित होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref><ref name="orientando"/> मार्च २०१७ मध्ये, गिल्बर्ट बेकर यांनी त्यांच्या मूळ १९७७ च्या ध्वजाची नऊ-पट्टे असलेली आवृत्ती तयार केली, ज्यामध्ये लाल, केशरी , पिवळा, हिरवा आणि जांभळा रंगांसोबत लॅव्हेंडर, गुलाबी, फिरोजी आणि नील रंगाचे पट्टे होते. बेकरच्या मते, लॅव्हेंडर पट्टी विविधतेचे प्रतीक आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> समलैंगिक पुरुषांसाठी हिरवा, रामा''(teal)'', पांढरा, निळा आणि जांभळा असे पट्टे असलेले आणखी एक ध्वज संकल्पन एक [[अपंगत्व|अपंग]] परलिंगी पुरुष [[टंब्लर]] वापरकर्ते ''gayflagblog'' याने संकल्पित केले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/|title=» Gay|website=orientando.org|language=pt-BR|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524151642/https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/|archive-date=2022-05-24|access-date=2022-06-04}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/ "» Gay"]. ''orientando.org'' (in Brazilian Portuguese). [https://web.archive.org/web/20220524151642/https://orientando.org/listas/lista-de-orientacoes/gay/ Archived] from the original on 2022-05-24<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-04</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Brazilian Portuguese-language sources (pt-br)]]</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> अनुक्रमे सात आणि पाच पट्टे असलेल्या दोन आवृत्त्या १० जुलै २०१९ रोजी प्रसिद्ध झाल्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> फिरोजी ते हिरवे रंग समुदाय, उपचार आणि आनंद दर्शवतात; मध्यभागी पांढरा पट्टा मोनिका हेल्म्सच्या [[पारलिंगी ध्वज|परलिंगी ध्वज]] संकल्पनेचा एक भाग आहे आणि त्यात [[पारलिंगी]], [[मध्यलिंगी]], [[अद्विवर्णी लिंगभाव|अद्विवर्णी]] लोक समाविष्ट आहेत; आणि निळा ते जांभळा रंग प्रेम, शक्ती आणि विविधता दर्शवितात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oitomeia.com.br/noticias/2022/06/03/mes-do-orgulho-lgbtqia-saiba-o-que-cada-letra-significa-e-quais-as-suas-bandeiras/|title=Mês do Orgulho LGBTQIA+: saiba o que cada letra significa e quais as suas bandeiras - OitoMeia|date=2022-06-03|website=OitoMeia - Notícias: Teresina, Piauí, Brasil e Mundo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707205446/https://www.oitomeia.com.br/noticias/2022/06/03/mes-do-orgulho-lgbtqiapn-saiba-o-que-cada-letra-significa-e-quais-as-suas-bandeiras/|archive-date=2023-07-07|access-date=2022-06-04}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://entendi2.com/nueva-bandera-gay|title=Nueva bandera sólo para Gays|date=2020-08-31|website=Entendi2|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703230104/https://entendi2.com/nueva-bandera-gay|archive-date=2022-07-03|access-date=2022-07-31}}</ref> या संकल्पनेला कधीकधी व्हिन्सियन ध्वज म्हणून ओळखले जाते, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prideflags.info/flag/mlm|title=MLM Pride Gay Men Flag|website=prideflags.info|language=en-us|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604011312/https://prideflags.info/flag/mlm|archive-date=2022-06-04|access-date=2022-06-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://prideflags.info/flag/mlm "MLM Pride Gay Men Flag"]. ''prideflags.info''. [https://web.archive.org/web/20220604011312/https://prideflags.info/flag/mlm Archived] from the original on 2022-06-04<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-06-04</span></span>.</cite></ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://heckinunicorn.com/blogs/heckin-unicorn-blog/all-20-lgbt-pride-flags-and-their-meanings-explained|title=All 20+ LGBT pride flags and their meanings explained|date=16 September 2021|website=Heckin' Unicorn|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220607074132/https://heckinunicorn.com/blogs/heckin-unicorn-blog/all-20-lgbt-pride-flags-and-their-meanings-explained|archive-date=2022-06-07|access-date=2022-06-04}}</ref> आणि ज्याने हा द्वाज संकल्पित केला त्यांने आणि काही वापरकर्त्यांनी या ध्वजाला "समुद्र समलैंगिक ध्वज" म्हणून देखील संबोधले आहे. <gallery heights="85" mode="nolines" widths="170" class="center" caption="समलैंगिक पुरुषांचे झेंडे"> चित्र:Pride-male.svg|अल्ट=Rainbow flag overlaid with a double black Mars symbol| दुहेरी काळ्या मंगळाच्या चिन्हाने मढवलेला इंद्रधनुष्य ध्वज चित्र:2017_rainbow_flag.svg|अल्ट=| गिल्बर्ट बेकरचा २०१७ चा ध्वज, नऊ पट्टे चित्र:GAY_MEN_PRIDE_FLAG.svg|अल्ट=Flag of seven blue, white and blue stripes| सात निळ्या, पांढऱ्या आणि निळ्या पट्ट्यांचा ध्वज चित्र:Uranian_pride_flag_with_the_sign_of_uranianism_(Gay_men_pride_flag).png|अल्ट=Uranist flag with double Mars symbol| दुहेरी मंगळ चिन्ह असलेला युरेनिस्ट ध्वज चित्र:Vincian_flag_(original).svg|अल्ट=Proposed flag, with shades of teal, pastel white, and blue.| प्रस्तावित ध्वज, रामा ''(teal)'', पांढऱ्या आणि निळ्या रंगाच्या छटा असलेला. चित्र:Gay Pride flag.svg|अल्ट=Seven-stripe flag with green, teal, white, blue, and purple| हिरव्या, रामा ''(teal)'', पांढऱ्या, निळ्या आणि जांभळ्या रंगांचे सात पट्टे असलेला ध्वज <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|title=Rainbow Flag|website=GLBT Historical Society|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618122902/https://www.glbthistory.org/rainbow-flag|archive-date=2021-06-18|access-date=2022-06-04}}</ref> चित्र:5-striped_New_Gay_Male_Pride_Flag.svg|अल्ट=Five-stripe flag by gayflagblog, iterated from the seven-stripe flag| पाच-पट्ट्यांचा ध्वज ''gayflagblog'' द्वारे, सात-पट्ट्यांच्या ध्वजापासून पुनरावृत्ती <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/BAR_19851114/page/n7/mode/2up|title=Gilbert Baker: Street queen at the ball|date=1985-11-14|website=Bay Area Reporter}}</ref> चित्र:Bandera gay de Ian Blazquez.png|इयान ब्लाझ्क्वेझ यांची आवृत्ती<ref name="orientando"/> </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लैंगिकतेचे ध्वज]] p358ou927ice6q6eabk7q1m123n73ef 0 378425 2704062 2696880 2026-08-20T20:47:18Z ~2026-45469-98 186499 [[Special:Contributions/Anushka.patil.20|Anushka.patil.20]] ([[User talk:Anushka.patil.20|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2696880|2696880]] परतवली. 2704062 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = दीप ज्योती | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = फ्रेम्स प्रोडक्शन | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ८ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १३ एप्रिल २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | नंतर = [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | सारखे = }} '''दीप ज्योती''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तमिळ]]वरील वीरा या तमिळ मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * पूर्वा कौशिक - ज्योती सावेकर * [[प्रसाद जवादे]] - दिपराज पुरुषोत्तम गायकवाड (दीप) * [[गिरीश ओक]] - पुरुषोत्तम गायकवाड * [[अंजली जोगळेकर]] - जयश्री सावेकर * ओंकार गोवर्धन - अभिजीत सावेकर * मानसी सुभाष - प्रीती सावेकर / प्रीती स्वराज गायकवाड * सलोनी सुर्वे - कीर्ती सावेकर * ऋत्विक तळवलकर - विराज पुरुषोत्तम गायकवाड * धनश्री अंतरकर - गीतांजली पुरुषोत्तम गायकवाड * अनुप बेलवलकर - स्वराज पुरुषोत्तम गायकवाड * सुहास परांजपे - सुलोचना प्रभू मोहिते (सुलू) * प्रताप सोनाळे - प्रभू मोहिते * अक्षय विंचुरकर - सुजय * शलाका पवार - सुभद्रा * श्रीकांत केटी - गणपत * स्वप्नील आजगावकर - मनोज == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तमिळ]] | वीरा | [[झी तमिळ]] | २६ फेब्रुवारी २०२४ - चालू |- | [[तेलुगू]] | ऑटो विजय शांती | [[झी तेलुगू]] | ७ जुलै २०२५ - चालू |- | [[कन्नड]] | कृष्ण रुक्कू | [[झी कन्नडा]] | ९ मार्च २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ८च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 7sdpifch9z0zaj9za9sppkevw7utv30 0 379615 2704065 2697428 2026-08-20T20:51:00Z ~2026-45469-98 186499 2704065 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = कृष्णाईच्या लेकी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = सुबोध खानोलकर | निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज संध्या. ७ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १५ जून २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[शुभ श्रावणी]] | नंतर = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | सारखे = [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] }} '''कृष्णाईच्या लेकी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील राधाम्मा कुथुरू या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * [[निवेदिता सराफ]] - कृष्णाई जनार्दन जाधव * एकता लब्दे - शारदा जनार्दन जाधव * ट्विंकल यादव - गौरी जनार्दन जाधव * नारायणी वारणे - सौदामिनी जनार्दन जाधव * रोहित परशुराम - शंकर शिंदे * [[स्मिता सरावदे]] - सत्यभामा शिंदे * तन्वी बर्वे - रुपाली शिंदे * साक्षी गांधी - इंदुराणी जनार्दन जाधव * संजय कुलकर्णी - जनार्दन जाधव * साईदत्त बाली - जीत जनार्दन जाधव * अनुष्का पिंपुटकर - जिगिषा * एकनाथ गिते - शेखर * रियाझ मुलानी - बिंदुराजा * गीता पांचाळ - भागाक्का * नंदिनी वैद्य - रेश्मा * अखिल लेले - प्रकाश * सचिन माने - डंबेल्स * विजया बाबर - कमळी मोहिते == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तेलुगू]] | राधाम्मा कुथुरू | [[झी तेलुगू]] | २६ ऑगस्ट २०१९ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[कन्नड]] | पुट्टाक्काना मक्कालू | [[झी कन्नडा]] | १३ डिसेंबर २०२१ - ५ मार्च २०२६ |- | [[बंगाली]] | उरॉन टुबरी | [[झी बांग्ला]] | २८ मार्च २०२२ - १६ डिसेंबर २०२२ |- | [[मल्याळम]] | कुडुंबश्री शारदा | [[झी केरळम]] | ११ एप्रिल २०२२ - चालू |- | [[उडिया]] | सुना झिया | [[झी सार्थक]] | ३० मे २०२२ - चालू |- | [[पंजाबी]] | धियान मेरियाँ | [[झी पंजाबी]] | ६ जून २०२२ - ३० मार्च २०२४ |- | [[तमिळ]] | मीनाक्षी पोन्नुगा | [[झी तमिळ]] | १ ऑगस्ट २०२२ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[मराठी]] | [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] | [[झी मराठी]] | १३ फेब्रुवारी २०२३ - ५ ऑगस्ट २०२३ |- | [[हिंदी]] | गंगा माई की बेटियाँ | [[झी टीव्ही]] | २२ सप्टेंबर २०२५ - चालू |- | [[बंगाली]] | अन्नपूर्णार लोक्खीरा | [[झी बांग्ला]] | १ जून २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] qwi8icodgedep1qf1kwhg9lew95jjht 0 381524 2704055 2701373 2026-08-20T19:01:53Z AdvAnantGholam 172574 /* ऐतिहासिक पार्श्वभूमी */ 2704055 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था | header1 = सामान्य माहिती | label2 = प्रकार | data2 = पारंपरिक जमीन व्यवस्था | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | label4 = ऐतिहासिक कालखंड | data4 = प्राचीन काळ – वर्तमान | label5 = प्रमुख जमीन प्रकार | data5 = भातशेती, वरकस जमीन, डोंगरावरील सामुदायिक जमीन, आडीची शेती, गुरचराईची जमीन, देवस्थान जमीन, इनाम जमीन, गावकीच्या सामुदायिक जमिनी | label6 = प्रमुख अभिलेख | data6 = ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, हक्क अभिलेख | label7 = प्रमुख कायदा | data7 = महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ | label8 = संबंधित संस्था | data8 = महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन | label9 = संबंधित विषय | data9 = [[महसूल]], [[जमीन]], सहहिस्सेदारी, वारस व्यवस्था | below = कोकणातील पारंपरिक सामुदायिक जमीनधारणा, महसूल अभिलेख आणि कायदेशीर व्यवस्थेचा आढावा }} [[File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|thumb|right|320px|कोकणातील भातशेती]] '''[[कोकण]]तील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]तील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]]प्रशासन|महसुली व्यवस्था आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराईची क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे The Gazetteer of the Bombay Presidency, [[महाराष्ट्र]]राज्य गॅझेटिअर, महसुली अभिलेख आणि इतर ऐतिहासिक स्रोतांमधून दिसून येते.<ref>{{cite book |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |location=Bombay |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालात]] करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, ''Bombay Land Revenue Code, 1879'', ''Record of Rights'' प्रणाली आणि त्यानंतर महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ अंतर्गत तयार झालेल्या अभिलेखांमुळे या प्रदेशातील जमीनधारणा व महसुली नोंदींचे दस्तऐवजीकरण अधिक नियमित स्वरूपात करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == प्रस्तावना == '''[[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]] प्रशासन|महसुली प्रशासन आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची शेती, गुरचराई क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक, महसुली आणि प्रशासकीय अभिलेखांतून दिसून येते.<ref name="Campbell1880">{{cite book |editor=James M. Campbell |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश]] [[भारत]], ब्रिटिशकालात करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, [[गाव]]नकाशे, Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights प्रणालीच्या अंमलबजावणीनंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि हक्क अभिलेखांची नोंद अधिक नियमितपणे करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आणि ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी व इतर हक्क अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनासाठी एकसंध कायदेशीर चौकट उपलब्ध झाली.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == भौगोलिक पार्श्वभूमी == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]च्या पश्चिम किनारपट्टीवरील [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला चिंचोळा किनारी प्रदेश आहे. [[महाराष्ट्र]]ातील कोकण विभागात [[मुंबई शहर जिल्हा]], [[मुंबई]] उपनगर जिल्हा, [[ठाणे]] जिल्हा, [[पालघर]] जिल्हा, [[रायगड]] जिल्हा, [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्हा यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/index.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशात दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या प्रभावामुळे मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यवृष्टी होते. या प्रदेशात प्रामुख्याने लेटराइट (जांभा), लाल मुरूम, गाळयुक्त तसेच डोंगरउतारावरील विविध प्रकारच्या मृदा आढळतात. या भौगोलिक वैशिष्ट्यांमुळे [[भात]]शेती, [[फळ]]बागा आणि पावसावर अवलंबून असलेली [[कृषी]] व्यवस्था विकसित झाली आहे.<ref>{{cite web |title=Hydrogeology of Maharashtra |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/en-hydrogeology-of-maharashtra/ |publisher=Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधून उगम पावणाऱ्या असंख्य नद्या, खाड्या, ओढे आणि नैसर्गिक जलप्रवाहांमुळे कोकणात [[भात]]शेतीस पोषक भौगोलिक परिस्थिती निर्माण झाली. किनारपट्टी, [[डोंगर]]उतार, [[नदी]]खोरे आणि पठारी भाग यांच्या भौगोलिक विविधतेमुळे [[जमीन]] वापर, [[शेती]]चे प्रकार आणि वस्तीची रचना यांतही विविधता आढळते.<ref name="Campbell1880"/> परंपरेने कोकणातील बहुतेक गावे डोंगरांच्या पायथ्याशी किंवा [[नदी]]काठांवर विकसित झाली. गावाभोवती [[भात]]खाचरे, [[डोंगर]]उतारावरील वरकस [[जमीन]], [[फळ]]बागा, गुरचराई क्षेत्रे आणि [[वन]]क्षेत्र अशी भौगोलिक रचना अनेक ठिकाणी आढळते. या नैसर्गिक परिस्थितीचा स्थानिक जमीन वापर, महसूल व्यवस्था आणि पारंपरिक वहिवाटीवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे.<ref>{{cite web |title=What We Do – Gazetteers Department |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/whatwedo.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122100254/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/whatwedo.html |url-status=dead }}</ref> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == [[कोकण]] प्रदेशाचा [[इतिहास]] प्राचीन काळापासून विविध राजवंश, सागरी [[व्यापार]] आणि किनारी संस्कृतीशी संबंधित आहे. प्राचीन भारतीय [[साहित्य]], शिलालेख, ताम्रपट तसेच परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये [[अपरांत]] (Aparanta), सप्त[[कोकण]] आणि [[कोकण]] प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. या प्रदेशावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[शिलाहार]], [[यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] अशा विविध सत्तांनी वेगवेगळ्या कालखंडांत राज्य केले.<ref>{{cite web |title=History – Maharashtra State Gazetteers |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील जमीनधारणा आणि महसूल व्यवस्था कालानुसार बदलत गेली. मध्ययुगीन काळात स्थानिक ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि प्रादेशिक सत्तांनुसार महसूल आकारणीच्या विविध पद्धती अस्तित्वात होत्या. [[पाटील]], [[कुलकर्णी]], [[देशमुख]] आणि इतर पारंपरिक अधिकारी गावपातळीवरील महसूल प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावत असत.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या इतिहासात विजापूर, मराठा आणि ब्रिटिश कालखंडांना विशेष महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या महसूल इतिहासानुसार इ.स. १५०२ मध्ये [[युसुफ आदिल शाह]] यांच्या काळात महसूल व्यवस्थेची पुनर्रचना करण्यात आली. पुढे मराठा आणि पेशवा काळात गावपातळीवरील महसूल प्रशासन अधिक संघटित झाले.<ref>{{cite web |title=Land Administration – History |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इ.स. १८१८ नंतर [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश प्रशासनाने]] कोकणातील [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेत व्यापक बदल केले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, नकाशे तयार करणे, जमिनींचे वर्गीकरण आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात आली. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights संबंधीच्या तरतुदींमुळे महसूल प्रशासनाला अधिक एकसंध कायदेशीर स्वरूप प्राप्त झाले.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[स्वातंत्र्य]]ानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर[[ महसूल]] अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले. त्याअंतर्गत ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी आणि इतर [[हक्क]]अभिलेखांचे व्यवस्थापन कायदेशीर चौकटीत करण्यात येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था == [[कोकण]] प्रदेशात पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, [[कृषी]], पर्जन्यमान, सामाजिक रचना आणि प्रचलित रूढी-परंपरा यांच्या आधारे विकसित झाली. गावातील जमिनींचा वापर केवळ वैयक्तिक [[शेती]]पुरता मर्यादित नसून, काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर सामुदायिक स्वरूपात केला जात असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि महसुली नोंदींमध्ये आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील पारंपरिक [[शेती]] प्रामुख्याने [[भात]]शेतीवर आधारित होती. [[डोंगर]] उतारावरील [[जमीन]], वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराई क्षेत्रे, नैसर्गिक जलस्रोत आणि वनालगतच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, गावकी व्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीनुसार होत असे.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> गावातील [[पाटील]], [[कुलकर्णी]] आणि इतर पारंपरिक ग्रामप्रशासनाशी संबंधित व्यक्ती [[महसूल]] संकलन, [[जमीन]] नोंदी आणि स्थानिक प्रशासनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत असत. विविध गावांमध्ये [[जमीन]] वापराच्या पद्धती, वहिवाटीचे [[नियम]] आणि सामुदायिक व्यवस्थापनाची स्वरूपे स्थानिक परिस्थितीनुसार भिन्न होती.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालीन]] महसूल सर्वेक्षणापूर्वी जमीनधारणेच्या अनेक प्रथा प्रामुख्याने स्थानिक रूढी आणि प्रचलित परंपरांवर आधारित होत्या. नंतरच्या काळात Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि त्यानंतरच्या [[महसूल]] कायद्यांद्वारे जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि अभिलेखीकरण करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> आजही [[कोकण]]ातील काही भागांमध्ये पारंपरिक [[जमीन]] वापराच्या ऐतिहासिक स्वरूपाचे प्रतिबिंब ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर महसुली अभिलेखांमध्ये आढळून येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]]व्यवस्था == [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]च्या कारकीर्दीत आणि त्यानंतर [[ब्रिटिश राज]]च्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मधील जमीन महसूल व्यवस्थेत व्यापक प्रशासकीय सुधारणा करण्यात आल्या. महसूल संकलन अधिक कार्यक्षम करणे, जमिनींचे सर्वेक्षण करणे, सीमांकन निश्चित करणे आणि जमीनधारकांच्या हक्कांची नोंद ठेवणे हे या सुधारणांचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.ब्रिटिश सत्तेच्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मध्ये [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेचे पुनर्गठन करण्यात आले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) आणि [[महसूल]]प्रशासन यांना कायदेशीर चौकट देण्यासाठी पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026}}</ref> एकोणिसाव्या शतकात ग्रेट ट्रिगोनोमेट्रिकल सर्व्हे आणि स्थानिक [[महसूल]] सर्वेक्षणांच्या आधारे जमिनींचे मोजमाप, वर्गीकरण आणि नकाशे तयार करण्याचे काम सुरू झाले. या सर्वेक्षणांमुळे प्रत्येक गावातील [[शेत]]जमिनी, [[डोंगर]], वनक्षेत्र, [[नदी]]-नाले आणि इतर नैसर्गिक भूभाग यांची स्वतंत्र नोंद करण्यात आली. Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू झाल्यानंतर [[बॉम्बे]]प्रेसिडेन्सीतील [[जमीन]] [[महसूल]] प्रशासनाला एकसंध कायदेशीर चौकट प्राप्त झाली. या कायद्यांतर्गत जमिनींचे सर्वेक्षण, [[महसूल]] निश्चिती, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights), फेरफार नोंदी आणि [[महसूल]] अधिकाऱ्यांचे अधिकार निश्चित करण्यात आले. [[ब्रिटिश]]कालात तयार करण्यात आलेल्या [[हक्क]] अभिलेखमुळे प्रत्येक सर्वे क्रमांकाची माहिती, [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[क्षेत्रफळ]] आणि [[महसूल]] यांची अधिकृत नोंद ठेवण्याची पद्धत विकसित झाली. पुढील काळात या अभिलेखांच्या आधारे [[महसूल]] प्रशासन अधिक नियमित करण्यात आले. कोकणातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये [[ब्रिटिश]]कालीन सर्वेक्षणानंतर [[महसूल]] नोंदी, [[गाव]] नकाशे आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्यात आले. पुढे १९१३ मध्ये ''Record of Rights'' संबंधी तरतुदी लागू झाल्यानंतर गावागावात [[हक्क]]अभिलेख ठेवण्याची प्रक्रिया अधिक नियमित झाली.<ref>{{cite web |title=Records of Rights – Kolaba Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[महसूल]] अभिलेख == '''[[महसूल]] अभिलेख''' ({{lang-en|Revenue Records}}) म्हणजे [[जमीन]]ीची मालकी, ताबा, क्षेत्रफळ, वर्गीकरण, महसूल, लागवड, फेरफार आणि इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. [[महाराष्ट्र]]ात महसूल अभिलेखांचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार केले जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]] सर्वेक्षणानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन आणि [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्यास प्रारंभ झाला. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि नंतरच्या कायद्यांनुसार [[गाव]] नमुने, सर्वे क्रमांक, [[जमीन]]वर्गीकरण आणि महसूल नोंदी अधिक नियमितपणे ठेवण्यात आल्या.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील प्रमुख [[महसूल]] अभिलेखांमध्ये ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद (Mutation Entry), [[हक्क]]अभिलेख, [[गाव]] नमुने, सर्वे नकाशे आणि भूमापन अभिलेखांचा समावेश होतो. हे अभिलेख [[जमीन]]धारणा, वारसा, [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी आणि [[महसूल]] प्रशासनासाठी महत्त्वाचे मानले जातात.<ref>{{cite web |title=e-Rights Record (Mahabhulekh) |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Mahabhumi, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[महसूल]] अभिलेखांमधील नोंदी या प्रामुख्याने [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात येतात. त्या स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जात नाहीत; मालकीचा अंतिम प्रश्न संबंधित पुरावे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांवर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ७/१२ उतारा === '''७/१२ उतारा''' ({{lang-en|Record of Rights Extract}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कृषी]] जमिनींसंबंधीचा एक महत्त्वाचा [[महसूल]] अभिलेख आहे. हा उतारा [[हक्क]]अभिलेखचा भाग असून त्यामध्ये सर्वे किंवा गट क्रमांक, [[क्षेत्रफळ]], [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[लागवड]] केलेली पिके, कर आकारणी तसेच इतर महसुली नोंदींचा समावेश असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत हक्क अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्याची व्यवस्था विकसित झाली. त्यानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार ७/१२ उतारा हा [[महसूल]] प्रशासनातील प्रमुख अभिलेख म्हणून वापरला जातो.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही भागांमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या संयुक्त किंवा सहहिस्सेदारी स्वरूपाच्या जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदविलेली आढळतात. तथापि, केवळ ७/१२ उतारा हा मालकी हक्काचा अंतिम आणि निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; तो [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात आलेला अभिलेख असून मालकीसंबंधी वाद उद्भवल्यास त्याचा निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ८-अ उतारा === '''८-अ उतारा''' ({{lang-en|Village Form No. 8A}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[महसूल]] अभिलेखपैकी एक महत्त्वाचा अभिलेख असून तो विशिष्ट खातेदाराच्या (''Khata Holder'') नावावर असलेल्या जमिनींची खातेनिहाय माहिती दर्शवितो. ७/१२ उतारा ज्या प्रकारे विशिष्ट सर्वे किंवा गट क्रमांकावरील जमिनीची माहिती देतो, त्याउलट ८-अ उतारा हा एका खातेदाराच्या नावावरील सर्व सर्वे किंवा गट क्रमांकांची एकत्रित नोंद दर्शवितो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – Village Form 8A |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ८-अ उतारामध्ये खातेदाराचे नाव, खाते क्रमांक, संयुक्त खातेदारांची माहिती, संबंधित सर्वे किंवा गट क्रमांक, एकूण [[क्षेत्रफळ]] तसेच शासनाकडे देय असलेल्या [[जमीन]] महसुलाची [[माहिती]] नोंदविली जाते. त्यामुळे एका व्यक्तीच्या किंवा संयुक्त खातेदारांच्या नावावर गावामध्ये किती [[जमीन]] नोंदलेली आहे याचा एकत्रित आढावा घेण्यासाठी हा अभिलेख उपयोगी मानला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Records Services – Mahabhumi |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा हे परस्परपूरक [[महसूल]] अभिलेख मानले जातात. [[जमीन]]धारणा, [[वारस]]नोंद, फेरफार, [[कर्ज]] व्यवहार तसेच [[महसूल]] प्रशासनातील विविध कामांसाठी दोन्ही अभिलेखांचा एकत्रित संदर्भ घेतला जातो.<ref>{{cite web |title=Digitally Signed Land Records |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमीनधारणेमध्ये ८-अ उतारा हा संबंधित खातेदारांच्या नावावरील जमिनींची खातेनिहाय [[माहिती]] पडताळण्यासाठी उपयुक्त अभिलेख मानला जातो. तथापि, ७/१२ उतारा प्रमाणेच ८-अ उतारा हा देखील [[महसूल]] अभिलेख असून तो स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम व निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; मालकीचा प्रश्न संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयावर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === फेरफार नोंद === '''फेरफार नोंद''' ({{lang-en|Mutation Entry}}) ही [[महसूल]] अभिलेखमधील अशी नोंद आहे, ज्याद्वारे [[जमीन]]धारकाच्या नावात, हक्कात किंवा जमिनीच्या तपशीलात झालेल्या बदलांची नोंद करण्यात येते. खरेदी-विक्री, वारसा, [[दान]]पत्र, विभाजन, न्यायालयाचा आदेश, शासनाकडून संपादन किंवा इतर कायदेशीर कारणांमुळे जमिनीच्या हक्कात बदल झाल्यास संबंधित महसूल अधिकाऱ्याकडे फेरफार प्रस्ताव सादर केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार प्रस्ताव प्राप्त झाल्यानंतर [[तलाठी]], मंडळ[[अधिकारी]] किंवा अन्य सक्षम [[महसूल]] अधिकारी उपलब्ध कागदपत्रांची पडताळणी करून आवश्यक चौकशी करतात. कायदेशीर अटी पूर्ण झाल्यास फेरफार मंजूर केला जातो आणि त्यानुसार ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा तसेच इतर महसूल अभिलेखांमध्ये आवश्यक बदल करण्यात येतात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] ([[हक्क]]अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार फेरफार नोंदींची प्रक्रिया आणि [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये बदल करण्याची कार्यपद्धती निर्धारित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार नोंद ही महसूल प्रशासनासाठी ठेवण्यात येणारी नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानली जात नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निर्णयांमध्ये महसूल अभिलेखांतील नोंदी प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असल्याचे नमूद केले असून, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite book |title=Mulla on the Transfer of Property Act |edition=12th |publisher=LexisNexis |year=2018 }}</ref> कोकण प्रदेशातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींमध्ये वारसनोंद, सहहिस्सेदारांची नावे, विभाजन किंवा इतर बदल यांमुळे फेरफार नोंदींना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. फेरफार मंजूर झाल्यानंतर त्यानुसार संबंधित महसूल अभिलेख अद्ययावत केले जातात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === [[हक्क]]अभिलेख === '''[[हक्क]]अभिलेख''' ({{lang-en|Record of Rights}}) म्हणजे एखाद्या गावातील जमिनींची मालकी, ताबा, उपभोग, [[क्षेत्रफळ]], [[महसूल]], सहहिस्सेदारी, फेरफार तसेच इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. महाराष्ट्रात [[हक्क]]अभिलेखांची तयारी, देखभाल व अद्ययावतीकरणाची प्रक्रिया महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ तसेच महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार केली जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशकालात]] Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत Record of Rights प्रणालीचा [[विकास]] करण्यात आला. त्यानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]नोंदी आणि [[महसूल]]अभिलेख यांचे अधिक नियमित स्वरूप विकसित झाले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, [[गाव]] नमुने आणि इतर [[महसूल]] नोंदी या [[हक्क]]अभिलेख व्यवस्थेचा भाग मानल्या जातात. या अभिलेखांचा उपयोग [[महसूल]] प्रशासन, [[वारस]]नोंद, [[जमीन]] [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी, [[कर्ज]]प्रकरणे आणि इतर प्रशासकीय कामांसाठी केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]]ातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा अभिलेखांमध्ये फेरफार, [[वारस]]नोंद आणि विभाजन यांमुळे वेळोवेळी बदल होत असले तरी मूळ [[हक्क]]अभिलेख [[महसूल]] प्रशासनासाठी मूलभूत दस्तऐवज म्हणून वापरले जातात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Revenue Administration |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[हक्क]]अभिलेखांतील नोंदी या [[महसूल]] प्रशासनासाठी तयार करण्यात आलेल्या अधिकृत नोंदी असतात. त्या मालकी हक्कासंबंधी महत्त्वाचा पुरावा असला तरी, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सामुदायिक जमिनींचे प्रकार == [[कोकण]] प्रदेशातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पारंपरिक [[कृषी]] पद्धती, ग्रामव्यवस्था आणि ऐतिहासिक [[महसूल]] व्यवस्थेच्या विकासाशी संबंधित आहे. विविध कालखंडांत गावांच्या गरजेनुसार आणि स्थानिक रूढींनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या जमिनींचा सामायिक किंवा संयुक्त स्वरूपात वापर करण्यात येत असे. या जमिनींचे स्वरूप, उपयोग आणि महसुली नोंदी प्रत्येक गावाच्या [[इतिहास]], भौगोलिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेनुसार भिन्न असू शकतात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमिनींचे प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे मानले जातात: * '''गावकी जमीन''' – गावातील सर्वसाधारण सार्वजनिक उपयोगासाठी राखून ठेवलेली जमीन. * '''कुळाची (संयुक्त) जमीन''' – एकाच कुळातील किंवा कुटुंबातील अनेक सदस्यांच्या संयुक्त मालकीची जमीन. * '''देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांची जमीन''' – मंदिरे, देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांच्या मालकीची जमीन. * '''गायरान व चाराऊ जमीन''' – जनावरांच्या चरण्यासाठी राखीव सार्वजनिक जमीन. * '''वनसंपत्ती व सामुदायिक वापराची जमीन''' – सरपण, लाकूड, गवत आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांच्या सामायिक वापरासाठी राखलेली जमीन. * '''जलस्रोत परिसरातील जमीन''' – तलाव, विहिरी, ओढे किंवा पाणवठ्यांच्या संरक्षण व सार्वजनिक वापरासाठी राखून ठेवलेली जमीन. या सर्व प्रकारच्या जमिनींचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक प्रथा, परंपरा, महसूल अभिलेख आणि शासनाच्या धोरणांनुसार बदलत गेले. ब्रिटिश काळात तसेच स्वातंत्र्यानंतरच्या महसूल व्यवस्थेत अनेक सामुदायिक जमिनींची स्वतंत्र नोंद ठेवण्यास सुरुवात झाली, तर काही ठिकाणी त्या वैयक्तिक किंवा संस्थात्मक मालकीत रूपांतरित झाल्या. आजही अशा जमिनींचा इतिहास, वापर आणि हक्क समजून घेण्यासाठी महसूल अभिलेख, ७/१२ उतारे, फेरफार नोंदी आणि गॅझेटिअर्स हे महत्त्वाचे संदर्भ मानले जातात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> या लेखाच्या संदर्भात कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेशी संबंधित प्रमुख [[जमीन]] प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत: * [[भात]]शेती * डोंगरावरील सामुदायिक [[जमीन]] * वरकस [[जमीन]] * आडीची [[शेती]] * गुरचराईची [[जमीन]] * [[देव]]स्थान, इनाम व गावकीच्या जमिनी या प्रत्येक प्रकारची [[जमीन]] तिचा ऐतिहासिक वापर, महसुली नोंदी आणि कायदेशीर स्थिती यांच्या आधारे स्वतंत्रपणे समजावून सांगितली आहे. === [[भात]]शेती === [[भात]]शेती ही [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक [[कृषी]] व्यवस्थेचा प्रमुख आधार मानली जाते. प्रदेशातील भरपूर पर्जन्यमान, [[नदी]]खोरे, खोरी आणि सखल भाग यांमुळे [[भात]]शेतीचा [[विकास]] झाला. [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] आणि कोकणातील इतर भागांमध्ये [[भात]] हे प्रमुख अन्नधान्य [[पीक]] असून ऐतिहासिकदृष्ट्या अनेक गावांची अर्थव्यवस्था त्यावर आधारित होती.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328025443/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |url-status=dead }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेतीची जमीन पारंपरिकपणे कुटुंबे, [[भावकी]] किंवा सहहिस्सेदार यांच्या संयुक्त वहिवाटीत असल्याची उदाहरणे महसुली अभिलेखांमध्ये आढळतात. काही गावांमध्ये [[भात]]खाचरे वैयक्तिक ताब्यात असली तरी इतर काही ठिकाणी संयुक्त जमीनधारणेच्या स्वरूपामुळे अनेक सहहिस्सेदारांची नावे एकाच ७/१२ उताऱ्यावर नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा [[इतिहास]], [[महसूल]] सर्वेक्षण आणि स्थानिक वहिवाट यांवर अवलंबून बदलते.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Land Tenure |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरनुसार विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत जिल्ह्यातील अन्नधान्य पिकांमध्ये भाताचे क्षेत्र सर्वाधिक होते. विविध तालुक्यांमध्ये [[भात]] लागवडीच्या पद्धती, स्थानिक वाण, पाण्याचे व्यवस्थापन आणि कापणीच्या पद्धती यांमध्ये भौगोलिक परिस्थितीनुसार फरक आढळत होता. उंच (कुर्यात) आणि सखल (माळ) अशा दोन्ही प्रकारच्या जमिनींवर भाताची लागवड केली जात असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये आहे.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये भातशेती ही प्रमुख [[कृषी]] पद्धती राहिली असून तिचा स्थानिक [[जमीन]] वापर, [[महसूल]] नोंदी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी निकटचा संबंध होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === डोंगरावरील सामुदायिक जमीन === [[कोकण]] प्रदेशातील डोंगरउतारावरील जमिनी या स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. सह्याद्री पर्वतरांगेपासून किनारपट्टीपर्यंतच्या प्रदेशात डोंगर, उतार, पठारे आणि खोल दऱ्या यांमुळे जमीन वापराच्या विविध पद्धती विकसित झाल्या. अनेक ठिकाणी डोंगरउतारावरील जमिनींचा उपयोग पारंपरिक शेती, गुरचराई, वृक्षलागवड तसेच नैसर्गिक संसाधनांच्या वापरासाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये कोकणातील डोंगरउतारावरील जमिनींचे स्वतंत्र वर्गीकरण करण्यात आले होते. रत्‍नागिरी आणि सावंतवाडी गॅझेटिअरनुसार, ''वर्खस'' (Varkas) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उंचावरील जमिनी या डोंगरउतारावरील किंवा सपाट अशा दोन प्रकारांत विभागल्या जात होत्या. सर्वेक्षणादरम्यान त्यांच्या क्षेत्रफळाच्या नोंदी, सीमांकन आणि महसूल आकारणीची स्वतंत्र पद्धत विकसित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Surveys (1827–1851) |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार, डोंगरउतारावरील वर्खस जमिनी या उथळ, खडकाळ आणि तुलनेने कमी सुपीक स्वरूपाच्या असतात. अशा जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], काजू आणि आंबा यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असल्याची नोंद आहे, तर डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग कायमस्वरूपी वनक्षेत्र म्हणून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अशा डोंगरउतारावरील जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये एकापेक्षा अधिक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, या नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणेच्या पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Land Revenue – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === वरकस [[जमीन]] === '''वरकस जमीन''' ({{lang-en|Varkas Land}}) हा [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक महसुली वर्गीकरणामधील एक जमीनप्रकार आहे. ही जमीन प्रामुख्याने डोंगरउतारांवर आढळते. मृदेची खोली कमी, खडकाळ स्वरूप, तुलनेने कमी सुपीकता आणि पावसावर अवलंबून असलेली शेती ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार वरकस जमिनी या डोंगरउतारांवरील उथळ, पिवळसर-लाल रंगाच्या आणि वाळूमिश्रित मृदेच्या असतात. या जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], [[काजू]] आणि [[आंबा]] यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असून, डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग नैसर्गिक वनक्षेत्र म्हणून टिकून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये वरकस जमीन हा स्वतंत्र महसुली वर्ग म्हणून नोंदविण्यात आला होता. जमिनीचे वर्गीकरण, मृदेचा प्रकार, उत्पादनक्षमता आणि महसूल निर्धारण यांवर आधारित तिचे मूल्यांकन करण्यात येत असे.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकातील Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये वरकस जमिनींचा उल्लेख डोंगरउतारांवरील शेतीयोग्य जमिनी म्हणून करण्यात आला असून, काही भागांत या जमिनी काही वर्षे पडीत ठेवून नंतर पुन्हा लागवडीखाली आणण्याची पद्धत प्रचलित असल्याची नोंद आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील काही गावांमध्ये वरकस जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणा पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === गुरचराईची [[जमीन]] === '''गुरचराईची [[जमीन]]''' ({{lang-en|Grazing Land or Pasture Land}}) ही गावातील पशुधनासाठी राखीव असलेली [[जमीन]] मानली जाते. [[कोकण]] प्रदेशातील [[डोंगर]]उतार, लेटराइट पठारे आणि मोकळ्या जमिनींचा उपयोग परंपरेने [[गुरे]], म्हशी, शेळ्या व इतर जनावरांच्या चराईसाठी केला जात असे. अनेक गावांमध्ये अशा जमिनी गावाच्या सामायिक वापरासाठी उपलब्ध असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये आढळते.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये सह्याद्रीलगतच्या लेटराइट पठारांवर नैसर्गिकरित्या उगवणाऱ्या गवताळ प्रदेशांचा उल्लेख असून, या भागांचा उपयोग प्रामुख्याने गुरांच्या चराईसाठी होत असल्याचे नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश]]कालीन Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये डोंगरावरील जमिनींचे महसुली मूल्यांकन करताना गुरचराई, चाऱ्याचा साठा आणि गवतासाठी आवश्यक क्षेत्र वजा करून उर्वरित क्षेत्रावर महसूल आकारणी करण्यात येत असल्याची नोंद आहे. यावरून गुरचराईसाठी स्वतंत्र क्षेत्र राखून ठेवण्याची पद्धत अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.<ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri: Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये गुरचराईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या जमिनींचा उल्लेख महसुली अभिलेखांमध्ये किंवा गावाच्या सामायिक वापरातील जमिनी म्हणून आढळतो. तथापि, अशा जमिनींचे क्षेत्रफळ, कायदेशीर दर्जा आणि वापराची पद्धत संबंधित गावातील महसूल अभिलेख, स्थानिक परंपरा आणि विद्यमान कायदेशीर तरतुदींनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === देवस्थान [[जमीन]] === '''देवस्थान [[जमीन]]''' म्हणजे मंदिरे, देवस्थाने किंवा इतर धार्मिक संस्थांच्या धार्मिक विधी, देखभाल, पूजा-अर्चा आणि उपजीविकेसाठी समर्पित करण्यात आलेल्या जमिनी होत. कोकण प्रदेशात अनेक देवस्थानांच्या मालकीच्या जमिनींचा उल्लेख ऐतिहासिक सनदा, इनाम अभिलेख आणि महसूल नोंदींमध्ये आढळतो. अशा जमिनींचे व्यवस्थापन कालानुसार स्थानिक देवस्थान समित्या, विश्वस्त किंवा लागू कायद्यांनुसार करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> === इनाम [[जमीन]] === '''इनाम [[जमीन]]''' म्हणजे शासनकर्त्यांनी धार्मिक संस्था, वतनदार, अधिकारी किंवा इतर व्यक्तींना विशिष्ट सेवा, धार्मिक कार्य किंवा सार्वजनिक उद्देशासाठी अनुदान म्हणून दिलेल्या जमिनी होत. कोकणातील अनेक इनाम जमिनींचा उल्लेख ब्रिटिशकालीन महसूल अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळतो. स्वातंत्र्यानंतर विविध इनाम निर्मूलन कायद्यांमुळे अशा जमिनींच्या महसुली आणि कायदेशीर स्थितीत बदल झाले.<ref name="Campbell1880"/> === गावकीच्या सामुदायिक जमिनी === '''गावकीच्या सामुदायिक जमिनी''' या गावाच्या सामूहिक वापरासाठी राखून ठेवलेल्या जमिनी होत. अशा जमिनींचा उपयोग गुरचराई, सार्वजनिक मार्ग, पाणवठे, स्मशानभूमी, सण-उत्सव, सामुदायिक उपक्रम तसेच इतर सार्वजनिक गरजांसाठी केला जात असल्याची नोंद विविध जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळते. अशा जमिनींचे स्वरूप, व्यवस्थापन आणि महसुली नोंदी संबंधित गावाचा इतिहास, स्थानिक प्रथा आणि लागू कायद्यांनुसार बदलू शकतात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सहहिस्सेदारी व [[वारस]] व्यवस्था == '''सहहिस्सेदारी''' ({{lang-en|Co-ownership}}) म्हणजे एका जमिनीवर एकापेक्षा अधिक व्यक्तींचा कायदेशीर हक्क असणे होय. [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे काही प्रकारच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचा उगम पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब पद्धती, ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण तसेच त्यानंतर झालेल्या वारसनोंदींशी संबंधित असल्याचे विविध महसुली अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारी असलेल्या जमिनींमध्ये प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा हिस्सा कायद्याने अस्तित्वात असला तरी तो प्रत्यक्ष क्षेत्रफळाच्या स्वरूपात निश्चित झालेला असेलच असे नाही. जमिनीचे विधिसम्मत विभाजन किंवा सक्षम प्राधिकरणाच्या आदेशानंतरच प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा स्वतंत्र हिस्सा निश्चित केला जातो. तोपर्यंत संबंधित सहहिस्सेदारांचा हक्क संयुक्त स्वरूपात राहू शकतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> जमीनधारकाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कायदेशीर वारसांची नावे महसूल अभिलेखांमध्ये फेरफार प्रक्रियेद्वारे नोंदविली जातात. या प्रक्रियेस सामान्यतः '''वारसनोंद''' असे संबोधले जाते. वारसनोंदीनंतर ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर [[हक्क]]अभिलेख अद्ययावत केले जातात; तथापि, वारसनोंद ही महसुली नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय ठरत नाही.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अनेक पिढ्यांपासून वारसनोंदी होत गेल्यामुळे एकाच महसूल अभिलेखावर मोठ्या संख्येने सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा परिस्थितीत जमिनीचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदींचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते. अशा प्रत्येक प्रकरणाचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, उपलब्ध अभिलेख, लागू कायदे आणि सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयांनुसार भिन्न असते.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == महाराष्ट्रातील विद्यमान कायदेशीर चौकट == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचे नियमन विविध महसूल, मालमत्ता, वारसा आणि नोंदणीविषयक कायद्यांच्या आधारे केले जाते. या कायद्यांद्वारे जमिनीची नोंद, हक्क अभिलेख, फेरफार, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी, विभाजन आणि जमीन व्यवहार यांचे नियमन केले जाते. संबंधित जमिनीचे स्वरूप, मालकी, हक्क आणि वापर यांनुसार विविध कायदे लागू होऊ शकतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2 April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांबाबत महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ हे प्रमुख अधिनियम आहे. या संहितेच्या अध्याय १० मध्ये [[हक्क]]अभिलेख, ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद आणि इतर [[महसूल]] नोंदींच्या तयारी व देखभालीसंबंधी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 – Chapter X (Record of Rights) |url=https://indiankanoon.org/doc/8420948/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांद्वारे हक्क अभिलेखांची तयारी, फेरफार नोंदी, नोंदवह्यांचे स्वरूप आणि त्यांचे अद्ययावतीकरण यांची कार्यपद्धती निश्चित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Record of Rights and Registers (Preparation and Maintenance) Rules, 1971 |url=https://maharashtrahousingandbuildinglaws.com/the-maharashtra-land-revenue-record-of-rights-and-registers-preparation-and-maintenance-rules-1971/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारीच्या जमिनींमध्ये वारसा, विभाजन, विक्री, दान किंवा इतर व्यवहारांमुळे उद्भवणाऱ्या हक्कांचे निर्धारण करताना हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२ आणि नोंदणी अधिनियम, १९०८ यांसारख्या इतर लागू कायद्यांचाही विचार केला जातो. संबंधित प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार सक्षम महसूल प्राधिकरण किंवा दिवाणी न्यायालय यांचे अधिकार लागू होतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974?view_type=browse |publisher=India Code |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेच्या संदर्भात [[महसूल]] अभिलेखांतील नोंदी, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि [[जमीन]] व्यवहार यांचा अभ्यास करताना संबंधित कायद्यांबरोबरच शासनाची परिपत्रके, [[महसूल]] [[नियम]], न्यायालयीन निर्णय आणि अद्ययावत प्रशासकीय निर्देश यांनाही महत्त्व आहे. == न्यायालयीन दृष्टिकोन == भारतीय न्यायालयांनी विविध निर्णयांद्वारे महसूल अभिलेख, फेरफार नोंदी, सहहिस्सेदारी आणि मालकी हक्क यांच्यातील कायदेशीर भेद स्पष्ट केला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने वारंवार नमूद केले आहे की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्या स्वतःहून मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाहीत. मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम दिवाणी न्यायालय उपलब्ध पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे करते. * '''Sawarni v. Inder Kaur''', (1996) 6 SCC 223 — सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की महसूल अभिलेखातील फेरफार (Mutation) मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाही; त्याचा उद्देश महसूल प्रशासनापुरता मर्यादित असतो. * '''Balwant Singh v. Daulat Singh''', (1997) 7 SCC 137 — केवळ फेरफार नोंदीमुळे जमिनीवरील मालकी हक्क किंवा स्वारस्य संपुष्टात येत नाही. * '''Suraj Bhan v. Financial Commissioner''', (2007) 6 SCC 186 — सर्वोच्च न्यायालयाने नमूद केले की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या केवळ महसुली उद्देशासाठी असून त्या मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जाऊ शकत नाहीत. * '''Faqruddin v. Tajuddin''', (2008) 8 SCC 12 — महसूल अधिकारी मालकी हक्कावरील वादाचा अंतिम निर्णय देऊ शकत नाहीत; महसूल नोंदींचे स्वरूप मर्यादित प्रशासकीय उद्देशाचे असते. * '''Narasamma v. State of Karnataka''', (2009) 5 SCC 591 — महसूल नोंदी मालकी हक्क निर्माण करीत नाहीत; तथापि, त्या संबंधित काळातील ताब्याविषयी परिस्थितीजन्य पुरावा म्हणून ग्राह्य धरल्या जाऊ शकतात. * '''Jitendra Singh v. State of Madhya Pradesh''', 2021 SCC OnLine SC 802 — सर्वोच्च न्यायालयाने पूर्वीच्या निर्णयांचा पुनरुच्चार करून स्पष्ट केले की फेरफार नोंदी आणि महसूल अभिलेख केवळ महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्यांमुळे कोणताही स्वतंत्र मालकी हक्क निर्माण होत नाही. कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेच्या संदर्भात संयुक्त महसूल अभिलेख, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि फेरफार नोंदी यांचे मूल्यमापन करताना वरील न्यायसिद्ध तत्त्वे महत्त्वाची मानली जातात. तथापि, प्रत्येक प्रकरणातील मालकी हक्क, हिस्सा, विभाजन किंवा इतर वादांचा निर्णय संबंधित पुरावे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांनुसार केला जातो. == आधुनिक आव्हाने == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेसमोर एकविसाव्या शतकात अनेक प्रशासकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. वारसनोंदींमुळे वाढत जाणारी सहहिस्सेदारांची संख्या, जमिनींचे तुकडीकरण, स्थलांतर, बदलते जमीन वापराचे स्वरूप, डिजिटल महसूल अभिलेख आणि पर्यावरणीय नियम यांमुळे या व्यवस्थेची गुंतागुंत वाढल्याचे विविध शासकीय अहवाल, महसूल अभिलेख आणि संशोधनांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये संयुक्त महसूल अभिलेखांमध्ये वारसनोंदींमुळे सहहिस्सेदारांची संख्या सातत्याने वाढत असल्याने जमिनींचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदी अद्ययावत ठेवणे अधिक जटिल होत आहे. अशा परिस्थितीचा परिणाम जमीन व्यवहार, कर्जप्रकरणे, विकास प्रकल्प आणि प्रशासकीय प्रक्रियांवर होऊ शकतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> डिजिटल भू-अभिलेख प्रणाली, ऑनलाइन ७/१२ उतारे, भू-नकाशांचे संगणकीकरण आणि Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) यांसारख्या उपक्रमांमुळे महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण सुरू झाले आहे. तथापि, ऐतिहासिक संयुक्त नोंदी, प्रलंबित फेरफार, सीमावाद आणि अपूर्ण अभिलेख यांमुळे काही भागांमध्ये अद्ययावत नोंदी तयार करण्यास व्यावहारिक अडचणी निर्माण होतात.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशातील औद्योगिकीकरण, पर्यटन, पायाभूत सुविधा, शहरीकरण आणि पर्यावरणीय संरक्षण यांमुळे जमीन वापराच्या स्वरूपातही बदल होत आहेत. अशा बदलांच्या पार्श्वभूमीवर सामुदायिक जमीन व्यवस्थेशी संबंधित महसूल अभिलेख, मालकी हक्क, सहहिस्सेदारी आणि जमीन वापर यांचा अभ्यास अधिक महत्त्वाचा मानला जात आहे. == सामाजिक व आर्थिक परिणाम == [[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही अनेक गावांच्या सामाजिक रचना, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा ऐतिहासिक भाग राहिली आहे. शेती, पशुपालन, नैसर्गिक संसाधनांचा वापर आणि सामुदायिक उपक्रम यांमध्ये या व्यवस्थेचा विविध स्वरूपात सहभाग असल्याचे जिल्हा गॅझेटिअर्स आणि ऐतिहासिक महसूल अभिलेखांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> संयुक्त जमीनधारणा आणि सहहिस्सेदारीमुळे अनेक कुटुंबांचा एकाच जमिनीशी ऐतिहासिक संबंध टिकून राहिला. कालांतराने वारसनोंदी, लोकसंख्यावाढ आणि ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे स्थलांतर यांमुळे अनेक महसूल अभिलेखांमध्ये सहहिस्सेदारांची संख्या वाढत गेली. परिणामी, काही भागांमध्ये जमीन व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील कृषी पद्धती, फळबागा, पर्यटन, पायाभूत सुविधा आणि इतर आर्थिक उपक्रमांच्या विस्तारामुळे जमीन वापराच्या स्वरूपात बदल होत आहेत. या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक सामुदायिक जमीन व्यवस्था, महसूल अभिलेख आणि आधुनिक जमीन प्रशासन यांच्यात समन्वय राखण्याची आवश्यकता विविध धोरणात्मक अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचा अभ्यास हा केवळ महसूल अभिलेखांपुरता मर्यादित नसून ग्रामीण इतिहास, सामाजिक रचना, कृषी अर्थव्यवस्था, पर्यावरण, जमीनधारणा आणि सार्वजनिक प्रशासन या विविध अभ्यासक्षेत्रांशी संबंधित मानला जातो. त्यामुळे या व्यवस्थेचा अभ्यास इतिहास, कायदा, महसूल प्रशासन आणि ग्रामीण विकास या सर्व दृष्टिकोनांतून केला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Early Land System |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Kolaba%20District/land_early.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Tenures |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_tenures.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> == संदर्भ == <references /> == हेही पहा == * [[जमीन]] * [[महसूल]] == ग्रंथसूची == === कायदे === * भारत सरकार. ''मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२'' (Transfer of Property Act, 1882). * भारत सरकार. ''नोंदणी अधिनियम, १९०८'' (Registration Act, 1908). * भारत सरकार. ''हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६'' (Hindu Succession Act, 1956). * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६''. * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१''. * Bombay Land Revenue Code, 1879. === अधिकृत शासन प्रकाशने === * महाराष्ट्र शासन. ''महाभूलेख''. * भारत सरकार. ''Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)''. * महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग. * Survey and Settlement Commissioner, Maharashtra. विविध महसूल परिपत्रके व मार्गदर्शक सूचना. === जिल्हा गॅझेटिअर्स === * Government of Maharashtra. ''Ratnagiri District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Sindhudurg District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Raigad District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Kolaba District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Thane District Gazetteer''. === ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअर्स === * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi''. Vol. X. Government Central Press, Bombay, 1880. * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolaba''. Vol. XI. Government Central Press, Bombay. === संशोधन व संदर्भग्रंथ === * Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' * Government of Maharashtra. ''Maharashtra State Gazetteers'' (General Series). === संकेतस्थळे === * Maharashtra State Gazetteers Department. * Mahabhulekh. * Maharashtra Revenue and Forest Department. * India Code. * Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP). == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|कोकणातील भातशेती File:Paddy field in Maharashtra 10.jpg|पारंपरिक भातखाचरे File:Devi Hasol plateau in Konkan 1 (2).jpg|कोकणातील लेटराइट पठार (वरकस जमीन) File:Mango orchard in lateritic plateau.jpg|वरकस जमिनीवरील आंब्याची बाग File:उदगीर वन व जंगल.jpg|कोकणातील वनक्षेत्र File:उदगीरचा डोंगर.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगांतील डोंगरउतार </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ महाभूलेख] * [https://aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in/ आपले अभिलेख] * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स] * [https://dilrmp.gov.in/ Digital India Land Records Modernization Programme] * [https://www.indiacode.nic.in/ India Code] * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/land-revenue-code-1966-2/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] * [https://mahabhumi.gov.in/ महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन] {{कोकण लोकजीवन}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कृषी]] a42c6mwtpltq1jsghbo5o3tb6lmn923 2704056 2704055 2026-08-20T19:06:27Z AdvAnantGholam 172574 2704056 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था | header1 = सामान्य माहिती | label2 = प्रकार | data2 = पारंपरिक जमीन व्यवस्था | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | label4 = ऐतिहासिक कालखंड | data4 = प्राचीन काळ – वर्तमान | label5 = प्रमुख जमीन प्रकार | data5 = भातशेती, वरकस जमीन, डोंगरावरील सामुदायिक जमीन, आडीची शेती, गुरचराईची जमीन, देवस्थान जमीन, इनाम जमीन, गावकीच्या सामुदायिक जमिनी | label6 = प्रमुख अभिलेख | data6 = ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, हक्क अभिलेख | label7 = प्रमुख कायदा | data7 = महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ | label8 = संबंधित संस्था | data8 = महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन | label9 = संबंधित विषय | data9 = [[महसूल]], [[जमीन]], सहहिस्सेदारी, वारस व्यवस्था | below = कोकणातील पारंपरिक सामुदायिक जमीनधारणा, महसूल अभिलेख आणि कायदेशीर व्यवस्थेचा आढावा }} [[File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|thumb|right|320px|कोकणातील भातशेती]] '''[[कोकण]]तील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]तील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]]प्रशासन|महसुली व्यवस्था आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराईची क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे The Gazetteer of the Bombay Presidency, [[महाराष्ट्र]]राज्य गॅझेटिअर, महसुली अभिलेख आणि इतर ऐतिहासिक स्रोतांमधून दिसून येते.<ref>{{cite book |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |location=Bombay |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालात]] करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, ''Bombay Land Revenue Code, 1879'', ''Record of Rights'' प्रणाली आणि त्यानंतर महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ अंतर्गत तयार झालेल्या अभिलेखांमुळे या प्रदेशातील जमीनधारणा व महसुली नोंदींचे दस्तऐवजीकरण अधिक नियमित स्वरूपात करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == प्रस्तावना == '''[[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]] प्रशासन|महसुली प्रशासन आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची शेती, गुरचराई क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक, महसुली आणि प्रशासकीय अभिलेखांतून दिसून येते.<ref name="Campbell1880">{{cite book |editor=James M. Campbell |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश]] [[भारत]], ब्रिटिशकालात करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, [[गाव]]नकाशे, Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights प्रणालीच्या अंमलबजावणीनंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि हक्क अभिलेखांची नोंद अधिक नियमितपणे करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आणि ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी व इतर हक्क अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनासाठी एकसंध कायदेशीर चौकट उपलब्ध झाली.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == भौगोलिक पार्श्वभूमी == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]च्या पश्चिम किनारपट्टीवरील [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला चिंचोळा किनारी प्रदेश आहे. [[महाराष्ट्र]]ातील कोकण विभागात [[मुंबई शहर जिल्हा]], [[मुंबई]] उपनगर जिल्हा, [[ठाणे]] जिल्हा, [[पालघर]] जिल्हा, [[रायगड]] जिल्हा, [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्हा यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/index.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशात दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या प्रभावामुळे मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यवृष्टी होते. या प्रदेशात प्रामुख्याने लेटराइट (जांभा), लाल मुरूम, गाळयुक्त तसेच डोंगरउतारावरील विविध प्रकारच्या मृदा आढळतात. या भौगोलिक वैशिष्ट्यांमुळे [[भात]]शेती, [[फळ]]बागा आणि पावसावर अवलंबून असलेली [[कृषी]] व्यवस्था विकसित झाली आहे.<ref>{{cite web |title=Hydrogeology of Maharashtra |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/en-hydrogeology-of-maharashtra/ |publisher=Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधून उगम पावणाऱ्या असंख्य नद्या, खाड्या, ओढे आणि नैसर्गिक जलप्रवाहांमुळे कोकणात [[भात]]शेतीस पोषक भौगोलिक परिस्थिती निर्माण झाली. किनारपट्टी, [[डोंगर]]उतार, [[नदी]]खोरे आणि पठारी भाग यांच्या भौगोलिक विविधतेमुळे [[जमीन]] वापर, [[शेती]]चे प्रकार आणि वस्तीची रचना यांतही विविधता आढळते.<ref name="Campbell1880"/> परंपरेने कोकणातील गावांची वस्ती आणि ग्रामरचना तेथील समुद्रकिनारी सपाट प्रदेश, नद्या-ओढे आणि सह्याद्रीलगतचा डोंगराळ भूभाग यांच्याशी संबंधित राहिली आहे. काही भागांत नैसर्गिक टेकड्या, ओढे आणि इतर भौगोलिक वैशिष्ट्ये गावांच्या सीमा निश्चित करण्यासाठीही वापरली जात असत. डोंगराळ भागात सपाट जमीन मर्यादित असल्यामुळे लहान भूखंड शेतीखाली आणले जात, तर घरांभोवती नारळ, सुपारी आणि विविध फळबागा आढळत. कोकणातील भातशेतीसाठी पाण्याचा निचरा होणारे सपाट किंवा सखल भाग महत्त्वाचे होते, तर डोंगरउतारावरील वरकस जमिनीवर विविध पिकांची लागवड केली जात असे. या भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक जमीन वापर, शेतीची पद्धत आणि पारंपरिक ग्रामरचनेवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे.<ref>{{cite web |title=Territorial Groups – Village, Town and City |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20%26%20P%20pdf/Chapter%20VI/1%20Chapter%20VI%20Terrutiruak%20Groups%20--%20Village%2C%20Town%20%26%20City.pdf |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_captain.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == [[कोकण]] प्रदेशाचा [[इतिहास]] प्राचीन काळापासून विविध राजवंश, सागरी [[व्यापार]] आणि किनारी संस्कृतीशी संबंधित आहे. प्राचीन भारतीय [[साहित्य]], शिलालेख, ताम्रपट तसेच परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये [[अपरांत]] (Aparanta), सप्त[[कोकण]] आणि [[कोकण]] प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. या प्रदेशावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[शिलाहार]], [[यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] अशा विविध सत्तांनी वेगवेगळ्या कालखंडांत राज्य केले.<ref>{{cite web |title=History – Maharashtra State Gazetteers |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील जमीनधारणा आणि महसूल व्यवस्था कालानुसार बदलत गेली. मध्ययुगीन काळात स्थानिक ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि प्रादेशिक सत्तांनुसार महसूल आकारणीच्या विविध पद्धती अस्तित्वात होत्या. [[पाटील]], [[कुलकर्णी]], [[देशमुख]] आणि इतर पारंपरिक अधिकारी गावपातळीवरील महसूल प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावत असत.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या इतिहासात विजापूरच्या आदिलशाही, मराठा-पेशवा आणि ब्रिटिश कालखंडांना विशेष महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी व दक्षिण कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या संदर्भात इ.स. १५०२ हे वर्ष महत्त्वाचे मानले जाते. उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींनुसार युसुफ आदिल शाहाच्या कारकीर्दीत दाभोळच्या सुभेदारीच्या प्रशासनासाठी मुस्तफाखानाची नियुक्ती करण्यात आली आणि याच काळात कोकणात खोत पद्धतीचा प्रारंभ झाल्याचा उल्लेख आढळतो. या पद्धतीत खोतांना गावातील महसूल वसुलीची जबाबदारी देण्यात आली होती. पुढील मराठा व पेशवा काळात खोतांची भूमिका आणि गावपातळीवरील महसूलव्यवस्था अधिक विकसित झाली.<ref>{{cite web |title=The Anti-Khoti Movement in the Konkan, C. 1920–1949 |url=https://www.researchgate.net/publication/372890456_The_Anti-Khoti_Movement_in_the_Konkan_C_1920-1949 |website=ResearchGate |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Socio-Economic Study of Konkan Coast |url=https://www.scribd.com/document/917936264/HistoryBookPrint-Ready-Finalver |access-date=21 August 2026 }}</ref> इ.स. १८१८ नंतर [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश प्रशासनाने]] कोकणातील [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेत व्यापक बदल केले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, नकाशे तयार करणे, जमिनींचे वर्गीकरण आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात आली. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights संबंधीच्या तरतुदींमुळे महसूल प्रशासनाला अधिक एकसंध कायदेशीर स्वरूप प्राप्त झाले.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[स्वातंत्र्य]]ानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर[[ महसूल]] अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले. त्याअंतर्गत ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी आणि इतर [[हक्क]]अभिलेखांचे व्यवस्थापन कायदेशीर चौकटीत करण्यात येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था == [[कोकण]] प्रदेशात पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, [[कृषी]], पर्जन्यमान, सामाजिक रचना आणि प्रचलित रूढी-परंपरा यांच्या आधारे विकसित झाली. गावातील जमिनींचा वापर केवळ वैयक्तिक [[शेती]]पुरता मर्यादित नसून, काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर सामुदायिक स्वरूपात केला जात असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि महसुली नोंदींमध्ये आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील पारंपरिक [[शेती]] प्रामुख्याने [[भात]]शेतीवर आधारित होती. [[डोंगर]] उतारावरील [[जमीन]], वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराई क्षेत्रे, नैसर्गिक जलस्रोत आणि वनालगतच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, गावकी व्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीनुसार होत असे.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> गावातील [[पाटील]], [[कुलकर्णी]] आणि इतर पारंपरिक ग्रामप्रशासनाशी संबंधित व्यक्ती [[महसूल]] संकलन, [[जमीन]] नोंदी आणि स्थानिक प्रशासनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत असत. विविध गावांमध्ये [[जमीन]] वापराच्या पद्धती, वहिवाटीचे [[नियम]] आणि सामुदायिक व्यवस्थापनाची स्वरूपे स्थानिक परिस्थितीनुसार भिन्न होती.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालीन]] महसूल सर्वेक्षणापूर्वी जमीनधारणेच्या अनेक प्रथा प्रामुख्याने स्थानिक रूढी आणि प्रचलित परंपरांवर आधारित होत्या. नंतरच्या काळात Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि त्यानंतरच्या [[महसूल]] कायद्यांद्वारे जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि अभिलेखीकरण करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> आजही [[कोकण]]ातील काही भागांमध्ये पारंपरिक [[जमीन]] वापराच्या ऐतिहासिक स्वरूपाचे प्रतिबिंब ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर महसुली अभिलेखांमध्ये आढळून येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]]व्यवस्था == [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]च्या कारकीर्दीत आणि त्यानंतर [[ब्रिटिश राज]]च्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मधील जमीन महसूल व्यवस्थेत व्यापक प्रशासकीय सुधारणा करण्यात आल्या. महसूल संकलन अधिक कार्यक्षम करणे, जमिनींचे सर्वेक्षण करणे, सीमांकन निश्चित करणे आणि जमीनधारकांच्या हक्कांची नोंद ठेवणे हे या सुधारणांचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.ब्रिटिश सत्तेच्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मध्ये [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेचे पुनर्गठन करण्यात आले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) आणि [[महसूल]]प्रशासन यांना कायदेशीर चौकट देण्यासाठी पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026}}</ref> एकोणिसाव्या शतकात ग्रेट ट्रिगोनोमेट्रिकल सर्व्हे आणि स्थानिक [[महसूल]] सर्वेक्षणांच्या आधारे जमिनींचे मोजमाप, वर्गीकरण आणि नकाशे तयार करण्याचे काम सुरू झाले. या सर्वेक्षणांमुळे प्रत्येक गावातील [[शेत]]जमिनी, [[डोंगर]], वनक्षेत्र, [[नदी]]-नाले आणि इतर नैसर्गिक भूभाग यांची स्वतंत्र नोंद करण्यात आली. Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू झाल्यानंतर [[बॉम्बे]]प्रेसिडेन्सीतील [[जमीन]] [[महसूल]] प्रशासनाला एकसंध कायदेशीर चौकट प्राप्त झाली. या कायद्यांतर्गत जमिनींचे सर्वेक्षण, [[महसूल]] निश्चिती, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights), फेरफार नोंदी आणि [[महसूल]] अधिकाऱ्यांचे अधिकार निश्चित करण्यात आले. [[ब्रिटिश]]कालात तयार करण्यात आलेल्या [[हक्क]] अभिलेखमुळे प्रत्येक सर्वे क्रमांकाची माहिती, [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[क्षेत्रफळ]] आणि [[महसूल]] यांची अधिकृत नोंद ठेवण्याची पद्धत विकसित झाली. पुढील काळात या अभिलेखांच्या आधारे [[महसूल]] प्रशासन अधिक नियमित करण्यात आले. कोकणातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये [[ब्रिटिश]]कालीन सर्वेक्षणानंतर [[महसूल]] नोंदी, [[गाव]] नकाशे आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्यात आले. पुढे १९१३ मध्ये ''Record of Rights'' संबंधी तरतुदी लागू झाल्यानंतर गावागावात [[हक्क]]अभिलेख ठेवण्याची प्रक्रिया अधिक नियमित झाली.<ref>{{cite web |title=Records of Rights – Kolaba Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[महसूल]] अभिलेख == '''[[महसूल]] अभिलेख''' ({{lang-en|Revenue Records}}) म्हणजे [[जमीन]]ीची मालकी, ताबा, क्षेत्रफळ, वर्गीकरण, महसूल, लागवड, फेरफार आणि इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. [[महाराष्ट्र]]ात महसूल अभिलेखांचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार केले जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]] सर्वेक्षणानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन आणि [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्यास प्रारंभ झाला. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि नंतरच्या कायद्यांनुसार [[गाव]] नमुने, सर्वे क्रमांक, [[जमीन]]वर्गीकरण आणि महसूल नोंदी अधिक नियमितपणे ठेवण्यात आल्या.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील प्रमुख [[महसूल]] अभिलेखांमध्ये ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद (Mutation Entry), [[हक्क]]अभिलेख, [[गाव]] नमुने, सर्वे नकाशे आणि भूमापन अभिलेखांचा समावेश होतो. हे अभिलेख [[जमीन]]धारणा, वारसा, [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी आणि [[महसूल]] प्रशासनासाठी महत्त्वाचे मानले जातात.<ref>{{cite web |title=e-Rights Record (Mahabhulekh) |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Mahabhumi, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[महसूल]] अभिलेखांमधील नोंदी या प्रामुख्याने [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात येतात. त्या स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जात नाहीत; मालकीचा अंतिम प्रश्न संबंधित पुरावे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांवर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ७/१२ उतारा === '''७/१२ उतारा''' ({{lang-en|Record of Rights Extract}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कृषी]] जमिनींसंबंधीचा एक महत्त्वाचा [[महसूल]] अभिलेख आहे. हा उतारा [[हक्क]]अभिलेखचा भाग असून त्यामध्ये सर्वे किंवा गट क्रमांक, [[क्षेत्रफळ]], [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[लागवड]] केलेली पिके, कर आकारणी तसेच इतर महसुली नोंदींचा समावेश असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत हक्क अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्याची व्यवस्था विकसित झाली. त्यानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार ७/१२ उतारा हा [[महसूल]] प्रशासनातील प्रमुख अभिलेख म्हणून वापरला जातो.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही भागांमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या संयुक्त किंवा सहहिस्सेदारी स्वरूपाच्या जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदविलेली आढळतात. तथापि, केवळ ७/१२ उतारा हा मालकी हक्काचा अंतिम आणि निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; तो [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात आलेला अभिलेख असून मालकीसंबंधी वाद उद्भवल्यास त्याचा निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ८-अ उतारा === '''८-अ उतारा''' ({{lang-en|Village Form No. 8A}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[महसूल]] अभिलेखपैकी एक महत्त्वाचा अभिलेख असून तो विशिष्ट खातेदाराच्या (''Khata Holder'') नावावर असलेल्या जमिनींची खातेनिहाय माहिती दर्शवितो. ७/१२ उतारा ज्या प्रकारे विशिष्ट सर्वे किंवा गट क्रमांकावरील जमिनीची माहिती देतो, त्याउलट ८-अ उतारा हा एका खातेदाराच्या नावावरील सर्व सर्वे किंवा गट क्रमांकांची एकत्रित नोंद दर्शवितो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – Village Form 8A |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ८-अ उतारामध्ये खातेदाराचे नाव, खाते क्रमांक, संयुक्त खातेदारांची माहिती, संबंधित सर्वे किंवा गट क्रमांक, एकूण [[क्षेत्रफळ]] तसेच शासनाकडे देय असलेल्या [[जमीन]] महसुलाची [[माहिती]] नोंदविली जाते. त्यामुळे एका व्यक्तीच्या किंवा संयुक्त खातेदारांच्या नावावर गावामध्ये किती [[जमीन]] नोंदलेली आहे याचा एकत्रित आढावा घेण्यासाठी हा अभिलेख उपयोगी मानला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Records Services – Mahabhumi |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा हे परस्परपूरक [[महसूल]] अभिलेख मानले जातात. [[जमीन]]धारणा, [[वारस]]नोंद, फेरफार, [[कर्ज]] व्यवहार तसेच [[महसूल]] प्रशासनातील विविध कामांसाठी दोन्ही अभिलेखांचा एकत्रित संदर्भ घेतला जातो.<ref>{{cite web |title=Digitally Signed Land Records |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमीनधारणेमध्ये ८-अ उतारा हा संबंधित खातेदारांच्या नावावरील जमिनींची खातेनिहाय [[माहिती]] पडताळण्यासाठी उपयुक्त अभिलेख मानला जातो. तथापि, ७/१२ उतारा प्रमाणेच ८-अ उतारा हा देखील [[महसूल]] अभिलेख असून तो स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम व निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; मालकीचा प्रश्न संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयावर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === फेरफार नोंद === '''फेरफार नोंद''' ({{lang-en|Mutation Entry}}) ही [[महसूल]] अभिलेखमधील अशी नोंद आहे, ज्याद्वारे [[जमीन]]धारकाच्या नावात, हक्कात किंवा जमिनीच्या तपशीलात झालेल्या बदलांची नोंद करण्यात येते. खरेदी-विक्री, वारसा, [[दान]]पत्र, विभाजन, न्यायालयाचा आदेश, शासनाकडून संपादन किंवा इतर कायदेशीर कारणांमुळे जमिनीच्या हक्कात बदल झाल्यास संबंधित महसूल अधिकाऱ्याकडे फेरफार प्रस्ताव सादर केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार प्रस्ताव प्राप्त झाल्यानंतर [[तलाठी]], मंडळ[[अधिकारी]] किंवा अन्य सक्षम [[महसूल]] अधिकारी उपलब्ध कागदपत्रांची पडताळणी करून आवश्यक चौकशी करतात. कायदेशीर अटी पूर्ण झाल्यास फेरफार मंजूर केला जातो आणि त्यानुसार ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा तसेच इतर महसूल अभिलेखांमध्ये आवश्यक बदल करण्यात येतात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] ([[हक्क]]अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार फेरफार नोंदींची प्रक्रिया आणि [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये बदल करण्याची कार्यपद्धती निर्धारित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार नोंद ही महसूल प्रशासनासाठी ठेवण्यात येणारी नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानली जात नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निर्णयांमध्ये महसूल अभिलेखांतील नोंदी प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असल्याचे नमूद केले असून, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite book |title=Mulla on the Transfer of Property Act |edition=12th |publisher=LexisNexis |year=2018 }}</ref> कोकण प्रदेशातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींमध्ये वारसनोंद, सहहिस्सेदारांची नावे, विभाजन किंवा इतर बदल यांमुळे फेरफार नोंदींना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. फेरफार मंजूर झाल्यानंतर त्यानुसार संबंधित महसूल अभिलेख अद्ययावत केले जातात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === [[हक्क]]अभिलेख === '''[[हक्क]]अभिलेख''' ({{lang-en|Record of Rights}}) म्हणजे एखाद्या गावातील जमिनींची मालकी, ताबा, उपभोग, [[क्षेत्रफळ]], [[महसूल]], सहहिस्सेदारी, फेरफार तसेच इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. महाराष्ट्रात [[हक्क]]अभिलेखांची तयारी, देखभाल व अद्ययावतीकरणाची प्रक्रिया महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ तसेच महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार केली जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशकालात]] Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत Record of Rights प्रणालीचा [[विकास]] करण्यात आला. त्यानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]नोंदी आणि [[महसूल]]अभिलेख यांचे अधिक नियमित स्वरूप विकसित झाले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, [[गाव]] नमुने आणि इतर [[महसूल]] नोंदी या [[हक्क]]अभिलेख व्यवस्थेचा भाग मानल्या जातात. या अभिलेखांचा उपयोग [[महसूल]] प्रशासन, [[वारस]]नोंद, [[जमीन]] [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी, [[कर्ज]]प्रकरणे आणि इतर प्रशासकीय कामांसाठी केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]]ातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा अभिलेखांमध्ये फेरफार, [[वारस]]नोंद आणि विभाजन यांमुळे वेळोवेळी बदल होत असले तरी मूळ [[हक्क]]अभिलेख [[महसूल]] प्रशासनासाठी मूलभूत दस्तऐवज म्हणून वापरले जातात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Revenue Administration |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[हक्क]]अभिलेखांतील नोंदी या [[महसूल]] प्रशासनासाठी तयार करण्यात आलेल्या अधिकृत नोंदी असतात. त्या मालकी हक्कासंबंधी महत्त्वाचा पुरावा असला तरी, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सामुदायिक जमिनींचे प्रकार == [[कोकण]] प्रदेशातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पारंपरिक [[कृषी]] पद्धती, ग्रामव्यवस्था आणि ऐतिहासिक [[महसूल]] व्यवस्थेच्या विकासाशी संबंधित आहे. विविध कालखंडांत गावांच्या गरजेनुसार आणि स्थानिक रूढींनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या जमिनींचा सामायिक किंवा संयुक्त स्वरूपात वापर करण्यात येत असे. या जमिनींचे स्वरूप, उपयोग आणि महसुली नोंदी प्रत्येक गावाच्या [[इतिहास]], भौगोलिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेनुसार भिन्न असू शकतात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमिनींचे प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे मानले जातात: * '''गावकी जमीन''' – गावातील सर्वसाधारण सार्वजनिक उपयोगासाठी राखून ठेवलेली जमीन. * '''कुळाची (संयुक्त) जमीन''' – एकाच कुळातील किंवा कुटुंबातील अनेक सदस्यांच्या संयुक्त मालकीची जमीन. * '''देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांची जमीन''' – मंदिरे, देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांच्या मालकीची जमीन. * '''गायरान व चाराऊ जमीन''' – जनावरांच्या चरण्यासाठी राखीव सार्वजनिक जमीन. * '''वनसंपत्ती व सामुदायिक वापराची जमीन''' – सरपण, लाकूड, गवत आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांच्या सामायिक वापरासाठी राखलेली जमीन. * '''जलस्रोत परिसरातील जमीन''' – तलाव, विहिरी, ओढे किंवा पाणवठ्यांच्या संरक्षण व सार्वजनिक वापरासाठी राखून ठेवलेली जमीन. या सर्व प्रकारच्या जमिनींचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक प्रथा, परंपरा, महसूल अभिलेख आणि शासनाच्या धोरणांनुसार बदलत गेले. ब्रिटिश काळात तसेच स्वातंत्र्यानंतरच्या महसूल व्यवस्थेत अनेक सामुदायिक जमिनींची स्वतंत्र नोंद ठेवण्यास सुरुवात झाली, तर काही ठिकाणी त्या वैयक्तिक किंवा संस्थात्मक मालकीत रूपांतरित झाल्या. आजही अशा जमिनींचा इतिहास, वापर आणि हक्क समजून घेण्यासाठी महसूल अभिलेख, ७/१२ उतारे, फेरफार नोंदी आणि गॅझेटिअर्स हे महत्त्वाचे संदर्भ मानले जातात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> या लेखाच्या संदर्भात कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेशी संबंधित प्रमुख [[जमीन]] प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत: * [[भात]]शेती * डोंगरावरील सामुदायिक [[जमीन]] * वरकस [[जमीन]] * आडीची [[शेती]] * गुरचराईची [[जमीन]] * [[देव]]स्थान, इनाम व गावकीच्या जमिनी या प्रत्येक प्रकारची [[जमीन]] तिचा ऐतिहासिक वापर, महसुली नोंदी आणि कायदेशीर स्थिती यांच्या आधारे स्वतंत्रपणे समजावून सांगितली आहे. === [[भात]]शेती === [[भात]]शेती ही [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक [[कृषी]] व्यवस्थेतील प्रमुख पिकांपैकी एक आहे. प्रदेशातील भरपूर पर्जन्यमान आणि भौगोलिक परिस्थिती यांमुळे भातशेतीला अनुकूल वातावरण निर्माण झाले. [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात भात हे धान्यपिकांमध्ये तसेच एकूण पिकांमध्ये महत्त्वाचे पीक असून उंचावरील तसेच सखल जमिनींमध्ये त्याची लागवड केली जाते. ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्नागिरी आणि सावंतवाडी परिसरातील एकूण लागवड क्षेत्रात भाताचा मोठा वाटा होता. [[रायगड]] परिसरातही खारजमिनी, खाडीलगतची जमीन आणि गोड्या पाण्याच्या जमिनींमध्ये भाताच्या विविध प्रकारांची लागवड केली जात असल्याची नोंद जुन्या जिल्हा गॅझेटियरमध्ये आढळते.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri and Sawantwadi: Agriculture |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/savantvadi/agriculture2.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/agri_cereals.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेतीची जमीन पारंपरिकपणे कुटुंबे, [[भावकी]] किंवा सहहिस्सेदार यांच्या संयुक्त वहिवाटीत असल्याची उदाहरणे महसुली अभिलेखांमध्ये आढळतात. काही गावांमध्ये [[भात]]खाचरे वैयक्तिक ताब्यात असली तरी इतर काही ठिकाणी संयुक्त जमीनधारणेच्या स्वरूपामुळे अनेक सहहिस्सेदारांची नावे एकाच ७/१२ उताऱ्यावर नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा [[इतिहास]], [[महसूल]] सर्वेक्षण आणि स्थानिक वहिवाट यांवर अवलंबून बदलते.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Land Tenure |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरनुसार विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत जिल्ह्यातील अन्नधान्य पिकांमध्ये भाताचे क्षेत्र सर्वाधिक होते. विविध तालुक्यांमध्ये [[भात]] लागवडीच्या पद्धती, स्थानिक वाण, पाण्याचे व्यवस्थापन आणि कापणीच्या पद्धती यांमध्ये भौगोलिक परिस्थितीनुसार फरक आढळत होता. उंच (कुर्यात) आणि सखल (माळ) अशा दोन्ही प्रकारच्या जमिनींवर भाताची लागवड केली जात असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये आहे.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये भातशेती ही प्रमुख [[कृषी]] पद्धती राहिली असून तिचा स्थानिक [[जमीन]] वापर, [[महसूल]] नोंदी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी निकटचा संबंध होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === डोंगरावरील सामुदायिक जमीन === [[कोकण]] प्रदेशातील डोंगरउतारावरील जमिनी या स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. सह्याद्री पर्वतरांगेपासून किनारपट्टीपर्यंतच्या प्रदेशात डोंगर, उतार, पठारे आणि खोल दऱ्या यांमुळे जमीन वापराच्या विविध पद्धती विकसित झाल्या. अनेक ठिकाणी डोंगरउतारावरील जमिनींचा उपयोग पारंपरिक शेती, गुरचराई, वृक्षलागवड तसेच नैसर्गिक संसाधनांच्या वापरासाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये कोकणातील डोंगरउतारावरील जमिनींचे स्वतंत्र वर्गीकरण करण्यात आले होते. रत्‍नागिरी आणि सावंतवाडी गॅझेटिअरनुसार, ''वर्खस'' (Varkas) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उंचावरील जमिनी या डोंगरउतारावरील किंवा सपाट अशा दोन प्रकारांत विभागल्या जात होत्या. सर्वेक्षणादरम्यान त्यांच्या क्षेत्रफळाच्या नोंदी, सीमांकन आणि महसूल आकारणीची स्वतंत्र पद्धत विकसित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Surveys (1827–1851) |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार, डोंगरउतारावरील वर्खस जमिनी या उथळ, खडकाळ आणि तुलनेने कमी सुपीक स्वरूपाच्या असतात. अशा जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], काजू आणि आंबा यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असल्याची नोंद आहे, तर डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग कायमस्वरूपी वनक्षेत्र म्हणून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अशा डोंगरउतारावरील जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये एकापेक्षा अधिक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, या नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणेच्या पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Land Revenue – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === वरकस [[जमीन]] === '''वरकस जमीन''' ({{lang-en|Varkas Land}}) हा [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक महसुली वर्गीकरणामधील एक जमीनप्रकार आहे. ही जमीन प्रामुख्याने डोंगरउतारांवर आढळते. मृदेची खोली कमी, खडकाळ स्वरूप, तुलनेने कमी सुपीकता आणि पावसावर अवलंबून असलेली शेती ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार वरकस जमिनी या डोंगरउतारांवरील उथळ, पिवळसर-लाल रंगाच्या आणि वाळूमिश्रित मृदेच्या असतात. या जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], [[काजू]] आणि [[आंबा]] यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असून, डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग नैसर्गिक वनक्षेत्र म्हणून टिकून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये वरकस जमीन हा स्वतंत्र महसुली वर्ग म्हणून नोंदविण्यात आला होता. जमिनीचे वर्गीकरण, मृदेचा प्रकार, उत्पादनक्षमता आणि महसूल निर्धारण यांवर आधारित तिचे मूल्यांकन करण्यात येत असे.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकातील Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये वरकस जमिनींचा उल्लेख डोंगरउतारांवरील शेतीयोग्य जमिनी म्हणून करण्यात आला असून, काही भागांत या जमिनी काही वर्षे पडीत ठेवून नंतर पुन्हा लागवडीखाली आणण्याची पद्धत प्रचलित असल्याची नोंद आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील काही गावांमध्ये वरकस जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणा पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === गुरचराईची [[जमीन]] === '''गुरचराईची [[जमीन]]''' ({{lang-en|Grazing Land or Pasture Land}}) ही गावातील पशुधनासाठी राखीव असलेली [[जमीन]] मानली जाते. [[कोकण]] प्रदेशातील [[डोंगर]]उतार, लेटराइट पठारे आणि मोकळ्या जमिनींचा उपयोग परंपरेने [[गुरे]], म्हशी, शेळ्या व इतर जनावरांच्या चराईसाठी केला जात असे. अनेक गावांमध्ये अशा जमिनी गावाच्या सामायिक वापरासाठी उपलब्ध असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये आढळते.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये सह्याद्रीलगतच्या लेटराइट पठारांवर नैसर्गिकरित्या उगवणाऱ्या गवताळ प्रदेशांचा उल्लेख असून, या भागांचा उपयोग प्रामुख्याने गुरांच्या चराईसाठी होत असल्याचे नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश]]कालीन Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये डोंगरावरील जमिनींचे महसुली मूल्यांकन करताना गुरचराई, चाऱ्याचा साठा आणि गवतासाठी आवश्यक क्षेत्र वजा करून उर्वरित क्षेत्रावर महसूल आकारणी करण्यात येत असल्याची नोंद आहे. यावरून गुरचराईसाठी स्वतंत्र क्षेत्र राखून ठेवण्याची पद्धत अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.<ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri: Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये गुरचराईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या जमिनींचा उल्लेख महसुली अभिलेखांमध्ये किंवा गावाच्या सामायिक वापरातील जमिनी म्हणून आढळतो. तथापि, अशा जमिनींचे क्षेत्रफळ, कायदेशीर दर्जा आणि वापराची पद्धत संबंधित गावातील महसूल अभिलेख, स्थानिक परंपरा आणि विद्यमान कायदेशीर तरतुदींनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === देवस्थान [[जमीन]] === '''देवस्थान [[जमीन]]''' म्हणजे मंदिरे, देवस्थाने किंवा इतर धार्मिक संस्थांच्या धार्मिक विधी, देखभाल, पूजा-अर्चा आणि उपजीविकेसाठी समर्पित करण्यात आलेल्या जमिनी होत. कोकण प्रदेशात अनेक देवस्थानांच्या मालकीच्या जमिनींचा उल्लेख ऐतिहासिक सनदा, इनाम अभिलेख आणि महसूल नोंदींमध्ये आढळतो. अशा जमिनींचे व्यवस्थापन कालानुसार स्थानिक देवस्थान समित्या, विश्वस्त किंवा लागू कायद्यांनुसार करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> === इनाम [[जमीन]] === '''इनाम [[जमीन]]''' म्हणजे शासनकर्त्यांनी धार्मिक संस्था, वतनदार, अधिकारी किंवा इतर व्यक्तींना विशिष्ट सेवा, धार्मिक कार्य किंवा सार्वजनिक उद्देशासाठी अनुदान म्हणून दिलेल्या जमिनी होत. कोकणातील अनेक इनाम जमिनींचा उल्लेख ब्रिटिशकालीन महसूल अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळतो. स्वातंत्र्यानंतर विविध इनाम निर्मूलन कायद्यांमुळे अशा जमिनींच्या महसुली आणि कायदेशीर स्थितीत बदल झाले.<ref name="Campbell1880"/> === गावकीच्या सामुदायिक जमिनी === '''गावकीच्या सामुदायिक जमिनी''' या गावाच्या सामूहिक वापरासाठी राखून ठेवलेल्या जमिनी होत. अशा जमिनींचा उपयोग गुरचराई, सार्वजनिक मार्ग, पाणवठे, स्मशानभूमी, सण-उत्सव, सामुदायिक उपक्रम तसेच इतर सार्वजनिक गरजांसाठी केला जात असल्याची नोंद विविध जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळते. अशा जमिनींचे स्वरूप, व्यवस्थापन आणि महसुली नोंदी संबंधित गावाचा इतिहास, स्थानिक प्रथा आणि लागू कायद्यांनुसार बदलू शकतात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सहहिस्सेदारी व [[वारस]] व्यवस्था == '''सहहिस्सेदारी''' ({{lang-en|Co-ownership}}) म्हणजे एका जमिनीवर एकापेक्षा अधिक व्यक्तींचा कायदेशीर हक्क असणे होय. [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे काही प्रकारच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचा उगम पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब पद्धती, ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण तसेच त्यानंतर झालेल्या वारसनोंदींशी संबंधित असल्याचे विविध महसुली अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारी असलेल्या जमिनींमध्ये प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा हिस्सा कायद्याने अस्तित्वात असला तरी तो प्रत्यक्ष क्षेत्रफळाच्या स्वरूपात निश्चित झालेला असेलच असे नाही. जमिनीचे विधिसम्मत विभाजन किंवा सक्षम प्राधिकरणाच्या आदेशानंतरच प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा स्वतंत्र हिस्सा निश्चित केला जातो. तोपर्यंत संबंधित सहहिस्सेदारांचा हक्क संयुक्त स्वरूपात राहू शकतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> जमीनधारकाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कायदेशीर वारसांची नावे महसूल अभिलेखांमध्ये फेरफार प्रक्रियेद्वारे नोंदविली जातात. या प्रक्रियेस सामान्यतः '''वारसनोंद''' असे संबोधले जाते. वारसनोंदीनंतर ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर [[हक्क]]अभिलेख अद्ययावत केले जातात; तथापि, वारसनोंद ही महसुली नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय ठरत नाही.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अनेक पिढ्यांपासून वारसनोंदी होत गेल्यामुळे एकाच महसूल अभिलेखावर मोठ्या संख्येने सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा परिस्थितीत जमिनीचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदींचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते. अशा प्रत्येक प्रकरणाचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, उपलब्ध अभिलेख, लागू कायदे आणि सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयांनुसार भिन्न असते.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == महाराष्ट्रातील विद्यमान कायदेशीर चौकट == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचे नियमन विविध महसूल, मालमत्ता, वारसा आणि नोंदणीविषयक कायद्यांच्या आधारे केले जाते. या कायद्यांद्वारे जमिनीची नोंद, हक्क अभिलेख, फेरफार, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी, विभाजन आणि जमीन व्यवहार यांचे नियमन केले जाते. संबंधित जमिनीचे स्वरूप, मालकी, हक्क आणि वापर यांनुसार विविध कायदे लागू होऊ शकतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2 April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांबाबत महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ हे प्रमुख अधिनियम आहे. या संहितेच्या अध्याय १० मध्ये [[हक्क]]अभिलेख, ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद आणि इतर [[महसूल]] नोंदींच्या तयारी व देखभालीसंबंधी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 – Chapter X (Record of Rights) |url=https://indiankanoon.org/doc/8420948/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांद्वारे हक्क अभिलेखांची तयारी, फेरफार नोंदी, नोंदवह्यांचे स्वरूप आणि त्यांचे अद्ययावतीकरण यांची कार्यपद्धती निश्चित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Record of Rights and Registers (Preparation and Maintenance) Rules, 1971 |url=https://maharashtrahousingandbuildinglaws.com/the-maharashtra-land-revenue-record-of-rights-and-registers-preparation-and-maintenance-rules-1971/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारीच्या जमिनींमध्ये वारसा, विभाजन, विक्री, दान किंवा इतर व्यवहारांमुळे उद्भवणाऱ्या हक्कांचे निर्धारण करताना हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२ आणि नोंदणी अधिनियम, १९०८ यांसारख्या इतर लागू कायद्यांचाही विचार केला जातो. संबंधित प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार सक्षम महसूल प्राधिकरण किंवा दिवाणी न्यायालय यांचे अधिकार लागू होतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974?view_type=browse |publisher=India Code |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेच्या संदर्भात [[महसूल]] अभिलेखांतील नोंदी, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि [[जमीन]] व्यवहार यांचा अभ्यास करताना संबंधित कायद्यांबरोबरच शासनाची परिपत्रके, [[महसूल]] [[नियम]], न्यायालयीन निर्णय आणि अद्ययावत प्रशासकीय निर्देश यांनाही महत्त्व आहे. == न्यायालयीन दृष्टिकोन == भारतीय न्यायालयांनी विविध निर्णयांद्वारे महसूल अभिलेख, फेरफार नोंदी, सहहिस्सेदारी आणि मालकी हक्क यांच्यातील कायदेशीर भेद स्पष्ट केला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने वारंवार नमूद केले आहे की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्या स्वतःहून मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाहीत. मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम दिवाणी न्यायालय उपलब्ध पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे करते. * '''Sawarni v. Inder Kaur''', (1996) 6 SCC 223 — सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की महसूल अभिलेखातील फेरफार (Mutation) मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाही; त्याचा उद्देश महसूल प्रशासनापुरता मर्यादित असतो. * '''Balwant Singh v. Daulat Singh''', (1997) 7 SCC 137 — केवळ फेरफार नोंदीमुळे जमिनीवरील मालकी हक्क किंवा स्वारस्य संपुष्टात येत नाही. * '''Suraj Bhan v. Financial Commissioner''', (2007) 6 SCC 186 — सर्वोच्च न्यायालयाने नमूद केले की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या केवळ महसुली उद्देशासाठी असून त्या मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जाऊ शकत नाहीत. * '''Faqruddin v. Tajuddin''', (2008) 8 SCC 12 — महसूल अधिकारी मालकी हक्कावरील वादाचा अंतिम निर्णय देऊ शकत नाहीत; महसूल नोंदींचे स्वरूप मर्यादित प्रशासकीय उद्देशाचे असते. * '''Narasamma v. State of Karnataka''', (2009) 5 SCC 591 — महसूल नोंदी मालकी हक्क निर्माण करीत नाहीत; तथापि, त्या संबंधित काळातील ताब्याविषयी परिस्थितीजन्य पुरावा म्हणून ग्राह्य धरल्या जाऊ शकतात. * '''Jitendra Singh v. State of Madhya Pradesh''', 2021 SCC OnLine SC 802 — सर्वोच्च न्यायालयाने पूर्वीच्या निर्णयांचा पुनरुच्चार करून स्पष्ट केले की फेरफार नोंदी आणि महसूल अभिलेख केवळ महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्यांमुळे कोणताही स्वतंत्र मालकी हक्क निर्माण होत नाही. कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेच्या संदर्भात संयुक्त महसूल अभिलेख, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि फेरफार नोंदी यांचे मूल्यमापन करताना वरील न्यायसिद्ध तत्त्वे महत्त्वाची मानली जातात. तथापि, प्रत्येक प्रकरणातील मालकी हक्क, हिस्सा, विभाजन किंवा इतर वादांचा निर्णय संबंधित पुरावे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांनुसार केला जातो. == आधुनिक आव्हाने == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेसमोर एकविसाव्या शतकात अनेक प्रशासकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. वारसनोंदींमुळे वाढत जाणारी सहहिस्सेदारांची संख्या, जमिनींचे तुकडीकरण, स्थलांतर, बदलते जमीन वापराचे स्वरूप, डिजिटल महसूल अभिलेख आणि पर्यावरणीय नियम यांमुळे या व्यवस्थेची गुंतागुंत वाढल्याचे विविध शासकीय अहवाल, महसूल अभिलेख आणि संशोधनांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये संयुक्त महसूल अभिलेखांमध्ये वारसनोंदींमुळे सहहिस्सेदारांची संख्या सातत्याने वाढत असल्याने जमिनींचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदी अद्ययावत ठेवणे अधिक जटिल होत आहे. अशा परिस्थितीचा परिणाम जमीन व्यवहार, कर्जप्रकरणे, विकास प्रकल्प आणि प्रशासकीय प्रक्रियांवर होऊ शकतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> डिजिटल भू-अभिलेख प्रणाली, ऑनलाइन ७/१२ उतारे, भू-नकाशांचे संगणकीकरण आणि Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) यांसारख्या उपक्रमांमुळे महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण सुरू झाले आहे. तथापि, ऐतिहासिक संयुक्त नोंदी, प्रलंबित फेरफार, सीमावाद आणि अपूर्ण अभिलेख यांमुळे काही भागांमध्ये अद्ययावत नोंदी तयार करण्यास व्यावहारिक अडचणी निर्माण होतात.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशातील औद्योगिकीकरण, पर्यटन, पायाभूत सुविधा, शहरीकरण आणि पर्यावरणीय संरक्षण यांमुळे जमीन वापराच्या स्वरूपातही बदल होत आहेत. अशा बदलांच्या पार्श्वभूमीवर सामुदायिक जमीन व्यवस्थेशी संबंधित महसूल अभिलेख, मालकी हक्क, सहहिस्सेदारी आणि जमीन वापर यांचा अभ्यास अधिक महत्त्वाचा मानला जात आहे. == सामाजिक व आर्थिक परिणाम == [[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही अनेक गावांच्या सामाजिक रचना, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा ऐतिहासिक भाग राहिली आहे. शेती, पशुपालन, नैसर्गिक संसाधनांचा वापर आणि सामुदायिक उपक्रम यांमध्ये या व्यवस्थेचा विविध स्वरूपात सहभाग असल्याचे जिल्हा गॅझेटिअर्स आणि ऐतिहासिक महसूल अभिलेखांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> संयुक्त जमीनधारणा आणि सहहिस्सेदारीमुळे अनेक कुटुंबांचा एकाच जमिनीशी ऐतिहासिक संबंध टिकून राहिला. कालांतराने वारसनोंदी, लोकसंख्यावाढ आणि ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे स्थलांतर यांमुळे अनेक महसूल अभिलेखांमध्ये सहहिस्सेदारांची संख्या वाढत गेली. परिणामी, काही भागांमध्ये जमीन व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील कृषी पद्धती, फळबागा, पर्यटन, पायाभूत सुविधा आणि इतर आर्थिक उपक्रमांच्या विस्तारामुळे जमीन वापराच्या स्वरूपात बदल होत आहेत. या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक सामुदायिक जमीन व्यवस्था, महसूल अभिलेख आणि आधुनिक जमीन प्रशासन यांच्यात समन्वय राखण्याची आवश्यकता विविध धोरणात्मक अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचा अभ्यास हा केवळ महसूल अभिलेखांपुरता मर्यादित नसून ग्रामीण इतिहास, सामाजिक रचना, कृषी अर्थव्यवस्था, पर्यावरण, जमीनधारणा आणि सार्वजनिक प्रशासन या विविध अभ्यासक्षेत्रांशी संबंधित मानला जातो. त्यामुळे या व्यवस्थेचा अभ्यास इतिहास, कायदा, महसूल प्रशासन आणि ग्रामीण विकास या सर्व दृष्टिकोनांतून केला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Early Land System |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Kolaba%20District/land_early.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Tenures |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_tenures.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> == संदर्भ == <references /> == हेही पहा == * [[जमीन]] * [[महसूल]] == ग्रंथसूची == === कायदे === * भारत सरकार. ''मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२'' (Transfer of Property Act, 1882). * भारत सरकार. ''नोंदणी अधिनियम, १९०८'' (Registration Act, 1908). * भारत सरकार. ''हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६'' (Hindu Succession Act, 1956). * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६''. * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१''. * Bombay Land Revenue Code, 1879. === अधिकृत शासन प्रकाशने === * महाराष्ट्र शासन. ''महाभूलेख''. * भारत सरकार. ''Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)''. * महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग. * Survey and Settlement Commissioner, Maharashtra. विविध महसूल परिपत्रके व मार्गदर्शक सूचना. === जिल्हा गॅझेटिअर्स === * Government of Maharashtra. ''Ratnagiri District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Sindhudurg District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Raigad District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Kolaba District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Thane District Gazetteer''. === ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअर्स === * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi''. Vol. X. Government Central Press, Bombay, 1880. * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolaba''. Vol. XI. Government Central Press, Bombay. === संशोधन व संदर्भग्रंथ === * Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' * Government of Maharashtra. ''Maharashtra State Gazetteers'' (General Series). === संकेतस्थळे === * Maharashtra State Gazetteers Department. * Mahabhulekh. * Maharashtra Revenue and Forest Department. * India Code. * Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP). == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|कोकणातील भातशेती File:Paddy field in Maharashtra 10.jpg|पारंपरिक भातखाचरे File:Devi Hasol plateau in Konkan 1 (2).jpg|कोकणातील लेटराइट पठार (वरकस जमीन) File:Mango orchard in lateritic plateau.jpg|वरकस जमिनीवरील आंब्याची बाग File:उदगीर वन व जंगल.jpg|कोकणातील वनक्षेत्र File:उदगीरचा डोंगर.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगांतील डोंगरउतार </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ महाभूलेख] * [https://aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in/ आपले अभिलेख] * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स] * [https://dilrmp.gov.in/ Digital India Land Records Modernization Programme] * [https://www.indiacode.nic.in/ India Code] * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/land-revenue-code-1966-2/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] * [https://mahabhumi.gov.in/ महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन] {{कोकण लोकजीवन}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कृषी]] eflo2i4l7xfzduahj6f0cvgfgxpc2q9 2704057 2704056 2026-08-20T19:06:30Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2704057 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था | header1 = सामान्य माहिती | label2 = प्रकार | data2 = पारंपरिक जमीन व्यवस्था | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | label4 = ऐतिहासिक कालखंड | data4 = प्राचीन काळ – वर्तमान | label5 = प्रमुख जमीन प्रकार | data5 = भातशेती, वरकस जमीन, डोंगरावरील सामुदायिक जमीन, आडीची शेती, गुरचराईची जमीन, देवस्थान जमीन, इनाम जमीन, गावकीच्या सामुदायिक जमिनी | label6 = प्रमुख अभिलेख | data6 = ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, हक्क अभिलेख | label7 = प्रमुख कायदा | data7 = महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ | label8 = संबंधित संस्था | data8 = महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन | label9 = संबंधित विषय | data9 = [[महसूल]], [[जमीन]], सहहिस्सेदारी, वारस व्यवस्था | below = कोकणातील पारंपरिक सामुदायिक जमीनधारणा, महसूल अभिलेख आणि कायदेशीर व्यवस्थेचा आढावा }} [[File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|thumb|right|320px|कोकणातील भातशेती]] '''[[कोकण]]तील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]तील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]]प्रशासन|महसुली व्यवस्था आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराईची क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे The Gazetteer of the Bombay Presidency, [[महाराष्ट्र]]राज्य गॅझेटिअर, महसुली अभिलेख आणि इतर ऐतिहासिक स्रोतांमधून दिसून येते.<ref>{{cite book |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |location=Bombay |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालात]] करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, ''Bombay Land Revenue Code, 1879'', ''Record of Rights'' प्रणाली आणि त्यानंतर महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ अंतर्गत तयार झालेल्या अभिलेखांमुळे या प्रदेशातील जमीनधारणा व महसुली नोंदींचे दस्तऐवजीकरण अधिक नियमित स्वरूपात करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == प्रस्तावना == '''[[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]] प्रशासन|महसुली प्रशासन आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची शेती, गुरचराई क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक, महसुली आणि प्रशासकीय अभिलेखांतून दिसून येते.<ref name="Campbell1880">{{cite book |editor=James M. Campbell |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi |volume=10 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> [[ब्रिटिश]] [[भारत]], ब्रिटिशकालात करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, [[गाव]]नकाशे, Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights प्रणालीच्या अंमलबजावणीनंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि हक्क अभिलेखांची नोंद अधिक नियमितपणे करण्यात आली.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आणि ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी व इतर हक्क अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनासाठी एकसंध कायदेशीर चौकट उपलब्ध झाली.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == भौगोलिक पार्श्वभूमी == '''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]च्या पश्चिम किनारपट्टीवरील [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला चिंचोळा किनारी प्रदेश आहे. [[महाराष्ट्र]]ातील कोकण विभागात [[मुंबई शहर जिल्हा]], [[मुंबई]] उपनगर जिल्हा, [[ठाणे]] जिल्हा, [[पालघर]] जिल्हा, [[रायगड]] जिल्हा, [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्हा यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/index.html |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशात दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या प्रभावामुळे मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यवृष्टी होते. या प्रदेशात प्रामुख्याने लेटराइट (जांभा), लाल मुरूम, गाळयुक्त तसेच डोंगरउतारावरील विविध प्रकारच्या मृदा आढळतात. या भौगोलिक वैशिष्ट्यांमुळे [[भात]]शेती, [[फळ]]बागा आणि पावसावर अवलंबून असलेली [[कृषी]] व्यवस्था विकसित झाली आहे.<ref>{{cite web |title=Hydrogeology of Maharashtra |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/en-hydrogeology-of-maharashtra/ |publisher=Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधून उगम पावणाऱ्या असंख्य नद्या, खाड्या, ओढे आणि नैसर्गिक जलप्रवाहांमुळे कोकणात [[भात]]शेतीस पोषक भौगोलिक परिस्थिती निर्माण झाली. किनारपट्टी, [[डोंगर]]उतार, [[नदी]]खोरे आणि पठारी भाग यांच्या भौगोलिक विविधतेमुळे [[जमीन]] वापर, [[शेती]]चे प्रकार आणि वस्तीची रचना यांतही विविधता आढळते.<ref name="Campbell1880"/> परंपरेने कोकणातील गावांची वस्ती आणि ग्रामरचना तेथील समुद्रकिनारी सपाट प्रदेश, नद्या-ओढे आणि सह्याद्रीलगतचा डोंगराळ भूभाग यांच्याशी संबंधित राहिली आहे. काही भागांत नैसर्गिक टेकड्या, ओढे आणि इतर भौगोलिक वैशिष्ट्ये गावांच्या सीमा निश्चित करण्यासाठीही वापरली जात असत. डोंगराळ भागात सपाट जमीन मर्यादित असल्यामुळे लहान भूखंड शेतीखाली आणले जात, तर घरांभोवती नारळ, सुपारी आणि विविध फळबागा आढळत. कोकणातील भातशेतीसाठी पाण्याचा निचरा होणारे सपाट किंवा सखल भाग महत्त्वाचे होते, तर डोंगरउतारावरील वरकस जमिनीवर विविध पिकांची लागवड केली जात असे. या भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक जमीन वापर, शेतीची पद्धत आणि पारंपरिक ग्रामरचनेवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे.<ref>{{cite web |title=Territorial Groups – Village, Town and City |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/L%20%26%20P%20pdf/Chapter%20VI/1%20Chapter%20VI%20Terrutiruak%20Groups%20--%20Village%2C%20Town%20%26%20City.pdf |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_captain.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == [[कोकण]] प्रदेशाचा [[इतिहास]] प्राचीन काळापासून विविध राजवंश, सागरी [[व्यापार]] आणि किनारी संस्कृतीशी संबंधित आहे. प्राचीन भारतीय [[साहित्य]], शिलालेख, ताम्रपट तसेच परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये [[अपरांत]] (Aparanta), सप्त[[कोकण]] आणि [[कोकण]] प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. या प्रदेशावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[शिलाहार]], [[यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] अशा विविध सत्तांनी वेगवेगळ्या कालखंडांत राज्य केले.<ref>{{cite web |title=History – Maharashtra State Gazetteers |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील जमीनधारणा आणि महसूल व्यवस्था कालानुसार बदलत गेली. मध्ययुगीन काळात स्थानिक ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि प्रादेशिक सत्तांनुसार महसूल आकारणीच्या विविध पद्धती अस्तित्वात होत्या. [[पाटील]], [[कुलकर्णी]], [[देशमुख]] आणि इतर पारंपरिक अधिकारी गावपातळीवरील महसूल प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावत असत.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या इतिहासात विजापूरच्या आदिलशाही, मराठा-पेशवा आणि ब्रिटिश कालखंडांना विशेष महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी व दक्षिण कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या संदर्भात इ.स. १५०२ हे वर्ष महत्त्वाचे मानले जाते. उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदींनुसार युसुफ आदिल शाहाच्या कारकीर्दीत दाभोळच्या सुभेदारीच्या प्रशासनासाठी मुस्तफाखानाची नियुक्ती करण्यात आली आणि याच काळात कोकणात खोत पद्धतीचा प्रारंभ झाल्याचा उल्लेख आढळतो. या पद्धतीत खोतांना गावातील महसूल वसुलीची जबाबदारी देण्यात आली होती. पुढील मराठा व पेशवा काळात खोतांची भूमिका आणि गावपातळीवरील महसूलव्यवस्था अधिक विकसित झाली.<ref>{{cite web |title=The Anti-Khoti Movement in the Konkan, C. 1920–1949 |url=https://www.researchgate.net/publication/372890456_The_Anti-Khoti_Movement_in_the_Konkan_C_1920-1949 |website=ResearchGate |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Socio-Economic Study of Konkan Coast |url=https://www.scribd.com/document/917936264/HistoryBookPrint-Ready-Finalver |access-date=21 August 2026 }}</ref> इ.स. १८१८ नंतर [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश प्रशासनाने]] कोकणातील [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेत व्यापक बदल केले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, नकाशे तयार करणे, जमिनींचे वर्गीकरण आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात आली. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights संबंधीच्या तरतुदींमुळे महसूल प्रशासनाला अधिक एकसंध कायदेशीर स्वरूप प्राप्त झाले.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[स्वातंत्र्य]]ानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर[[ महसूल]] अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले. त्याअंतर्गत ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी आणि इतर [[हक्क]]अभिलेखांचे व्यवस्थापन कायदेशीर चौकटीत करण्यात येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था == [[कोकण]] प्रदेशात पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, [[कृषी]], पर्जन्यमान, सामाजिक रचना आणि प्रचलित रूढी-परंपरा यांच्या आधारे विकसित झाली. गावातील जमिनींचा वापर केवळ वैयक्तिक [[शेती]]पुरता मर्यादित नसून, काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर सामुदायिक स्वरूपात केला जात असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि महसुली नोंदींमध्ये आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील पारंपरिक [[शेती]] प्रामुख्याने [[भात]]शेतीवर आधारित होती. [[डोंगर]] उतारावरील [[जमीन]], वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराई क्षेत्रे, नैसर्गिक जलस्रोत आणि वनालगतच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, गावकी व्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीनुसार होत असे.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Ratnagiri Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> गावातील [[पाटील]], [[कुलकर्णी]] आणि इतर पारंपरिक ग्रामप्रशासनाशी संबंधित व्यक्ती [[महसूल]] संकलन, [[जमीन]] नोंदी आणि स्थानिक प्रशासनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत असत. विविध गावांमध्ये [[जमीन]] वापराच्या पद्धती, वहिवाटीचे [[नियम]] आणि सामुदायिक व्यवस्थापनाची स्वरूपे स्थानिक परिस्थितीनुसार भिन्न होती.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालीन]] महसूल सर्वेक्षणापूर्वी जमीनधारणेच्या अनेक प्रथा प्रामुख्याने स्थानिक रूढी आणि प्रचलित परंपरांवर आधारित होत्या. नंतरच्या काळात Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि त्यानंतरच्या [[महसूल]] कायद्यांद्वारे जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि अभिलेखीकरण करण्यात आले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> आजही [[कोकण]]ातील काही भागांमध्ये पारंपरिक [[जमीन]] वापराच्या ऐतिहासिक स्वरूपाचे प्रतिबिंब ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर महसुली अभिलेखांमध्ये आढळून येते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]]व्यवस्था == [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]च्या कारकीर्दीत आणि त्यानंतर [[ब्रिटिश राज]]च्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मधील जमीन महसूल व्यवस्थेत व्यापक प्रशासकीय सुधारणा करण्यात आल्या. महसूल संकलन अधिक कार्यक्षम करणे, जमिनींचे सर्वेक्षण करणे, सीमांकन निश्चित करणे आणि जमीनधारकांच्या हक्कांची नोंद ठेवणे हे या सुधारणांचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.ब्रिटिश सत्तेच्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मध्ये [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेचे पुनर्गठन करण्यात आले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) आणि [[महसूल]]प्रशासन यांना कायदेशीर चौकट देण्यासाठी पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026}}</ref> एकोणिसाव्या शतकात ग्रेट ट्रिगोनोमेट्रिकल सर्व्हे आणि स्थानिक [[महसूल]] सर्वेक्षणांच्या आधारे जमिनींचे मोजमाप, वर्गीकरण आणि नकाशे तयार करण्याचे काम सुरू झाले. या सर्वेक्षणांमुळे प्रत्येक गावातील [[शेत]]जमिनी, [[डोंगर]], वनक्षेत्र, [[नदी]]-नाले आणि इतर नैसर्गिक भूभाग यांची स्वतंत्र नोंद करण्यात आली. Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू झाल्यानंतर [[बॉम्बे]]प्रेसिडेन्सीतील [[जमीन]] [[महसूल]] प्रशासनाला एकसंध कायदेशीर चौकट प्राप्त झाली. या कायद्यांतर्गत जमिनींचे सर्वेक्षण, [[महसूल]] निश्चिती, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights), फेरफार नोंदी आणि [[महसूल]] अधिकाऱ्यांचे अधिकार निश्चित करण्यात आले. [[ब्रिटिश]]कालात तयार करण्यात आलेल्या [[हक्क]] अभिलेखमुळे प्रत्येक सर्वे क्रमांकाची माहिती, [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[क्षेत्रफळ]] आणि [[महसूल]] यांची अधिकृत नोंद ठेवण्याची पद्धत विकसित झाली. पुढील काळात या अभिलेखांच्या आधारे [[महसूल]] प्रशासन अधिक नियमित करण्यात आले. कोकणातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये [[ब्रिटिश]]कालीन सर्वेक्षणानंतर [[महसूल]] नोंदी, [[गाव]] नकाशे आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्यात आले. पुढे १९१३ मध्ये ''Record of Rights'' संबंधी तरतुदी लागू झाल्यानंतर गावागावात [[हक्क]]अभिलेख ठेवण्याची प्रक्रिया अधिक नियमित झाली.<ref>{{cite web |title=Records of Rights – Kolaba Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == [[महसूल]] अभिलेख == '''[[महसूल]] अभिलेख''' ({{lang-en|Revenue Records}}) म्हणजे [[जमीन]]ीची मालकी, ताबा, क्षेत्रफळ, वर्गीकरण, महसूल, लागवड, फेरफार आणि इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. [[महाराष्ट्र]]ात महसूल अभिलेखांचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार केले जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]] प्रदेशात [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]] सर्वेक्षणानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन आणि [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्यास प्रारंभ झाला. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि नंतरच्या कायद्यांनुसार [[गाव]] नमुने, सर्वे क्रमांक, [[जमीन]]वर्गीकरण आणि महसूल नोंदी अधिक नियमितपणे ठेवण्यात आल्या.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील प्रमुख [[महसूल]] अभिलेखांमध्ये ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद (Mutation Entry), [[हक्क]]अभिलेख, [[गाव]] नमुने, सर्वे नकाशे आणि भूमापन अभिलेखांचा समावेश होतो. हे अभिलेख [[जमीन]]धारणा, वारसा, [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी आणि [[महसूल]] प्रशासनासाठी महत्त्वाचे मानले जातात.<ref>{{cite web |title=e-Rights Record (Mahabhulekh) |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Mahabhumi, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[महसूल]] अभिलेखांमधील नोंदी या प्रामुख्याने [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात येतात. त्या स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जात नाहीत; मालकीचा अंतिम प्रश्न संबंधित पुरावे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांवर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ७/१२ उतारा === '''७/१२ उतारा''' ({{lang-en|Record of Rights Extract}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कृषी]] जमिनींसंबंधीचा एक महत्त्वाचा [[महसूल]] अभिलेख आहे. हा उतारा [[हक्क]]अभिलेखचा भाग असून त्यामध्ये सर्वे किंवा गट क्रमांक, [[क्षेत्रफळ]], [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[लागवड]] केलेली पिके, कर आकारणी तसेच इतर महसुली नोंदींचा समावेश असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत हक्क अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्याची व्यवस्था विकसित झाली. त्यानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार ७/१२ उतारा हा [[महसूल]] प्रशासनातील प्रमुख अभिलेख म्हणून वापरला जातो.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही भागांमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या संयुक्त किंवा सहहिस्सेदारी स्वरूपाच्या जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदविलेली आढळतात. तथापि, केवळ ७/१२ उतारा हा मालकी हक्काचा अंतिम आणि निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; तो [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात आलेला अभिलेख असून मालकीसंबंधी वाद उद्भवल्यास त्याचा निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === ८-अ उतारा === '''८-अ उतारा''' ({{lang-en|Village Form No. 8A}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[महसूल]] अभिलेखपैकी एक महत्त्वाचा अभिलेख असून तो विशिष्ट खातेदाराच्या (''Khata Holder'') नावावर असलेल्या जमिनींची खातेनिहाय माहिती दर्शवितो. ७/१२ उतारा ज्या प्रकारे विशिष्ट सर्वे किंवा गट क्रमांकावरील जमिनीची माहिती देतो, त्याउलट ८-अ उतारा हा एका खातेदाराच्या नावावरील सर्व सर्वे किंवा गट क्रमांकांची एकत्रित नोंद दर्शवितो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – Village Form 8A |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ८-अ उतारामध्ये खातेदाराचे नाव, खाते क्रमांक, संयुक्त खातेदारांची माहिती, संबंधित सर्वे किंवा गट क्रमांक, एकूण [[क्षेत्रफळ]] तसेच शासनाकडे देय असलेल्या [[जमीन]] महसुलाची [[माहिती]] नोंदविली जाते. त्यामुळे एका व्यक्तीच्या किंवा संयुक्त खातेदारांच्या नावावर गावामध्ये किती [[जमीन]] नोंदलेली आहे याचा एकत्रित आढावा घेण्यासाठी हा अभिलेख उपयोगी मानला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Records Services – Mahabhumi |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा हे परस्परपूरक [[महसूल]] अभिलेख मानले जातात. [[जमीन]]धारणा, [[वारस]]नोंद, फेरफार, [[कर्ज]] व्यवहार तसेच [[महसूल]] प्रशासनातील विविध कामांसाठी दोन्ही अभिलेखांचा एकत्रित संदर्भ घेतला जातो.<ref>{{cite web |title=Digitally Signed Land Records |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमीनधारणेमध्ये ८-अ उतारा हा संबंधित खातेदारांच्या नावावरील जमिनींची खातेनिहाय [[माहिती]] पडताळण्यासाठी उपयुक्त अभिलेख मानला जातो. तथापि, ७/१२ उतारा प्रमाणेच ८-अ उतारा हा देखील [[महसूल]] अभिलेख असून तो स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम व निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; मालकीचा प्रश्न संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयावर अवलंबून असतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === फेरफार नोंद === '''फेरफार नोंद''' ({{lang-en|Mutation Entry}}) ही [[महसूल]] अभिलेखमधील अशी नोंद आहे, ज्याद्वारे [[जमीन]]धारकाच्या नावात, हक्कात किंवा जमिनीच्या तपशीलात झालेल्या बदलांची नोंद करण्यात येते. खरेदी-विक्री, वारसा, [[दान]]पत्र, विभाजन, न्यायालयाचा आदेश, शासनाकडून संपादन किंवा इतर कायदेशीर कारणांमुळे जमिनीच्या हक्कात बदल झाल्यास संबंधित महसूल अधिकाऱ्याकडे फेरफार प्रस्ताव सादर केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार प्रस्ताव प्राप्त झाल्यानंतर [[तलाठी]], मंडळ[[अधिकारी]] किंवा अन्य सक्षम [[महसूल]] अधिकारी उपलब्ध कागदपत्रांची पडताळणी करून आवश्यक चौकशी करतात. कायदेशीर अटी पूर्ण झाल्यास फेरफार मंजूर केला जातो आणि त्यानुसार ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा तसेच इतर महसूल अभिलेखांमध्ये आवश्यक बदल करण्यात येतात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] ([[हक्क]]अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार फेरफार नोंदींची प्रक्रिया आणि [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये बदल करण्याची कार्यपद्धती निर्धारित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> फेरफार नोंद ही महसूल प्रशासनासाठी ठेवण्यात येणारी नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानली जात नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निर्णयांमध्ये महसूल अभिलेखांतील नोंदी प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असल्याचे नमूद केले असून, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite book |title=Mulla on the Transfer of Property Act |edition=12th |publisher=LexisNexis |year=2018 }}</ref> कोकण प्रदेशातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींमध्ये वारसनोंद, सहहिस्सेदारांची नावे, विभाजन किंवा इतर बदल यांमुळे फेरफार नोंदींना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. फेरफार मंजूर झाल्यानंतर त्यानुसार संबंधित महसूल अभिलेख अद्ययावत केले जातात.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === [[हक्क]]अभिलेख === '''[[हक्क]]अभिलेख''' ({{lang-en|Record of Rights}}) म्हणजे एखाद्या गावातील जमिनींची मालकी, ताबा, उपभोग, [[क्षेत्रफळ]], [[महसूल]], सहहिस्सेदारी, फेरफार तसेच इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. महाराष्ट्रात [[हक्क]]अभिलेखांची तयारी, देखभाल व अद्ययावतीकरणाची प्रक्रिया महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ तसेच महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार केली जाते.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशकालात]] Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत Record of Rights प्रणालीचा [[विकास]] करण्यात आला. त्यानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]नोंदी आणि [[महसूल]]अभिलेख यांचे अधिक नियमित स्वरूप विकसित झाले.<ref>{{cite web |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Revenue Administration and Record of Rights |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्रातील ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, [[गाव]] नमुने आणि इतर [[महसूल]] नोंदी या [[हक्क]]अभिलेख व्यवस्थेचा भाग मानल्या जातात. या अभिलेखांचा उपयोग [[महसूल]] प्रशासन, [[वारस]]नोंद, [[जमीन]] [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी, [[कर्ज]]प्रकरणे आणि इतर प्रशासकीय कामांसाठी केला जातो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[कोकण]]ातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा अभिलेखांमध्ये फेरफार, [[वारस]]नोंद आणि विभाजन यांमुळे वेळोवेळी बदल होत असले तरी मूळ [[हक्क]]अभिलेख [[महसूल]] प्रशासनासाठी मूलभूत दस्तऐवज म्हणून वापरले जातात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Revenue Administration |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[हक्क]]अभिलेखांतील नोंदी या [[महसूल]] प्रशासनासाठी तयार करण्यात आलेल्या अधिकृत नोंदी असतात. त्या मालकी हक्कासंबंधी महत्त्वाचा पुरावा असला तरी, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांच्या आधारे केला जातो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सामुदायिक जमिनींचे प्रकार == [[कोकण]] प्रदेशातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पारंपरिक [[कृषी]] पद्धती, ग्रामव्यवस्था आणि ऐतिहासिक [[महसूल]] व्यवस्थेच्या विकासाशी संबंधित आहे. विविध कालखंडांत गावांच्या गरजेनुसार आणि स्थानिक रूढींनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या जमिनींचा सामायिक किंवा संयुक्त स्वरूपात वापर करण्यात येत असे. या जमिनींचे स्वरूप, उपयोग आणि महसुली नोंदी प्रत्येक गावाच्या [[इतिहास]], भौगोलिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेनुसार भिन्न असू शकतात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमिनींचे प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे मानले जातात: * '''गावकी जमीन''' – गावातील सर्वसाधारण सार्वजनिक उपयोगासाठी राखून ठेवलेली जमीन. * '''कुळाची (संयुक्त) जमीन''' – एकाच कुळातील किंवा कुटुंबातील अनेक सदस्यांच्या संयुक्त मालकीची जमीन. * '''देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांची जमीन''' – मंदिरे, देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांच्या मालकीची जमीन. * '''गायरान व चाराऊ जमीन''' – जनावरांच्या चरण्यासाठी राखीव सार्वजनिक जमीन. * '''वनसंपत्ती व सामुदायिक वापराची जमीन''' – सरपण, लाकूड, गवत आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांच्या सामायिक वापरासाठी राखलेली जमीन. * '''जलस्रोत परिसरातील जमीन''' – तलाव, विहिरी, ओढे किंवा पाणवठ्यांच्या संरक्षण व सार्वजनिक वापरासाठी राखून ठेवलेली जमीन. या सर्व प्रकारच्या जमिनींचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक प्रथा, परंपरा, महसूल अभिलेख आणि शासनाच्या धोरणांनुसार बदलत गेले. ब्रिटिश काळात तसेच स्वातंत्र्यानंतरच्या महसूल व्यवस्थेत अनेक सामुदायिक जमिनींची स्वतंत्र नोंद ठेवण्यास सुरुवात झाली, तर काही ठिकाणी त्या वैयक्तिक किंवा संस्थात्मक मालकीत रूपांतरित झाल्या. आजही अशा जमिनींचा इतिहास, वापर आणि हक्क समजून घेण्यासाठी महसूल अभिलेख, ७/१२ उतारे, फेरफार नोंदी आणि गॅझेटिअर्स हे महत्त्वाचे संदर्भ मानले जातात.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |title=Revenue and Finance – Land Revenue System |website=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |language=en |access-date=16 July 2026 }}</ref> या लेखाच्या संदर्भात कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेशी संबंधित प्रमुख [[जमीन]] प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत: * [[भात]]शेती * डोंगरावरील सामुदायिक [[जमीन]] * वरकस [[जमीन]] * आडीची [[शेती]] * गुरचराईची [[जमीन]] * [[देव]]स्थान, इनाम व गावकीच्या जमिनी या प्रत्येक प्रकारची [[जमीन]] तिचा ऐतिहासिक वापर, महसुली नोंदी आणि कायदेशीर स्थिती यांच्या आधारे स्वतंत्रपणे समजावून सांगितली आहे. === [[भात]]शेती === [[भात]]शेती ही [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक [[कृषी]] व्यवस्थेतील प्रमुख पिकांपैकी एक आहे. प्रदेशातील भरपूर पर्जन्यमान आणि भौगोलिक परिस्थिती यांमुळे भातशेतीला अनुकूल वातावरण निर्माण झाले. [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात भात हे धान्यपिकांमध्ये तसेच एकूण पिकांमध्ये महत्त्वाचे पीक असून उंचावरील तसेच सखल जमिनींमध्ये त्याची लागवड केली जाते. ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्‍नागिरी आणि सावंतवाडी परिसरातील एकूण लागवड क्षेत्रात भाताचा मोठा वाटा होता. [[रायगड]] परिसरातही खारजमिनी, खाडीलगतची जमीन आणि गोड्या पाण्याच्या जमिनींमध्ये भाताच्या विविध प्रकारांची लागवड केली जात असल्याची नोंद जुन्या जिल्हा गॅझेटियरमध्ये आढळते.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri and Sawantwadi: Agriculture |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/savantvadi/agriculture2.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/agri_cereals.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=21 August 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेतीची जमीन पारंपरिकपणे कुटुंबे, [[भावकी]] किंवा सहहिस्सेदार यांच्या संयुक्त वहिवाटीत असल्याची उदाहरणे महसुली अभिलेखांमध्ये आढळतात. काही गावांमध्ये [[भात]]खाचरे वैयक्तिक ताब्यात असली तरी इतर काही ठिकाणी संयुक्त जमीनधारणेच्या स्वरूपामुळे अनेक सहहिस्सेदारांची नावे एकाच ७/१२ उताऱ्यावर नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा [[इतिहास]], [[महसूल]] सर्वेक्षण आणि स्थानिक वहिवाट यांवर अवलंबून बदलते.<ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Land Tenure |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरनुसार विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत जिल्ह्यातील अन्नधान्य पिकांमध्ये भाताचे क्षेत्र सर्वाधिक होते. विविध तालुक्यांमध्ये [[भात]] लागवडीच्या पद्धती, स्थानिक वाण, पाण्याचे व्यवस्थापन आणि कापणीच्या पद्धती यांमध्ये भौगोलिक परिस्थितीनुसार फरक आढळत होता. उंच (कुर्यात) आणि सखल (माळ) अशा दोन्ही प्रकारच्या जमिनींवर भाताची लागवड केली जात असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये आहे.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये भातशेती ही प्रमुख [[कृषी]] पद्धती राहिली असून तिचा स्थानिक [[जमीन]] वापर, [[महसूल]] नोंदी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी निकटचा संबंध होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Cereals |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === डोंगरावरील सामुदायिक जमीन === [[कोकण]] प्रदेशातील डोंगरउतारावरील जमिनी या स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. सह्याद्री पर्वतरांगेपासून किनारपट्टीपर्यंतच्या प्रदेशात डोंगर, उतार, पठारे आणि खोल दऱ्या यांमुळे जमीन वापराच्या विविध पद्धती विकसित झाल्या. अनेक ठिकाणी डोंगरउतारावरील जमिनींचा उपयोग पारंपरिक शेती, गुरचराई, वृक्षलागवड तसेच नैसर्गिक संसाधनांच्या वापरासाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये कोकणातील डोंगरउतारावरील जमिनींचे स्वतंत्र वर्गीकरण करण्यात आले होते. रत्‍नागिरी आणि सावंतवाडी गॅझेटिअरनुसार, ''वर्खस'' (Varkas) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उंचावरील जमिनी या डोंगरउतारावरील किंवा सपाट अशा दोन प्रकारांत विभागल्या जात होत्या. सर्वेक्षणादरम्यान त्यांच्या क्षेत्रफळाच्या नोंदी, सीमांकन आणि महसूल आकारणीची स्वतंत्र पद्धत विकसित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Surveys (1827–1851) |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार, डोंगरउतारावरील वर्खस जमिनी या उथळ, खडकाळ आणि तुलनेने कमी सुपीक स्वरूपाच्या असतात. अशा जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], काजू आणि आंबा यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असल्याची नोंद आहे, तर डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग कायमस्वरूपी वनक्षेत्र म्हणून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अशा डोंगरउतारावरील जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये एकापेक्षा अधिक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, या नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणेच्या पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Land Revenue – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === वरकस [[जमीन]] === '''वरकस जमीन''' ({{lang-en|Varkas Land}}) हा [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक महसुली वर्गीकरणामधील एक जमीनप्रकार आहे. ही जमीन प्रामुख्याने डोंगरउतारांवर आढळते. मृदेची खोली कमी, खडकाळ स्वरूप, तुलनेने कमी सुपीकता आणि पावसावर अवलंबून असलेली शेती ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार वरकस जमिनी या डोंगरउतारांवरील उथळ, पिवळसर-लाल रंगाच्या आणि वाळूमिश्रित मृदेच्या असतात. या जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], [[काजू]] आणि [[आंबा]] यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असून, डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग नैसर्गिक वनक्षेत्र म्हणून टिकून राहिले आहेत.<ref>{{cite web |title=Agriculture – Soils |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये वरकस जमीन हा स्वतंत्र महसुली वर्ग म्हणून नोंदविण्यात आला होता. जमिनीचे वर्गीकरण, मृदेचा प्रकार, उत्पादनक्षमता आणि महसूल निर्धारण यांवर आधारित तिचे मूल्यांकन करण्यात येत असे.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकातील Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये वरकस जमिनींचा उल्लेख डोंगरउतारांवरील शेतीयोग्य जमिनी म्हणून करण्यात आला असून, काही भागांत या जमिनी काही वर्षे पडीत ठेवून नंतर पुन्हा लागवडीखाली आणण्याची पद्धत प्रचलित असल्याची नोंद आढळते.<ref name="Campbell1880"/> कोकणातील काही गावांमध्ये वरकस जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणा पद्धतीनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === गुरचराईची [[जमीन]] === '''गुरचराईची [[जमीन]]''' ({{lang-en|Grazing Land or Pasture Land}}) ही गावातील पशुधनासाठी राखीव असलेली [[जमीन]] मानली जाते. [[कोकण]] प्रदेशातील [[डोंगर]]उतार, लेटराइट पठारे आणि मोकळ्या जमिनींचा उपयोग परंपरेने [[गुरे]], म्हशी, शेळ्या व इतर जनावरांच्या चराईसाठी केला जात असे. अनेक गावांमध्ये अशा जमिनी गावाच्या सामायिक वापरासाठी उपलब्ध असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये आढळते.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये सह्याद्रीलगतच्या लेटराइट पठारांवर नैसर्गिकरित्या उगवणाऱ्या गवताळ प्रदेशांचा उल्लेख असून, या भागांचा उपयोग प्रामुख्याने गुरांच्या चराईसाठी होत असल्याचे नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> [[ब्रिटिश]]कालीन Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये डोंगरावरील जमिनींचे महसुली मूल्यांकन करताना गुरचराई, चाऱ्याचा साठा आणि गवतासाठी आवश्यक क्षेत्र वजा करून उर्वरित क्षेत्रावर महसूल आकारणी करण्यात येत असल्याची नोंद आहे. यावरून गुरचराईसाठी स्वतंत्र क्षेत्र राखून ठेवण्याची पद्धत अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.<ref>{{cite web |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri: Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये गुरचराईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या जमिनींचा उल्लेख महसुली अभिलेखांमध्ये किंवा गावाच्या सामायिक वापरातील जमिनी म्हणून आढळतो. तथापि, अशा जमिनींचे क्षेत्रफळ, कायदेशीर दर्जा आणि वापराची पद्धत संबंधित गावातील महसूल अभिलेख, स्थानिक परंपरा आणि विद्यमान कायदेशीर तरतुदींनुसार बदलू शकते.<ref>{{cite web |title=Revenue and Finance – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> === देवस्थान [[जमीन]] === '''देवस्थान [[जमीन]]''' म्हणजे मंदिरे, देवस्थाने किंवा इतर धार्मिक संस्थांच्या धार्मिक विधी, देखभाल, पूजा-अर्चा आणि उपजीविकेसाठी समर्पित करण्यात आलेल्या जमिनी होत. कोकण प्रदेशात अनेक देवस्थानांच्या मालकीच्या जमिनींचा उल्लेख ऐतिहासिक सनदा, इनाम अभिलेख आणि महसूल नोंदींमध्ये आढळतो. अशा जमिनींचे व्यवस्थापन कालानुसार स्थानिक देवस्थान समित्या, विश्वस्त किंवा लागू कायद्यांनुसार करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> === इनाम [[जमीन]] === '''इनाम [[जमीन]]''' म्हणजे शासनकर्त्यांनी धार्मिक संस्था, वतनदार, अधिकारी किंवा इतर व्यक्तींना विशिष्ट सेवा, धार्मिक कार्य किंवा सार्वजनिक उद्देशासाठी अनुदान म्हणून दिलेल्या जमिनी होत. कोकणातील अनेक इनाम जमिनींचा उल्लेख ब्रिटिशकालीन महसूल अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळतो. स्वातंत्र्यानंतर विविध इनाम निर्मूलन कायद्यांमुळे अशा जमिनींच्या महसुली आणि कायदेशीर स्थितीत बदल झाले.<ref name="Campbell1880"/> === गावकीच्या सामुदायिक जमिनी === '''गावकीच्या सामुदायिक जमिनी''' या गावाच्या सामूहिक वापरासाठी राखून ठेवलेल्या जमिनी होत. अशा जमिनींचा उपयोग गुरचराई, सार्वजनिक मार्ग, पाणवठे, स्मशानभूमी, सण-उत्सव, सामुदायिक उपक्रम तसेच इतर सार्वजनिक गरजांसाठी केला जात असल्याची नोंद विविध जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळते. अशा जमिनींचे स्वरूप, व्यवस्थापन आणि महसुली नोंदी संबंधित गावाचा इतिहास, स्थानिक प्रथा आणि लागू कायद्यांनुसार बदलू शकतात.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == सहहिस्सेदारी व [[वारस]] व्यवस्था == '''सहहिस्सेदारी''' ({{lang-en|Co-ownership}}) म्हणजे एका जमिनीवर एकापेक्षा अधिक व्यक्तींचा कायदेशीर हक्क असणे होय. [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे काही प्रकारच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचा उगम पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब पद्धती, ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण तसेच त्यानंतर झालेल्या वारसनोंदींशी संबंधित असल्याचे विविध महसुली अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/><ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारी असलेल्या जमिनींमध्ये प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा हिस्सा कायद्याने अस्तित्वात असला तरी तो प्रत्यक्ष क्षेत्रफळाच्या स्वरूपात निश्चित झालेला असेलच असे नाही. जमिनीचे विधिसम्मत विभाजन किंवा सक्षम प्राधिकरणाच्या आदेशानंतरच प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा स्वतंत्र हिस्सा निश्चित केला जातो. तोपर्यंत संबंधित सहहिस्सेदारांचा हक्क संयुक्त स्वरूपात राहू शकतो.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> जमीनधारकाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कायदेशीर वारसांची नावे महसूल अभिलेखांमध्ये फेरफार प्रक्रियेद्वारे नोंदविली जातात. या प्रक्रियेस सामान्यतः '''वारसनोंद''' असे संबोधले जाते. वारसनोंदीनंतर ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर [[हक्क]]अभिलेख अद्ययावत केले जातात; तथापि, वारसनोंद ही महसुली नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय ठरत नाही.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh – e-Rights Record |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील काही गावांमध्ये अनेक पिढ्यांपासून वारसनोंदी होत गेल्यामुळे एकाच महसूल अभिलेखावर मोठ्या संख्येने सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा परिस्थितीत जमिनीचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदींचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते. अशा प्रत्येक प्रकरणाचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, उपलब्ध अभिलेख, लागू कायदे आणि सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयांनुसार भिन्न असते.<ref>{{cite web |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> == महाराष्ट्रातील विद्यमान कायदेशीर चौकट == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचे नियमन विविध महसूल, मालमत्ता, वारसा आणि नोंदणीविषयक कायद्यांच्या आधारे केले जाते. या कायद्यांद्वारे जमिनीची नोंद, हक्क अभिलेख, फेरफार, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी, विभाजन आणि जमीन व्यवहार यांचे नियमन केले जाते. संबंधित जमिनीचे स्वरूप, मालकी, हक्क आणि वापर यांनुसार विविध कायदे लागू होऊ शकतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2 April 2025) |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांबाबत महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ हे प्रमुख अधिनियम आहे. या संहितेच्या अध्याय १० मध्ये [[हक्क]]अभिलेख, ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद आणि इतर [[महसूल]] नोंदींच्या तयारी व देखभालीसंबंधी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 – Chapter X (Record of Rights) |url=https://indiankanoon.org/doc/8420948/ |publisher=Indian Kanoon |access-date=16 July 2026 }}</ref> महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांद्वारे हक्क अभिलेखांची तयारी, फेरफार नोंदी, नोंदवह्यांचे स्वरूप आणि त्यांचे अद्ययावतीकरण यांची कार्यपद्धती निश्चित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Record of Rights and Registers (Preparation and Maintenance) Rules, 1971 |url=https://maharashtrahousingandbuildinglaws.com/the-maharashtra-land-revenue-record-of-rights-and-registers-preparation-and-maintenance-rules-1971/ |publisher=Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> सहहिस्सेदारीच्या जमिनींमध्ये वारसा, विभाजन, विक्री, दान किंवा इतर व्यवहारांमुळे उद्भवणाऱ्या हक्कांचे निर्धारण करताना हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२ आणि नोंदणी अधिनियम, १९०८ यांसारख्या इतर लागू कायद्यांचाही विचार केला जातो. संबंधित प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार सक्षम महसूल प्राधिकरण किंवा दिवाणी न्यायालय यांचे अधिकार लागू होतात.<ref>{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974?view_type=browse |publisher=India Code |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेच्या संदर्भात [[महसूल]] अभिलेखांतील नोंदी, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि [[जमीन]] व्यवहार यांचा अभ्यास करताना संबंधित कायद्यांबरोबरच शासनाची परिपत्रके, [[महसूल]] [[नियम]], न्यायालयीन निर्णय आणि अद्ययावत प्रशासकीय निर्देश यांनाही महत्त्व आहे. == न्यायालयीन दृष्टिकोन == भारतीय न्यायालयांनी विविध निर्णयांद्वारे महसूल अभिलेख, फेरफार नोंदी, सहहिस्सेदारी आणि मालकी हक्क यांच्यातील कायदेशीर भेद स्पष्ट केला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने वारंवार नमूद केले आहे की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्या स्वतःहून मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाहीत. मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम दिवाणी न्यायालय उपलब्ध पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे करते. * '''Sawarni v. Inder Kaur''', (1996) 6 SCC 223 — सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की महसूल अभिलेखातील फेरफार (Mutation) मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाही; त्याचा उद्देश महसूल प्रशासनापुरता मर्यादित असतो. * '''Balwant Singh v. Daulat Singh''', (1997) 7 SCC 137 — केवळ फेरफार नोंदीमुळे जमिनीवरील मालकी हक्क किंवा स्वारस्य संपुष्टात येत नाही. * '''Suraj Bhan v. Financial Commissioner''', (2007) 6 SCC 186 — सर्वोच्च न्यायालयाने नमूद केले की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या केवळ महसुली उद्देशासाठी असून त्या मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जाऊ शकत नाहीत. * '''Faqruddin v. Tajuddin''', (2008) 8 SCC 12 — महसूल अधिकारी मालकी हक्कावरील वादाचा अंतिम निर्णय देऊ शकत नाहीत; महसूल नोंदींचे स्वरूप मर्यादित प्रशासकीय उद्देशाचे असते. * '''Narasamma v. State of Karnataka''', (2009) 5 SCC 591 — महसूल नोंदी मालकी हक्क निर्माण करीत नाहीत; तथापि, त्या संबंधित काळातील ताब्याविषयी परिस्थितीजन्य पुरावा म्हणून ग्राह्य धरल्या जाऊ शकतात. * '''Jitendra Singh v. State of Madhya Pradesh''', 2021 SCC OnLine SC 802 — सर्वोच्च न्यायालयाने पूर्वीच्या निर्णयांचा पुनरुच्चार करून स्पष्ट केले की फेरफार नोंदी आणि महसूल अभिलेख केवळ महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्यांमुळे कोणताही स्वतंत्र मालकी हक्क निर्माण होत नाही. कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेच्या संदर्भात संयुक्त महसूल अभिलेख, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि फेरफार नोंदी यांचे मूल्यमापन करताना वरील न्यायसिद्ध तत्त्वे महत्त्वाची मानली जातात. तथापि, प्रत्येक प्रकरणातील मालकी हक्क, हिस्सा, विभाजन किंवा इतर वादांचा निर्णय संबंधित पुरावे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांनुसार केला जातो. == आधुनिक आव्हाने == कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेसमोर एकविसाव्या शतकात अनेक प्रशासकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. वारसनोंदींमुळे वाढत जाणारी सहहिस्सेदारांची संख्या, जमिनींचे तुकडीकरण, स्थलांतर, बदलते जमीन वापराचे स्वरूप, डिजिटल महसूल अभिलेख आणि पर्यावरणीय नियम यांमुळे या व्यवस्थेची गुंतागुंत वाढल्याचे विविध शासकीय अहवाल, महसूल अभिलेख आणि संशोधनांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये संयुक्त महसूल अभिलेखांमध्ये वारसनोंदींमुळे सहहिस्सेदारांची संख्या सातत्याने वाढत असल्याने जमिनींचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदी अद्ययावत ठेवणे अधिक जटिल होत आहे. अशा परिस्थितीचा परिणाम जमीन व्यवहार, कर्जप्रकरणे, विकास प्रकल्प आणि प्रशासकीय प्रक्रियांवर होऊ शकतो.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> डिजिटल भू-अभिलेख प्रणाली, ऑनलाइन ७/१२ उतारे, भू-नकाशांचे संगणकीकरण आणि Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) यांसारख्या उपक्रमांमुळे महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण सुरू झाले आहे. तथापि, ऐतिहासिक संयुक्त नोंदी, प्रलंबित फेरफार, सीमावाद आणि अपूर्ण अभिलेख यांमुळे काही भागांमध्ये अद्ययावत नोंदी तयार करण्यास व्यावहारिक अडचणी निर्माण होतात.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशातील औद्योगिकीकरण, पर्यटन, पायाभूत सुविधा, शहरीकरण आणि पर्यावरणीय संरक्षण यांमुळे जमीन वापराच्या स्वरूपातही बदल होत आहेत. अशा बदलांच्या पार्श्वभूमीवर सामुदायिक जमीन व्यवस्थेशी संबंधित महसूल अभिलेख, मालकी हक्क, सहहिस्सेदारी आणि जमीन वापर यांचा अभ्यास अधिक महत्त्वाचा मानला जात आहे. == सामाजिक व आर्थिक परिणाम == [[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही अनेक गावांच्या सामाजिक रचना, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा ऐतिहासिक भाग राहिली आहे. शेती, पशुपालन, नैसर्गिक संसाधनांचा वापर आणि सामुदायिक उपक्रम यांमध्ये या व्यवस्थेचा विविध स्वरूपात सहभाग असल्याचे जिल्हा गॅझेटिअर्स आणि ऐतिहासिक महसूल अभिलेखांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Campbell1880"/> संयुक्त जमीनधारणा आणि सहहिस्सेदारीमुळे अनेक कुटुंबांचा एकाच जमिनीशी ऐतिहासिक संबंध टिकून राहिला. कालांतराने वारसनोंदी, लोकसंख्यावाढ आणि ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे स्थलांतर यांमुळे अनेक महसूल अभिलेखांमध्ये सहहिस्सेदारांची संख्या वाढत गेली. परिणामी, काही भागांमध्ये जमीन व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे.<ref>{{cite web |title=Mahabhulekh |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील कृषी पद्धती, फळबागा, पर्यटन, पायाभूत सुविधा आणि इतर आर्थिक उपक्रमांच्या विस्तारामुळे जमीन वापराच्या स्वरूपात बदल होत आहेत. या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक सामुदायिक जमीन व्यवस्था, महसूल अभिलेख आणि आधुनिक जमीन प्रशासन यांच्यात समन्वय राखण्याची आवश्यकता विविध धोरणात्मक अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आली आहे.<ref>{{cite web |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) |url=https://dilrmp.gov.in/ |publisher=Department of Land Resources, Government of India |access-date=16 July 2026 }}</ref> कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचा अभ्यास हा केवळ महसूल अभिलेखांपुरता मर्यादित नसून ग्रामीण इतिहास, सामाजिक रचना, कृषी अर्थव्यवस्था, पर्यावरण, जमीनधारणा आणि सार्वजनिक प्रशासन या विविध अभ्यासक्षेत्रांशी संबंधित मानला जातो. त्यामुळे या व्यवस्थेचा अभ्यास इतिहास, कायदा, महसूल प्रशासन आणि ग्रामीण विकास या सर्व दृष्टिकोनांतून केला जातो.<ref>{{cite web |title=Land Administration – Early Land System |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Kolaba%20District/land_early.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Revenue Administration – Tenures |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_tenures.html |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |access-date=6 August 2026 }}</ref> == संदर्भ == <references /> == हेही पहा == * [[जमीन]] * [[महसूल]] == ग्रंथसूची == === कायदे === * भारत सरकार. ''मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२'' (Transfer of Property Act, 1882). * भारत सरकार. ''नोंदणी अधिनियम, १९०८'' (Registration Act, 1908). * भारत सरकार. ''हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६'' (Hindu Succession Act, 1956). * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६''. * महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१''. * Bombay Land Revenue Code, 1879. === अधिकृत शासन प्रकाशने === * महाराष्ट्र शासन. ''महाभूलेख''. * भारत सरकार. ''Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)''. * महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग. * Survey and Settlement Commissioner, Maharashtra. विविध महसूल परिपत्रके व मार्गदर्शक सूचना. === जिल्हा गॅझेटिअर्स === * Government of Maharashtra. ''Ratnagiri District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Sindhudurg District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Raigad District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Kolaba District Gazetteer''. * Government of Maharashtra. ''Thane District Gazetteer''. === ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअर्स === * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi''. Vol. X. Government Central Press, Bombay, 1880. * Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolaba''. Vol. XI. Government Central Press, Bombay. === संशोधन व संदर्भग्रंथ === * Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' * Government of Maharashtra. ''Maharashtra State Gazetteers'' (General Series). === संकेतस्थळे === * Maharashtra State Gazetteers Department. * Mahabhulekh. * Maharashtra Revenue and Forest Department. * India Code. * Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP). == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|कोकणातील भातशेती File:Paddy field in Maharashtra 10.jpg|पारंपरिक भातखाचरे File:Devi Hasol plateau in Konkan 1 (2).jpg|कोकणातील लेटराइट पठार (वरकस जमीन) File:Mango orchard in lateritic plateau.jpg|वरकस जमिनीवरील आंब्याची बाग File:उदगीर वन व जंगल.jpg|कोकणातील वनक्षेत्र File:उदगीरचा डोंगर.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगांतील डोंगरउतार </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ महाभूलेख] * [https://aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in/ आपले अभिलेख] * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स] * [https://dilrmp.gov.in/ Digital India Land Records Modernization Programme] * [https://www.indiacode.nic.in/ India Code] * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/land-revenue-code-1966-2/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] * [https://mahabhumi.gov.in/ महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन] {{कोकण लोकजीवन}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कृषी]] ictcx9ncp3onbf1im4gsu431gt9mr51 0 381939 2704176 2697282 2026-08-21T08:09:57Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2704176 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ६ – १६ जून २०२६ | place = कॅनडा | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|NED}} | team3 = {{cr|USA}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[स्कॉट एडवर्ड्स]] | captain3 = [[मोनांक पटेल]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (१०८) | runs2 = सेड्रिक डी लँगे (७६) | runs3 = [[शेहान जयसूर्या]] (१५५) | wickets1 = झाहिद शिरझाद (६) | wickets2 = [[आर्यन दत्त]] (६) | wickets3 = [[हरमीत सिंग बधन]] (७) | previous = [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे) | नेपाळ २०२६]] | next = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका | नेदरलँड्स २०२६]] }} २०२६ कॅनडा त्रिकोणी मालिका ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] या क्रिकेट स्पर्धेची १९वी फेरी होती, जी ६ ते १६ जून २०२६ या कालावधीत [[कॅनडा]] येथे खेळवली गेली. <ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/canada-usa-netherlands-cwc-league-2-odi-tri-series-2026 |trans-title= क्रिकेट कॅनडा जून २०२६ मध्ये नेदरलँड्स आणि अमेरिकेविरुद्धच्या एकदिवसीय त्रिकोणी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Canada to host Netherlands and USA for ODI Tri-series in June 2026 |work=Czarsportz |date=२५ मे २०२६ |access-date=२७ जुलै २०२६}}</ref> ही कॅनडा, नेदरलँड्स आणि युनायटेड स्टेट्स (अमेरिका) यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील त्रिकोणी मालिका होती. <ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/18qVXrkkkZ/ |trans-title= तुमच्या दिनदर्शिकेत नोंद करून ठेवा आणि 6️⃣भव्य सामन्यांसाठी सज्ज व्हा!|title=Mark your calendars and get ready for 6️⃣ massive clashes! |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |via=[[फेसबुक]] |date=२५ मे २०२६ |access-date=२९ मे २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले. <ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या 'क्रिकेट विश्वचषक लीग २' स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१३ फेब्रुवारी २०२४ |access-date=२७ जुलै २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडा संघाचा अधिकृत संघ|title=Team Canada Official Squad for ICC Men’s CWC League 2 |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |url=https://www.facebook.com/share/p/1GfbyraqdQ/ |date=४ जून २०२६ |access-date=२७ जुलै २०२६ |via=[[ फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|NED}}<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-league-2/news/netherlands-announce-squad-for-canada-league-2-tri-series |trans-title=नेदरलँड्सकडून कॅनडा 'लीग २' तिरंगी मालिकेसाठी संघ जाहीर. |title=Netherlands announce squad for Canada League 2 tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ मे २०२६ |access-date=२७ जुलै २०२६}}</ref> !{{cr|USA}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1LgvmKD4e9/ |trans-title= कॅनडा आणि नेदरलँड्सविरुद्धच्या आयसीसी सीडब्ल्यूसीएल२ मालिकेसाठी 'टीम यूएसए'चा संघ निश्चित आणि सज्ज. |title=Team USA squad is set and ready to go for the ICC CWCL2 series against Canada and the Netherlands |work= सॅन फ्रान्सिस्को युनिकॉर्न्स |via=[[फेसबुक]] |date=२८ मे २०२६ |access-date=२७ जुलै २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[हर्ष ठाकर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * अखिल कुमार * [[अनूप चिमा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * अली नदीम ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहिद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * शिवम शर्मा * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * सुखजिंदर सिंह | * [[स्कॉट एडवर्ड्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आर्यन दत्त]] * ॲलेक्स रॉय * ऑलिव्हियर एलेनबास * [[काइल क्लाइन]] * [[झॅक लायन-कशेट]] * [[डॅनियल डोरम]] * [[नोहा क्रोस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बास डी लिड]] * [[मायकेल लेविट]] * [[मॅक्स ओ'दाउद]] * [[रोलॉफ व्हान देर मर्व]] * [[लोगन व्हान बीक]] * [[विक्रमजीत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|विक्रमजीत सिंग]] * सेड्रिक डी लँगे * [[सेबास्टियन ब्राट]] | * [[मोनांक पटेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एहसान आदिल]] * [[नोशतुश केंजीगे]] * [[मिलिंद कुमार]] * [[यासिर मोहम्मद]] * [[रुशील उगरकर]] * ऋत्विक अप्पिडी * [[शायन जहांगीर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शुभम रांजणे]] * [[शेहान जयसूर्या]] * [[संजय कृष्णमूर्ती]] * [[साईतेजा मुक्कामल्ला]] * [[सौरभ नेत्रावळकर]] * [[स्मित पटेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हरमीत सिंग बधन]] |} ==सामने== {{hatnote|पूर्व प्रमाण वेळ विभाग ([[यूटीसी−०४:००]])}} === १ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ६ जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २३१/८ (४५ षटके) | runs1 = [[अली नदीम]] ५१ (७०) | wickets1 = [[एहसान आदिल]] ३/२७ (९ षटके) | score2 = २३५/२ (३९.५ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ११३[[नाबाद|*]] (१११) | wickets2 = [[झाहिद शिरझाद]] २/५९ (९ षटके) | result = अमेरिका ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि अर्नोल्ड मॅडेल (कॅ) | motm = [[शेहान जयसूर्या]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येक बाजूसाठी ४५ षटकांचा करण्यात आला. | notes = [[झाहिद शिरझाद]], सुखजिंदर सिंह (कॅ) आणि ऋत्विक अप्पिडी (अमेरिका) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[शेहान जयसूर्या]]ने (अमेरिका) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.dreamcricket.com/articles/usa-cricket-news/usa-cricket-jayasuriyas-maiden-odi-century-takes-usa-past-canada-by-eight-wickets/ |trans-title=यूएसए क्रिकेट: जयसूर्याच्या पहिल्या-वहिल्या एकदिवसीय शतकाच्या जोरावर अमेरिकेचा कॅनडावर आठ गडी राखून विजय. |title=USA Cricket: Jayasuriya’s maiden ODI century takes USA past Canada by eight wickets |work=ड्रीमक्रिकेट |date=६ जून २०२६ |access-date=२७ जुलै २०२६ }}</ref> }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = १९६/८ (५० षटके) | runs1 = [[मॅक्स ओ'दाउद]] ५९ (१११) | wickets1 = [[हरमीत सिंग बधन]] ४/२६ (१० षटके) | score2 = १७५ (४७.५ षटके) | runs2 = [[शेहान जयसूर्या]] ३४ (६३) | wickets2 = [[आर्यन दत्त]] ३/२३ (१० षटके) | result = नेदरलँड्स २१ धावांनी विजयी. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = हॅरी ग्रेवाल (कॅ) आणि अर्नोल्ड मॅडेल (कॅ) | motm = [[मॅक्स ओ'दाउद]] (नेदरलँड्स) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = सेड्रिक डी लँगे, [[डॅनियल डोरम]] आणि ॲलेक्स रॉय (नेदरलँड्स)ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १० जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २१४ (४८ षटके) | runs1 = [[स्कॉट एडवर्ड्स]] ५८ (७६) | wickets1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] ३/४२ (८ षटके) | score2 = २१८/८ (४९.५ षटके) | runs2 = [[श्रेयस मोव्वा]] ८३[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets2 = [[आर्यन दत्त]] ३/४१ (१० षटके) | result = कॅनडा २ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि अर्नोल्ड मॅडेल (कॅ) | motm = [[श्रेयस मोव्वा]] (कॅ) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ===४था आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = २७५/८ (५० षटके) | runs1 = [[निकोलस किर्टन]] ५३ (६८) | wickets1 = [[हरमीत सिंग बधन]] २/४७ (१० षटके) | score2 = २७६/५ (५० षटके) | runs2 = [[मिलिंद कुमार]] १११[[नाबाद|*]] (१२५) | wickets2 = [[कलीम सना]] २/५७ (१० षटके)<br />[[झाहिद शिरझाद]] २/५७ (१० षटके) | result = अमेरिका ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि अर्नोल्ड मॅडेल (कॅ) | motm = [[मिलिंद कुमार]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ===५वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १४ जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = हॅरी ग्रेवाल (कॅ) आणि अर्नोल्ड मॅडेल (कॅ) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ===६वा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १६ जून २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = १५/१ (४.१ षटके) | runs1 = सेड्रिक डी लँगे १०[[नाबाद|*]] (१०) | wickets1 = अखिल कुमार १/६ (२ षटके) | score2 = | result = अनिर्णित | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html धावफलक] | venue = [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि हॅरी ग्रेवाल (कॅ) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = धोकादायक खेळपट्टीमुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-netherlands-odi-abandoned-due-to-dangerous-pitch-in-toronto-1541407 |trans-title= टोरोंटोमध्ये धोकादायक खेळपट्टीमुळे कॅनडा-नेदरलँड्स एकदिवसीय सामना रद्द |title=Canada-Netherlands ODI abandoned due to dangerous pitch in Toronto |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |date=१७ जून २०२६|access-date=२७ जुलै २०२६}}</ref> }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचे कॅनडा दौरे|२०२६]] [[वर्ग:अमेरिका क्रिकेट संघाचे कॅनडा दौरे|२०२६]] [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:कॅनडामधील क्रिकेट]] n4vhcfj7bncmwg7dngcojudnogwxp3d 0 382772 2704145 2703968 2026-08-21T06:10:37Z Aditya tamhankar 80177 /* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */ 2704145 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[आशियाई खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. ==सहभाग सारांश== {{col-begin}} {{col-2}} === स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण !style="width:5.5em; font-weight:bold;"|पदकतालिकेत स्थान |- | align="center" colspan="6" |'''{{flagicon|IND}} [[भारत|भारत गणराज्य]] म्हणून''' |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || १५ || १६ || २१ || ५१ || २ |- |align=left| {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || ५ || ४ || ८ || १७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || ५ || ४ || ४ || १३ || ७ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || १० || १३ || १० || ३३ || ३ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || ७ || १३ || ११ || २१ || ५ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || ६ || ९ || १० || २५ || ५ |- |align=left| {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || ४ || १२ || १२ || २८ || ७ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || ११ || ११ || ६ || २८ || ६ |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || १३ || १९ || २५ || ५७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[१९८६ आशियाई खेळ|१९८६ सोल]] || ५ || ९ || २३ || ३७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[१९९० आशियाई खेळ|१९९० बिजींग]] || १ || ८ || १४ || २३ || ११ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९९४ आशियाई खेळ|१९९४ हिरोशिमा]] || ४ || ३ || १६ || २३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९९८ आशियाई खेळ|१९९८ बँकॉक]] || ७ || ११ || १७ || ३५ || ९ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[२००२ आशियाई खेळ|२००२ बुसान]] || ११ || १२ || १३ || ३६ || ७ |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२००६ आशियाई खेळ|२००६ दोहा]] || १० || १७ || २६ || ५३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०१० आशियाई खेळ|२०१० ग्वांगझो]] || १४ || १७ || ३४ || ६५ || ६ |- |align=left| {{flagicon|KOR}} [[२०१४ आशियाई खेळ|२०१४ इंचियॉन]] || ११ || ९ || ३७ || ५७ || ८ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[२०१८ आशियाई खेळ|२०१८ जाकार्ता-पालेमबांग]] || १६ || २३ || ३१ || ७० || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०२२ आशियाई खेळ|२०२२ हांगझोऊ]] || २८ || ३८ || ४० || १०६ || ४ |- |align=left| {{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळ|२०२६ ऐची-नागोया]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२०३० आशियाई खेळ|२०३० दोहा]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|SAU}} [[२०३४ आशियाई खेळ|२०३४ रियाध]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |} {{col-2}} === खेळांप्रमाणे पदकसंख्या === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण |- |align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ८५ || १०२ || ९६ || २८३ |- | colspan="4" | '''एकूण''' || '''७७८''' |} {{col-end}} ==सुवर्ण पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{gold medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[सचिन नाग]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{gold medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[महाबीर प्रसाद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[निक्का सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १५०० मीटर|पुरुष १५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रणजित सिंह (भारतीय धावपटू)|रणजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बख्तवार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मदनलाल (भारतीय गोळाफेक खेळाडू)|मदनलाल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमित सिंह बक्षी]]{{spaces|10|type}}}}|[[गोविंद सिंह]]|[[बलवंत सिंह]]|[[कर्नान सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[बेरलँड अँथनी]]{{spaces|10|type}}}}|[[सयद ख्वाजा अझीझ-उद-दीन]]|[[अब्दुल माजिद बचन]]|[[सुनील चॅटर्जी]]|[[अभय घोष]]|[[डेसमंड नेव्हिल डिव्हाइन-जोन्स]]|[[अहमद मोहम्मद खान]]|[[जी.वाय.एस. लैक]]|[[शेख अब्दुल लतीफ]]|[[लोगनाथन]]|[[शैलेंद्रनाथ मन्ना]]|[[शिव मेवालाल]]|[[संतोष नंदी]]|[[मुहम्मद नूर]]|[[चंदन सिंह रावत]]|[[पी.बी.ए. सालेह]]|[[मोहम्मद अब्दुस सत्तार]]|[[टी. षण्मुगम]]|[[ऋणू गुहा ठाकुर्ता]]|[[के.व्ही. वरदराज]]|[[थेनमडोम व्हर्गीस]]|[[टी. षण्मुगम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[छोटा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मखन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जहान अहीर]]{{spaces|10|type}}}}|[[गणेश दास]]|[[डी. दवेर]]|[[आर. डीन]]|[[आयझॅक मन्सूर]]|[[जी. रत्तनसे]]|[[कांती शाह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[अजित सिंह बल्ला]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || ४ मे १९५४ || [[सर्वण सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय तिहेरी उडीपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय धावपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[गुरबचन सिंह रंधावा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जगदीश सिंह (भारतीय धावपटू)|जगदीश सिंह]]|[[माखन सिंह]]|[[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ किलो]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[पद्म बहादूर मल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || ४ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[डी.एम.के. अफझल]]{{spaces|10|type}}}}|[[तुलसीदास बलराम]]|[[प्रदीप कुमार बॅनर्जी]]|[[प्रद्युत बर्मन]]|[[ओ. चंद्रशेखर मेनन]]|[[राम बहादूर छेत्री]]|[[धर्मलिंगम एथीराज]]|[[फोर्टुनाटो फ्रांको]]|[[अरुण घोष]]|[[चुनी गोस्वामी]]|[[युसूफ खान (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|युसूफ खान]]|[[अरुमैनायगम]]|[[जर्नेल सिंह धिल्लों]]|[[त्रिलोक सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|त्रिलोक सिंह]]|[[प्रसंता सिंह]]|[[पीटर थंगराज]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भोगेश्वर बरूआ]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १९ डिसेंबर १९६६ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.एल. फ्रँक]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[हरिपाल कौशिक]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बलबीर सिंह कुल्लर]]|[[मोहिंदर लाल (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर लाल]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[जॉन पीटर]]|[[धरम सिंह]]|[[गुरबक्ष सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|गुरबक्ष सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[इंदर गोगी सिंह]]|[[जगदीप सिंह]]|[[जगजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]|[[तर्सेम सिंह]]|[[नोएल टोप्पो]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[कमलजीत संधू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर|महिला ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[चांदगी राम]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[टी.सी. योहानन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[विजय सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — डिकॅथ्लॉन|डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[हकम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८०० मीटर|महिला ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रणधीर सिंह (नेमबाज)|रणधीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[चार्ल्स बोर्रोमियो]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[एम.डी. वलसम्मा]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर अडथळा|महिला ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[सिरी चंद राम]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |} ==रजत पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{silver medal}} || ५ मार्च १९५१ || [[कांती शाह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक|पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[सोमनाथ चोप्रा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[कमीनेणी ईश्वर राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ९० कि.ग्रा.|पुरुष ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[कुलवंत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[प्रितम सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[तेजा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बी. दास]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बलदेव सिंह (धावपटू)|बलदेव सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[परसा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रोशन मिस्त्री]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[आशु दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]{{spaces|10|type}}}}|[[रोशन मिस्त्री]]|[[बानू गुलझार]]|[[पॅट मेन्डोंका]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[धनगर ल्हानगार्ड]]{{spaces|10|type}}}}|[[राजकुमार मेहरा]]|[[मदन मोहन (सायकलपटू)|मदन मोहन]]|[[गुरदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत|पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अमित सिंह बक्षी]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[लव्हिनो थॉमस पिंटो]]{{spaces|10|type}}}}|[[मारियन गॅब्रिएल]]|[[राम स्वरुप]]|[[अल्फ्रेड शमीन]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३ मे १९५४ || [[बी.जी. काशिद]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ४ मे १९५४ || [[जोगिंदर सिंह धानोर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || [[सोहन सिंह धानोआ]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोगिंदर सिंह धानोर]]{{spaces|10|type}}}}|[[इव्हॅन जॅकब]]|[[हरजीत सिंह]]|[[जे.बी. जोसेफ]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[हरी सिंह थापा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[स्टेफनी डि'सुजा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.डब्ल्यू. चॅलेब]]{{spaces|10|type}}}}|[[एन.आर. चव्हाण]]|[[लेस्ली क्लॉडियस]]|[[चिनदोराई देशमुतू]]|[[बलबीर सिंह दोसांज]]|[[गुरजीत सिंह कुल्लर]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[मोहम्मद याकूब कुरेशी]]|[[डी.पी. राठी]]|[[बक्षीस सिंह]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बालकृष्ण सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[गुरसेवक सिंह]]|[[जगजीतसिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[उधम सिंह कुलर]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[माखन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[दिनशॉ इराणी]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || २ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[नृपजीत सिंह बेदी]]{{spaces|10|type}}}}|[[तिलकम गोपाळ]]|[[जोसेफ (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जोसेफ]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[जय करण]]|[[खालिद (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|खालिद]]|[[मुन्नालाल (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|मुन्नालाल]]|[[ए. पलाणीसामी]]|[[देस राज]]|[[जसवंत सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जसवंत सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ३ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोसेफ अँटीक]]{{spaces|10|type}}}}|[[एर्मन बॅस्टियन]]|[[राजेंद्रन क्रिस्टी]]|[[व्ही. देशमुख]]|[[अब्दुल हमीद (भारतीय हॉकी खेळाडू)|अब्दुल हमीद]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[हिरण्णा निमल]]|[[बंडू पाटील]]|[[जमनलाल शर्मा]]|[[चरणजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|चरणजीत सिंह]]|[[दर्शन सिंह]]|[[गुरमीत सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[जोगिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जोगिंदर सिंह]]|[[मदन मोहन सिंह]]|[[पियारा सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[नारायण मोरे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९६६ || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एडवर्ड सिकेरा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[भोगेश्वर बरूआ]]{{spaces|10|type}}}}|[[पी.सी. पुनप्पा]]|[[सुचा सिंह]]|[[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एम.जी. शेट्टी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[जीत सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अशोक विश्वास]]{{spaces|10|type}}}}|[[तरुण गोस्वामी]]|[[समीर कपाडिया]]|[[भरत मर्चंट]]|[[पियुष मित्र]]|[[अब्दुल मुतलिब]]|[[पट्टाबी रमण]]|[[चंद्रम राणा]]|[[अविनाश सारंग]]|[[दीप नारायण सिंह (भारतीय वॉटर पोलो खेळाडू)|दीप नारायण सिंह]]|[[उमद सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[चार्ल्स कॉर्नेलियस]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[विनोद कुमार (भारतीय हॉकी खेळाडू)|विनोद कुमार]]|[[सेड्रिक परेरा]]|[[कृष्णमुर्ती पेरुमल]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[कुलवंत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|कुलवंत सिंह]]|[[मेजर सिंह]]|[[मुखबैन सिंह]]|[[मोहिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर सिंह]]|[[उथिया]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[पी.सी. पुनप्पा]]{{spaces|10|type}}}}|[[ल्हेंबर सिंह]]|[[सुचा सिंह]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[निर्मल सिंह ग्रेवाल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेजर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेहताब सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ८१ कि.ग्रा.|पुरुष ८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ सप्टेंबर १९७४ || [[तील बहादूर बुरा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १५ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉन कोर्रिया]]|[[लेस्ली फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[अस्लम शेर खान]]|[[मेहबूब खान (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मेहबूब खान]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[के.एन. कुशा]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[अजित सिंह]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[चंद सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[ब्रिजमोहन शर्मा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० किलो]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[उदय के. प्रभू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गोपाळ सैनी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मुरली कुट्टन]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरकमलजीत सिंह]]|[[उदय के. प्रभू]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १,५०० मीटर|महिला १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सुरिंदर मोंगिया]]|[[धर्मेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला पेंटॅथलॉन|महिला पेंटॅथलॉन]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[मोहम्मद युसुफ (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहम्मद युसुफ]]|[[प्रमोद बटलॉ]]|[[सिल्व्हानस डंग डंग]]|[[मेरविन फर्नांडिस]]|[[ऑलिंपियो फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[सुखबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[जफर इक्बाल]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[ॲलन स्कोफिल्ड]]|[[रणबीर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|रणबीर सिंह]]|[[सुरिंदर सिंह सोढी]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |} ==कांस्य पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[नेताई चंद बायसॅक]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल|पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[जहांगीर नेगमवाला]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक|पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[दंडमुडी राजगोपाळ राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष +९० कि.ग्रा.|पुरुष +९० किलो]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[आयझॅक मन्सूर]]{{spaces|10|type}}}}|[[बिमल चंद्र]]|[[शंभू साहा]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[कांती शाह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जहांगीर नेगमवाला]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले|पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[बिमल चंद्र]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[गुरबचन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[केसर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[किशन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[खुर्शिद अहमद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[रोहिंटन रुस्तमजी नोबल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट|पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मेरी सेमोएस]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला उंच उडी|महिला उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला गोळाफेक|महिला गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[गोविंद सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सुरत सिंह माथूर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मेरी डि'सुजा सिकेरा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सिल्व्हिया गॉटलेट]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[टी.टी. दंड]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[सोहन सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[रॉनी ओ'ब्रायन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[क्रिस्टिन ब्राऊन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[ईशर सिंह देओल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी लीला राव]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[सुंदर राव]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[टी.आर. अरुणचलम]]{{spaces|10|type}}}}|[[एस.एल. गुप्ता]]|[[पी. भरतन नायर]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[अब्दुर रहमान (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|अब्दुर रहमान]]|[[रमन (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|रमन]]|[[एस.के. शेकुचन]]|[[गुरुदेव सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|गुरुदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[नरीन घुमे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[बडी डि'सुजा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[सुरेंद्र सरकार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[हेन्री शॉ]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[मनजीत वालिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८० मीटर अडथळा|महिला ८० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[क्रिस्टीन फोराज]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शिव प्रकाश मिश्रा]]|[[विनय धवन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[सुचा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ओ.एल. थॉमस]]{{spaces|10|type}}}}|[[केनेथ पॉवेल]]|[[ए.पी. रामस्वामी]]|[[रमेश तावडे]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[ओम प्रकाश (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|ओम प्रकाश]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सोली काँट्रॅक्टर]]|[[अफ्सर हुसैन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{bronze medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अल्ताफ अहमद]]{{spaces|10|type}}}}|[[अमर बहादूर]]|[[हिशे बासी]]|[[सुभाष भौमिक]]|[[पी.एम. शिवदास]]|[[सुकल्याण घोष दस्तीदार]]|[[मोहम्मद हबीब]]|[[बंड्या काकडे]]|[[सुधीर कर्माकर]]|[[अब्दुल लतिफ]]|[[सय्यद नयीमुद्दीन]]|[[डोराईस्वामी नटराज]]|[[चंद्रेश्वर प्रसाद]]|[[मगन सिंह राजवी]]|[[कल्याण साहा]]|[[कुप्पुस्वामी संपथ]]|[[निर्मल सेनगुप्ता]]|[[अजैब सिंह]]|[[मनजीत सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|मनजीत सिंह]]|[[श्याम थापा]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष स्कीट एकेरी|पुरुष स्कीट एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[ल्हेंबर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सतीश पिल्लई]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[जुगराज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[चंदर नारायणन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १३ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दविंदर अहुजा]]{{spaces|10|type}}}}|[[पार्थो गांगुली]]|[[रमण घोष]]|[[दिनेश खन्ना]]|[[प्रकाश पडुकोण]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील बॅडमिंटन – पुरुष संघ|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १०० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९७८ || [[सी.सी. मचैय्या]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.|पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[मुरली कुट्टन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रतनसिंह भदौरिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[मुलुक सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[श्याम मिनोत्रा]]|[[चीरदीप मुखर्जी]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |} [[वर्ग:आशियाई खेळ|भारतीय पदकविजेते]] [[वर्ग:आशियाई खेळांमध्ये भारत]] n4f9eswl27n97wihbgcqunsti9vsepw 2704146 2704145 2026-08-21T06:12:55Z Aditya tamhankar 80177 /* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */ 2704146 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[आशियाई खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. ==सहभाग सारांश== {{col-begin}} {{col-2}} === स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण !style="width:5.5em; font-weight:bold;"|पदकतालिकेत स्थान |- | align="center" colspan="6" |'''{{flagicon|IND}} [[भारत|भारत गणराज्य]] म्हणून''' |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || १५ || १६ || २१ || ५१ || २ |- |align=left| {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || ५ || ४ || ८ || १७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || ५ || ४ || ४ || १३ || ७ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || १० || १३ || १० || ३३ || ३ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || ७ || १३ || ११ || २१ || ५ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || ६ || ९ || १० || २५ || ५ |- |align=left| {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || ४ || १२ || १२ || २८ || ७ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || ११ || ११ || ६ || २८ || ६ |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || १३ || १९ || २५ || ५७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[१९८६ आशियाई खेळ|१९८६ सोल]] || ५ || ९ || २३ || ३७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[१९९० आशियाई खेळ|१९९० बिजींग]] || १ || ८ || १४ || २३ || ११ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९९४ आशियाई खेळ|१९९४ हिरोशिमा]] || ४ || ३ || १६ || २३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९९८ आशियाई खेळ|१९९८ बँकॉक]] || ७ || ११ || १७ || ३५ || ९ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[२००२ आशियाई खेळ|२००२ बुसान]] || ११ || १२ || १३ || ३६ || ७ |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२००६ आशियाई खेळ|२००६ दोहा]] || १० || १७ || २६ || ५३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०१० आशियाई खेळ|२०१० ग्वांगझो]] || १४ || १७ || ३४ || ६५ || ६ |- |align=left| {{flagicon|KOR}} [[२०१४ आशियाई खेळ|२०१४ इंचियॉन]] || ११ || ९ || ३७ || ५७ || ८ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[२०१८ आशियाई खेळ|२०१८ जाकार्ता-पालेमबांग]] || १६ || २३ || ३१ || ७० || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०२२ आशियाई खेळ|२०२२ हांगझोऊ]] || २८ || ३८ || ४० || १०६ || ४ |- |align=left| {{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळ|२०२६ ऐची-नागोया]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२०३० आशियाई खेळ|२०३० दोहा]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|SAU}} [[२०३४ आशियाई खेळ|२०३४ रियाध]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |} {{col-2}} === खेळांप्रमाणे पदकसंख्या === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण |- |align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ८५ || १०२ || ९६ || २८३ |- |align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || १६ || ३० || ३४ || ८० |- |align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ११ || १५ || ३९ || ६५ |- |align=left| [[File:Kabaddi pictogram.svg|20px|कबड्डी]][[कबड्डी]] || ११ || १ || १ || १३ |- |align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १० || ७ || १७ || ३४ |- | colspan="4" | '''एकूण''' || '''७७८''' |} {{col-end}} ==सुवर्ण पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{gold medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[सचिन नाग]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{gold medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[महाबीर प्रसाद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[निक्का सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १५०० मीटर|पुरुष १५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रणजित सिंह (भारतीय धावपटू)|रणजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बख्तवार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मदनलाल (भारतीय गोळाफेक खेळाडू)|मदनलाल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमित सिंह बक्षी]]{{spaces|10|type}}}}|[[गोविंद सिंह]]|[[बलवंत सिंह]]|[[कर्नान सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[बेरलँड अँथनी]]{{spaces|10|type}}}}|[[सयद ख्वाजा अझीझ-उद-दीन]]|[[अब्दुल माजिद बचन]]|[[सुनील चॅटर्जी]]|[[अभय घोष]]|[[डेसमंड नेव्हिल डिव्हाइन-जोन्स]]|[[अहमद मोहम्मद खान]]|[[जी.वाय.एस. लैक]]|[[शेख अब्दुल लतीफ]]|[[लोगनाथन]]|[[शैलेंद्रनाथ मन्ना]]|[[शिव मेवालाल]]|[[संतोष नंदी]]|[[मुहम्मद नूर]]|[[चंदन सिंह रावत]]|[[पी.बी.ए. सालेह]]|[[मोहम्मद अब्दुस सत्तार]]|[[टी. षण्मुगम]]|[[ऋणू गुहा ठाकुर्ता]]|[[के.व्ही. वरदराज]]|[[थेनमडोम व्हर्गीस]]|[[टी. षण्मुगम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[छोटा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मखन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जहान अहीर]]{{spaces|10|type}}}}|[[गणेश दास]]|[[डी. दवेर]]|[[आर. डीन]]|[[आयझॅक मन्सूर]]|[[जी. रत्तनसे]]|[[कांती शाह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[अजित सिंह बल्ला]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || ४ मे १९५४ || [[सर्वण सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय तिहेरी उडीपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय धावपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[गुरबचन सिंह रंधावा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जगदीश सिंह (भारतीय धावपटू)|जगदीश सिंह]]|[[माखन सिंह]]|[[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ किलो]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[पद्म बहादूर मल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || ४ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[डी.एम.के. अफझल]]{{spaces|10|type}}}}|[[तुलसीदास बलराम]]|[[प्रदीप कुमार बॅनर्जी]]|[[प्रद्युत बर्मन]]|[[ओ. चंद्रशेखर मेनन]]|[[राम बहादूर छेत्री]]|[[धर्मलिंगम एथीराज]]|[[फोर्टुनाटो फ्रांको]]|[[अरुण घोष]]|[[चुनी गोस्वामी]]|[[युसूफ खान (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|युसूफ खान]]|[[अरुमैनायगम]]|[[जर्नेल सिंह धिल्लों]]|[[त्रिलोक सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|त्रिलोक सिंह]]|[[प्रसंता सिंह]]|[[पीटर थंगराज]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भोगेश्वर बरूआ]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १९ डिसेंबर १९६६ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.एल. फ्रँक]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[हरिपाल कौशिक]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बलबीर सिंह कुल्लर]]|[[मोहिंदर लाल (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर लाल]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[जॉन पीटर]]|[[धरम सिंह]]|[[गुरबक्ष सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|गुरबक्ष सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[इंदर गोगी सिंह]]|[[जगदीप सिंह]]|[[जगजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]|[[तर्सेम सिंह]]|[[नोएल टोप्पो]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[कमलजीत संधू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर|महिला ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[चांदगी राम]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[टी.सी. योहानन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[विजय सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — डिकॅथ्लॉन|डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[हकम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८०० मीटर|महिला ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रणधीर सिंह (नेमबाज)|रणधीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[चार्ल्स बोर्रोमियो]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[एम.डी. वलसम्मा]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर अडथळा|महिला ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[सिरी चंद राम]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |} ==रजत पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{silver medal}} || ५ मार्च १९५१ || [[कांती शाह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक|पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[सोमनाथ चोप्रा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[कमीनेणी ईश्वर राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ९० कि.ग्रा.|पुरुष ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[कुलवंत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[प्रितम सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[तेजा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बी. दास]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बलदेव सिंह (धावपटू)|बलदेव सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[परसा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रोशन मिस्त्री]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[आशु दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]{{spaces|10|type}}}}|[[रोशन मिस्त्री]]|[[बानू गुलझार]]|[[पॅट मेन्डोंका]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[धनगर ल्हानगार्ड]]{{spaces|10|type}}}}|[[राजकुमार मेहरा]]|[[मदन मोहन (सायकलपटू)|मदन मोहन]]|[[गुरदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत|पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अमित सिंह बक्षी]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[लव्हिनो थॉमस पिंटो]]{{spaces|10|type}}}}|[[मारियन गॅब्रिएल]]|[[राम स्वरुप]]|[[अल्फ्रेड शमीन]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३ मे १९५४ || [[बी.जी. काशिद]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ४ मे १९५४ || [[जोगिंदर सिंह धानोर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || [[सोहन सिंह धानोआ]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोगिंदर सिंह धानोर]]{{spaces|10|type}}}}|[[इव्हॅन जॅकब]]|[[हरजीत सिंह]]|[[जे.बी. जोसेफ]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[हरी सिंह थापा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[स्टेफनी डि'सुजा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.डब्ल्यू. चॅलेब]]{{spaces|10|type}}}}|[[एन.आर. चव्हाण]]|[[लेस्ली क्लॉडियस]]|[[चिनदोराई देशमुतू]]|[[बलबीर सिंह दोसांज]]|[[गुरजीत सिंह कुल्लर]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[मोहम्मद याकूब कुरेशी]]|[[डी.पी. राठी]]|[[बक्षीस सिंह]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बालकृष्ण सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[गुरसेवक सिंह]]|[[जगजीतसिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[उधम सिंह कुलर]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[माखन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[दिनशॉ इराणी]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || २ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[नृपजीत सिंह बेदी]]{{spaces|10|type}}}}|[[तिलकम गोपाळ]]|[[जोसेफ (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जोसेफ]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[जय करण]]|[[खालिद (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|खालिद]]|[[मुन्नालाल (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|मुन्नालाल]]|[[ए. पलाणीसामी]]|[[देस राज]]|[[जसवंत सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जसवंत सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ३ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोसेफ अँटीक]]{{spaces|10|type}}}}|[[एर्मन बॅस्टियन]]|[[राजेंद्रन क्रिस्टी]]|[[व्ही. देशमुख]]|[[अब्दुल हमीद (भारतीय हॉकी खेळाडू)|अब्दुल हमीद]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[हिरण्णा निमल]]|[[बंडू पाटील]]|[[जमनलाल शर्मा]]|[[चरणजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|चरणजीत सिंह]]|[[दर्शन सिंह]]|[[गुरमीत सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[जोगिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जोगिंदर सिंह]]|[[मदन मोहन सिंह]]|[[पियारा सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[नारायण मोरे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९६६ || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एडवर्ड सिकेरा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[भोगेश्वर बरूआ]]{{spaces|10|type}}}}|[[पी.सी. पुनप्पा]]|[[सुचा सिंह]]|[[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एम.जी. शेट्टी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[जीत सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अशोक विश्वास]]{{spaces|10|type}}}}|[[तरुण गोस्वामी]]|[[समीर कपाडिया]]|[[भरत मर्चंट]]|[[पियुष मित्र]]|[[अब्दुल मुतलिब]]|[[पट्टाबी रमण]]|[[चंद्रम राणा]]|[[अविनाश सारंग]]|[[दीप नारायण सिंह (भारतीय वॉटर पोलो खेळाडू)|दीप नारायण सिंह]]|[[उमद सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[चार्ल्स कॉर्नेलियस]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[विनोद कुमार (भारतीय हॉकी खेळाडू)|विनोद कुमार]]|[[सेड्रिक परेरा]]|[[कृष्णमुर्ती पेरुमल]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[कुलवंत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|कुलवंत सिंह]]|[[मेजर सिंह]]|[[मुखबैन सिंह]]|[[मोहिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर सिंह]]|[[उथिया]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[पी.सी. पुनप्पा]]{{spaces|10|type}}}}|[[ल्हेंबर सिंह]]|[[सुचा सिंह]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[निर्मल सिंह ग्रेवाल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेजर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेहताब सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ८१ कि.ग्रा.|पुरुष ८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ सप्टेंबर १९७४ || [[तील बहादूर बुरा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १५ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉन कोर्रिया]]|[[लेस्ली फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[अस्लम शेर खान]]|[[मेहबूब खान (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मेहबूब खान]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[के.एन. कुशा]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[अजित सिंह]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[चंद सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[ब्रिजमोहन शर्मा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० किलो]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[उदय के. प्रभू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गोपाळ सैनी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मुरली कुट्टन]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरकमलजीत सिंह]]|[[उदय के. प्रभू]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १,५०० मीटर|महिला १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सुरिंदर मोंगिया]]|[[धर्मेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला पेंटॅथलॉन|महिला पेंटॅथलॉन]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[मोहम्मद युसुफ (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहम्मद युसुफ]]|[[प्रमोद बटलॉ]]|[[सिल्व्हानस डंग डंग]]|[[मेरविन फर्नांडिस]]|[[ऑलिंपियो फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[सुखबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[जफर इक्बाल]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[ॲलन स्कोफिल्ड]]|[[रणबीर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|रणबीर सिंह]]|[[सुरिंदर सिंह सोढी]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |} ==कांस्य पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[नेताई चंद बायसॅक]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल|पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[जहांगीर नेगमवाला]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक|पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[दंडमुडी राजगोपाळ राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष +९० कि.ग्रा.|पुरुष +९० किलो]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[आयझॅक मन्सूर]]{{spaces|10|type}}}}|[[बिमल चंद्र]]|[[शंभू साहा]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[कांती शाह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जहांगीर नेगमवाला]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले|पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[बिमल चंद्र]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[गुरबचन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[केसर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[किशन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[खुर्शिद अहमद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[रोहिंटन रुस्तमजी नोबल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट|पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मेरी सेमोएस]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला उंच उडी|महिला उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला गोळाफेक|महिला गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[गोविंद सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सुरत सिंह माथूर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मेरी डि'सुजा सिकेरा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सिल्व्हिया गॉटलेट]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[टी.टी. दंड]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[सोहन सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[रॉनी ओ'ब्रायन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[क्रिस्टिन ब्राऊन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[ईशर सिंह देओल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी लीला राव]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[सुंदर राव]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[टी.आर. अरुणचलम]]{{spaces|10|type}}}}|[[एस.एल. गुप्ता]]|[[पी. भरतन नायर]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[अब्दुर रहमान (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|अब्दुर रहमान]]|[[रमन (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|रमन]]|[[एस.के. शेकुचन]]|[[गुरुदेव सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|गुरुदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[नरीन घुमे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[बडी डि'सुजा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[सुरेंद्र सरकार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[हेन्री शॉ]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[मनजीत वालिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८० मीटर अडथळा|महिला ८० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[क्रिस्टीन फोराज]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शिव प्रकाश मिश्रा]]|[[विनय धवन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[सुचा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ओ.एल. थॉमस]]{{spaces|10|type}}}}|[[केनेथ पॉवेल]]|[[ए.पी. रामस्वामी]]|[[रमेश तावडे]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[ओम प्रकाश (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|ओम प्रकाश]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सोली काँट्रॅक्टर]]|[[अफ्सर हुसैन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{bronze medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अल्ताफ अहमद]]{{spaces|10|type}}}}|[[अमर बहादूर]]|[[हिशे बासी]]|[[सुभाष भौमिक]]|[[पी.एम. शिवदास]]|[[सुकल्याण घोष दस्तीदार]]|[[मोहम्मद हबीब]]|[[बंड्या काकडे]]|[[सुधीर कर्माकर]]|[[अब्दुल लतिफ]]|[[सय्यद नयीमुद्दीन]]|[[डोराईस्वामी नटराज]]|[[चंद्रेश्वर प्रसाद]]|[[मगन सिंह राजवी]]|[[कल्याण साहा]]|[[कुप्पुस्वामी संपथ]]|[[निर्मल सेनगुप्ता]]|[[अजैब सिंह]]|[[मनजीत सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|मनजीत सिंह]]|[[श्याम थापा]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष स्कीट एकेरी|पुरुष स्कीट एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[ल्हेंबर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सतीश पिल्लई]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[जुगराज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[चंदर नारायणन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १३ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दविंदर अहुजा]]{{spaces|10|type}}}}|[[पार्थो गांगुली]]|[[रमण घोष]]|[[दिनेश खन्ना]]|[[प्रकाश पडुकोण]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील बॅडमिंटन – पुरुष संघ|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १०० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९७८ || [[सी.सी. मचैय्या]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.|पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[मुरली कुट्टन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रतनसिंह भदौरिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[मुलुक सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[श्याम मिनोत्रा]]|[[चीरदीप मुखर्जी]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |} [[वर्ग:आशियाई खेळ|भारतीय पदकविजेते]] [[वर्ग:आशियाई खेळांमध्ये भारत]] 8her0z7nwwzymgg4mdskn09g2mjrmz7 2704147 2704146 2026-08-21T06:20:43Z Aditya tamhankar 80177 /* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */ 2704147 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[आशियाई खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. ==सहभाग सारांश== {{col-begin}} {{col-2}} === स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण !style="width:5.5em; font-weight:bold;"|पदकतालिकेत स्थान |- | align="center" colspan="6" |'''{{flagicon|IND}} [[भारत|भारत गणराज्य]] म्हणून''' |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || १५ || १६ || २१ || ५१ || २ |- |align=left| {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || ५ || ४ || ८ || १७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || ५ || ४ || ४ || १३ || ७ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || १० || १३ || १० || ३३ || ३ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || ७ || १३ || ११ || २१ || ५ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || ६ || ९ || १० || २५ || ५ |- |align=left| {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || ४ || १२ || १२ || २८ || ७ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || ११ || ११ || ६ || २८ || ६ |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || १३ || १९ || २५ || ५७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[१९८६ आशियाई खेळ|१९८६ सोल]] || ५ || ९ || २३ || ३७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[१९९० आशियाई खेळ|१९९० बिजींग]] || १ || ८ || १४ || २३ || ११ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९९४ आशियाई खेळ|१९९४ हिरोशिमा]] || ४ || ३ || १६ || २३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९९८ आशियाई खेळ|१९९८ बँकॉक]] || ७ || ११ || १७ || ३५ || ९ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[२००२ आशियाई खेळ|२००२ बुसान]] || ११ || १२ || १३ || ३६ || ७ |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२००६ आशियाई खेळ|२००६ दोहा]] || १० || १७ || २६ || ५३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०१० आशियाई खेळ|२०१० ग्वांगझो]] || १४ || १७ || ३४ || ६५ || ६ |- |align=left| {{flagicon|KOR}} [[२०१४ आशियाई खेळ|२०१४ इंचियॉन]] || ११ || ९ || ३७ || ५७ || ८ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[२०१८ आशियाई खेळ|२०१८ जाकार्ता-पालेमबांग]] || १६ || २३ || ३१ || ७० || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०२२ आशियाई खेळ|२०२२ हांगझोऊ]] || २८ || ३८ || ४० || १०६ || ४ |- |align=left| {{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळ|२०२६ ऐची-नागोया]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२०३० आशियाई खेळ|२०३० दोहा]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|SAU}} [[२०३४ आशियाई खेळ|२०३४ रियाध]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |} {{col-2}} === खेळांप्रमाणे पदकसंख्या === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण |- |align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ८५ || १०२ || ९६ || २८३ |- |align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || १६ || ३० || ३४ || ८० |- |align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ११ || १५ || ३९ || ६५ |- |align=left| [[File:Kabaddi pictogram.svg|20px|कबड्डी]][[कबड्डी]] || ११ || १ || १ || १३ |- |align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १० || ७ || १७ || ३४ |- |align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || ९ || १७ || ३५ || ६१ |- |align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ६ || ६ || ७ || १९ |- |align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || ५ || ११ || ७ || २३ |- |align=left| [[File:Cue sports pictogram.svg|20px|बिलियर्ड्स]][[बिलियर्ड्स|क्यू स्पोर्ट्स]] || ५ || ४ || ६ || १५ |- |align=left| [[File:Equestrian pictogram.svg|20px|घोडेस्वारी]][[घोडेस्वारी]] || ४ || ३ || ७ || १४ |- |align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || ३ || ४ || ११ || १८ |- |align=left| [[File:Golf pictogram.svg|20px|गोल्फ]][[गोल्फ]] || ३ || ४ || ० || ७ |- | colspan="4" | '''एकूण''' || '''७७८''' |} {{col-end}} ==सुवर्ण पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{gold medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[सचिन नाग]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{gold medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[महाबीर प्रसाद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[निक्का सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १५०० मीटर|पुरुष १५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रणजित सिंह (भारतीय धावपटू)|रणजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बख्तवार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मदनलाल (भारतीय गोळाफेक खेळाडू)|मदनलाल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमित सिंह बक्षी]]{{spaces|10|type}}}}|[[गोविंद सिंह]]|[[बलवंत सिंह]]|[[कर्नान सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[बेरलँड अँथनी]]{{spaces|10|type}}}}|[[सयद ख्वाजा अझीझ-उद-दीन]]|[[अब्दुल माजिद बचन]]|[[सुनील चॅटर्जी]]|[[अभय घोष]]|[[डेसमंड नेव्हिल डिव्हाइन-जोन्स]]|[[अहमद मोहम्मद खान]]|[[जी.वाय.एस. लैक]]|[[शेख अब्दुल लतीफ]]|[[लोगनाथन]]|[[शैलेंद्रनाथ मन्ना]]|[[शिव मेवालाल]]|[[संतोष नंदी]]|[[मुहम्मद नूर]]|[[चंदन सिंह रावत]]|[[पी.बी.ए. सालेह]]|[[मोहम्मद अब्दुस सत्तार]]|[[टी. षण्मुगम]]|[[ऋणू गुहा ठाकुर्ता]]|[[के.व्ही. वरदराज]]|[[थेनमडोम व्हर्गीस]]|[[टी. षण्मुगम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[छोटा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मखन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जहान अहीर]]{{spaces|10|type}}}}|[[गणेश दास]]|[[डी. दवेर]]|[[आर. डीन]]|[[आयझॅक मन्सूर]]|[[जी. रत्तनसे]]|[[कांती शाह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[अजित सिंह बल्ला]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || ४ मे १९५४ || [[सर्वण सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय तिहेरी उडीपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय धावपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[गुरबचन सिंह रंधावा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जगदीश सिंह (भारतीय धावपटू)|जगदीश सिंह]]|[[माखन सिंह]]|[[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ किलो]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[पद्म बहादूर मल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || ४ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[डी.एम.के. अफझल]]{{spaces|10|type}}}}|[[तुलसीदास बलराम]]|[[प्रदीप कुमार बॅनर्जी]]|[[प्रद्युत बर्मन]]|[[ओ. चंद्रशेखर मेनन]]|[[राम बहादूर छेत्री]]|[[धर्मलिंगम एथीराज]]|[[फोर्टुनाटो फ्रांको]]|[[अरुण घोष]]|[[चुनी गोस्वामी]]|[[युसूफ खान (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|युसूफ खान]]|[[अरुमैनायगम]]|[[जर्नेल सिंह धिल्लों]]|[[त्रिलोक सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|त्रिलोक सिंह]]|[[प्रसंता सिंह]]|[[पीटर थंगराज]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भोगेश्वर बरूआ]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १९ डिसेंबर १९६६ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.एल. फ्रँक]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[हरिपाल कौशिक]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बलबीर सिंह कुल्लर]]|[[मोहिंदर लाल (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर लाल]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[जॉन पीटर]]|[[धरम सिंह]]|[[गुरबक्ष सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|गुरबक्ष सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[इंदर गोगी सिंह]]|[[जगदीप सिंह]]|[[जगजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]|[[तर्सेम सिंह]]|[[नोएल टोप्पो]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[कमलजीत संधू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर|महिला ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[चांदगी राम]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[टी.सी. योहानन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[विजय सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — डिकॅथ्लॉन|डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[हकम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८०० मीटर|महिला ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रणधीर सिंह (नेमबाज)|रणधीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[चार्ल्स बोर्रोमियो]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[एम.डी. वलसम्मा]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर अडथळा|महिला ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[सिरी चंद राम]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |} ==रजत पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{silver medal}} || ५ मार्च १९५१ || [[कांती शाह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक|पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[सोमनाथ चोप्रा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[कमीनेणी ईश्वर राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ९० कि.ग्रा.|पुरुष ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[कुलवंत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[प्रितम सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[तेजा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बी. दास]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बलदेव सिंह (धावपटू)|बलदेव सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[परसा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रोशन मिस्त्री]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[आशु दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]{{spaces|10|type}}}}|[[रोशन मिस्त्री]]|[[बानू गुलझार]]|[[पॅट मेन्डोंका]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[धनगर ल्हानगार्ड]]{{spaces|10|type}}}}|[[राजकुमार मेहरा]]|[[मदन मोहन (सायकलपटू)|मदन मोहन]]|[[गुरदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत|पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अमित सिंह बक्षी]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[लव्हिनो थॉमस पिंटो]]{{spaces|10|type}}}}|[[मारियन गॅब्रिएल]]|[[राम स्वरुप]]|[[अल्फ्रेड शमीन]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३ मे १९५४ || [[बी.जी. काशिद]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ४ मे १९५४ || [[जोगिंदर सिंह धानोर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || [[सोहन सिंह धानोआ]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोगिंदर सिंह धानोर]]{{spaces|10|type}}}}|[[इव्हॅन जॅकब]]|[[हरजीत सिंह]]|[[जे.बी. जोसेफ]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[हरी सिंह थापा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[स्टेफनी डि'सुजा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.डब्ल्यू. चॅलेब]]{{spaces|10|type}}}}|[[एन.आर. चव्हाण]]|[[लेस्ली क्लॉडियस]]|[[चिनदोराई देशमुतू]]|[[बलबीर सिंह दोसांज]]|[[गुरजीत सिंह कुल्लर]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[मोहम्मद याकूब कुरेशी]]|[[डी.पी. राठी]]|[[बक्षीस सिंह]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बालकृष्ण सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[गुरसेवक सिंह]]|[[जगजीतसिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[उधम सिंह कुलर]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[माखन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[दिनशॉ इराणी]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || २ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[नृपजीत सिंह बेदी]]{{spaces|10|type}}}}|[[तिलकम गोपाळ]]|[[जोसेफ (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जोसेफ]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[जय करण]]|[[खालिद (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|खालिद]]|[[मुन्नालाल (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|मुन्नालाल]]|[[ए. पलाणीसामी]]|[[देस राज]]|[[जसवंत सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जसवंत सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ३ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोसेफ अँटीक]]{{spaces|10|type}}}}|[[एर्मन बॅस्टियन]]|[[राजेंद्रन क्रिस्टी]]|[[व्ही. देशमुख]]|[[अब्दुल हमीद (भारतीय हॉकी खेळाडू)|अब्दुल हमीद]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[हिरण्णा निमल]]|[[बंडू पाटील]]|[[जमनलाल शर्मा]]|[[चरणजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|चरणजीत सिंह]]|[[दर्शन सिंह]]|[[गुरमीत सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[जोगिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जोगिंदर सिंह]]|[[मदन मोहन सिंह]]|[[पियारा सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[नारायण मोरे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९६६ || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एडवर्ड सिकेरा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[भोगेश्वर बरूआ]]{{spaces|10|type}}}}|[[पी.सी. पुनप्पा]]|[[सुचा सिंह]]|[[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एम.जी. शेट्टी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[जीत सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अशोक विश्वास]]{{spaces|10|type}}}}|[[तरुण गोस्वामी]]|[[समीर कपाडिया]]|[[भरत मर्चंट]]|[[पियुष मित्र]]|[[अब्दुल मुतलिब]]|[[पट्टाबी रमण]]|[[चंद्रम राणा]]|[[अविनाश सारंग]]|[[दीप नारायण सिंह (भारतीय वॉटर पोलो खेळाडू)|दीप नारायण सिंह]]|[[उमद सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[चार्ल्स कॉर्नेलियस]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[विनोद कुमार (भारतीय हॉकी खेळाडू)|विनोद कुमार]]|[[सेड्रिक परेरा]]|[[कृष्णमुर्ती पेरुमल]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[कुलवंत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|कुलवंत सिंह]]|[[मेजर सिंह]]|[[मुखबैन सिंह]]|[[मोहिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर सिंह]]|[[उथिया]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[पी.सी. पुनप्पा]]{{spaces|10|type}}}}|[[ल्हेंबर सिंह]]|[[सुचा सिंह]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[निर्मल सिंह ग्रेवाल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेजर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेहताब सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ८१ कि.ग्रा.|पुरुष ८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ सप्टेंबर १९७४ || [[तील बहादूर बुरा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १५ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉन कोर्रिया]]|[[लेस्ली फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[अस्लम शेर खान]]|[[मेहबूब खान (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मेहबूब खान]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[के.एन. कुशा]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[अजित सिंह]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[चंद सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[ब्रिजमोहन शर्मा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० किलो]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[उदय के. प्रभू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गोपाळ सैनी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मुरली कुट्टन]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरकमलजीत सिंह]]|[[उदय के. प्रभू]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १,५०० मीटर|महिला १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सुरिंदर मोंगिया]]|[[धर्मेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला पेंटॅथलॉन|महिला पेंटॅथलॉन]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[मोहम्मद युसुफ (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहम्मद युसुफ]]|[[प्रमोद बटलॉ]]|[[सिल्व्हानस डंग डंग]]|[[मेरविन फर्नांडिस]]|[[ऑलिंपियो फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[सुखबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[जफर इक्बाल]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[ॲलन स्कोफिल्ड]]|[[रणबीर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|रणबीर सिंह]]|[[सुरिंदर सिंह सोढी]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |} ==कांस्य पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[नेताई चंद बायसॅक]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल|पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[जहांगीर नेगमवाला]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक|पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[दंडमुडी राजगोपाळ राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष +९० कि.ग्रा.|पुरुष +९० किलो]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[आयझॅक मन्सूर]]{{spaces|10|type}}}}|[[बिमल चंद्र]]|[[शंभू साहा]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[कांती शाह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जहांगीर नेगमवाला]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले|पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[बिमल चंद्र]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[गुरबचन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[केसर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[किशन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[खुर्शिद अहमद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[रोहिंटन रुस्तमजी नोबल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट|पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मेरी सेमोएस]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला उंच उडी|महिला उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला गोळाफेक|महिला गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[गोविंद सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सुरत सिंह माथूर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मेरी डि'सुजा सिकेरा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सिल्व्हिया गॉटलेट]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[टी.टी. दंड]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[सोहन सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[रॉनी ओ'ब्रायन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[क्रिस्टिन ब्राऊन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[ईशर सिंह देओल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी लीला राव]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[सुंदर राव]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[टी.आर. अरुणचलम]]{{spaces|10|type}}}}|[[एस.एल. गुप्ता]]|[[पी. भरतन नायर]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[अब्दुर रहमान (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|अब्दुर रहमान]]|[[रमन (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|रमन]]|[[एस.के. शेकुचन]]|[[गुरुदेव सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|गुरुदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[नरीन घुमे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[बडी डि'सुजा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[सुरेंद्र सरकार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[हेन्री शॉ]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[मनजीत वालिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८० मीटर अडथळा|महिला ८० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[क्रिस्टीन फोराज]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शिव प्रकाश मिश्रा]]|[[विनय धवन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[सुचा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ओ.एल. थॉमस]]{{spaces|10|type}}}}|[[केनेथ पॉवेल]]|[[ए.पी. रामस्वामी]]|[[रमेश तावडे]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[ओम प्रकाश (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|ओम प्रकाश]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सोली काँट्रॅक्टर]]|[[अफ्सर हुसैन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{bronze medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अल्ताफ अहमद]]{{spaces|10|type}}}}|[[अमर बहादूर]]|[[हिशे बासी]]|[[सुभाष भौमिक]]|[[पी.एम. शिवदास]]|[[सुकल्याण घोष दस्तीदार]]|[[मोहम्मद हबीब]]|[[बंड्या काकडे]]|[[सुधीर कर्माकर]]|[[अब्दुल लतिफ]]|[[सय्यद नयीमुद्दीन]]|[[डोराईस्वामी नटराज]]|[[चंद्रेश्वर प्रसाद]]|[[मगन सिंह राजवी]]|[[कल्याण साहा]]|[[कुप्पुस्वामी संपथ]]|[[निर्मल सेनगुप्ता]]|[[अजैब सिंह]]|[[मनजीत सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|मनजीत सिंह]]|[[श्याम थापा]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष स्कीट एकेरी|पुरुष स्कीट एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[ल्हेंबर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सतीश पिल्लई]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[जुगराज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[चंदर नारायणन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १३ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दविंदर अहुजा]]{{spaces|10|type}}}}|[[पार्थो गांगुली]]|[[रमण घोष]]|[[दिनेश खन्ना]]|[[प्रकाश पडुकोण]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील बॅडमिंटन – पुरुष संघ|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १०० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९७८ || [[सी.सी. मचैय्या]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.|पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[मुरली कुट्टन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रतनसिंह भदौरिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[मुलुक सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[श्याम मिनोत्रा]]|[[चीरदीप मुखर्जी]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |} [[वर्ग:आशियाई खेळ|भारतीय पदकविजेते]] [[वर्ग:आशियाई खेळांमध्ये भारत]] f77zqawpwoxitllj7o8u4b0lh4115hh 2704148 2704147 2026-08-21T06:28:21Z Aditya tamhankar 80177 /* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */ 2704148 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[आशियाई खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. ==सहभाग सारांश== {{col-begin}} {{col-2}} === स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण !style="width:5.5em; font-weight:bold;"|पदकतालिकेत स्थान |- | align="center" colspan="6" |'''{{flagicon|IND}} [[भारत|भारत गणराज्य]] म्हणून''' |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || १५ || १६ || २१ || ५१ || २ |- |align=left| {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || ५ || ४ || ८ || १७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || ५ || ४ || ४ || १३ || ७ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || १० || १३ || १० || ३३ || ३ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || ७ || १३ || ११ || २१ || ५ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || ६ || ९ || १० || २५ || ५ |- |align=left| {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || ४ || १२ || १२ || २८ || ७ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || ११ || ११ || ६ || २८ || ६ |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || १३ || १९ || २५ || ५७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[१९८६ आशियाई खेळ|१९८६ सोल]] || ५ || ९ || २३ || ३७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[१९९० आशियाई खेळ|१९९० बिजींग]] || १ || ८ || १४ || २३ || ११ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९९४ आशियाई खेळ|१९९४ हिरोशिमा]] || ४ || ३ || १६ || २३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९९८ आशियाई खेळ|१९९८ बँकॉक]] || ७ || ११ || १७ || ३५ || ९ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[२००२ आशियाई खेळ|२००२ बुसान]] || ११ || १२ || १३ || ३६ || ७ |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२००६ आशियाई खेळ|२००६ दोहा]] || १० || १७ || २६ || ५३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०१० आशियाई खेळ|२०१० ग्वांगझो]] || १४ || १७ || ३४ || ६५ || ६ |- |align=left| {{flagicon|KOR}} [[२०१४ आशियाई खेळ|२०१४ इंचियॉन]] || ११ || ९ || ३७ || ५७ || ८ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[२०१८ आशियाई खेळ|२०१८ जाकार्ता-पालेमबांग]] || १६ || २३ || ३१ || ७० || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०२२ आशियाई खेळ|२०२२ हांगझोऊ]] || २८ || ३८ || ४० || १०६ || ४ |- |align=left| {{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळ|२०२६ ऐची-नागोया]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२०३० आशियाई खेळ|२०३० दोहा]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|SAU}} [[२०३४ आशियाई खेळ|२०३४ रियाध]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |} {{col-2}} === खेळांप्रमाणे पदकसंख्या === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण |- |align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ८५ || १०२ || ९६ || २८३ |- |align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || १६ || ३० || ३४ || ८० |- |align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ११ || १५ || ३९ || ६५ |- |align=left| [[File:Kabaddi pictogram.svg|20px|कबड्डी]][[कबड्डी]] || ११ || १ || १ || १३ |- |align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १० || ७ || १७ || ३४ |- |align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || ९ || १७ || ३५ || ६१ |- |align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ६ || ६ || ७ || १९ |- |align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || ५ || ११ || ७ || २३ |- |align=left| [[File:Cue sports pictogram.svg|20px|बिलियर्ड्स]][[बिलियर्ड्स|क्यू स्पोर्ट्स]] || ५ || ४ || ६ || १५ |- |align=left| [[File:Equestrian pictogram.svg|20px|घोडेस्वारी]][[घोडेस्वारी]] || ४ || ३ || ७ || १४ |- |align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || ३ || ४ || ११ || १८ |- |align=left| [[File:Golf pictogram.svg|20px|गोल्फ]][[गोल्फ]] || ३ || ४ || ० || ७ |- |align=left| [[File:Rowing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|वल्व्हणे]] || २ || ७ || १९ || २८ |- |align=left| [[File:Chess pictogram.svg|20px|चेस]][[चेस]] || २ || २ || २ || ६ |- |align=left| [[File:Diving pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण|जलउडी]] || २ || १ || २ || ५ |- |align=left| [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || २ || ० || १ || ३ |- |align=left| [[File:Cricket pictogram.svg|20px|क्रिकेट]][[क्रिकेट]] || २ || ० || ० || २ |- | colspan="4" | '''एकूण''' || '''७७८''' |} {{col-end}} ==सुवर्ण पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{gold medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[सचिन नाग]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{gold medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[महाबीर प्रसाद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[निक्का सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १५०० मीटर|पुरुष १५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रणजित सिंह (भारतीय धावपटू)|रणजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बख्तवार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मदनलाल (भारतीय गोळाफेक खेळाडू)|मदनलाल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमित सिंह बक्षी]]{{spaces|10|type}}}}|[[गोविंद सिंह]]|[[बलवंत सिंह]]|[[कर्नान सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[बेरलँड अँथनी]]{{spaces|10|type}}}}|[[सयद ख्वाजा अझीझ-उद-दीन]]|[[अब्दुल माजिद बचन]]|[[सुनील चॅटर्जी]]|[[अभय घोष]]|[[डेसमंड नेव्हिल डिव्हाइन-जोन्स]]|[[अहमद मोहम्मद खान]]|[[जी.वाय.एस. लैक]]|[[शेख अब्दुल लतीफ]]|[[लोगनाथन]]|[[शैलेंद्रनाथ मन्ना]]|[[शिव मेवालाल]]|[[संतोष नंदी]]|[[मुहम्मद नूर]]|[[चंदन सिंह रावत]]|[[पी.बी.ए. सालेह]]|[[मोहम्मद अब्दुस सत्तार]]|[[टी. षण्मुगम]]|[[ऋणू गुहा ठाकुर्ता]]|[[के.व्ही. वरदराज]]|[[थेनमडोम व्हर्गीस]]|[[टी. षण्मुगम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[छोटा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मखन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जहान अहीर]]{{spaces|10|type}}}}|[[गणेश दास]]|[[डी. दवेर]]|[[आर. डीन]]|[[आयझॅक मन्सूर]]|[[जी. रत्तनसे]]|[[कांती शाह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[अजित सिंह बल्ला]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || ४ मे १९५४ || [[सर्वण सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय तिहेरी उडीपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय धावपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[गुरबचन सिंह रंधावा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जगदीश सिंह (भारतीय धावपटू)|जगदीश सिंह]]|[[माखन सिंह]]|[[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ किलो]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[पद्म बहादूर मल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || ४ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[डी.एम.के. अफझल]]{{spaces|10|type}}}}|[[तुलसीदास बलराम]]|[[प्रदीप कुमार बॅनर्जी]]|[[प्रद्युत बर्मन]]|[[ओ. चंद्रशेखर मेनन]]|[[राम बहादूर छेत्री]]|[[धर्मलिंगम एथीराज]]|[[फोर्टुनाटो फ्रांको]]|[[अरुण घोष]]|[[चुनी गोस्वामी]]|[[युसूफ खान (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|युसूफ खान]]|[[अरुमैनायगम]]|[[जर्नेल सिंह धिल्लों]]|[[त्रिलोक सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|त्रिलोक सिंह]]|[[प्रसंता सिंह]]|[[पीटर थंगराज]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भोगेश्वर बरूआ]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १९ डिसेंबर १९६६ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.एल. फ्रँक]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[हरिपाल कौशिक]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बलबीर सिंह कुल्लर]]|[[मोहिंदर लाल (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर लाल]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[जॉन पीटर]]|[[धरम सिंह]]|[[गुरबक्ष सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|गुरबक्ष सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[इंदर गोगी सिंह]]|[[जगदीप सिंह]]|[[जगजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]|[[तर्सेम सिंह]]|[[नोएल टोप्पो]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[कमलजीत संधू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर|महिला ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[चांदगी राम]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[टी.सी. योहानन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[विजय सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — डिकॅथ्लॉन|डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[हकम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८०० मीटर|महिला ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रणधीर सिंह (नेमबाज)|रणधीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[चार्ल्स बोर्रोमियो]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[एम.डी. वलसम्मा]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर अडथळा|महिला ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[सिरी चंद राम]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |} ==रजत पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{silver medal}} || ५ मार्च १९५१ || [[कांती शाह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक|पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[सोमनाथ चोप्रा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[कमीनेणी ईश्वर राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ९० कि.ग्रा.|पुरुष ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[कुलवंत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[प्रितम सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[तेजा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बी. दास]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बलदेव सिंह (धावपटू)|बलदेव सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[परसा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रोशन मिस्त्री]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[आशु दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]{{spaces|10|type}}}}|[[रोशन मिस्त्री]]|[[बानू गुलझार]]|[[पॅट मेन्डोंका]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[धनगर ल्हानगार्ड]]{{spaces|10|type}}}}|[[राजकुमार मेहरा]]|[[मदन मोहन (सायकलपटू)|मदन मोहन]]|[[गुरदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत|पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अमित सिंह बक्षी]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[लव्हिनो थॉमस पिंटो]]{{spaces|10|type}}}}|[[मारियन गॅब्रिएल]]|[[राम स्वरुप]]|[[अल्फ्रेड शमीन]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३ मे १९५४ || [[बी.जी. काशिद]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ४ मे १९५४ || [[जोगिंदर सिंह धानोर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || [[सोहन सिंह धानोआ]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोगिंदर सिंह धानोर]]{{spaces|10|type}}}}|[[इव्हॅन जॅकब]]|[[हरजीत सिंह]]|[[जे.बी. जोसेफ]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[हरी सिंह थापा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[स्टेफनी डि'सुजा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.डब्ल्यू. चॅलेब]]{{spaces|10|type}}}}|[[एन.आर. चव्हाण]]|[[लेस्ली क्लॉडियस]]|[[चिनदोराई देशमुतू]]|[[बलबीर सिंह दोसांज]]|[[गुरजीत सिंह कुल्लर]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[मोहम्मद याकूब कुरेशी]]|[[डी.पी. राठी]]|[[बक्षीस सिंह]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बालकृष्ण सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[गुरसेवक सिंह]]|[[जगजीतसिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[उधम सिंह कुलर]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[माखन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[दिनशॉ इराणी]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || २ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[नृपजीत सिंह बेदी]]{{spaces|10|type}}}}|[[तिलकम गोपाळ]]|[[जोसेफ (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जोसेफ]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[जय करण]]|[[खालिद (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|खालिद]]|[[मुन्नालाल (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|मुन्नालाल]]|[[ए. पलाणीसामी]]|[[देस राज]]|[[जसवंत सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जसवंत सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ३ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोसेफ अँटीक]]{{spaces|10|type}}}}|[[एर्मन बॅस्टियन]]|[[राजेंद्रन क्रिस्टी]]|[[व्ही. देशमुख]]|[[अब्दुल हमीद (भारतीय हॉकी खेळाडू)|अब्दुल हमीद]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[हिरण्णा निमल]]|[[बंडू पाटील]]|[[जमनलाल शर्मा]]|[[चरणजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|चरणजीत सिंह]]|[[दर्शन सिंह]]|[[गुरमीत सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[जोगिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जोगिंदर सिंह]]|[[मदन मोहन सिंह]]|[[पियारा सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[नारायण मोरे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९६६ || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एडवर्ड सिकेरा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[भोगेश्वर बरूआ]]{{spaces|10|type}}}}|[[पी.सी. पुनप्पा]]|[[सुचा सिंह]]|[[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एम.जी. शेट्टी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[जीत सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अशोक विश्वास]]{{spaces|10|type}}}}|[[तरुण गोस्वामी]]|[[समीर कपाडिया]]|[[भरत मर्चंट]]|[[पियुष मित्र]]|[[अब्दुल मुतलिब]]|[[पट्टाबी रमण]]|[[चंद्रम राणा]]|[[अविनाश सारंग]]|[[दीप नारायण सिंह (भारतीय वॉटर पोलो खेळाडू)|दीप नारायण सिंह]]|[[उमद सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[चार्ल्स कॉर्नेलियस]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[विनोद कुमार (भारतीय हॉकी खेळाडू)|विनोद कुमार]]|[[सेड्रिक परेरा]]|[[कृष्णमुर्ती पेरुमल]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[कुलवंत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|कुलवंत सिंह]]|[[मेजर सिंह]]|[[मुखबैन सिंह]]|[[मोहिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर सिंह]]|[[उथिया]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[पी.सी. पुनप्पा]]{{spaces|10|type}}}}|[[ल्हेंबर सिंह]]|[[सुचा सिंह]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[निर्मल सिंह ग्रेवाल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेजर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेहताब सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ८१ कि.ग्रा.|पुरुष ८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ सप्टेंबर १९७४ || [[तील बहादूर बुरा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १५ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉन कोर्रिया]]|[[लेस्ली फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[अस्लम शेर खान]]|[[मेहबूब खान (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मेहबूब खान]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[के.एन. कुशा]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[अजित सिंह]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[चंद सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[ब्रिजमोहन शर्मा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० किलो]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[उदय के. प्रभू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गोपाळ सैनी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मुरली कुट्टन]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरकमलजीत सिंह]]|[[उदय के. प्रभू]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १,५०० मीटर|महिला १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सुरिंदर मोंगिया]]|[[धर्मेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला पेंटॅथलॉन|महिला पेंटॅथलॉन]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[मोहम्मद युसुफ (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहम्मद युसुफ]]|[[प्रमोद बटलॉ]]|[[सिल्व्हानस डंग डंग]]|[[मेरविन फर्नांडिस]]|[[ऑलिंपियो फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[सुखबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[जफर इक्बाल]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[ॲलन स्कोफिल्ड]]|[[रणबीर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|रणबीर सिंह]]|[[सुरिंदर सिंह सोढी]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |} ==कांस्य पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[नेताई चंद बायसॅक]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल|पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[जहांगीर नेगमवाला]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक|पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[दंडमुडी राजगोपाळ राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष +९० कि.ग्रा.|पुरुष +९० किलो]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[आयझॅक मन्सूर]]{{spaces|10|type}}}}|[[बिमल चंद्र]]|[[शंभू साहा]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[कांती शाह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जहांगीर नेगमवाला]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले|पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[बिमल चंद्र]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[गुरबचन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[केसर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[किशन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[खुर्शिद अहमद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[रोहिंटन रुस्तमजी नोबल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट|पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मेरी सेमोएस]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला उंच उडी|महिला उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला गोळाफेक|महिला गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[गोविंद सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सुरत सिंह माथूर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मेरी डि'सुजा सिकेरा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सिल्व्हिया गॉटलेट]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[टी.टी. दंड]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[सोहन सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[रॉनी ओ'ब्रायन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[क्रिस्टिन ब्राऊन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[ईशर सिंह देओल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी लीला राव]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[सुंदर राव]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[टी.आर. अरुणचलम]]{{spaces|10|type}}}}|[[एस.एल. गुप्ता]]|[[पी. भरतन नायर]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[अब्दुर रहमान (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|अब्दुर रहमान]]|[[रमन (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|रमन]]|[[एस.के. शेकुचन]]|[[गुरुदेव सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|गुरुदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[नरीन घुमे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[बडी डि'सुजा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[सुरेंद्र सरकार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[हेन्री शॉ]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[मनजीत वालिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८० मीटर अडथळा|महिला ८० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[क्रिस्टीन फोराज]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शिव प्रकाश मिश्रा]]|[[विनय धवन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[सुचा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ओ.एल. थॉमस]]{{spaces|10|type}}}}|[[केनेथ पॉवेल]]|[[ए.पी. रामस्वामी]]|[[रमेश तावडे]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[ओम प्रकाश (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|ओम प्रकाश]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सोली काँट्रॅक्टर]]|[[अफ्सर हुसैन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{bronze medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अल्ताफ अहमद]]{{spaces|10|type}}}}|[[अमर बहादूर]]|[[हिशे बासी]]|[[सुभाष भौमिक]]|[[पी.एम. शिवदास]]|[[सुकल्याण घोष दस्तीदार]]|[[मोहम्मद हबीब]]|[[बंड्या काकडे]]|[[सुधीर कर्माकर]]|[[अब्दुल लतिफ]]|[[सय्यद नयीमुद्दीन]]|[[डोराईस्वामी नटराज]]|[[चंद्रेश्वर प्रसाद]]|[[मगन सिंह राजवी]]|[[कल्याण साहा]]|[[कुप्पुस्वामी संपथ]]|[[निर्मल सेनगुप्ता]]|[[अजैब सिंह]]|[[मनजीत सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|मनजीत सिंह]]|[[श्याम थापा]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष स्कीट एकेरी|पुरुष स्कीट एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[ल्हेंबर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सतीश पिल्लई]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[जुगराज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[चंदर नारायणन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १३ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दविंदर अहुजा]]{{spaces|10|type}}}}|[[पार्थो गांगुली]]|[[रमण घोष]]|[[दिनेश खन्ना]]|[[प्रकाश पडुकोण]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील बॅडमिंटन – पुरुष संघ|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १०० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९७८ || [[सी.सी. मचैय्या]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.|पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[मुरली कुट्टन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रतनसिंह भदौरिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[मुलुक सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[श्याम मिनोत्रा]]|[[चीरदीप मुखर्जी]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |} [[वर्ग:आशियाई खेळ|भारतीय पदकविजेते]] [[वर्ग:आशियाई खेळांमध्ये भारत]] eyvwsvlwis59bs1qwvli2dlnc9xqmvl 2704149 2704148 2026-08-21T06:29:00Z Aditya tamhankar 80177 /* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */ 2704149 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[आशियाई खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. ==सहभाग सारांश== {{col-begin}} {{col-2}} === स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण !style="width:5.5em; font-weight:bold;"|पदकतालिकेत स्थान |- | align="center" colspan="6" |'''{{flagicon|IND}} [[भारत|भारत गणराज्य]] म्हणून''' |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || १५ || १६ || २१ || ५१ || २ |- |align=left| {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || ५ || ४ || ८ || १७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || ५ || ४ || ४ || १३ || ७ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || १० || १३ || १० || ३३ || ३ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || ७ || १३ || ११ || २१ || ५ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || ६ || ९ || १० || २५ || ५ |- |align=left| {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || ४ || १२ || १२ || २८ || ७ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || ११ || ११ || ६ || २८ || ६ |- style="border: 3px solid red" |align=left| {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || १३ || १९ || २५ || ५७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[१९८६ आशियाई खेळ|१९८६ सोल]] || ५ || ९ || २३ || ३७ || ५ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[१९९० आशियाई खेळ|१९९० बिजींग]] || १ || ८ || १४ || २३ || ११ |- |align=left| {{flagicon|JPN|1947}} [[१९९४ आशियाई खेळ|१९९४ हिरोशिमा]] || ४ || ३ || १६ || २३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|THA}} [[१९९८ आशियाई खेळ|१९९८ बँकॉक]] || ७ || ११ || १७ || ३५ || ९ |- |align=left| {{flagicon|KOR|1984}} [[२००२ आशियाई खेळ|२००२ बुसान]] || ११ || १२ || १३ || ३६ || ७ |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२००६ आशियाई खेळ|२००६ दोहा]] || १० || १७ || २६ || ५३ || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०१० आशियाई खेळ|२०१० ग्वांगझो]] || १४ || १७ || ३४ || ६५ || ६ |- |align=left| {{flagicon|KOR}} [[२०१४ आशियाई खेळ|२०१४ इंचियॉन]] || ११ || ९ || ३७ || ५७ || ८ |- |align=left| {{flagicon|IDN}} [[२०१८ आशियाई खेळ|२०१८ जाकार्ता-पालेमबांग]] || १६ || २३ || ३१ || ७० || ८ |- |align=left| {{flagicon|CHN}} [[२०२२ आशियाई खेळ|२०२२ हांगझोऊ]] || २८ || ३८ || ४० || १०६ || ४ |- |align=left| {{flagicon|JPN}} [[२०२६ आशियाई खेळ|२०२६ ऐची-नागोया]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|QAT}} [[२०३० आशियाई खेळ|२०३० दोहा]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |- |align=left| {{flagicon|SAU}} [[२०३४ आशियाई खेळ|२०३४ रियाध]] || colspan="5" | ''भविष्यातील खेळ'' |} {{col-2}} === खेळांप्रमाणे पदकसंख्या === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !खेळ |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|सुवर्ण |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|रौप्य |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|कांस्य !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|एकूण |- |align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ८५ || १०२ || ९६ || २८३ |- |align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || १६ || ३० || ३४ || ८० |- |align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ११ || १५ || ३९ || ६५ |- |align=left| [[File:Kabaddi pictogram.svg|20px|कबड्डी]][[कबड्डी]] || ११ || १ || १ || १३ |- |align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १० || ७ || १७ || ३४ |- |align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || ९ || १७ || ३५ || ६१ |- |align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ६ || ६ || ७ || १९ |- |align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || ५ || ११ || ७ || २३ |- |align=left| [[File:Cue sports pictogram.svg|20px|बिलियर्ड्स]][[बिलियर्ड्स|क्यू स्पोर्ट्स]] || ५ || ४ || ६ || १५ |- |align=left| [[File:Equestrian pictogram.svg|20px|घोडेस्वारी]][[घोडेस्वारी]] || ४ || ३ || ७ || १४ |- |align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || ३ || ४ || ११ || १८ |- |align=left| [[File:Golf pictogram.svg|20px|गोल्फ]][[गोल्फ]] || ३ || ४ || ० || ७ |- |align=left| [[File:Rowing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|वल्व्हणे]] || २ || ७ || १९ || २८ |- |align=left| [[File:Chess pictogram.svg|20px|बुद्धिबळ]][[बुद्धिबळ]] || २ || २ || २ || ६ |- |align=left| [[File:Diving pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण|जलउडी]] || २ || १ || २ || ५ |- |align=left| [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || २ || ० || १ || ३ |- |align=left| [[File:Cricket pictogram.svg|20px|क्रिकेट]][[क्रिकेट]] || २ || ० || ० || २ |- | colspan="4" | '''एकूण''' || '''७७८''' |} {{col-end}} ==सुवर्ण पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{gold medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[सचिन नाग]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष १०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{gold medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[महाबीर प्रसाद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[निक्का सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १५०० मीटर|पुरुष १५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रणजित सिंह (भारतीय धावपटू)|रणजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बख्तवार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मदनलाल (भारतीय गोळाफेक खेळाडू)|मदनलाल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमित सिंह बक्षी]]{{spaces|10|type}}}}|[[गोविंद सिंह]]|[[बलवंत सिंह]]|[[कर्नान सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || १० मार्च १९५१ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[बेरलँड अँथनी]]{{spaces|10|type}}}}|[[सयद ख्वाजा अझीझ-उद-दीन]]|[[अब्दुल माजिद बचन]]|[[सुनील चॅटर्जी]]|[[अभय घोष]]|[[डेसमंड नेव्हिल डिव्हाइन-जोन्स]]|[[अहमद मोहम्मद खान]]|[[जी.वाय.एस. लैक]]|[[शेख अब्दुल लतीफ]]|[[लोगनाथन]]|[[शैलेंद्रनाथ मन्ना]]|[[शिव मेवालाल]]|[[संतोष नंदी]]|[[मुहम्मद नूर]]|[[चंदन सिंह रावत]]|[[पी.बी.ए. सालेह]]|[[मोहम्मद अब्दुस सत्तार]]|[[टी. षण्मुगम]]|[[ऋणू गुहा ठाकुर्ता]]|[[के.व्ही. वरदराज]]|[[थेनमडोम व्हर्गीस]]|[[टी. षण्मुगम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[लव्हिनो थॉमस पिंटो]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[छोटा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मखन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{gold medal}} || ११ मार्च १९५१ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जहान अहीर]]{{spaces|10|type}}}}|[[गणेश दास]]|[[डी. दवेर]]|[[आर. डीन]]|[[आयझॅक मन्सूर]]|[[जी. रत्तनसे]]|[[कांती शाह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २ मे १९५४ || [[अजित सिंह बल्ला]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || ४ मे १९५४ || [[सर्वण सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय तिहेरी उडीपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || २९ मे १९५८ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[मोहिंदर सिंह (भारतीय धावपटू)|मोहिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[गुरबचन सिंह रंधावा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जगदीश सिंह (भारतीय धावपटू)|जगदीश सिंह]]|[[माखन सिंह]]|[[मिल्खा सिंग|मिल्खा सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५२ किलो]] |- | {{gold medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन +९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{gold medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[पद्म बहादूर मल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || ४ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[डी.एम.के. अफझल]]{{spaces|10|type}}}}|[[तुलसीदास बलराम]]|[[प्रदीप कुमार बॅनर्जी]]|[[प्रद्युत बर्मन]]|[[ओ. चंद्रशेखर मेनन]]|[[राम बहादूर छेत्री]]|[[धर्मलिंगम एथीराज]]|[[फोर्टुनाटो फ्रांको]]|[[अरुण घोष]]|[[चुनी गोस्वामी]]|[[युसूफ खान (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|युसूफ खान]]|[[अरुमैनायगम]]|[[जर्नेल सिंह धिल्लों]]|[[त्रिलोक सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|त्रिलोक सिंह]]|[[प्रसंता सिंह]]|[[पीटर थंगराज]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भोगेश्वर बरूआ]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १९ डिसेंबर १९६६ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.एल. फ्रँक]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[हरिपाल कौशिक]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बलबीर सिंह कुल्लर]]|[[मोहिंदर लाल (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर लाल]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[जॉन पीटर]]|[[धरम सिंह]]|[[गुरबक्ष सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|गुरबक्ष सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[इंदर गोगी सिंह]]|[[जगदीप सिंह]]|[[जगजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]|[[तर्सेम सिंह]]|[[नोएल टोप्पो]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[कमलजीत संधू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर|महिला ४०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[हवा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{gold medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[चांदगी राम]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[टी.सी. योहानन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[विजय सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — डिकॅथ्लॉन|डिकॅथ्लॉन]] |- | {{gold medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{gold medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[हरी चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[हकम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८०० मीटर|महिला ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रणधीर सिंह (नेमबाज)|रणधीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[चार्ल्स बोर्रोमियो]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{gold medal}} || २५ नोव्हेंबर १९८२ || [[एम.डी. वलसम्मा]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४०० मीटर अडथळा|महिला ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[सिरी चंद राम]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २० किलोमीटर चालणे|पुरुष २० किलोमीटर चालणे]] |- | {{gold medal}} || २६ नोव्हेंबर १९८२ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IND}} [[१९८२ आशियाई खेळ|१९८२ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९८२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |} ==रजत पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{silver medal}} || ५ मार्च १९५१ || [[कांती शाह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक|पुरुष १०० मीटर बॅकस्ट्रोक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[सोमनाथ चोप्रा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[कमीनेणी ईश्वर राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ९० कि.ग्रा.|पुरुष ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[कुलवंत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[प्रितम सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[तेजा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बी. दास]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५० किलोमीटर चालणे|पुरुष ५० किलोमीटर चालणे]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बलदेव सिंह (धावपटू)|बलदेव सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[परसा सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[रोशन मिस्त्री]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || [[आशु दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड|पुरुष ३ मीटर स्प्रिंगब्रोर्ड]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मेरी डि'सुजा सिकेरा]]{{spaces|10|type}}}}|[[रोशन मिस्त्री]]|[[बानू गुलझार]]|[[पॅट मेन्डोंका]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[धनगर ल्हानगार्ड]]{{spaces|10|type}}}}|[[राजकुमार मेहरा]]|[[मदन मोहन (सायकलपटू)|मदन मोहन]]|[[गुरदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत|पुरुष ४,००० मीटर सांघिक पाठलाग शर्यत]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अमित सिंह बक्षी]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[लव्हिनो थॉमस पिंटो]]{{spaces|10|type}}}}|[[मारियन गॅब्रिएल]]|[[राम स्वरुप]]|[[अल्फ्रेड शमीन]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३ मे १९५४ || [[बी.जी. काशिद]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ४ मे १९५४ || [[जोगिंदर सिंह धानोर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || [[सोहन सिंह धानोआ]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ५ मे १९५४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोगिंदर सिंह धानोर]]{{spaces|10|type}}}}|[[इव्हॅन जॅकब]]|[[हरजीत सिंह]]|[[जे.बी. जोसेफ]]}}}} || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[हरी सिंह थापा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[स्टेफनी डि'सुजा]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ३० मे १९५८ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{silver medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ए.डब्ल्यू. चॅलेब]]{{spaces|10|type}}}}|[[एन.आर. चव्हाण]]|[[लेस्ली क्लॉडियस]]|[[चिनदोराई देशमुतू]]|[[बलबीर सिंह दोसांज]]|[[गुरजीत सिंह कुल्लर]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[मोहम्मद याकूब कुरेशी]]|[[डी.पी. राठी]]|[[बक्षीस सिंह]]|[[बलबीर सिंह कुलर]]|[[बालकृष्ण सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[गुरसेवक सिंह]]|[[जगजीतसिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जगजीत सिंह]]|[[उधम सिंह कुलर]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[माखन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[दलजीत सिंह (भारतीय धावपटू)|दलजीत सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[दिनशॉ इराणी]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[गणपत अंदालकर]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७० किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मारुती माने]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || २ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[नृपजीत सिंह बेदी]]{{spaces|10|type}}}}|[[तिलकम गोपाळ]]|[[जोसेफ (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जोसेफ]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[जय करण]]|[[खालिद (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|खालिद]]|[[मुन्नालाल (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|मुन्नालाल]]|[[ए. पलाणीसामी]]|[[देस राज]]|[[जसवंत सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|जसवंत सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ३ सप्टेंबर १९६२ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[जोसेफ अँटीक]]{{spaces|10|type}}}}|[[एर्मन बॅस्टियन]]|[[राजेंद्रन क्रिस्टी]]|[[व्ही. देशमुख]]|[[अब्दुल हमीद (भारतीय हॉकी खेळाडू)|अब्दुल हमीद]]|[[शंकर लक्ष्मण]]|[[हिरण्णा निमल]]|[[बंडू पाटील]]|[[जमनलाल शर्मा]]|[[चरणजीत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|चरणजीत सिंह]]|[[दर्शन सिंह]]|[[गुरमीत सिंह]]|[[गुरुदेव सिंह कुलर]]|[[जोगिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|जोगिंदर सिंह]]|[[मदन मोहन सिंह]]|[[पियारा सिंह]]|[[पृथीपाल सिंह]]}}}} || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष २०० मीटर|पुरुष २०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[नारायण मोरे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९६६ || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[श्रीराम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एडवर्ड सिकेरा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[भोगेश्वर बरूआ]]{{spaces|10|type}}}}|[[पी.सी. पुनप्पा]]|[[सुचा सिंह]]|[[अजमेर सिंह (भारतीय धावपटू)|अजमेर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[एम.जी. शेट्टी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || [[जीत सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष वॉटर पोलो संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अशोक विश्वास]]{{spaces|10|type}}}}|[[तरुण गोस्वामी]]|[[समीर कपाडिया]]|[[भरत मर्चंट]]|[[पियुष मित्र]]|[[अब्दुल मुतलिब]]|[[पट्टाबी रमण]]|[[चंद्रम राणा]]|[[अविनाश सारंग]]|[[दीप नारायण सिंह (भारतीय वॉटर पोलो खेळाडू)|दीप नारायण सिंह]]|[[उमद सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Water polo pictogram.svg|20px|वॉटर पोलो]][[वॉटर पोलो]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील वॉटर पोलो — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[चार्ल्स कॉर्नेलियस]]{{spaces|10|type}}}}|[[बलबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[विनोद कुमार (भारतीय हॉकी खेळाडू)|विनोद कुमार]]|[[सेड्रिक परेरा]]|[[कृष्णमुर्ती पेरुमल]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[हरबिंदर सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[कुलवंत सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|कुलवंत सिंह]]|[[मेजर सिंह]]|[[मुखबैन सिंह]]|[[मोहिंदर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहिंदर सिंह]]|[[उथिया]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप एकेरी|पुरुष ट्रॅप एकेरी]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[शिवनाथ सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[पी.सी. पुनप्पा]]{{spaces|10|type}}}}|[[ल्हेंबर सिंह]]|[[सुचा सिंह]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[बहादूर सिंह चौहान]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{silver medal}} || १० सप्टेंबर १९७४ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[निर्मल सिंह ग्रेवाल]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेजर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मेहताब सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ८१ कि.ग्रा.|पुरुष ८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १२ सप्टेंबर १९७४ || [[तील बहादूर बुरा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १५ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉन कोर्रिया]]|[[लेस्ली फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[एम.पी. गणेश]]|[[अस्लम शेर खान]]|[[मेहबूब खान (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मेहबूब खान]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[के.एन. कुशा]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[अजित सिंह]]|[[अजितपाल सिंह]]|[[बलदेव सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|बलदेव सिंह]]|[[चंद सिंह]]|[[हरचरण सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|हरचरण सिंह]]|[[हार्मिक सिंह]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{silver medal}} || ११ डिसेंबर १९७८ || [[ब्रिजमोहन शर्मा]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष +८१ कि.ग्रा.|पुरुष +८१ कि.ग्रा.]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[रामस्वामी गणसेकरन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +१०० किलो]] |- | {{silver medal}} || १४ डिसेंबर १९७८ || [[उदय के. प्रभू]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गोपाळ सैनी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मुरली कुट्टन]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरकमलजीत सिंह]]|[[उदय के. प्रभू]]|[[श्रीराम सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले|पुरुष ४ x ४०० मीटर रिले]] |- | {{silver medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[गीता झुत्शी]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १,५०० मीटर|महिला १,५०० मीटर]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सुरिंदर मोंगिया]]|[[धर्मेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{silver medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{silver medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || [[एंजल मेरी जोसेफ]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला पेंटॅथलॉन|महिला पेंटॅथलॉन]] |- | {{silver medal}} || १९ डिसेंबर १९७८ || '''[[भारत हॉकी संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[वासुदेव भास्करन]]{{spaces|10|type}}}}|[[मोहम्मद युसुफ (भारतीय हॉकी खेळाडू)|मोहम्मद युसुफ]]|[[प्रमोद बटलॉ]]|[[सिल्व्हानस डंग डंग]]|[[मेरविन फर्नांडिस]]|[[ऑलिंपियो फर्नांडिस]]|[[बी.पी. गोविंदा]]|[[सुखबीर सिंह ग्रेवाल]]|[[जफर इक्बाल]]|[[अशोक कुमार सिंह]]|[[व्हिक्टर फिलिप्स]]|[[सुरजित सिंह रंधावा]]|[[ॲलन स्कोफिल्ड]]|[[रणबीर सिंह (भारतीय हॉकी खेळाडू)|रणबीर सिंह]]|[[सुरिंदर सिंह सोढी]]|[[वरिंदर सिंह]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील हॉकी — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |} ==कांस्य पदक== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| पदक !style="width:10em"| दिनांक !style="width:10em"| नाव !style="width:10em"| स्पर्धा !style="width:8em"| खेळ !style="width:20em"| प्रकार |- | align="center" colspan="6" |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून'' |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[नेताई चंद बायसॅक]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल|पुरुष १,००० मीटर टाईम ट्रायल]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[जहांगीर नेगमवाला]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक|पुरुष २०० मीटर ब्रेस्टस्ट्रोक]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || [[दंडमुडी राजगोपाळ राव]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष +९० कि.ग्रा.|पुरुष +९० किलो]] |- | {{bronze medal}} || ६ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[आयझॅक मन्सूर]]{{spaces|10|type}}}}|[[बिमल चंद्र]]|[[शंभू साहा]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर फ्रीस्टाइल रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[कांती शाह]]{{spaces|10|type}}}}|[[जहांगीर नेगमवाला]]|[[सचिन नाग]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले|पुरुष ३ x १०० मीटर मेडले रिले]] |- | {{bronze medal}} || ७ मार्च १९५१ || [[बिमल चंद्र]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील जलतरण — पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल|पुरुष ४०० मीटर फ्रीस्टाइल]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[गुरबचन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०,००० मीटर|पुरुष १०,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[केसर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १० किलोमीटर चालणे|पुरुष १० किलोमीटर चालणे]] |- | {{bronze medal}} || ८ मार्च १९५१ || [[किशन सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[खुर्शिद अहमद]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ९ मार्च १९५१ || [[रोहिंटन रुस्तमजी नोबल]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Cycling pictogram.svg|20px|सायकलिंग]][[सायकलिंग|सायकलस्वारी]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील सायकलस्वारी — पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट|पुरुष १,००० मीटर स्प्रिंट]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[मेरी सेमोएस]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला उंच उडी|महिला उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला गोळाफेक|महिला गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[गोविंद सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[अजित सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सुरत सिंह माथूर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष मॅरेथॉन|पुरुष मॅरेथॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[मेरी डि'सुजा सिकेरा]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला २०० मीटर|महिला २०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[सिल्व्हिया गॉटलेट]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[बार्बरा वेबस्टर]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ मार्च १९५१ || [[टी.टी. दंड]] || {{flagicon|IND}} [[१९५१ आशियाई खेळ|१९५१ नवी दिल्ली]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५१ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ३ मे १९५४ || [[सोहन सिंह]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७९ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[मारियन गॅब्रिएल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १०० मीटर|पुरुष १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[दालु राम]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[रॉनी ओ'ब्रायन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ४ मे १९५४ || [[क्रिस्टिन ब्राऊन]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला १०० मीटर|महिला १०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[ईशर सिंह देओल]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ५ मे १९५४ || [[के.पी. ठक्कर]] || {{flagicon|PHI|1936}} [[१९५४ आशियाई खेळ|१९५४ मनिला]] || [[File:Diving pictogram.svg|20px|डायव्हिंग]][[ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ|डायव्हिंग]] || [[१९५४ आशियाई खेळांमधील डायव्हिंग — पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म|पुरुष १० मीटर प्लॅटफॉर्म]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[परदुमन सिंह ब्रार]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[क्रिस्टिन ब्राऊन]]{{spaces|10|type}}}}|[[स्टेफनी डि'सुजा]]|[[व्हॉयलेट पीटर्स]]|[[मेरी लीला राव]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ४ x १०० मीटर रिले|महिला ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || ३० मे १९५८ || [[सुंदर राव]] || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ मे १९५८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष व्हॉलीबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[टी.आर. अरुणचलम]]{{spaces|10|type}}}}|[[एस.एल. गुप्ता]]|[[पी. भरतन नायर]]|[[टी.पी. पद्मनाभन नायर]]|[[अब्दुर रहमान (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|अब्दुर रहमान]]|[[रमन (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|रमन]]|[[एस.के. शेकुचन]]|[[गुरुदेव सिंह (भारतीय व्हॉलीबॉल खेळाडू)|गुरुदेव सिंह]]}}}} || {{flagicon|JPN|1947}} [[१९५८ आशियाई खेळ|१९५८ टोक्यो]] || [[File:Volleyball pictogram.svg|20px|व्हॉलीबॉल]][[व्हॉलीबॉल]] || [[१९५८ आशियाई खेळांमधील व्हॉलीबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[अमृतपाल (भारतीय धावपटू)|अमृतपाल]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ८०० मीटर|पुरुष ८०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[तरलोक सिंह (भारतीय धावपटू)|तरलोक सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ५,००० मीटर|पुरुष ५,००० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[जोगिंदर सिंह (भारतीय गोळाफेकपटू)|जोगिंदर सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २६ ऑगस्ट १९६२ || [[एलिझाबेथ डेव्हनपोर्ट]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला भालाफेक|महिला भालाफेक]] |- | {{bronze medal}} || २७ ऑगस्ट १९६२ || [[नरीन घुमे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[मालवा सिंह]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३० ऑगस्ट १९६२ || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[बडी डि'सुजा]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[सुरेंद्र सरकार]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ३१ ऑगस्ट १९६२ || [[हेन्री शॉ]] || {{flagicon|IDN}} [[१९६२ आशियाई खेळ|१९६२ जाकार्ता]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९६२ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९६६ || [[बलकर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[मनजीत वालिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला ८० मीटर अडथळा|महिला ८० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९६६ || [[क्रिस्टीन फोराज]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — महिला लांब उडी|महिला लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शिव प्रकाश मिश्रा]]|[[विनय धवन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[उदे चंद]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९६६ || [[भीम सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९६६ आशियाई खेळ|१९६६ बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल +९७ किलो]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[सुचा सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || ११ डिसेंबर १९७० || [[गुरमेज सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस|पुरुष ३,००० मीटर स्टीपलचेस]] |- | {{bronze medal}} || १२ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[ओ.एल. थॉमस]]{{spaces|10|type}}}}|[[केनेथ पॉवेल]]|[[ए.पी. रामस्वामी]]|[[रमेश तावडे]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४ x १०० मीटर रिले|पुरुष ४ x १०० मीटर रिले]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[भीम सिंह (भारतीय उंच उडी खेळाडू)|भीम सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष उंच उडी|पुरुष उंच उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[लाभ सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[ओम प्रकाश (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|ओम प्रकाश]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[सोली काँट्रॅक्टर]]|[[अफ्सर हुसैन]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Sailing pictogram.svg|20px|नौकाक्रीडा]][[नौकाक्रीडा|नौकानयन]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील नौकानयन — पुरुष एंटरप्राईज जोडी|पुरुष एंटरप्राईज जोडी]] |- | {{bronze medal}} || १९ डिसेंबर १९७० || '''[[भारत फुटबॉल संघ|भारत राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अल्ताफ अहमद]]{{spaces|10|type}}}}|[[अमर बहादूर]]|[[हिशे बासी]]|[[सुभाष भौमिक]]|[[पी.एम. शिवदास]]|[[सुकल्याण घोष दस्तीदार]]|[[मोहम्मद हबीब]]|[[बंड्या काकडे]]|[[सुधीर कर्माकर]]|[[अब्दुल लतिफ]]|[[सय्यद नयीमुद्दीन]]|[[डोराईस्वामी नटराज]]|[[चंद्रेश्वर प्रसाद]]|[[मगन सिंह राजवी]]|[[कल्याण साहा]]|[[कुप्पुस्वामी संपथ]]|[[निर्मल सेनगुप्ता]]|[[अजैब सिंह]]|[[मनजीत सिंह (भारतीय फुटबॉल खेळाडू)|मनजीत सिंह]]|[[श्याम थापा]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७० आशियाई खेळ|१९७० बँकॉक]] || [[File:Football pictogram.svg|20px|फुटबॉल]][[फुटबॉल]] || [[१९७० आशियाई खेळांमधील फुटबॉल — पुरुष स्पर्धा|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || ७ सप्टेंबर १९७४ || [[करणी सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष स्कीट एकेरी|पुरुष स्कीट एकेरी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[ल्हेंबर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर अडथळा|पुरुष ४०० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सतीश पिल्लई]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष लांब उडी|पुरुष लांब उडी]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[जुगराज सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष गोळाफेक|पुरुष गोळाफेक]] |- | {{bronze medal}} || ९ सप्टेंबर १९७४ || [[सुरेश बाबू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष डिकॅथ्लॉन|पुरुष डिकॅथ्लॉन]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[चंदर नारायणन]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || ११ सप्टेंबर १९७४ || [[मुनिस्वामी वेणू]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १३ सप्टेंबर १९७४ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[दविंदर अहुजा]]{{spaces|10|type}}}}|[[पार्थो गांगुली]]|[[रमण घोष]]|[[दिनेश खन्ना]]|[[प्रकाश पडुकोण]]}}}} || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील बॅडमिंटन – पुरुष संघ|पुरुष संघ]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १३ डिसेंबर १९७० || [[सुखचैन सिंह चीमा]] || {{flagicon|IRN|1964}} [[१९७४ आशियाई खेळ|१९७४ तेहरान]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ आशियाई खेळांमधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १०० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १०० किलो]] |- | {{bronze medal}} || १० डिसेंबर १९७८ || [[सी.सी. मचैय्या]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.|पुरुष ६३.५ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[मुरली कुट्टन]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४०० मीटर|पुरुष ४०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १५ डिसेंबर १९७८ || [[रतनसिंह भदौरिया]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष १,५०० मीटर|पुरुष १,५०० मीटर]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[मुलुक सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ७१ कि.ग्रा.|पुरुष ७१ कि.ग्रा.]] |- | {{bronze medal}} || १६ डिसेंबर १९७८ || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ११० मीटर अडथळा|पुरुष ११० मीटर अडथळा]] |- | {{bronze medal}} || १७ डिसेंबर १९७८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[श्याम मिनोत्रा]]|[[चीरदीप मुखर्जी]]}}}} || {{flagicon|THA}} [[१९७८ आशियाई खेळ|१९७८ बँकॉक]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[१९७८ आशियाई खेळांमधील टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]] |} [[वर्ग:आशियाई खेळ|भारतीय पदकविजेते]] [[वर्ग:आशियाई खेळांमध्ये भारत]] giyqxblbwy2jgac88k8494c1s6pckrs 3 382809 2704079 2702547 2026-08-20T21:15:43Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/Advocate misbah imran Shaikh|Advocate misbah imran Shaikh]] ([[User talk:Advocate misbah imran Shaikh|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2702546 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Advocate misbah imran Shaikh}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:२७, १५ ऑगस्ट २०२६ (IST) 5uvx8gvfzdl9oava9erx3r5jb0a7pf5 1 382835 2704095 2702737 2026-08-20T22:12:14Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] to [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] 2704095 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] gl6svq9q5mumi9ikv29ptqz6e4isi9h 1 382901 2704077 2703155 2026-08-20T21:14:11Z ~2026-41910-22 185743 /* */ 2704077 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 382910 2704076 2703231 2026-08-20T21:13:37Z Khirid Harshad 138639 पान '{{स्वागत}}' वापरून बदलले. 2704076 wikitext text/x-wiki {{स्वागत}} 6tmpim0dou1zu3xx6d3rdhzgmbkti17 0 383046 2704027 2703930 2026-08-20T16:40:37Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704027 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी | image = | imagesize = | caption = | fromdate = १८ एप्रिल | todate = १ मे २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] | host = {{flag|ऱ्वांडा}} | champions = {{crw|USA}} | count = १ | runners-up = {{crw|NEP}} | participants = ५ | matches = २० | most runs = {{crwicon|USA}} चेतना पागिड्याला (२६१) | most wickets = {{crwicon|NEP}} [[कविता कुंवर]] (१५)<br/>{{crwicon|VAN}} व्हॅनेसा विरा (१५) | website = [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसी] }} '''२०२६ आयसीसी महिला चॅलेंज ट्रॉफी''' ही '''महिला चॅलेंज ट्रॉफी'''ची पहिली आवृत्ती होती. ही महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा १८ एप्रिल ते १ मे २०२६ दरम्यान किगाली, [[ऱ्वांडा]] येथे आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34632/sports/cricket/kigali-to-host-icc-women-challenge-trophy |title=Kigali to host ICC women challenge trophy |work=The New Times |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="inaugural">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rwanda-to-host-inaugural-icc-women-s-challenge-trophy-from-april-18-1532331 |title=Rwanda to host inaugural ICC Women's Challenge Trophy from April 18 |work=ESPNcricinfo |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ही स्पर्धा महिला क्रिकेटला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि जगभरातील सहभाग वाढवण्यासाठी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) धोरणाचा भाग होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-launches-new-global-tournament-to-promote-and-expand-women-s-cricket-around-the-world |title=ICC launches new global tournament to promote and expand Women's Cricket around the world |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१५ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> चॅलेंज ट्रॉफी ही आयसीसीच्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|असोसिएट सदस्यांसाठी]] असलेल्या तीन-स्तरीय प्रणालीचा भाग होती आणि नोव्हेंबर २०२५ मध्ये पहिली आवृत्ती झालेल्या [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक|महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषका]]च्या खालच्या स्तरावर होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-emerging-nations-trophy-2025/news/thailand-win-the-icc-women-s-emerging-nations-trophy-2025 |title=Thailand win the ICC Women's Emerging Nations Trophy 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/icc-womens-challenge-trophy-2026/ |title=Rwanda Cricket to host inaugural edition of ICC Women’s Challenge Trophy in 2026 |work=Czasportz |access-date=१३ एप्रिल २०२६}}</ref> या स्पर्धेत आयसीसीच्या पाचही विभागांमधून प्रत्येकी एक संघ सहभागी झाला. हे संघ [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२६ महिला टी२० विश्वचषकाच्या प्रादेशिक पात्रता स्पर्धांमध्ये]] सर्वोच्च स्थान मिळवणारे आणि [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक]] स्पर्धेत सहभागी न झालेले संघ होते.<ref name="inaugural" /> पात्र ठरलेले संघ [[इटली राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|इटली]] (युरोप), [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळ]] (आशिया), [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऱ्वांडा]] (आफ्रिका), [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिका]] (अमेरिका विभाग) आणि [[व्हानुआतू राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|व्हानुआतू]] (पूर्व आशिया-पॅसिफिक) हे होते.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34951/sports/cricket/win-or-lose-icc-womens-challenge-trophy-will-not-leave-rwandas-cricket-landscape-the-same |title=Win or lose, ICC Women's Challenge Trophy will not leave Rwanda's cricket landscape the same |work=The New Times |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.vu/post/vanuatu-women-set-for-opening-clash-at-icc-women-s-challenge-trophy |title=Vanuatu Women Set for Opening Clash at ICC Women's Challenge Trophy |work=Vanuatu Cricket Association |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref> इटलीने प्रथमच युरोपबाहेर आयसीसी स्पर्धेत सहभाग घेतला.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34894/sports/cricket/italy-women-discover-a-new-cricket-challenge-in-kigali |title=Italy women discover a new cricket challenge in Kigali |work=The New Times |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेने]] ८ सामन्यांपैकी ६ सामने जिंकून आणि १ सामना निकालाविना राहिल्यामुळे १३ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवत स्पर्धेच्या पहिल्या आवृत्तीचे विजेतेपद पटकावले,<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026/news/dominant-usa-seal-inaugural-challenge-trophy-title |title=Dominant USA seal inaugural Challenge Trophy title |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/35290/sports/cricket/usa-beat-italy-to-win-icc-womens-challenge-trophy-in-kigali |title=USA beat Italy to win ICC Women’s Challenge Trophy in Kigali |work=The New Times |access-date=१ मे २०२६}}</ref> तर [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळने]] ८ सामन्यांपैकी ५ सामने जिंकून १० गुणांसह दुसरे स्थान मिळवत उपविजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://ekantipur.com/sports/2026/05/01/en/nepal-runner-up-in-womens-challenge-trophy-47-54.html |title=Nepal runner-up in Women's Challenge Trophy |work=Ekantipur |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/172145.html |title=इटालीलाई हराउँदै नेपाल दोस्रो |trans-title=इटलीला पराभूत करून नेपाळ दुसऱ्या स्थानावर |work=Hamro Khelkud |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६ |language=ne}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|ITA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/86937-italy-women-announce-squad-for-icc-womens-t20i-challenge-trophy-2026-emilia-bartram-leads.html |title=Italy Women Announce Squad for ICC Women’s T20I Challenge Trophy 2026; Emilia Bartram Leads |work=Female Cricket |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|NEP}}<ref>{{cite web|url=https://kathmandupost.com/sports/2026/04/15/nepal-eyes-title-as-women-s-team-heads-to-rwanda-for-t20i-challenge-trophy |title=Nepal eye title as women's team heads to Rwanda for T20I Challenge Trophy |work=The Kathmandu Post |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|RWA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/87129-rwanda-name-squad-for-icc-womens-challenge-trophy-2026-diane-bimenyimana-to-lead.html |title=Rwanda Name Squad for ICC Women’s Challenge Trophy 2026; Diane Bimenyimana to Lead |work=Female Cricket |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|USA}} ! {{crw|VAN}} |- |valign=top| * एमिलिया बार्टराम ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * हिमांशी दलुवत्ता * इशारा जयमान्ने ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पसिंदी कननकेगे * ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस * चतुरिका महामलगे * सदली मलवत्ता * एम्मा मूर * दिलाइशा नानायकारा * कुमुदू पेड्रिक * अमाया राजपक्षा * मेथनारा रत्नायके ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * इलेनिया सिम्स * सोनिया टोफोलेट्टो |valign=top| * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[पूजा महतो]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * सुमन बिस्त * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * [[कविता जोशी]] * अनु कडायत * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * रुबी पोद्दार ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[बिंदू रावल]] * रिया शर्मा * [[रोमा थापा]] * मनीषा उपाध्याय |valign=top| * मारी बिमेन्यिमाना ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * ॲलिस इकुझ्वे * फ्लोरा इराकोझे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रोझिन इरेरा * [[जिझेल इशिम्वे]] * [[हेन्रिएट इशिम्वे]] * बेलिस मुरेकाटेटे * शाकिला नियोमुहोझा * रोझेट शिम्वामाना * क्लॅरिस उमुतोनिवासे * फॅनी उतागुशिमानिंदे * जिओव्हॅनिस उवासे * मर्वेइले उवासे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रूथ उविमाना |valign=top| * अदितिबा चुडासामा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जिवना अरास * [[गार्गी भोगले]] * तरन्नुम चोप्रा * निखार दोशी * पूजा गणेश ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अपर्णा गुरुमूर्ती * सायनवी कंबलापल्ली * माही माधवन * चेतना पागिड्याला * चेतना प्रसाद * लेखा शेट्टी * रितू सिंग * [[सुहानी थडानी]] * [[इशानी वाघेला]] |valign=top| * रॅचेल अँड्र्यू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * अलविना चिलिया ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * गिलियन चिलिया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मेलिसा फारे * ॲना ग्रिफिन * नतालिया काकोर * व्हॅलेंटा लंगियातू * नसीमना नाविका * रायलिन ओवा * [[सेलिना सोलमन]] * सुसान स्टीफन * माहिना तारिमियाला ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅसेलिन थॉम्पसन * व्हॅनेसा विरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! निकाल |- style="background:gold;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|USA}} || ८ || ६ || १ || १ || '''१३''' || +२.३५३ || '''विजेता''' |- style="background:silver;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|NEP}} || ८ || ५ || ३ || ० || '''१०''' || +०.६१५ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|RWA}} || ८ || ४ || ३ || १ || '''९''' || −०.०४८ || |- | ४ || style="text-align:left;" | {{crw|ITA}} || ८ || ३ || ५ || ० || '''६''' || −१.२३१ || |- | ५ || style="text-align:left;" | {{crw|VAN}} || ८ || १ || ७ || ० || '''२''' || −१.५९५ || |} <small>स्रोत: [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142/points-table-standings ईएसपीएनक्रिकइन्फो]</small> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसीवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ऱ्वांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 736ap67vf8okci5d03z8l8plsbqmspb 2704030 2704027 2026-08-20T17:01:03Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2704030 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी | image = | imagesize = | caption = | fromdate = १८ एप्रिल | todate = १ मे २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] | host = {{flag|ऱ्वांडा}} | champions = {{crw|USA}} | count = १ | runners-up = {{crw|NEP}} | participants = ५ | matches = २० | most runs = {{crwicon|USA}} चेतना पागिड्याला (२६१) | most wickets = {{crwicon|NEP}} [[कविता कुंवर]] (१५)<br/>{{crwicon|VAN}} व्हॅनेसा विरा (१५) | website = [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसी] }} '''२०२६ आयसीसी महिला चॅलेंज ट्रॉफी''' ही '''महिला चॅलेंज ट्रॉफी'''ची पहिली आवृत्ती होती. ही महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा १८ एप्रिल ते १ मे २०२६ दरम्यान किगाली, [[ऱ्वांडा]] येथे आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34632/sports/cricket/kigali-to-host-icc-women-challenge-trophy |title=Kigali to host ICC women challenge trophy |work=The New Times |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="inaugural">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rwanda-to-host-inaugural-icc-women-s-challenge-trophy-from-april-18-1532331 |title=Rwanda to host inaugural ICC Women's Challenge Trophy from April 18 |work=ESPNcricinfo |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ही स्पर्धा महिला क्रिकेटला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि जगभरातील सहभाग वाढवण्यासाठी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) धोरणाचा भाग होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-launches-new-global-tournament-to-promote-and-expand-women-s-cricket-around-the-world |title=ICC launches new global tournament to promote and expand Women's Cricket around the world |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१५ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> चॅलेंज ट्रॉफी ही आयसीसीच्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|असोसिएट सदस्यांसाठी]] असलेल्या तीन-स्तरीय प्रणालीचा भाग होती आणि नोव्हेंबर २०२५ मध्ये पहिली आवृत्ती झालेल्या [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक|महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषका]]च्या खालच्या स्तरावर होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-emerging-nations-trophy-2025/news/thailand-win-the-icc-women-s-emerging-nations-trophy-2025 |title=Thailand win the ICC Women's Emerging Nations Trophy 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/icc-womens-challenge-trophy-2026/ |title=Rwanda Cricket to host inaugural edition of ICC Women’s Challenge Trophy in 2026 |work=Czasportz |access-date=१३ एप्रिल २०२६}}</ref> या स्पर्धेत आयसीसीच्या पाचही विभागांमधून प्रत्येकी एक संघ सहभागी झाला. हे संघ [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२६ महिला टी२० विश्वचषकाच्या प्रादेशिक पात्रता स्पर्धांमध्ये]] सर्वोच्च स्थान मिळवणारे आणि [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक]] स्पर्धेत सहभागी न झालेले संघ होते.<ref name="inaugural" /> पात्र ठरलेले संघ [[इटली राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|इटली]] (युरोप), [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळ]] (आशिया), [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऱ्वांडा]] (आफ्रिका), [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिका]] (अमेरिका विभाग) आणि [[व्हानुआतू राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|व्हानुआतू]] (पूर्व आशिया-पॅसिफिक) हे होते.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34951/sports/cricket/win-or-lose-icc-womens-challenge-trophy-will-not-leave-rwandas-cricket-landscape-the-same |title=Win or lose, ICC Women's Challenge Trophy will not leave Rwanda's cricket landscape the same |work=The New Times |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.vu/post/vanuatu-women-set-for-opening-clash-at-icc-women-s-challenge-trophy |title=Vanuatu Women Set for Opening Clash at ICC Women's Challenge Trophy |work=Vanuatu Cricket Association |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref> इटलीने प्रथमच युरोपबाहेर आयसीसी स्पर्धेत सहभाग घेतला.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34894/sports/cricket/italy-women-discover-a-new-cricket-challenge-in-kigali |title=Italy women discover a new cricket challenge in Kigali |work=The New Times |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेने]] ८ सामन्यांपैकी ६ सामने जिंकून आणि १ सामना निकालाविना राहिल्यामुळे १३ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवत स्पर्धेच्या पहिल्या आवृत्तीचे विजेतेपद पटकावले,<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026/news/dominant-usa-seal-inaugural-challenge-trophy-title |title=Dominant USA seal inaugural Challenge Trophy title |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/35290/sports/cricket/usa-beat-italy-to-win-icc-womens-challenge-trophy-in-kigali |title=USA beat Italy to win ICC Women’s Challenge Trophy in Kigali |work=The New Times |access-date=१ मे २०२६}}</ref> तर [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळने]] ८ सामन्यांपैकी ५ सामने जिंकून १० गुणांसह दुसरे स्थान मिळवत उपविजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://ekantipur.com/sports/2026/05/01/en/nepal-runner-up-in-womens-challenge-trophy-47-54.html |title=Nepal runner-up in Women's Challenge Trophy |work=Ekantipur |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/172145.html |title=इटालीलाई हराउँदै नेपाल दोस्रो |trans-title=इटलीला पराभूत करून नेपाळ दुसऱ्या स्थानावर |work=Hamro Khelkud |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६ |language=ne}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|ITA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/86937-italy-women-announce-squad-for-icc-womens-t20i-challenge-trophy-2026-emilia-bartram-leads.html |title=Italy Women Announce Squad for ICC Women’s T20I Challenge Trophy 2026; Emilia Bartram Leads |work=Female Cricket |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|NEP}}<ref>{{cite web|url=https://kathmandupost.com/sports/2026/04/15/nepal-eyes-title-as-women-s-team-heads-to-rwanda-for-t20i-challenge-trophy |title=Nepal eye title as women's team heads to Rwanda for T20I Challenge Trophy |work=The Kathmandu Post |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|RWA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/87129-rwanda-name-squad-for-icc-womens-challenge-trophy-2026-diane-bimenyimana-to-lead.html |title=Rwanda Name Squad for ICC Women’s Challenge Trophy 2026; Diane Bimenyimana to Lead |work=Female Cricket |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|USA}} ! {{crw|VAN}} |- |valign=top| * एमिलिया बार्टराम ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * हिमांशी दलुवत्ता * इशारा जयमान्ने ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पसिंदी कननकेगे * ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस * चतुरिका महामलगे * सदली मलवत्ता * एम्मा मूर * दिलाइशा नानायकारा * कुमुदू पेड्रिक * अमाया राजपक्षा * मेथनारा रत्नायके ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * इलेनिया सिम्स * सोनिया टोफोलेट्टो |valign=top| * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[पूजा महतो]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * सुमन बिस्त * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * [[कविता जोशी]] * अनु कडायत * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * रुबी पोद्दार ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[बिंदू रावल]] * रिया शर्मा * [[रोमा थापा]] * मनीषा उपाध्याय |valign=top| * मारी बिमेन्यिमाना ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * ॲलिस इकुझ्वे * फ्लोरा इराकोझे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रोझिन इरेरा * [[जिझेल इशिम्वे]] * [[हेन्रिएट इशिम्वे]] * बेलिस मुरेकाटेटे * शाकिला नियोमुहोझा * रोझेट शिम्वामाना * क्लॅरिस उमुतोनिवासे * फॅनी उतागुशिमानिंदे * जिओव्हॅनिस उवासे * मर्वेइले उवासे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रूथ उविमाना |valign=top| * अदितिबा चुडासामा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जिवना अरास * [[गार्गी भोगले]] * तरन्नुम चोप्रा * निखार दोशी * पूजा गणेश ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अपर्णा गुरुमूर्ती * सायनवी कंबलापल्ली * माही माधवन * चेतना पागिड्याला * चेतना प्रसाद * लेखा शेट्टी * रितू सिंग * [[सुहानी थडानी]] * [[इशानी वाघेला]] |valign=top| * रॅचेल अँड्र्यू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * अलविना चिलिया ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * गिलियन चिलिया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मेलिसा फारे * ॲना ग्रिफिन * नतालिया काकोर * व्हॅलेंटा लंगियातू * नसीमना नाविका * रायलिन ओवा * [[सेलिना सोलमन]] * सुसान स्टीफन * माहिना तारिमियाला ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅसेलिन थॉम्पसन * व्हॅनेसा विरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! निकाल |- style="background:gold;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|USA}} || ८ || ६ || १ || १ || '''१३''' || +२.३५३ || '''विजेता''' |- style="background:silver;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|NEP}} || ८ || ५ || ३ || ० || '''१०''' || +०.६१५ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|RWA}} || ८ || ४ || ३ || १ || '''९''' || −०.०४८ || |- | ४ || style="text-align:left;" | {{crw|ITA}} || ८ || ३ || ५ || ० || '''६''' || −१.२३१ || |- | ५ || style="text-align:left;" | {{crw|VAN}} || ८ || १ || ७ || ० || '''२''' || −१.५९५ || |} <small>स्रोत: [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142/points-table-standings ईएसपीएनक्रिकइन्फो]</small> ==सामने== {{hatnote|सर्व वेळा मध्य आफ्रिकन वेळेनुसार ([[यूटीसी+०२:००]]) आहेत.}} {{Single-innings cricket match | date = १८ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = ७२/१ (११ षटके) | runs1 = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस ४५[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = रूथ उविमाना १/१२ (२ षटके) | score2 = ५०/४ (७ षटके) | runs2 = मर्वेइले उवासे १२[[नाबाद|*]] (१०) | wickets2 = इलेनिया सिम्स २/११ (२ षटके) | result = इटलीने १६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531150.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस (इटली) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे ऱ्वांडाला ७ षटकांत ६७ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34991/sports/cricket/italy-upset-rwanda-in-rain-soaked-icc-womens-challenge-trophy-opener |title=Italy upset Rwanda in rain-soaked ICC Women’s Challenge Trophy opener |work=The New Times |date=१८ एप्रिल २०२६ |access-date=१ मे २०२६}}</ref> | notes = रूथ उविमाना (ऱ्वांडा) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १८ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२३/६ (२० षटके) | runs1 = पूजा गणेश ४७ (४९) | wickets1 = मनीषा उपाध्याय २/१८ (४ षटके) | score2 = ७९/९ (२० षटके) | runs2 = [[बिंदू रावल]] २७ (४५) | wickets2 = माही माधवन २/११ (२ षटके) | result = अमेरिकेने ४४ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531151.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = पूजा गणेश (अमेरिका) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = सायनवी कंबलापल्ली (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १९ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १०९/८ (२० षटके) | runs1 = [[जिझेल इशिम्वे]] ३४ (३१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा ३/८ (४ षटके) | score2 = ६८ (१९.३ षटके) | runs2 = सुसान स्टीफन २० (२९) | wickets2 = बेलिस मुरेकाटेटे ३/६ (३.३ षटके) | result = ऱ्वांडाने ४१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531152.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मारी बिमेन्यिमाना (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = १९ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = ११२/८ (२० षटके) | runs1 = [[पूजा महतो]] ४८[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = एमिलिया बार्टराम ३/२१ (३ षटके) | score2 = ६२ (१८.४ षटके) | runs2 = चतुरिका महामलगे २२[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = [[रुबिना छेत्री]] ४/४ (२.४ षटके) | result = नेपाळने ५० धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531153.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[रुबिना छेत्री]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = १२७/४ (२० षटके) | runs1 = [[जिझेल इशिम्वे]] ४२ (३४) | wickets1 = तरन्नुम चोप्रा २/५ (२ षटके) | score2 = १२६/५ (२० षटके) | runs2 = गार्गी भोगले ३५[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = [[हेन्रिएट इशिम्वे]] २/२० (४ षटके) | result = ऱ्वांडाने १ धावेने सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531154.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[जिझेल इशिम्वे]] (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = ११४/६ (२० षटके) | runs1 = नसीमना नाविका ३६ (३९) | wickets1 = पसिंदी कननकेगे १/१२ (२ षटके) | score2 = ११५/६ (१९.३ षटके) | runs2 = इलेनिया सिम्स ६१[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा २/१३ (४ षटके) | result = इटलीने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531155.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = इलेनिया सिम्स (इटली) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २२ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ८८ (१९.४ षटके) | runs1 = ॲलिस इकुझ्वे १७ (३१) | wickets1 = रचना चौधरी ३/१२ (३ षटके) | score2 = ८९/८ (१९.४ षटके) | runs2 = [[समझाना खडका]] ४८ (४२) | wickets2 = जिओव्हॅनिस उवासे ३/१४ (४ षटके) | result = नेपाळने २ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531156.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[समझाना खडका]] (नेपाळ) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २२ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १५३/६ (२० षटके) | runs1 = चेतना पागिड्याला ८१[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा २/१५ (४ षटके) | score2 = १०० (२० षटके) | runs2 = [[सेलिना सोलमन]] ४० (४०) | wickets2 = अदितिबा चुडासामा ४/१५ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ५३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531157.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = चेतना पागिड्याला (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९७/५ (२० षटके) | runs1 = व्हॅलेंटा लंगियातू ४२ (५०) | wickets1 = रिया शर्मा २/११ (४ षटके) | score2 = ७५ (१५.३ षटके) | runs2 = [[समझाना खडका]] २४ (१९) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा ३/११ (३.३ षटके) | result = व्हानुआतूने २२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531158.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = नसीमना नाविका (व्हानुआतू) | toss = व्हानुआतूने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = १४६/६ (२० षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] ५२ (५३) | wickets1 = थिलिनी फर्नांडो ४/२४ (४ षटके) | score2 = ७४ (१६ षटके) | runs2 = एम्मा मूर २७ (३१) | wickets2 = माही माधवन २/८ (२ षटके) | result = अमेरिकेने ७२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531159.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = निखार दोशी (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १३३/५ (२० षटके) | runs1 = मर्वेइले उवासे ६० (४३) | wickets1 = [[सेलिना सोलमन]] २/२० (४ षटके) | score2 = १३०/३ (२० षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू ७१[[नाबाद|*]] (६३) | wickets2 = रोझिन इरेरा १/१७ (३ षटके) | result = ऱ्वांडाने ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531160.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मर्वेइले उवासे (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = ८६/६ (२० षटके) | runs1 = रुबी पोद्दार ५१[[नाबाद|*]] (५१) | wickets1 = माही माधवन २/१६ (४ षटके) | score2 = ८९/३ (११.५ षटके) | runs2 = [[इशानी वाघेला]] ३५[[नाबाद|*]] (२९) | wickets2 = [[पूजा महतो]] १/९ (१ षटक) | result = अमेरिकेने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531161.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = १२३/७ (२० षटके) | runs1 = इलेनिया सिम्स ३७ (३९) | wickets1 = रोझिन इरेरा २/१७ (४ षटके) | score2 = १२६/४ (१९.३ षटके) | runs2 = फॅनी उतागुशिमानिंदे ३६ (३०) | wickets2 = एम्मा मूर १/१२ (२ षटके) | result = ऱ्वांडाने ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531162.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = फॅनी उतागुशिमानिंदे (ऱ्वांडा) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १६२/४ (२० षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] ५४ (४१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा २/२५ (४ षटके) | score2 = ९०/८ (२० षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू २५ (२१) | wickets2 = लेखा शेट्टी ४/१६ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ७२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531163.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[इंदू बर्मा]] ३३[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = [[हेन्रिएट इशिम्वे]] ३/२० (४ षटके) | score2 = ६५ (१७.४ षटके) | runs2 = मारी बिमेन्यिमाना १९ (२७) | wickets2 = मनीषा उपाध्याय ३/१० (४ षटके) | result = नेपाळने ३८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531164.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मनीषा उपाध्याय (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = १५३/२ (२० षटके) | runs1 = सुसान स्टीफन ५१ (४२) | wickets1 = इलेनिया सिम्स २/३० (४ षटके) | score2 = ९६/४ (११.५ षटके) | runs2 = एमिलिया बार्टराम ५४[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा ३/२१ (३ षटके) | result = इटलीने ८ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531165.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = एमिलिया बार्टराम (इटली) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = ३० एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = ९९/८ (२० षटके) | runs1 = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस ४९ (५६) | wickets1 = सायनवी कंबलापल्ली २/१२ (४ षटके) | score2 = १०१/१ (१६.१ षटके) | runs2 = सायनवी कंबलापल्ली ५२[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = थिलिनी फर्नांडो १/७ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531166.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = सायनवी कंबलापल्ली (अमेरिका) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = ३० एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १३२/३ (२० षटके) | runs1 = [[समझाना खडका]] ५२ (५१) | wickets1 = नसीमना नाविका १/२१ (४ षटके) | score2 = ४९ (१६.४ षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू १४ (१९) | wickets2 = [[कविता कुंवर]] ६/५ (३.४ षटके) | result = नेपाळने ८३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531167.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) हिने महिला टी२०आ क्रिकेटमध्ये प्रथमच पाच बळी आणि हॅटट्रिक घेतली.<ref>{{cite web |url=https://risingnepaldaily.com/news/79547 |title=Kunwar's record six-for powers Nepal past Vanuatu |work=The Rising Nepal |access-date=१ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web |author=Nischal Tiwari |url=https://www.cricnepal.com/kabita-kunwars-hat-trick-and-six-for-boost-nepals-runner-up-hopes-in-rwanda |title=Kabita Kunwar's hat-trick and six-for boost Nepal's runner-up hopes in Rwanda |work=Cricnepal |date=३० एप्रिल २०२६ |access-date=१ मे २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = ६२/४ (१५.३ षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] २९ (४५) | wickets1 = रोझिन इरेरा ३/१६ (४ षटके) | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना निकालाविना राहिला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531168.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = अपर्णा गुरुमूर्ती (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ३६/६ (७ षटके) | runs1 = एमिलिया बार्टराम १४ (१४) | wickets1 = मनीषा उपाध्याय ३/१० (२ षटके) | score2 = ४०/२ (३.३ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] १३ (६) | wickets2 = एम्मा मूर १/१६ (१ षटक) | result = नेपाळने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531169.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मनीषा उपाध्याय (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे सामना प्रति संघ ७ षटकांचा करण्यात आला. | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसीवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ऱ्वांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] a756ptsv4xm7vctarh8hkb59bq1pbgd 2704080 2704030 2026-08-20T21:18:56Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी]] वरुन [[२०२६ महिला चॅलेंज चषक]] ला हलविला 2704030 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी | image = | imagesize = | caption = | fromdate = १८ एप्रिल | todate = १ मे २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] | host = {{flag|ऱ्वांडा}} | champions = {{crw|USA}} | count = १ | runners-up = {{crw|NEP}} | participants = ५ | matches = २० | most runs = {{crwicon|USA}} चेतना पागिड्याला (२६१) | most wickets = {{crwicon|NEP}} [[कविता कुंवर]] (१५)<br/>{{crwicon|VAN}} व्हॅनेसा विरा (१५) | website = [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसी] }} '''२०२६ आयसीसी महिला चॅलेंज ट्रॉफी''' ही '''महिला चॅलेंज ट्रॉफी'''ची पहिली आवृत्ती होती. ही महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा १८ एप्रिल ते १ मे २०२६ दरम्यान किगाली, [[ऱ्वांडा]] येथे आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34632/sports/cricket/kigali-to-host-icc-women-challenge-trophy |title=Kigali to host ICC women challenge trophy |work=The New Times |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="inaugural">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rwanda-to-host-inaugural-icc-women-s-challenge-trophy-from-april-18-1532331 |title=Rwanda to host inaugural ICC Women's Challenge Trophy from April 18 |work=ESPNcricinfo |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ही स्पर्धा महिला क्रिकेटला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि जगभरातील सहभाग वाढवण्यासाठी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेच्या (आयसीसी) धोरणाचा भाग होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-launches-new-global-tournament-to-promote-and-expand-women-s-cricket-around-the-world |title=ICC launches new global tournament to promote and expand Women's Cricket around the world |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१५ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> चॅलेंज ट्रॉफी ही आयसीसीच्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|असोसिएट सदस्यांसाठी]] असलेल्या तीन-स्तरीय प्रणालीचा भाग होती आणि नोव्हेंबर २०२५ मध्ये पहिली आवृत्ती झालेल्या [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक|महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषका]]च्या खालच्या स्तरावर होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-emerging-nations-trophy-2025/news/thailand-win-the-icc-women-s-emerging-nations-trophy-2025 |title=Thailand win the ICC Women's Emerging Nations Trophy 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=३० नोव्हेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/icc-womens-challenge-trophy-2026/ |title=Rwanda Cricket to host inaugural edition of ICC Women’s Challenge Trophy in 2026 |work=Czasportz |access-date=१३ एप्रिल २०२६}}</ref> या स्पर्धेत आयसीसीच्या पाचही विभागांमधून प्रत्येकी एक संघ सहभागी झाला. हे संघ [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|२०२६ महिला टी२० विश्वचषकाच्या प्रादेशिक पात्रता स्पर्धांमध्ये]] सर्वोच्च स्थान मिळवणारे आणि [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्रे चषक]] स्पर्धेत सहभागी न झालेले संघ होते.<ref name="inaugural" /> पात्र ठरलेले संघ [[इटली राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|इटली]] (युरोप), [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळ]] (आशिया), [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऱ्वांडा]] (आफ्रिका), [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिका]] (अमेरिका विभाग) आणि [[व्हानुआतू राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|व्हानुआतू]] (पूर्व आशिया-पॅसिफिक) हे होते.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34951/sports/cricket/win-or-lose-icc-womens-challenge-trophy-will-not-leave-rwandas-cricket-landscape-the-same |title=Win or lose, ICC Women's Challenge Trophy will not leave Rwanda's cricket landscape the same |work=The New Times |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.vu/post/vanuatu-women-set-for-opening-clash-at-icc-women-s-challenge-trophy |title=Vanuatu Women Set for Opening Clash at ICC Women's Challenge Trophy |work=Vanuatu Cricket Association |access-date=१७ एप्रिल २०२६}}</ref> इटलीने प्रथमच युरोपबाहेर आयसीसी स्पर्धेत सहभाग घेतला.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34894/sports/cricket/italy-women-discover-a-new-cricket-challenge-in-kigali |title=Italy women discover a new cricket challenge in Kigali |work=The New Times |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> [[अमेरिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|अमेरिकेने]] ८ सामन्यांपैकी ६ सामने जिंकून आणि १ सामना निकालाविना राहिल्यामुळे १३ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवत स्पर्धेच्या पहिल्या आवृत्तीचे विजेतेपद पटकावले,<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026/news/dominant-usa-seal-inaugural-challenge-trophy-title |title=Dominant USA seal inaugural Challenge Trophy title |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |access-date=१ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/35290/sports/cricket/usa-beat-italy-to-win-icc-womens-challenge-trophy-in-kigali |title=USA beat Italy to win ICC Women’s Challenge Trophy in Kigali |work=The New Times |access-date=१ मे २०२६}}</ref> तर [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेपाळने]] ८ सामन्यांपैकी ५ सामने जिंकून १० गुणांसह दुसरे स्थान मिळवत उपविजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://ekantipur.com/sports/2026/05/01/en/nepal-runner-up-in-womens-challenge-trophy-47-54.html |title=Nepal runner-up in Women's Challenge Trophy |work=Ekantipur |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hamrokhelkud.com/cricket/172145.html |title=इटालीलाई हराउँदै नेपाल दोस्रो |trans-title=इटलीला पराभूत करून नेपाळ दुसऱ्या स्थानावर |work=Hamro Khelkud |date=१ मे २०२६ |access-date=२ मे २०२६ |language=ne}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|ITA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/86937-italy-women-announce-squad-for-icc-womens-t20i-challenge-trophy-2026-emilia-bartram-leads.html |title=Italy Women Announce Squad for ICC Women’s T20I Challenge Trophy 2026; Emilia Bartram Leads |work=Female Cricket |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|NEP}}<ref>{{cite web|url=https://kathmandupost.com/sports/2026/04/15/nepal-eyes-title-as-women-s-team-heads-to-rwanda-for-t20i-challenge-trophy |title=Nepal eye title as women's team heads to Rwanda for T20I Challenge Trophy |work=The Kathmandu Post |access-date=१५ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|RWA}}<ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/87129-rwanda-name-squad-for-icc-womens-challenge-trophy-2026-diane-bimenyimana-to-lead.html |title=Rwanda Name Squad for ICC Women’s Challenge Trophy 2026; Diane Bimenyimana to Lead |work=Female Cricket |access-date=१८ एप्रिल २०२६}}</ref> ! {{crw|USA}} ! {{crw|VAN}} |- |valign=top| * एमिलिया बार्टराम ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * हिमांशी दलुवत्ता * इशारा जयमान्ने ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पसिंदी कननकेगे * ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस * चतुरिका महामलगे * सदली मलवत्ता * एम्मा मूर * दिलाइशा नानायकारा * कुमुदू पेड्रिक * अमाया राजपक्षा * मेथनारा रत्नायके ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * इलेनिया सिम्स * सोनिया टोफोलेट्टो |valign=top| * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[पूजा महतो]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * सुमन बिस्त * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * [[कविता जोशी]] * अनु कडायत * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * रुबी पोद्दार ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[बिंदू रावल]] * रिया शर्मा * [[रोमा थापा]] * मनीषा उपाध्याय |valign=top| * मारी बिमेन्यिमाना ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * ॲलिस इकुझ्वे * फ्लोरा इराकोझे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रोझिन इरेरा * [[जिझेल इशिम्वे]] * [[हेन्रिएट इशिम्वे]] * बेलिस मुरेकाटेटे * शाकिला नियोमुहोझा * रोझेट शिम्वामाना * क्लॅरिस उमुतोनिवासे * फॅनी उतागुशिमानिंदे * जिओव्हॅनिस उवासे * मर्वेइले उवासे ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * रूथ उविमाना |valign=top| * अदितिबा चुडासामा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जिवना अरास * [[गार्गी भोगले]] * तरन्नुम चोप्रा * निखार दोशी * पूजा गणेश ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अपर्णा गुरुमूर्ती * सायनवी कंबलापल्ली * माही माधवन * चेतना पागिड्याला * चेतना प्रसाद * लेखा शेट्टी * रितू सिंग * [[सुहानी थडानी]] * [[इशानी वाघेला]] |valign=top| * रॅचेल अँड्र्यू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * अलविना चिलिया ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * गिलियन चिलिया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मेलिसा फारे * ॲना ग्रिफिन * नतालिया काकोर * व्हॅलेंटा लंगियातू * नसीमना नाविका * रायलिन ओवा * [[सेलिना सोलमन]] * सुसान स्टीफन * माहिना तारिमियाला ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅसेलिन थॉम्पसन * व्हॅनेसा विरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! निकाल |- style="background:gold;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|USA}} || ८ || ६ || १ || १ || '''१३''' || +२.३५३ || '''विजेता''' |- style="background:silver;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|NEP}} || ८ || ५ || ३ || ० || '''१०''' || +०.६१५ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|RWA}} || ८ || ४ || ३ || १ || '''९''' || −०.०४८ || |- | ४ || style="text-align:left;" | {{crw|ITA}} || ८ || ३ || ५ || ० || '''६''' || −१.२३१ || |- | ५ || style="text-align:left;" | {{crw|VAN}} || ८ || १ || ७ || ० || '''२''' || −१.५९५ || |} <small>स्रोत: [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142/points-table-standings ईएसपीएनक्रिकइन्फो]</small> ==सामने== {{hatnote|सर्व वेळा मध्य आफ्रिकन वेळेनुसार ([[यूटीसी+०२:००]]) आहेत.}} {{Single-innings cricket match | date = १८ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = ७२/१ (११ षटके) | runs1 = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस ४५[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = रूथ उविमाना १/१२ (२ षटके) | score2 = ५०/४ (७ षटके) | runs2 = मर्वेइले उवासे १२[[नाबाद|*]] (१०) | wickets2 = इलेनिया सिम्स २/११ (२ षटके) | result = इटलीने १६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531150.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस (इटली) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे ऱ्वांडाला ७ षटकांत ६७ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/34991/sports/cricket/italy-upset-rwanda-in-rain-soaked-icc-womens-challenge-trophy-opener |title=Italy upset Rwanda in rain-soaked ICC Women’s Challenge Trophy opener |work=The New Times |date=१८ एप्रिल २०२६ |access-date=१ मे २०२६}}</ref> | notes = रूथ उविमाना (ऱ्वांडा) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १८ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२३/६ (२० षटके) | runs1 = पूजा गणेश ४७ (४९) | wickets1 = मनीषा उपाध्याय २/१८ (४ षटके) | score2 = ७९/९ (२० षटके) | runs2 = [[बिंदू रावल]] २७ (४५) | wickets2 = माही माधवन २/११ (२ षटके) | result = अमेरिकेने ४४ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531151.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = पूजा गणेश (अमेरिका) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = सायनवी कंबलापल्ली (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १९ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १०९/८ (२० षटके) | runs1 = [[जिझेल इशिम्वे]] ३४ (३१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा ३/८ (४ षटके) | score2 = ६८ (१९.३ षटके) | runs2 = सुसान स्टीफन २० (२९) | wickets2 = बेलिस मुरेकाटेटे ३/६ (३.३ षटके) | result = ऱ्वांडाने ४१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531152.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मारी बिमेन्यिमाना (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = १९ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = ११२/८ (२० षटके) | runs1 = [[पूजा महतो]] ४८[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = एमिलिया बार्टराम ३/२१ (३ षटके) | score2 = ६२ (१८.४ षटके) | runs2 = चतुरिका महामलगे २२[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = [[रुबिना छेत्री]] ४/४ (२.४ षटके) | result = नेपाळने ५० धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531153.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[रुबिना छेत्री]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = १२७/४ (२० षटके) | runs1 = [[जिझेल इशिम्वे]] ४२ (३४) | wickets1 = तरन्नुम चोप्रा २/५ (२ षटके) | score2 = १२६/५ (२० षटके) | runs2 = गार्गी भोगले ३५[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = [[हेन्रिएट इशिम्वे]] २/२० (४ षटके) | result = ऱ्वांडाने १ धावेने सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531154.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[जिझेल इशिम्वे]] (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = ११४/६ (२० षटके) | runs1 = नसीमना नाविका ३६ (३९) | wickets1 = पसिंदी कननकेगे १/१२ (२ षटके) | score2 = ११५/६ (१९.३ षटके) | runs2 = इलेनिया सिम्स ६१[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा २/१३ (४ षटके) | result = इटलीने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531155.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = इलेनिया सिम्स (इटली) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २२ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ८८ (१९.४ षटके) | runs1 = ॲलिस इकुझ्वे १७ (३१) | wickets1 = रचना चौधरी ३/१२ (३ षटके) | score2 = ८९/८ (१९.४ षटके) | runs2 = [[समझाना खडका]] ४८ (४२) | wickets2 = जिओव्हॅनिस उवासे ३/१४ (४ षटके) | result = नेपाळने २ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531156.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[समझाना खडका]] (नेपाळ) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २२ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १५३/६ (२० षटके) | runs1 = चेतना पागिड्याला ८१[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा २/१५ (४ षटके) | score2 = १०० (२० षटके) | runs2 = [[सेलिना सोलमन]] ४० (४०) | wickets2 = अदितिबा चुडासामा ४/१५ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ५३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531157.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = चेतना पागिड्याला (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९७/५ (२० षटके) | runs1 = व्हॅलेंटा लंगियातू ४२ (५०) | wickets1 = रिया शर्मा २/११ (४ षटके) | score2 = ७५ (१५.३ षटके) | runs2 = [[समझाना खडका]] २४ (१९) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा ३/११ (३.३ षटके) | result = व्हानुआतूने २२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531158.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = नसीमना नाविका (व्हानुआतू) | toss = व्हानुआतूने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = १४६/६ (२० षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] ५२ (५३) | wickets1 = थिलिनी फर्नांडो ४/२४ (४ षटके) | score2 = ७४ (१६ षटके) | runs2 = एम्मा मूर २७ (३१) | wickets2 = माही माधवन २/८ (२ षटके) | result = अमेरिकेने ७२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531159.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = निखार दोशी (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|RWA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १३३/५ (२० षटके) | runs1 = मर्वेइले उवासे ६० (४३) | wickets1 = [[सेलिना सोलमन]] २/२० (४ षटके) | score2 = १३०/३ (२० षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू ७१[[नाबाद|*]] (६३) | wickets2 = रोझिन इरेरा १/१७ (३ षटके) | result = ऱ्वांडाने ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531160.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मर्वेइले उवासे (ऱ्वांडा) | toss = ऱ्वांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = ८६/६ (२० षटके) | runs1 = रुबी पोद्दार ५१[[नाबाद|*]] (५१) | wickets1 = माही माधवन २/१६ (४ षटके) | score2 = ८९/३ (११.५ षटके) | runs2 = [[इशानी वाघेला]] ३५[[नाबाद|*]] (२९) | wickets2 = [[पूजा महतो]] १/९ (१ षटक) | result = अमेरिकेने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531161.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = १२३/७ (२० षटके) | runs1 = इलेनिया सिम्स ३७ (३९) | wickets1 = रोझिन इरेरा २/१७ (४ षटके) | score2 = १२६/४ (१९.३ षटके) | runs2 = फॅनी उतागुशिमानिंदे ३६ (३०) | wickets2 = एम्मा मूर १/१२ (२ षटके) | result = ऱ्वांडाने ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531162.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = फॅनी उतागुशिमानिंदे (ऱ्वांडा) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १६२/४ (२० षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] ५४ (४१) | wickets1 = व्हॅनेसा विरा २/२५ (४ षटके) | score2 = ९०/८ (२० षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू २५ (२१) | wickets2 = लेखा शेट्टी ४/१६ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ७२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531163.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = [[इशानी वाघेला]] (अमेरिका) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[इंदू बर्मा]] ३३[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = [[हेन्रिएट इशिम्वे]] ३/२० (४ षटके) | score2 = ६५ (१७.४ षटके) | runs2 = मारी बिमेन्यिमाना १९ (२७) | wickets2 = मनीषा उपाध्याय ३/१० (४ षटके) | result = नेपाळने ३८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531164.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मनीषा उपाध्याय (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|ITA}} | score1 = १५३/२ (२० षटके) | runs1 = सुसान स्टीफन ५१ (४२) | wickets1 = इलेनिया सिम्स २/३० (४ षटके) | score2 = ९६/४ (११.५ षटके) | runs2 = एमिलिया बार्टराम ५४[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = व्हॅनेसा विरा ३/२१ (३ षटके) | result = इटलीने ८ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531165.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = एमिलिया बार्टराम (इटली) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = ३० एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = ९९/८ (२० षटके) | runs1 = ॲलेक्सिया कोंटोपिराकिस ४९ (५६) | wickets1 = सायनवी कंबलापल्ली २/१२ (४ षटके) | score2 = १०१/१ (१६.१ षटके) | runs2 = सायनवी कंबलापल्ली ५२[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = थिलिनी फर्नांडो १/७ (४ षटके) | result = अमेरिकेने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531166.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) | motm = सायनवी कंबलापल्ली (अमेरिका) | toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = ३० एप्रिल २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NEP}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १३२/३ (२० षटके) | runs1 = [[समझाना खडका]] ५२ (५१) | wickets1 = नसीमना नाविका १/२१ (४ षटके) | score2 = ४९ (१६.४ षटके) | runs2 = व्हॅलेंटा लंगियातू १४ (१९) | wickets2 = [[कविता कुंवर]] ६/५ (३.४ षटके) | result = नेपाळने ८३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531167.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) हिने महिला टी२०आ क्रिकेटमध्ये प्रथमच पाच बळी आणि हॅटट्रिक घेतली.<ref>{{cite web |url=https://risingnepaldaily.com/news/79547 |title=Kunwar's record six-for powers Nepal past Vanuatu |work=The Rising Nepal |access-date=१ मे २०२६}}</ref><ref>{{cite web |author=Nischal Tiwari |url=https://www.cricnepal.com/kabita-kunwars-hat-trick-and-six-for-boost-nepals-runner-up-hopes-in-rwanda |title=Kabita Kunwar's hat-trick and six-for boost Nepal's runner-up hopes in Rwanda |work=Cricnepal |date=३० एप्रिल २०२६ |access-date=१ मे २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = ०९:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|RWA}} | score1 = ६२/४ (१५.३ षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] २९ (४५) | wickets1 = रोझिन इरेरा ३/१६ (४ षटके) | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना निकालाविना राहिला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531168.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = रवी अंगारा (बोत्स्वाना) आणि डेव्हिड ओधिआम्बो (केनिया) | motm = | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = अपर्णा गुरुमूर्ती (अमेरिका) हिने महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|ITA}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ३६/६ (७ षटके) | runs1 = एमिलिया बार्टराम १४ (१४) | wickets1 = मनीषा उपाध्याय ३/१० (२ षटके) | score2 = ४०/२ (३.३ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] १३ (६) | wickets2 = एम्मा मूर १/१६ (१ षटक) | result = नेपाळने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531169.html धावफलक] | venue = [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी मैदान]], [[किगाली]] | umpires = फॉर्स्टर मुतिझ्वा (झिम्बाब्वे) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झिम्बाब्वे) | motm = मनीषा उपाध्याय (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = पावसामुळे सामना प्रति संघ ७ षटकांचा करण्यात आला. | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026 आयसीसीवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ऱ्वांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] a756ptsv4xm7vctarh8hkb59bq1pbgd 0 383052 2704136 2703991 2026-08-21T04:36:43Z Nitin.kunjir 4684 /* संदर्भयादी */ 2704136 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अंश पटेल]] * [[अनूप चिमा]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहीद शिर्झाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[मोहम्मद अली खान]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] a3lnu9n62bbye6g0bw74c1ucvzx3di4 2704137 2704136 2026-08-21T04:38:22Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2704137 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[अनूप चिमा]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहीद शिर्झाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[मोहम्मद अली खान]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] c9y5zh4kyayuvk4c9u2gk9job699mk7 2704139 2704137 2026-08-21T05:29:44Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2704139 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[अनूप चिमा]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहीद शिर्झाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[मोहम्मद अली खान]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] 2gi3tw21j65mes7rdna9rovvp5pk3cy 2704161 2704139 2026-08-21T07:15:34Z Nitin.kunjir 4684 2704161 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहीद शिर्झाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] tgni0jioiyp21oy7p94uwvyk0y5gitd 2704173 2704161 2026-08-21T08:01:11Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2704173 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहीद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] r904m5s935zqbthtoaap5qh1o9i7gkn 2704179 2704173 2026-08-21T08:14:41Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2704179 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहिद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] c0gasy5q7vtefzwff4z8n3iyu0lomh7 2704181 2704179 2026-08-21T08:24:48Z Nitin.kunjir 4684 /* लीग २ मालिका */ 2704181 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहिद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} ====१ला आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====२रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====३रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८१/७ (५० षटके) | runs1 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ११२ (१४०) | wickets1 = [[झाहीद शिर्झाद]] ३/५५ (१० षटके) | score2 = २७२ (४९.२ षटके) | runs2 = [[युवराज समरा]] ७८ (६५) | wickets2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/४३ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड ९ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[फिनले मॅकक्रेथ]] (स्कॉ) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | notes = [[मीत पटेल]] (कॅ) आणि [[झैनुल्ला एहसान]] (स्कॉ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * [[फिनले मॅकक्रेथ]]ने (स्कॉ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cj03nemd6p7o |trans-title= कॅनडाचा नऊ धावांनी पराभव करून स्कॉटलंडची विश्वचषक पात्रता फेरीत धडक.|title=Scotland beat Canada by nine runs to reach World Cup qualifier |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====४था आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २३१/८ (४० षटके) | runs1 = [[अदीब उस्मानी]] ११६ (१२६) | wickets1 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/३० (८ षटके) | score2 = २३५/९ (३९.५ षटके) | runs2 = [[मॅथ्यू क्रॉस]] ६६ (५१) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/४७ (८ षटके) | result = स्कॉटलंड १ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[मॅथ्यू क्रॉस]] (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = पावसामुळे सामना दोन्ही बाजूंसाठी प्रत्येकी ४० षटकांचा करण्यात आला. | notes = [[मुहम्मद आरफान]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[अदीब उस्मानी]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकवले.<ref>{{cite web |last= रॅडली |first=पॉल|date=१० ऑगस्ट 2026 |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2026/08/10/scotland-break-uae-hearts-as-adeeb-usmani-century-goes-in-vain/ |trans-title=|title= अदीब उस्मानीचे शतक व्यर्थ; स्कॉटलंडने केली यूएईच्या चाहत्यांची निराशा |work= द नॅशनल (अबू धाबी) |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====५वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८२/६ (५० षटके) | runs1 = [[राहुल चोप्रा]] १२७[[नाबाद|*]] (११८) | wickets1 = [[कलीम सना]] ३/३९ (१० षटके) | score2 = १८५ (३३.४ षटके) | runs2 = [[ॲरन जॉन्सन]] ७० (७३) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/३६ (७ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | motm = [[राहुल चोप्रा]] (युएई) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = | notes = [[अनूप चिमा]] आणि [[मोहम्मद अली खान]] (कॅ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. }} ====६वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = १३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = ३४७/७ (५० षटके) | runs1 = [[रिची बेरिंग्टन]] १२० (१०३) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद ४/६० (१० षटके) | score2 = १७७ (३५ षटके) | runs2 = [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] ४२ (६८) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन ६/५२ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड १७० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.. * लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पहिल्यांदा पाच बळी घेतले. }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] ql1ckpka65njj10g791gte3f1022fez 2704182 2704181 2026-08-21T08:25:30Z Nitin.kunjir 4684 /* ६वा आं.ए.दि. सामना */ 2704182 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहिद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} ====१ला आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====२रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====३रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८१/७ (५० षटके) | runs1 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ११२ (१४०) | wickets1 = [[झाहीद शिर्झाद]] ३/५५ (१० षटके) | score2 = २७२ (४९.२ षटके) | runs2 = [[युवराज समरा]] ७८ (६५) | wickets2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/४३ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड ९ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[फिनले मॅकक्रेथ]] (स्कॉ) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | notes = [[मीत पटेल]] (कॅ) आणि [[झैनुल्ला एहसान]] (स्कॉ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * [[फिनले मॅकक्रेथ]]ने (स्कॉ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cj03nemd6p7o |trans-title= कॅनडाचा नऊ धावांनी पराभव करून स्कॉटलंडची विश्वचषक पात्रता फेरीत धडक.|title=Scotland beat Canada by nine runs to reach World Cup qualifier |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====४था आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २३१/८ (४० षटके) | runs1 = [[अदीब उस्मानी]] ११६ (१२६) | wickets1 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/३० (८ षटके) | score2 = २३५/९ (३९.५ षटके) | runs2 = [[मॅथ्यू क्रॉस]] ६६ (५१) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/४७ (८ षटके) | result = स्कॉटलंड १ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[मॅथ्यू क्रॉस]] (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = पावसामुळे सामना दोन्ही बाजूंसाठी प्रत्येकी ४० षटकांचा करण्यात आला. | notes = [[मुहम्मद आरफान]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[अदीब उस्मानी]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकवले.<ref>{{cite web |last= रॅडली |first=पॉल|date=१० ऑगस्ट 2026 |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2026/08/10/scotland-break-uae-hearts-as-adeeb-usmani-century-goes-in-vain/ |trans-title=|title= अदीब उस्मानीचे शतक व्यर्थ; स्कॉटलंडने केली यूएईच्या चाहत्यांची निराशा |work= द नॅशनल (अबू धाबी) |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====५वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८२/६ (५० षटके) | runs1 = [[राहुल चोप्रा]] १२७[[नाबाद|*]] (११८) | wickets1 = [[कलीम सना]] ३/३९ (१० षटके) | score2 = १८५ (३३.४ षटके) | runs2 = [[ॲरन जॉन्सन]] ७० (७३) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/३६ (७ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | motm = [[राहुल चोप्रा]] (युएई) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = | notes = [[अनूप चिमा]] आणि [[मोहम्मद अली खान]] (कॅ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. }} ====६वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = १३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = ३४७/७ (५० षटके) | runs1 = [[रिची बेरिंग्टन]] १२० (१०३) | wickets1 = [[झाहिद शिरझाद]] ४/६० (१० षटके) | score2 = १७७ (३५ षटके) | runs2 = [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] ४२ (६८) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन ६/५२ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड १७० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.. * लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पहिल्यांदा पाच बळी घेतले. }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] 1ydcvkcc8k89t718ezcrypv39dh715u 2704184 2704182 2026-08-21T08:27:04Z Nitin.kunjir 4684 /* ५वा आं.ए.दि. सामना */ 2704184 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका | image = ICC Men's CWC League 2 logo (Round-21).svg | image_size = 250px | caption = '''Round 21''' | partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] | date = ३ – १३ ऑगस्ट २०२६ | place = स्कॉटलंड | team1 = {{cr|CAN}} | team2 = {{cr|SCO}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[साद बिन झफर]] | captain2 = [[रिची बेरिंग्टन]] | captain3 = [[हरप्रीत सिंग]] | runs1 = [[युवराज समरा]] (९८) | runs2 = [[रिची बेरिंग्टन]] (१८८) | runs3 = [[अदीब उस्मानी]] (१२८) | wickets1 = झाहीद शिर्झाद (९) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन (६) | wickets3 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] (६) | previous = [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका| नेदरलँड्स २०२६]] | next = [[२०२६ ओमान तिरंगी मालिका| ओमान २०२६]] }} '''२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] स्पर्धेची २१ वी फेरी होती, जी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]मध्ये खेळली गेली. ही [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]], [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी मालिका होती.<ref>{{cite web |date=२२ जून २०२६|url=https://czarsportzauto.com/scotland-canada-uae-cwc-league-2-odi-tri-series-2026/ |trans-title= क्रिकेट स्कॉटलंड ऑगस्ट २०२६ मध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यासह एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=Cricket Scotland to host Canada and UAE for ODI Tri-series in August 2026 |work=Czarsports |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cql1ekzqz2xo |trans-title=स्कॉटलंडमध्ये कॅनडा आणि संयुक्त अरब अमिराती २०२६|title=Canada & UAE in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२२ जून २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळले गेले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |trans-title=२०२७ च्या दिशेने वाटचाल: नेपाळमध्ये आठ संघांच्या क्रिकेट विश्वचषक लीग २ स्पर्धेला सुरुवात|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संयुक्त अरब अमिराती जर्सीमध्ये== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिरातीच्या क्रिकेट संघाने २७ आणि २९ जुलै २०२६ रोजी जर्सी क्रिकेट संघाविरुद्ध ५० षटकांचे दोन एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी जर्सीचा दौरा केला.<ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी क्रिकेट डीएफडीएस इंटरनॅशनल समर सिरीजसाठी नेपाळ आणि यूएईचे यजमानपद भूषवणार |title=Jersey Cricket to Host Nepal and UAE for the DFDS International Summer Series |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-to-host-nepal-and-uae-for-the-dfds-international-summer-series |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite news |date=३ जून २०२६|trans-title= जर्सी, नेपाळ आणि संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध ५० षटकांचे सामने घेणार. |title=Jersey to face Nepal and UAE in 50-over matches |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cm2p5m2emxyo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> {{Infobox cricket tour | series_name = संयुक्त अरब अमिराती संघाचा जर्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Jersey.svg | team1_name = जर्सी | team2_image = Flag of United Arab Emirates.svg | team2_name = संयुक्त अरब अमिराती | from_date = २७ | to_date = २९ जुलै २०२६ | team1_captain = [[चार्ल्स पारचर्ड]] | team2_captain = [[हरप्रीत सिंग]] | no_of_LAs = 2 | team1_LAs_won = 0 | team2_LAs_won = 2 | team1_LAs_most_runs = [[निक ग्रीनवूड]] (१११) | team2_LAs_most_runs = [[आर्यांश शर्मा]] (२१७) | team1_LAs_most_wickets = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] (४) | team2_LAs_most_wickets = [[आयान अफजल खान]] (३) }} ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|JER}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/19AEz9N5cd/ |trans-title= डीएफडीएस समर सिरीजसाठी आमचा संघ निश्चित झाला आहे, ज्यामध्ये जर्सी संघ एनसीसी ग्रेनव्हिल येथे युएईविरुद्ध दोन ५०-षटकांच्या आंतरराष्ट्रीय मैत्रीपूर्ण सामन्यांसाठी सज्ज होत आहे. |title=Our squad is locked in for the DFDS Summer Series as Jersey prepare to take on the UAE in two 50-over international friendlies at NCC Grainville |work=[[जर्सी क्रिकेट बोर्ड]] |date=२३ जुलै २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६|via=[[फेसबुक]]}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE"/> |- |valign="top"| * [[चार्ल्स पारचर्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[चार्ली ब्रेनन]] * [[जेक डनफोर्ड]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जॉन्टी जेनर]] * [[जॉर्ज रिचर्डसन]] * [[ज्युलियस सुमेरॉर]] * [[झॅक ट्राईब]] * [[टोबी ब्रिटॉन]] * [[डॅनियेल बिरेल]] * [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] * [[निक ग्रीनवूड]] * [[पॅट्रिक गौज]] * [[बेंजामिन वॉर्ड (क्रिकेट खेळाडू)|बेंजामिन वॉर्ड]] * [[विल्यम पारचर्ड]] * [[स्कॉट व्हॅन ब्रेडा]] * [[स्टॅनली नॉर्मन]] * [[हॅरिसन कार्लिऑन]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)| शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सामना १''' | date = २७ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|JER}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = ३१५/५ (५० षटके) | runs1 = [[निक ग्रीनवूड]] १०२ (९२) | wickets1 = [[ध्रुव पराशर]] १/३० (५ षटके) | score2 = ३१६/३ (४८ षटके) | runs2 = [[आर्यांश शर्मा]] १३१[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[डोमिनिक ब्लॅम्पीड]] १/१७ (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ गडी राखून विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-1st-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZY धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सामना २''' | date = २९ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|JER}} | score1 = २७६/६ (५० षटके) | runs1 = [[आर्यांश शर्मा]] ८६[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets1 = [[ज्युलियस सुमेरॉर]] ३/४९ (१० षटके) | score2 = १७९ (३८.५ षटके) | runs2 = [[स्टॅनली नॉर्मन]] ४० (७९) | wickets2 = [[आयान अफजल खान]] २/३ (२ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://crex.com/cricket-live-score/jsy-vs-uae-2nd-odi-uae-tour-of-jersey-2026-match-updates-12ZZ धावफलक] | venue = [[ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान|एनसीसी ग्रेनव्हिल]], [[सेंट सेव्हियर (जर्सी)|सेंट सेव्हियर]] | toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला }} ==सराव सामने== लीग २ मालिका सुरू होण्यापूर्वी, संयुक्त अरब अमिराती आणि कॅनडा यांनी स्कॉटलंड अ विरुद्ध सराव सामने खेळले. <ref>{{cite web |trans-title= आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सराव सामने {{!}} क्रिकेट स्कॉटलंड, २०२६|title=ICC Men's CWCL2 Warm-Up Fixtures {{!}} Cricket Scotland, 2026 |url=https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/b445ff59/R1 |work=प्लेएचक्यू|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="UAE"/> {{hidden begin |title = स्कॉटलंड अ सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = २८ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/01f28868 धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नही. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ३० जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = ३२३/६ (५० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्पूर्स]] 129 (107) | wickets1 = [[ऑली जोन्स]] 3/54 (8 षटके) | score2 = 232 (४८ षटके) | runs2 = [[मायकेल जोन्स]] 67 (78) | wickets2 = मानू सारस्वत 4/45 (9 षटके) | result = कॅनडा ९१ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/aa0cc1be धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ३१ जुलै २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO|name=स्कॉटलंड अ}} | score1 = २६६ (४९.४ षटके) | runs1 = अदीब उस्मानी ६६ (७७) | wickets1 = कॅमेरॉन ब्राउन २/२८ (५.४ षटके) | score2 = २५९ (४९.१ षटके) | runs2 = जेमी डंक ६४ (७१) | wickets2 = [[सिमरनजीत सिंग ]] ३/४१ (१० षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७ धावांनी विजयी | report = [https://www.playhq.com/uk/cricket-scotland/org/canada/cricket-scotland-2026/icc-mens-cwcl2-warm-up-fixtures/game-centre/6f109e54 धावफलक] | venue = [[लोचलँड्स पार्क]], [[आर्ब्रोथ]] | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{hidden end}} ==लीग २ मालिका== ===संघ=== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/p/1DEvJ3nhQA/ |trans-title= स्कॉटलंडमध्ये ३ ते १३ ऑगस्ट दरम्यान होणाऱ्या आयसीसी विश्वचषक लीग २ साठी कॅनडाच्या संघाची ओळख, जिथे ते स्कॉटलंड आणि युएई यांच्याशी सामना करतील. |title= Introducing Canada’s squad for the ICC CWC League 2 in Scotland, where they’ll take on Scotland and UAE from 3–13 August |work=[[क्रिकेट कॅनडा]] |date=१ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/f46052a0-825d-480d-af64-41abe37d5eef |trans-title= इहसान आणि जोन्स यांचे पुनरागमन; रॉबर्टसनला पहिल्यांदाच वरिष्ठ संघात बोलावणे |title=Ihsan and Jones Return as Robertson Gets First Senior Call Up |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२६ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref name="UAE">{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/l8rVoJX7axlnayv4Ek36 |trans-title= हरप्रीत सिंग भाटिया 'आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २' तिरंगी मालिकेत (स्कॉटलंड २०२६) यूएईचे नेतृत्व करणार.|title=Harpreet Singh Bhatia to lead UAE in ICC CWC League 2 Tri-Series – Scotland 2026 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[साद बिन झफर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनूप चिमा]] * [[अली शमशेर खान|अली खान]] * [[अंश पटेल (कॅनडाचा क्रिकेटपटू)|अंश पटेल]] * [[ॲरन जॉन्सन]] * [[कलीम सना]] * [[झाहिद शिरझाद]] * [[निकोलस किर्टन]] * [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] * [[मित पटेल]] * [[मॅथ्यू स्पूर्स]] * [[युवराज समरा]] * [[शिवम शर्मा]] * [[श्रेयस मोव्वा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हर्ष ठाकर]] |valign="top"| * [[रिची बेरिंग्टन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ऑलिव्हर डेव्हिडसन]] * [[ऑली जोन्स]] * [[जॅक जार्व्हिस]] * जॅस्पर डेव्हिडसन * [[जॉर्ज मुन्से]] * झैनुल्ला एहसान * फिनले मॅकक्रेथ * [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] * [[मायकेल इंग्लिश]] * [[मायकेल जोन्स]] * [[मार्क वॅट]] * [[मॅथ्यू क्रॉस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * लायल रॉबर्टसन * [[साफयान शरीफ]] |valign="top"| * [[हरप्रीत सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अक्षदीप नाथ]] * [[अदीब उस्मानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[आयान अफजल खान]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * [[तनिश सुरी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव पराशर]] * [[मुहम्मद आरफान]] * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * [[मुहम्मद मोहसीन]] * [[मुहम्मद शाहदाद]] * [[राहुल चोप्रा]] * [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)|शोएब खान]] * [[सिमरनजीत सिंग ]] |} ===सामने=== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} ====१ला आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====२रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ====३रा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८१/७ (५० षटके) | runs1 = [[फिनले मॅकक्रेथ]] ११२ (१४०) | wickets1 = [[झाहीद शिर्झाद]] ३/५५ (१० षटके) | score2 = २७२ (४९.२ षटके) | runs2 = [[युवराज समरा]] ७८ (६५) | wickets2 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/४३ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड ९ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[फिनले मॅकक्रेथ]] (स्कॉ) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | notes = [[मीत पटेल]] (कॅ) आणि [[झैनुल्ला एहसान]] (स्कॉ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * [[फिनले मॅकक्रेथ]]ने (स्कॉ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cj03nemd6p7o |trans-title= कॅनडाचा नऊ धावांनी पराभव करून स्कॉटलंडची विश्वचषक पात्रता फेरीत धडक.|title=Scotland beat Canada by nine runs to reach World Cup qualifier |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====४था आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = २३१/८ (४० षटके) | runs1 = [[अदीब उस्मानी]] ११६ (१२६) | wickets1 = [[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ३/३० (८ षटके) | score2 = २३५/९ (३९.५ षटके) | runs2 = [[मॅथ्यू क्रॉस]] ६६ (५१) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/४७ (८ षटके) | result = स्कॉटलंड १ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = [[मॅथ्यू क्रॉस]] (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = पावसामुळे सामना दोन्ही बाजूंसाठी प्रत्येकी ४० षटकांचा करण्यात आला. | notes = [[मुहम्मद आरफान]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. * [[अदीब उस्मानी]] (युएई) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकवले.<ref>{{cite web |last= रॅडली |first=पॉल|date=१० ऑगस्ट 2026 |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2026/08/10/scotland-break-uae-hearts-as-adeeb-usmani-century-goes-in-vain/ |trans-title=|title= अदीब उस्मानीचे शतक व्यर्थ; स्कॉटलंडने केली यूएईच्या चाहत्यांची निराशा |work= द नॅशनल (अबू धाबी) |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ====५वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|UAE}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = २८२/६ (५० षटके) | runs1 = [[राहुल चोप्रा]] १२७[[नाबाद|*]] (११८) | wickets1 = [[कलीम सना]] ३/३९ (१० षटके) | score2 = १८५ (३३.४ षटके) | runs2 = [[ॲरन जॉन्सन]] ७० (७३) | wickets2 = [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] ३/३६ (७ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९७ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = [[डेव्हिड मॅकलीन]] (स्कॉ) आणि रायन मिल्ने (स्कॉ) | motm = [[राहुल चोप्रा]] (युएई) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = | notes = [[अनूप चिमा]] आणि [[अली शमशेर खान|अली खान]] (कॅ) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. }} ====६वा आं.ए.दि. सामना ==== {{Single-innings cricket match | date = १३ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = ३४७/७ (५० षटके) | runs1 = [[रिची बेरिंग्टन]] १२० (१०३) | wickets1 = [[झाहिद शिरझाद]] ४/६० (१० षटके) | score2 = १७७ (३५ षटके) | runs2 = [[परगत सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|परगत सिंग]] ४२ (६८) | wickets2 = लायल रॉबर्टसन ६/५२ (१० षटके) | result = स्कॉटलंड १७० धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html धावफलक] | venue = [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां) | motm = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.. * लायल रॉबर्टसन (स्कॉ) ह्याने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पहिल्यांदा पाच बळी घेतले. }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग२ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:कॅनडा क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] n0caenx6xqzc6a7yqe8cafm19q5etjo 0 383058 2703997 2703979 2026-08-20T12:40:03Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)]] वरुन [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2703979 wikitext text/x-wiki मोहम्मद शोएब खान (जन्म ५ जून १९९८) हा भारतात जन्मलेला {{Cr|UAE}}चा क्रिकेटपटू आहे, जो संयुक्त अरब अमिरातीच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघासाठी उजव्या हाताने मधल्या फळीतील [[फलंदाजी|फलंदाज]] म्हणून खेळतो. ==कारकीर्द== त्याने २८ ऑक्टोबर २०२५ रोजी [[अमेरिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अमेरिकेविरुद्ध]] आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/united-arab-emirates-vs-nepal-90th-match-1507889/full-scorecard |title=संयुक्त अरब अमिराती विरुद्ध नेपाळ, दुबई येथील ९० वा सामना - आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२५ मध्ये, [[२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स]] स्पर्धेसाठी संयुक्त अरब अमिरातीच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली. या स्पर्धेत तो संघासाठी सर्वाधिक धावा करणारा दुसरा फलंदाज ठरला; यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] विरुद्ध केलेल्या ६३ धावा ही त्याची सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या होती. तसेच, १६ नोव्हेंबर २०२५ रोजी याच स्पर्धेत [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]]विरुद्ध त्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/asia-cup-rising-stars-2025-26-1509844/oman-vs-united-arab-emirates-5th-match-group-b-1509859/full-scorecard |title=यूएई विरुद्ध ओमान, ५ वा सामना (दोहा), आशिया कप रायझिंग स्टार्स |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> जानेवारी २०२६ मध्ये, [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]]स्पर्धेसाठी संयुक्त अरब अमिरातीच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली.<ref name="UAE-squad1">{{cite web|access-date=२० ऑगस्ट २०२६ |title=आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक २०२६ – मोहम्मद वसीम यूएईच्या १५ सदस्यीय संघाचे नेतृत्व करणार|url=https://emiratescricket.com/news-detail/og5m6QnXe0LGexrLjlyq |publisher=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref> या स्पर्धेत [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]] आणि [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]]विरुद्धच्या सलग डावांमध्ये त्याने दोन अर्धशतके झळकावली, ज्यापैकी कॅनडाविरुद्धच्या त्याच्या खेळीने संयुक्त अरब अमिरातीच्या विजयात महत्त्वाची भूमिका बजावली. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे == {{cricinfo|id=1508989}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] stz9la2c7tk28kuw1k5awdwg9fy5rxx 0 383059 2703999 2703977 2026-08-20T12:41:12Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2703999 wikitext text/x-wiki '''अदीब उस्मानी''' (जन्म ७ सप्टेंबर १९९७) हा भारतात जन्मलेला {{Cr|UAE}}चा क्रिकेटपटू आहे; तो उजव्या हाताने यष्टिरक्षक-फलंदाज म्हणून खेळतो. ==कारकीर्द== एप्रिल २०२६ मध्ये, [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळमध्ये होणाऱ्या २०२४-२०२६ CWC लीग २ च्या १७ व्या फेरीसाठी]] युएईच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० आणि एकदिवसीय संघांमध्ये त्याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/BErm0wMvbmyAbYAlO1nq |title=आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २ मालिका – नेपाळ २०२६ मध्ये यूएईचे नेतृत्व मोहम्मद वसीम करणार |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ एप्रिल २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याने २० एप्रिल २०२६ रोजी [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]]विरुद्ध आपल्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] कारकिर्दीची सुरुवात केली आणि पदार्पणाच्या सामन्यातच, अधिक अनुभवी असलेल्या [[आर्यांश शर्मा]]च्या ऐवजी त्याला यष्टिरक्षणाची जबाबदारी सोपवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/united-arab-emirates-in-nepal-2026-1531686/nepal-vs-united-arab-emirates-1st-t20i-1531694/full-scorecard |title=नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना (कीर्तिपूर), संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा |work=क्रिकइन्फो|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याने २५ एप्रिल २०२६ रोजी नेपाळविरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/nepal-vs-united-arab-emirates-97th-match-1531696/full-scorecard |title=नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, ९७वा सामना - कीर्तिपूर, आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ |work=क्रिकइन्फो|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेत खेळलेल्या चार सामन्यांत त्याने दोन अर्धशतके झळकावली आणि एकूण १५१ धावा करत सर्वाधिक धावा करणाऱ्या फलंदाजांच्या यादीत चौथा क्रमांक पटकावला. UAE साठी खेळलेल्या आपल्या पाचव्या एकदिवसीय सामन्यात, उस्मानीने स्कॉटलंडविरुद्ध कारकिर्दीतील पहिले आंतरराष्ट्रीय शतक ठोकले; त्याने १२६ चेंडूंमध्ये ११६ धावा केल्या.<ref>{{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2026/08/10/scotland-break-uae-hearts-as-adeeb-usmani-century-goes-in-vain/ |title=अदीब उस्मानीचे शतक व्यर्थ; स्कॉटलंडने केली यूएईच्या चाहत्यांची निराशा.|work=द नॅशनल (अबू धाबी) |date=9 August 2026 |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1532751}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] 6m6h6dln0milmj1bqotv6f6dh6zggqx 2704000 2703999 2026-08-20T12:41:18Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704000 wikitext text/x-wiki '''अदीब उस्मानी''' (जन्म ७ सप्टेंबर १९९७) हा भारतात जन्मलेला {{Cr|UAE}}चा क्रिकेटपटू आहे; तो उजव्या हाताने यष्टिरक्षक-फलंदाज म्हणून खेळतो. ==कारकीर्द== एप्रिल २०२६ मध्ये, [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळमध्ये होणाऱ्या २०२४-२०२६ CWC लीग २ च्या १७ व्या फेरीसाठी]] युएईच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० आणि एकदिवसीय संघांमध्ये त्याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/BErm0wMvbmyAbYAlO1nq |title=आयसीसी सीडब्ल्यूसी लीग २ मालिका – नेपाळ २०२६ मध्ये यूएईचे नेतृत्व मोहम्मद वसीम करणार |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |date=२४ एप्रिल २०२६|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याने २० एप्रिल २०२६ रोजी [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]]विरुद्ध आपल्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] कारकिर्दीची सुरुवात केली आणि पदार्पणाच्या सामन्यातच, अधिक अनुभवी असलेल्या [[आर्यांश शर्मा]]च्या ऐवजी त्याला यष्टिरक्षणाची जबाबदारी सोपवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/united-arab-emirates-in-nepal-2026-1531686/nepal-vs-united-arab-emirates-1st-t20i-1531694/full-scorecard |title=नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना (कीर्तिपूर), संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा |work=क्रिकइन्फो|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याने २५ एप्रिल २०२६ रोजी नेपाळविरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/nepal-vs-united-arab-emirates-97th-match-1531696/full-scorecard |title=नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, ९७वा सामना - कीर्तिपूर, आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग २ |work=क्रिकइन्फो|access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> या मालिकेत खेळलेल्या चार सामन्यांत त्याने दोन अर्धशतके झळकावली आणि एकूण १५१ धावा करत सर्वाधिक धावा करणाऱ्या फलंदाजांच्या यादीत चौथा क्रमांक पटकावला. UAE साठी खेळलेल्या आपल्या पाचव्या एकदिवसीय सामन्यात, उस्मानीने स्कॉटलंडविरुद्ध कारकिर्दीतील पहिले आंतरराष्ट्रीय शतक ठोकले; त्याने १२६ चेंडूंमध्ये ११६ धावा केल्या.<ref>{{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2026/08/10/scotland-break-uae-hearts-as-adeeb-usmani-century-goes-in-vain/ |title=अदीब उस्मानीचे शतक व्यर्थ; स्कॉटलंडने केली यूएईच्या चाहत्यांची निराशा.|work=द नॅशनल (अबू धाबी) |date=9 August 2026 |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1532751}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9vcg2j3114p1bp1codykvuj4wcau9w7 0 383061 2704001 2703986 2026-08-20T12:41:43Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704001 wikitext text/x-wiki '''स्टॅनली नॉर्मन''' (जन्म: २७ सप्टेंबर २००४) हा {{Cr|JER}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने [[गर्न्सी क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध ६ जून २०२५ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1278245}} [[वर्ग:जर्सीचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] e2xfe5eeiowkeslq99xgkdzdpzubd3i 2704002 2704001 2026-08-20T12:41:50Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704002 wikitext text/x-wiki '''स्टॅनली नॉर्मन''' (जन्म: २७ सप्टेंबर २००४) हा {{Cr|JER}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने [[गर्न्सी क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध ६ जून २०२५ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1278245}} [[वर्ग:जर्सीचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] f2x3jove7wl0wx3rtgbm58an18ta5jv 0 383062 2704049 2703990 2026-08-20T18:47:20Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704049 wikitext text/x-wiki '''अक्षदीप दीपेंद्र नाथ''' (जन्म १० मे १९९३) हा भारतात जन्मलेला क्रिकेटपटू असून {{Cr|UAE}}च्या संघाकडून खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करतो. ऑस्ट्रेलियामध्ये २०१२ पार पडलेला [[१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक, २०१२|१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] जिंकणाऱ्या [[भारत १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ]]ाचा तो उपकर्णधार होता.<ref>[http://www.espncricinfo.com/india/content/squad/570911.html भारतीय संघ - २०१२ आयसीसी १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]</ref> तसेच, त्याने भारतीय देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये उत्तर प्रदेश संघाचे प्रतिनिधित्व केले आहे. त्याने [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ]]ाकडून खेळताना [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] विरुद्ध २० एप्रिल २०२६ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] आणि २५ एप्रिल २०२६ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=500360}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] 7r62hl6tw8a02uhrod13szgyanludlw 2704050 2704049 2026-08-20T18:47:31Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704050 wikitext text/x-wiki '''अक्षदीप दीपेंद्र नाथ''' (जन्म १० मे १९९३) हा भारतात जन्मलेला क्रिकेटपटू असून {{Cr|UAE}}च्या संघाकडून खेळतो. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करतो. ऑस्ट्रेलियामध्ये २०१२ पार पडलेला [[१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक, २०१२|१९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] जिंकणाऱ्या [[भारत १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ]]ाचा तो उपकर्णधार होता.<ref>[http://www.espncricinfo.com/india/content/squad/570911.html भारतीय संघ - २०१२ आयसीसी १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]</ref> तसेच, त्याने भारतीय देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये उत्तर प्रदेश संघाचे प्रतिनिधित्व केले आहे. त्याने [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघ]]ाकडून खेळताना [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] विरुद्ध २० एप्रिल २०२६ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] आणि २५ एप्रिल २०२६ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=500360}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] h51kdtl8mekzit8ok8uz4kxe93uiz0t 3 383063 2703994 2026-08-20T12:19:28Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2703994 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Manisha zombade}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:४९, २० ऑगस्ट २०२६ (IST) g5bgg3q3dbqnh5ihtxk4i4yhxntwm1v 4 383064 2703995 2026-08-20T12:33:39Z Manisha zombade 186485 नवीन पान: डॉ. मनीषा झोंबाडे *प्रकाशित पुस्तके : १. प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) २. परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) ३. ऋणानुबंधाच्या जुळल्या... 2703995 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे *प्रकाशित पुस्तके : १. प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) २. परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) ३. ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) ४. अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ ५. राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) ६. एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) 8knvstkp5i1jixu0dqgyodve6bd1ypv 2703996 2703995 2026-08-20T12:36:43Z Manisha zombade 186485 /* */ 2703996 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. *प्रकाशित पुस्तके : १. प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) २. परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) ३. ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) ४. अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ ५. राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) ६. एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) mfaymenkm7m28t5ru7tqj8u2xdz0ckx 2704004 2703996 2026-08-20T12:42:27Z Manisha zombade 186485 /* */ 2704004 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. *प्रकाशित पुस्तके : १. प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) २. परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) ३. ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) ४. अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ ५. राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) ६. एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) srixk5abi6juu8kmvorkpjxqs60u6b0 2704005 2704004 2026-08-20T13:02:30Z Manisha zombade 186485 /* */ 2704005 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. * दत्ता शिंदे लिखित समष्टी या कवितासंग्रहाचे परीक्षण दैनिक दिलासा या वृत्तपत्रातून प्रकाशित *प्रकाशित पुस्तके : * प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) * परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) * ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) * अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ * राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) * एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) * माझा रशियाचा प्रवास अण्णाभाऊ साठे यांचे प्रवास वर्णन My Journey of Russia या नावाने इंग्रजी भाषांतर rqq968wo266qftrf4pvujvodsbzn05d 2704006 2704005 2026-08-20T13:08:08Z Manisha zombade 186485 /* */ 2704006 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. * दत्ता शिंदे लिखित समष्टी या कवितासंग्रहाचे परीक्षण दैनिक दिलासा या वृत्तपत्रातून प्रकाशित *प्रकाशित पुस्तके : * प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) * परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) * ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) * अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ * राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) * एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) * माझा रशियाचा प्रवास अण्णाभाऊ साठे यांचे प्रवास वर्णन My Journey of Russia या नावाने इंग्रजी भाषांतर b8xyph50w8flbawtul6ve25vbr4qsuq 2704007 2704006 2026-08-20T13:12:37Z Manisha zombade 186485 /* */ 2704007 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. * दत्ता शिंदे लिखित समष्टी या कवितासंग्रहाचे परीक्षण दैनिक दिलासा परभणी या वृत्तपत्रातून प्रकाशित * संपादक - प्रा. हानुमंत हांडे, संपादित अण्णा भाऊ साठे जीवन आणि साहित्य या पुस्तकाची प्रस्तावना लेखन *प्रकाशित पुस्तके : * प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) * परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) * ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) * अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ * राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) * एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) * माझा रशियाचा प्रवास अण्णाभाऊ साठे यांचे प्रवास वर्णन My Journey of Russia या नावाने इंग्रजी भाषांतर qbc1v9309egcl836im0bnjcppik5znv 2704008 2704007 2026-08-20T13:14:11Z Manisha zombade 186485 /* */ 2704008 wikitext text/x-wiki डॉ. मनीषा झोंबाडे सहा. प्राध्यापक व मराठी विभाग प्रमुख, शिवाजी महाविद्यालय मुरुड तालुका- जिल्हा लातूर. * मराठीतील परदेश जीवनचित्रणावरील प्रवासवर्णने (१९८० ते २०००) या विषयावर पीएच.डी संशोधन पूर्ण. * लष्कर मध्यवर्ती विश्वरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीदिनी लष्कर मातंग समाज, सोलापूर यांच्यातर्फे "आदर्श विद्यार्थी" म्हणून सावित्रीबाई फुले पुरस्कार २०१७-१८ ने सन्मानित. * परिवर्तनवादी बहुउद्देशीय संशोधन संस्था सोलापूर यांच्या वतीने पीएचडी पदवी संपादन केल्याबद्दल मानचिन्ह देऊन विशेष गौरव. * लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे यांचे जीवन व साहित्यिक तसेच सामाजिक कार्य या विषयाच्या अनुषंगाने अनेक संशोधन पत्रिकांचे लेखन * मराठी विषयाच्या अनेक राज्यस्तरीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * मराठी विषयाच्या अनेक आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रांमध्ये निबंध वाचक सहभाग. * आंतरराष्ट्रीय चर्चासत्रामध्ये निबंध वाचक म्हणून सहभाग. * विविध वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच साप्ताहिकांमधून " लोकशाहीर डॉ.अण्णा भाऊ साठे यांच्यावर लेखन कार्य. * दत्ता शिंदे लिखित समष्टी या कवितासंग्रहाचे परीक्षण दैनिक दिलासा परभणी या वृत्तपत्रातून प्रकाशित * संपादक - प्रा. हानुमंत हांडे, संपादित अण्णा भाऊ साठे जीवन आणि साहित्य या पुस्तकाची प्रस्तावना लेखन *प्रकाशित पुस्तके : * प्रवासवर्णन साहित्य : संकल्पना स्वरूप व व्याप्ती (२०२४) * परिवर्तनाच्या दिशा आणि लोकशाहीर डॉ. अण्णा भाऊ साठे(२०२४) * ऋणानुबंधाच्या जुळल्या इथं गाठी ( प्रवासवर्णन) * अण्णा भाऊ साठे समग्र साहित्य: एक चिंतन (संपादित ग्रंथ) २०२४ * राजश्री शाहू महाराज : सामाजिक न्यायाची भूमिका (२०२५) * एकविसाव्या शतकातील ग्रामीण साहित्य स्वरूप आणि व्याप्ती (२०२५) * माझा रशियाचा प्रवास अण्णाभाऊ साठे यांचे प्रवास वर्णन My Journey of Russia या नावाने इंग्रजी भाषांतर m232jgnew21z1nffnubqptu5ukdyd4p 0 383065 2703998 2026-08-20T12:40:04Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[शोएब खान (क्रिकेटपटू जन्म १९९८)]] वरुन [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2703998 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शोएब खान (क्रिकेट खेळाडू १९९८ जन्म)]] rcte21isq9q8ym0tx6wqiwgzf88p6sf 0 383066 2704003 2026-08-20T12:42:15Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2704003 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अक्षदीप नाथ]] q7vnlxotew12yqy43fsthu2ar6bmvct 3 383067 2704009 2026-08-20T14:44:07Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704009 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=DATTA GOTE}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:१४, २० ऑगस्ट २०२६ (IST) bffmzy2w1uii9dd0ejreuwtw3fljx3a 3 383068 2704016 2026-08-20T16:06:59Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704016 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Archana navasu Thetale}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:३६, २० ऑगस्ट २०२६ (IST) al2ge47vcobbhnnytq85kkcl1l559ex 0 383069 2704032 2026-08-20T17:11:44Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वें... 2704032 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = ३ | team1_twenty20s_won = ३ | team2_twenty20s_won = ० | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] p578t62ajvsjp6c77zg6fhc60gyc47e 2704033 2704032 2026-08-20T17:13:36Z Ganesh591 62733 2704033 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 178vqmuibyhnlgdnh8nt6y0au0d2bnn 2704034 2704033 2026-08-20T17:16:23Z Ganesh591 62733 2704034 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|CRC}}<ref name="Squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/153809/chlw-vs-crw-1st-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153820/chlw-vs-crw-2nd-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHI}}<ref name="Squads1" /><ref name="Squads2" /> |- | valign="top" | * वेंडी मोरालेस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सोफिया बोलान्योस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * दुनिया पेरेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * एस्तेफानी बार्बोझा * आना सेस्पेदेस * अमांडा बोलान्योस * येरिन मोलिना * अँजी सांचेज * जाझ्मिन मोलिना * मारिया मिरांडा * सराय लारा * मारिया सनाब्रिया * ॲशली दिआझ * टिफनी मॉन्टेरो | valign="top" | * कॅमिला वाल्देस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * व्हानेसा पावेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फ्रान्चेस्का मोया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * यारित्झा रॉड्रिगेझ * इव्होन विल्दोसॉला * सोफिया मार्दोनेस * फ्लोरेन्सिया मार्टिनेझ * मॉन्सेरात मॉन्टेरो * मारिया सालाझार * जेसिका मिरांडा * सोफिया अराया * नाताली पेरेझ |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] qvo3ejon8cbdjonxexj6jxoagb92nfx 2704035 2704034 2026-08-20T17:23:48Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704035 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|CRC}}<ref name="Squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/153809/chlw-vs-crw-1st-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153820/chlw-vs-crw-2nd-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHI}}<ref name="Squads1" /><ref name="Squads2" /> |- | valign="top" | * वेंडी मोरालेस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सोफिया बोलान्योस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * दुनिया पेरेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * एस्तेफानी बार्बोझा * आना सेस्पेदेस * अमांडा बोलान्योस * येरिन मोलिना * अँजी सांचेज * जाझ्मिन मोलिना * मारिया मिरांडा * सराय लारा * मारिया सनाब्रिया * ॲशली दिआझ * टिफनी मॉन्टेरो | valign="top" | * कॅमिला वाल्देस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * व्हानेसा पावेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फ्रान्चेस्का मोया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * यारित्झा रॉड्रिगेझ * इव्होन विल्दोसॉला * सोफिया मार्दोनेस * फ्लोरेन्सिया मार्टिनेझ * मॉन्सेरात मॉन्टेरो * मारिया सालाझार * जेसिका मिरांडा * सोफिया अराया * नाताली पेरेझ |} ==महिला टी२०आ मालिका== ===पहिला महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ९५ (१८.३ षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया ३२ (२९) | wickets1 = सोफिया बोलान्योस ४/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ९६/२ (११ षटके) | runs2 = दुनिया पेरेझ ४१[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = सोफिया मार्दोनेस १/५ (०.२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा | motm = सोफिया बोलान्योस (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = मारिया मिरांडा, मारिया सनाब्रिया, आना सेस्पेदेस, जाझ्मिन मोलिना आणि सराय लारा (कोस्टा रिका), तसेच मॉन्सेरात मॉन्टेरो, व्हानेसा पावेझ आणि नाताली पेरेझ (चिली) यांनी [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२०आ]] पदार्पण केले. }} ===दुसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ८१/८ (२० षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया २६[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = ॲशली दिआझ ३/१८ (३ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ८३/२ (६.५ षटके) | runs2 = सोफिया बोलान्योस ३०[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = कॅमिला वाल्देस १/१४ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531171/costa-rica-women-vs-chile-women-2nd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = ॲशली दिआझ (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ४६ (१३.४ षटके) | runs1 = जेसिका मिरांडा ७ (९) | wickets1 = येरिन मोलिना ५/१३ (३.४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ४७/१ (६.२ षटके) | runs2 = मारिया मिरांडा २४[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = जेसिका मिरांडा १/७ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = येरिन मोलिना (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 5obbpd6gvgip1oc04vgpez61sbb8h7o 2704036 2704035 2026-08-20T17:26:48Z Ganesh591 62733 /* संदर्भ */ 2704036 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|CRC}}<ref name="Squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/153809/chlw-vs-crw-1st-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153820/chlw-vs-crw-2nd-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHI}}<ref name="Squads1" /><ref name="Squads2" /> |- | valign="top" | * वेंडी मोरालेस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सोफिया बोलान्योस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * दुनिया पेरेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * एस्तेफानी बार्बोझा * आना सेस्पेदेस * अमांडा बोलान्योस * येरिन मोलिना * अँजी सांचेज * जाझ्मिन मोलिना * मारिया मिरांडा * सराय लारा * मारिया सनाब्रिया * ॲशली दिआझ * टिफनी मॉन्टेरो | valign="top" | * कॅमिला वाल्देस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * व्हानेसा पावेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फ्रान्चेस्का मोया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * यारित्झा रॉड्रिगेझ * इव्होन विल्दोसॉला * सोफिया मार्दोनेस * फ्लोरेन्सिया मार्टिनेझ * मॉन्सेरात मॉन्टेरो * मारिया सालाझार * जेसिका मिरांडा * सोफिया अराया * नाताली पेरेझ |} ==महिला टी२०आ मालिका== ===पहिला महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ९५ (१८.३ षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया ३२ (२९) | wickets1 = सोफिया बोलान्योस ४/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ९६/२ (११ षटके) | runs2 = दुनिया पेरेझ ४१[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = सोफिया मार्दोनेस १/५ (०.२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | motm = सोफिया बोलान्योस (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = मारिया मिरांडा, मारिया सनाब्रिया, आना सेस्पेदेस, जाझ्मिन मोलिना आणि सराय लारा (कोस्टा रिका), तसेच मॉन्सेरात मॉन्टेरो, व्हानेसा पावेझ आणि नाताली पेरेझ (चिली) यांनी [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२०आ]] पदार्पण केले. }} ===दुसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ८१/८ (२० षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया २६[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = ॲशली दिआझ ३/१८ (३ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ८३/२ (६.५ षटके) | runs2 = सोफिया बोलान्योस ३०[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = कॅमिला वाल्देस १/१४ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531171/costa-rica-women-vs-chile-women-2nd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = ॲशली दिआझ (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ४६ (१३.४ षटके) | runs1 = जेसिका मिरांडा ७ (९) | wickets1 = येरिन मोलिना ५/१३ (३.४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ४७/१ (६.२ षटके) | runs2 = मारिया मिरांडा २४[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = जेसिका मिरांडा १/७ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = येरिन मोलिना (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] lnl5onmtt4jl56hlivbeh62nhuxunaq 2704051 2704036 2026-08-20T18:50:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704051 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|CRC}}<ref name="Squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/153809/chlw-vs-crw-1st-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153820/chlw-vs-crw-2nd-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHI}}<ref name="Squads1" /><ref name="Squads2" /> |- | valign="top" | * वेंडी मोरालेस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सोफिया बोलान्योस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * दुनिया पेरेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * एस्तेफानी बार्बोझा * आना सेस्पेदेस * अमांडा बोलान्योस * येरिन मोलिना * अँजी सांचेज * जाझ्मिन मोलिना * मारिया मिरांडा * सराय लारा * मारिया सनाब्रिया * ॲशली दिआझ * टिफनी मॉन्टेरो | valign="top" | * कॅमिला वाल्देस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * व्हानेसा पावेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फ्रान्चेस्का मोया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * यारित्झा रॉड्रिगेझ * इव्होन विल्दोसॉला * सोफिया मार्दोनेस * फ्लोरेन्सिया मार्टिनेझ * मॉन्सेरात मॉन्टेरो * मारिया सालाझार * जेसिका मिरांडा * सोफिया अराया * नाताली पेरेझ |} ==महिला टी२०आ मालिका== ===पहिला महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ९५ (१८.३ षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया ३२ (२९) | wickets1 = सोफिया बोलान्योस ४/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ९६/२ (११ षटके) | runs2 = दुनिया पेरेझ ४१[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = सोफिया मार्दोनेस १/५ (०.२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | motm = सोफिया बोलान्योस (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = मारिया मिरांडा, मारिया सनाब्रिया, आना सेस्पेदेस, जाझ्मिन मोलिना आणि सराय लारा (कोस्टा रिका), तसेच मॉन्सेरात मॉन्टेरो, व्हानेसा पावेझ आणि नाताली पेरेझ (चिली) यांनी [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२०आ]] पदार्पण केले. }} ===दुसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ८१/८ (२० षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया २६[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = ॲशली दिआझ ३/१८ (३ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ८३/२ (६.५ षटके) | runs2 = सोफिया बोलान्योस ३०[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = कॅमिला वाल्देस १/१४ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531171/costa-rica-women-vs-chile-women-2nd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = ॲशली दिआझ (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ४६ (१३.४ षटके) | runs1 = जेसिका मिरांडा ७ (९) | wickets1 = येरिन मोलिना ५/१३ (३.४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ४७/१ (६.२ षटके) | runs2 = मारिया मिरांडा २४[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = जेसिका मिरांडा १/७ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = येरिन मोलिना (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:चिली महिला क्रिकेट संघाचे कोस्टा रिका दौरे|२०२६]] 1k1knz5ij5dv5wo2j4xivb0jrquwlmv 2704082 2704051 2026-08-20T21:19:39Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६]] वरुन [[चिले महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६]] ला हलविला 2704051 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Costa Rica.svg | team1_name = कोस्टा रिका | team2_image = Flag of Chile.svg | team2_name = चिली | from_date = २४ | to_date = २६ एप्रिल | year = २०२६ | team1_captain = वेंडी मोरालेस (२ सामने)<br>सोफिया बोलानोस (१ सामना) | team2_captain = कॅमिला वाल्देस | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = मारिया मिरांडा (४७) | team2_twenty20s_most_runs = फ्रान्चेस्का मोया (६४) | team1_twenty20s_most_wickets = येरिन मोलिना (७) | team2_twenty20s_most_wickets = कॅमिला वाल्देस (१)<br>सोफिया मार्दोनेस (१)<br>सोफिया अराया (१)<br>जेसिका मिरांडा (१) }} [[चिली]] महिला क्रिकेट संघाने एप्रिल २०२६ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[कोस्टा रिका]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN1">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २४ ते २६ एप्रिल २०२६ दरम्यान लॉस रेयेस पोलो क्लब, ग्वासिमा येथे खेळवण्यात आले.<ref name="ESPN1" /><ref name="ESPN3">{{cite web |url=https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 3rd T20I |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> कोस्टा रिकाने तीन सामन्यांची मालिका ३-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN3" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|CRC}}<ref name="Squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/153809/chlw-vs-crw-1st-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153820/chlw-vs-crw-2nd-t20i-chile-women-tour-of-costa-rica-2026 |title=Costa Rica Women vs Chile Women, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHI}}<ref name="Squads1" /><ref name="Squads2" /> |- | valign="top" | * वेंडी मोरालेस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सोफिया बोलान्योस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * दुनिया पेरेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * एस्तेफानी बार्बोझा * आना सेस्पेदेस * अमांडा बोलान्योस * येरिन मोलिना * अँजी सांचेज * जाझ्मिन मोलिना * मारिया मिरांडा * सराय लारा * मारिया सनाब्रिया * ॲशली दिआझ * टिफनी मॉन्टेरो | valign="top" | * कॅमिला वाल्देस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * व्हानेसा पावेझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फ्रान्चेस्का मोया ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * यारित्झा रॉड्रिगेझ * इव्होन विल्दोसॉला * सोफिया मार्दोनेस * फ्लोरेन्सिया मार्टिनेझ * मॉन्सेरात मॉन्टेरो * मारिया सालाझार * जेसिका मिरांडा * सोफिया अराया * नाताली पेरेझ |} ==महिला टी२०आ मालिका== ===पहिला महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २४ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ९५ (१८.३ षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया ३२ (२९) | wickets1 = सोफिया बोलान्योस ४/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ९६/२ (११ षटके) | runs2 = दुनिया पेरेझ ४१[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = सोफिया मार्दोनेस १/५ (०.२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531170/costa-rica-women-vs-chile-women-1st-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | motm = सोफिया बोलान्योस (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = मारिया मिरांडा, मारिया सनाब्रिया, आना सेस्पेदेस, जाझ्मिन मोलिना आणि सराय लारा (कोस्टा रिका), तसेच मॉन्सेरात मॉन्टेरो, व्हानेसा पावेझ आणि नाताली पेरेझ (चिली) यांनी [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२०आ]] पदार्पण केले. }} ===दुसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ८१/८ (२० षटके) | runs1 = फ्रान्चेस्का मोया २६[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = ॲशली दिआझ ३/१८ (३ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ८३/२ (६.५ षटके) | runs2 = सोफिया बोलान्योस ३०[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = कॅमिला वाल्देस १/१४ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531171/costa-rica-women-vs-chile-women-2nd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = ॲशली दिआझ (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा महिला टी२०आ=== {{Single-innings cricket match | date = २६ एप्रिल २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHI}} | score1 = ४६ (१३.४ षटके) | runs1 = जेसिका मिरांडा ७ (९) | wickets1 = येरिन मोलिना ५/१३ (३.४ षटके) | team2 = {{crw|CRC}} | score2 = ४७/१ (६.२ षटके) | runs2 = मारिया मिरांडा २४[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = जेसिका मिरांडा १/७ (२ षटके) | result = कोस्टा रिकाने ९ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.in/cricket/series/24309/game/1531172/costa-rica-women-vs-chile-women-3rd-t20i-24309 धावफलक] | venue = लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] | umpires = अर्सलान बेग (कोस्टा रिका) आणि जोसेफ लकी (कोस्टा रिका) | motm = येरिन मोलिना (कोस्टा रिका) | toss = कोस्टा रिकाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/24309/24309 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:चिली महिला क्रिकेट संघाचे कोस्टा रिका दौरे|२०२६]] 1k1knz5ij5dv5wo2j4xivb0jrquwlmv 0 383070 2704037 2026-08-20T17:28:57Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अ... 2704037 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अझीझ | team2_captain = डॅनिल्सन हावे (३ सामने)<br>अप्रिलियांदी रहायु (१ सामना) | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = ४ | team2_twenty20s_won = ० | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|MAS}} विरनदीप सिंग (६२) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IDN}} कादेक गामांटिका (१०७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|MAS}} पवनदीप सिंग (८) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IDN}} डॅनिल्सन हावे (९) }} [[इंडोनेशिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे चारही सामने १ ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379/match-schedule-fixtures-and-results |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 - Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> मलेशियाने चार सामन्यांची मालिका ४-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] hcomye9kgq7lfhdsvkjo5nkn1lult0m 2704038 2704037 2026-08-20T17:30:12Z Ganesh591 62733 2704038 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अझीझ | team2_captain = डॅनिल्सन हावे (३ सामने)<br>अप्रिलियांदी रहायु (१ सामना) | no_of_twenty20s = 4 | team1_twenty20s_won = 4 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|MAS}} विरनदीप सिंग (६२) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IDN}} कादेक गामांटिका (१०७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|MAS}} पवनदीप सिंग (८) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IDN}} डॅनिल्सन हावे (९) }} [[इंडोनेशिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे चारही सामने १ ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379/match-schedule-fixtures-and-results |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 - Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> मलेशियाने चार सामन्यांची मालिका ४-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] bgsdwgisbmlprtpgen2vbsd6qc8e0wh 2704039 2704038 2026-08-20T17:33:18Z Ganesh591 62733 2704039 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अझीझ | team2_captain = डॅनिल्सन हावे (३ सामने)<br>अप्रिलियांदी रहायु (१ सामना) | no_of_twenty20s = 4 | team1_twenty20s_won = 4 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|MAS}} विरनदीप सिंग (६२) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IDN}} कादेक गामांटिका (१०७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|MAS}} पवनदीप सिंग (८) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IDN}} डॅनिल्सन हावे (९) }} [[इंडोनेशिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे चारही सामने १ ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379/match-schedule-fixtures-and-results |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 - Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> मलेशियाने चार सामन्यांची मालिका ४-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|MAS}}<ref name="Squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153688/mly-vs-idn-1st-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153699/mly-vs-idn-2nd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153710/mly-vs-idn-3rd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 3rd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153721/mly-vs-idn-4th-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 4th T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IDN}}<ref name="Squad1" /><ref name="Squad2" /><ref name="Squad3" /><ref name="Squad4" /> |- | valign="top" | * [[सय्यद अझीज|सय्यद अझीज मुबारक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[विरेनदीप सिंग]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अस्लम खान मलिक ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अदेशिले अलियास ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मुहम्मद हाझिक ऐमान ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ऐनूल हाफिझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[अकील वाहिद|अहमद अकील वाहिद]] * [[शर्विन मुनिआन्दी]] * [[पवनदीप सिंग]] * मुहम्मद स्याहादत रामली * मुहम्मद अमीर अझीम * विजय उन्नी * मुहम्मद अझरी अझहर * अरिफ उल्लाह * अमीर खान मलिक * हमजा पंगी * रहीम खान मलिक * प्रशांत मधुकर * मोहम्मद अक्रम मलिक * झुबैदी झुल्किफ्ले * मुहम्मद हाफिझ | valign="top" | * डॅनिल्सन हावे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * केतुत टेंबर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * गेडे प्रियांदाना * कादेक गामांटिका * गेडे अर्ता * फर्डिनांडो बनुनाएक * अंजार तदारुस * अप्रिलियांदी रहायु * आंद्रियास हावे * केतुत अर्तावान * देवा प्रतामा * अहमद रामदोनी * सुधाकर जेगन्नाथन * इडा बागुस नारा * पद्माकर सुर्वे * कविन नीरज चड्ढा * संपत खारवी |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] 72zxmzwb3yv2gpl2liyoymaqz4urajc 2704040 2704039 2026-08-20T17:36:28Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704040 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अझीझ | team2_captain = डॅनिल्सन हावे (३ सामने)<br>अप्रिलियांदी रहायु (१ सामना) | no_of_twenty20s = 4 | team1_twenty20s_won = 4 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|MAS}} विरनदीप सिंग (६२) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IDN}} कादेक गामांटिका (१०७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|MAS}} पवनदीप सिंग (८) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IDN}} डॅनिल्सन हावे (९) }} [[इंडोनेशिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे चारही सामने १ ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379/match-schedule-fixtures-and-results |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 - Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> मलेशियाने चार सामन्यांची मालिका ४-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|MAS}}<ref name="Squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153688/mly-vs-idn-1st-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153699/mly-vs-idn-2nd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153710/mly-vs-idn-3rd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 3rd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153721/mly-vs-idn-4th-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 4th T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IDN}}<ref name="Squad1" /><ref name="Squad2" /><ref name="Squad3" /><ref name="Squad4" /> |- | valign="top" | * [[सय्यद अझीज|सय्यद अझीज मुबारक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[विरेनदीप सिंग]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अस्लम खान मलिक ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अदेशिले अलियास ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मुहम्मद हाझिक ऐमान ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ऐनूल हाफिझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[अकील वाहिद|अहमद अकील वाहिद]] * [[शर्विन मुनिआन्दी]] * [[पवनदीप सिंग]] * मुहम्मद स्याहादत रामली * मुहम्मद अमीर अझीम * विजय उन्नी * मुहम्मद अझरी अझहर * अरिफ उल्लाह * अमीर खान मलिक * हमजा पंगी * रहीम खान मलिक * प्रशांत मधुकर * मोहम्मद अक्रम मलिक * झुबैदी झुल्किफ्ले * मुहम्मद हाफिझ | valign="top" | * डॅनिल्सन हावे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * केतुत टेंबर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * गेडे प्रियांदाना * कादेक गामांटिका * गेडे अर्ता * फर्डिनांडो बनुनाएक * अंजार तदारुस * अप्रिलियांदी रहायु * आंद्रियास हावे * केतुत अर्तावान * देवा प्रतामा * अहमद रामदोनी * सुधाकर जेगन्नाथन * इडा बागुस नारा * पद्माकर सुर्वे * कविन नीरज चड्ढा * संपत खारवी |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|IDN}} | score1 = ८७/६ (२० षटके) | runs1 = कादेक गामांटिका ४२ (६२) | wickets1 = [[सय्यद अझीज]] २/१२ (३ षटके) | team2 = {{cr|MAS}} | score2 = ८८/४ (१०.४ षटके) | runs2 = [[विरेनदीप सिंग]] ३४ (२०) | wickets2 = डॅनिल्सन हावे २/२२ (३ षटके) | result = मलेशियाने ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153688/mly-vs-idn-1st-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि लोगनाथन पूबालन (मलेशिया) | motm = [[विरेनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|MAS}} | score1 = १३७/९ (२० षटके) | runs1 = अमीर खान मलिक ३७ (३१) | wickets1 = डॅनिल्सन हावे ४/२७ (४ षटके) | team2 = {{cr|IDN}} | score2 = १२५/७ (२० षटके) | runs2 = डॅनिल्सन हावे ३५[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = अमीर खान मलिक ३/१७ (४ षटके) | result = मलेशियाने १२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153699/mly-vs-idn-2nd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = लोगनाथन पूबालन (मलेशिया) आणि मथन कुमार (मलेशिया) | motm = डॅनिल्सन हावे (इंडोनेशिया) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|MAS}} | score1 = १८६/५ (२० षटके) | runs1 = मुहम्मद अमीर अझीम ४६ (३३) | wickets1 = कादेक गामांटिका १/२२ (४ षटके) | team2 = {{cr|IDN}} | score2 = ८२/६ (२० षटके) | runs2 = संपत खारवी २५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[पवनदीप सिंग]] ४/१३ (४ षटके) | result = मलेशियाने १०४ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153710/mly-vs-idn-3rd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि रुडी इस्मांडी (मलेशिया) | motm = [[पवनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} ===चौथा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|IDN}} | score1 = ७३/९ (२० षटके) | runs1 = कादेक गामांटिका ३२[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = [[पवनदीप सिंग]] ४/३ (४ षटके) | team2 = {{cr|MAS}} | score2 = ७४/५ (१५.१ षटके) | runs2 = मुहम्मद स्याहादत ३३[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = डॅनिल्सन हावे २/२२ (३ षटके) | result = मलेशियाने ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153721/idn-vs-mly-4th-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि रुडी इस्मांडी (मलेशिया) | motm = [[पवनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] k72sux8wlhtknpl0f2wcyq0bcgjo014 2704052 2704040 2026-08-20T18:51:03Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704052 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Indonesia.svg | team2_name = इंडोनेशिया | from_date = १ मे | to_date = ५ मे | year = २०२६ | team1_captain = सय्यद अझीझ | team2_captain = डॅनिल्सन हावे (३ सामने)<br>अप्रिलियांदी रहायु (१ सामना) | no_of_twenty20s = 4 | team1_twenty20s_won = 4 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|MAS}} विरनदीप सिंग (६२) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IDN}} कादेक गामांटिका (१०७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|MAS}} पवनदीप सिंग (८) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IDN}} डॅनिल्सन हावे (९) }} [[इंडोनेशिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref name="ESPN">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे चारही सामने १ ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379/match-schedule-fixtures-and-results |title=Indonesia tour of Malaysia 2026 - Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> मलेशियाने चार सामन्यांची मालिका ४-० अशी जिंकली.<ref name="ESPN" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|MAS}}<ref name="Squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153688/mly-vs-idn-1st-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 1st T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153699/mly-vs-idn-2nd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 2nd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153710/mly-vs-idn-3rd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 3rd T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref><ref name="Squad4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/153721/mly-vs-idn-4th-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 |title=Malaysia vs Indonesia, 4th T20I - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IDN}}<ref name="Squad1" /><ref name="Squad2" /><ref name="Squad3" /><ref name="Squad4" /> |- | valign="top" | * [[सय्यद अझीज|सय्यद अझीज मुबारक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[विरेनदीप सिंग]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अस्लम खान मलिक ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * अदेशिले अलियास ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मुहम्मद हाझिक ऐमान ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ऐनूल हाफिझ ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[अकील वाहिद|अहमद अकील वाहिद]] * [[शर्विन मुनिआन्दी]] * [[पवनदीप सिंग]] * मुहम्मद स्याहादत रामली * मुहम्मद अमीर अझीम * विजय उन्नी * मुहम्मद अझरी अझहर * अरिफ उल्लाह * अमीर खान मलिक * हमजा पंगी * रहीम खान मलिक * प्रशांत मधुकर * मोहम्मद अक्रम मलिक * झुबैदी झुल्किफ्ले * मुहम्मद हाफिझ | valign="top" | * डॅनिल्सन हावे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * केतुत टेंबर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * गेडे प्रियांदाना * कादेक गामांटिका * गेडे अर्ता * फर्डिनांडो बनुनाएक * अंजार तदारुस * अप्रिलियांदी रहायु * आंद्रियास हावे * केतुत अर्तावान * देवा प्रतामा * अहमद रामदोनी * सुधाकर जेगन्नाथन * इडा बागुस नारा * पद्माकर सुर्वे * कविन नीरज चड्ढा * संपत खारवी |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|IDN}} | score1 = ८७/६ (२० षटके) | runs1 = कादेक गामांटिका ४२ (६२) | wickets1 = [[सय्यद अझीज]] २/१२ (३ षटके) | team2 = {{cr|MAS}} | score2 = ८८/४ (१०.४ षटके) | runs2 = [[विरेनदीप सिंग]] ३४ (२०) | wickets2 = डॅनिल्सन हावे २/२२ (३ षटके) | result = मलेशियाने ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153688/mly-vs-idn-1st-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि लोगनाथन पूबालन (मलेशिया) | motm = [[विरेनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|MAS}} | score1 = १३७/९ (२० षटके) | runs1 = अमीर खान मलिक ३७ (३१) | wickets1 = डॅनिल्सन हावे ४/२७ (४ षटके) | team2 = {{cr|IDN}} | score2 = १२५/७ (२० षटके) | runs2 = डॅनिल्सन हावे ३५[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = अमीर खान मलिक ३/१७ (४ षटके) | result = मलेशियाने १२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153699/mly-vs-idn-2nd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = लोगनाथन पूबालन (मलेशिया) आणि मथन कुमार (मलेशिया) | motm = डॅनिल्सन हावे (इंडोनेशिया) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|MAS}} | score1 = १८६/५ (२० षटके) | runs1 = मुहम्मद अमीर अझीम ४६ (३३) | wickets1 = कादेक गामांटिका १/२२ (४ षटके) | team2 = {{cr|IDN}} | score2 = ८२/६ (२० षटके) | runs2 = संपत खारवी २५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[पवनदीप सिंग]] ४/१३ (४ षटके) | result = मलेशियाने १०४ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153710/mly-vs-idn-3rd-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि रुडी इस्मांडी (मलेशिया) | motm = [[पवनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} ===चौथा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|IDN}} | score1 = ७३/९ (२० षटके) | runs1 = कादेक गामांटिका ३२[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = [[पवनदीप सिंग]] ४/३ (४ षटके) | team2 = {{cr|MAS}} | score2 = ७४/५ (१५.१ षटके) | runs2 = मुहम्मद स्याहादत ३३[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = डॅनिल्सन हावे २/२२ (३ षटके) | result = मलेशियाने ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/153721/idn-vs-mly-4th-t20i-indonesia-tour-of-malaysia-2026 धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] | umpires = नारायणन सिवन (मलेशिया) आणि रुडी इस्मांडी (मलेशिया) | motm = [[पवनदीप सिंग]] (मलेशिया) | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/indonesia-in-malaysia-2026-1533379 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचे मलेशिया दौरे|२०२६]] mmd8b44skma43kkp64vsr78fglt5rkv 0 383071 2704041 2026-08-20T17:40:38Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Germany.svg | team1_name = जर्मनी | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = मुसद्दिक अहम... 2704041 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Germany.svg | team1_name = जर्मनी | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = मुसद्दिक अहमद | team2_captain = मोहम्मद वकार झालमई (१ सामना)<br>करणबीर सिंग (१ सामना)<br>आकिब इक्बाल (३ सामने) | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = ४ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GER}} मुसद्दिक अहमद (२७७) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|AUT}} करणबीर सिंग (२७८) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GER}} शाहिद आफ्रिदी (११) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|AUT}} मोहम्मद वकार झालमई (७) }} [[ऑस्ट्रिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[जर्मनी]]चा दौरा केला.<ref name="Cricbuzz">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 |title=Austria tour of Germany, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> सर्व सामने १ ते ३ मे २०२६ दरम्यान [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="Cricbuzz" /> जर्मनीने पाच सामन्यांची मालिका ४-१ अशी जिंकली.<ref name="Cricbuzz" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 2rq2ac65nq6a2zgtdk2sos5vlcpft0m 2704042 2704041 2026-08-20T17:44:13Z Ganesh591 62733 2704042 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Germany.svg | team1_name = जर्मनी | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = मुसद्दिक अहमद | team2_captain = मोहम्मद वकार झालमई (१ सामना)<br>करणबीर सिंग (१ सामना)<br>आकिब इक्बाल (३ सामने) | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = ४ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GER}} मुसद्दिक अहमद (२७७) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|AUT}} करणबीर सिंग (२७८) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GER}} शाहिद आफ्रिदी (११) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|AUT}} मोहम्मद वकार झालमई (७) }} [[ऑस्ट्रिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[जर्मनी]]चा दौरा केला.<ref name="Cricbuzz">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 |title=Austria tour of Germany, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> सर्व सामने १ ते ३ मे २०२६ दरम्यान [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="Cricbuzz" /> जर्मनीने पाच सामन्यांची मालिका ४-१ अशी जिंकली.<ref name="Cricbuzz" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GER}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026/squads |title=Austria tour of Germany, 2026 - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|AUT}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * मुसद्दिक अहमद ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सचिन मँडी गंगारेड्डी ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बेन कोहलर-कॅडमोर * शाहिद आफ्रिदी * हार्मनजोत सिंग * फयाझ खान नासेरी * मुस्लिम यार अशरफ * साजिद लियाकत * जतिंदर कुमार * नूरुद्दीन मुजद्ददी * गुलाम रसूल अहमदी * रोहित सिंग * हमीद वरदक * आदिल खान * शाहिर मलिकझाई * अहमदुल्लाह * जीवन भट्ट * ख्रिस्तोफर कॅम्पबेल | valign="top" | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * करणबीर सिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * मोहम्मद वकार झलमई ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बिलाल झलमई * अरमान रंधावा * बसीर खान * इरफान सफी * कुमुद झा * उमैर तारिक * झेशान आरिफ * झीशान गोराया * इम्रान आसिफ * नजीबुल्लाह सुलतानझाई |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] h8lp02f8z02oipiax9nyqv51qeotpes 2704043 2704042 2026-08-20T17:49:03Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704043 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Germany.svg | team1_name = जर्मनी | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = मुसद्दिक अहमद | team2_captain = मोहम्मद वकार झालमई (१ सामना)<br>करणबीर सिंग (१ सामना)<br>आकिब इक्बाल (३ सामने) | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = ४ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GER}} मुसद्दिक अहमद (२७७) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|AUT}} करणबीर सिंग (२७८) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GER}} शाहिद आफ्रिदी (११) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|AUT}} मोहम्मद वकार झालमई (७) }} [[ऑस्ट्रिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[जर्मनी]]चा दौरा केला.<ref name="Cricbuzz">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 |title=Austria tour of Germany, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> सर्व सामने १ ते ३ मे २०२६ दरम्यान [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="Cricbuzz" /> जर्मनीने पाच सामन्यांची मालिका ४-१ अशी जिंकली.<ref name="Cricbuzz" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GER}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026/squads |title=Austria tour of Germany, 2026 - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|AUT}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * मुसद्दिक अहमद ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सचिन मँडी गंगारेड्डी ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बेन कोहलर-कॅडमोर * शाहिद आफ्रिदी * हार्मनजोत सिंग * फयाझ खान नासेरी * मुस्लिम यार अशरफ * साजिद लियाकत * जतिंदर कुमार * नूरुद्दीन मुजद्ददी * गुलाम रसूल अहमदी * रोहित सिंग * हमीद वरदक * आदिल खान * शाहिर मलिकझाई * अहमदुल्लाह * जीवन भट्ट * ख्रिस्तोफर कॅम्पबेल | valign="top" | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * करणबीर सिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * मोहम्मद वकार झलमई ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बिलाल झलमई * अरमान रंधावा * बसीर खान * इरफान सफी * कुमुद झा * उमैर तारिक * झेशान आरिफ * झीशान गोराया * इम्रान आसिफ * नजीबुल्लाह सुलतानझाई |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = ३०८/१ (२० षटके) | runs1 = बेन कोहलर-कॅडमोर १३३[[नाबाद|*]] (५८) | wickets1 = उमैर तारिक १/५० (४ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = १४६ (१५.१ षटके) | runs2 = करणबीर सिंग ८४ (३९) | wickets2 = शाहिद आफ्रिदी ४/१२ (३ षटके) | result = जर्मनीने १६२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154000/ger-vs-aut-1st-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = मार्क जेमिसन (जर्मनी) आणि विनय मल्होत्रा (जर्मनी) | motm = बेन कोहलर-कॅडमोर (जर्मनी) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १५:३० | team1 = {{cr|AUT}} | score1 = १६३/७ (२० षटके) | runs1 = करणबीर सिंग ३४ (३०) | wickets1 = मुस्लिम यार अशरफ २/१४ (२ षटके) | team2 = {{cr|GER}} | score2 = १६५/६ (१६.३ षटके) | runs2 = मुसद्दिक अहमद ४० (१६) | wickets2 = इरफान सफी ३/३६ (३.३ षटके) | result = जर्मनीने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154011/ger-vs-aut-2nd-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि सुनील गौडा (जर्मनी) | motm = | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = २११/९ (२० षटके) | runs1 = हार्मनजोत सिंग ६६ (३९) | wickets1 = मोहम्मद वकार झलमई ३/३५ (३ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = २१२/३ (१५.५ षटके) | runs2 = करणबीर सिंग १२८[[नाबाद|*]] (५२) | wickets2 = जीवन भट्ट १/२० (२ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154022/ger-vs-aut-3rd-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = सुनील गौडा (जर्मनी) आणि मार्क जेमिसन (जर्मनी) | motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया) | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} ===चौथा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १५:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = १७०/६ (११ षटके) | runs1 = मुसद्दिक अहमद ६० (२५) | wickets1 = मोहम्मद वकार झलमई ३/२० (२ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = १२२/८ (११ षटके) | runs2 = इम्रान आसिफ २८ (२३) | wickets2 = अहमदुल्लाह २/१९ (२ षटके) | result = जर्मनीने [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]] ४३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154033/ger-vs-aut-4th-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = सुनील गौडा (जर्मनी) आणि विनय मल्होत्रा (जर्मनी) | motm = जीवन भट्ट (जर्मनी) | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे सामना प्रति संघ ११ षटकांचा करण्यात आला आणि ऑस्ट्रियाला १६६ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले. | notes = }} ===पाचवा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|AUT}} | score1 = २१३/९ (२० षटके) | runs1 = बिलाल झलमई ८९[[नाबाद|*]] (३४) | wickets1 = शाहिद आफ्रिदी ४/३४ (४ षटके) | team2 = {{cr|GER}} | score2 = २१६/५ (१९ षटके) | runs2 = हार्मनजोत सिंग ८३[[नाबाद|*]] (४५) | wickets2 = उमैर तारिक ३/७० (४ षटके) | result = जर्मनीने ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154044/ger-vs-aut-5th-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि सुनील गौडा (जर्मनी) | motm = हार्मनजोत सिंग (जर्मनी) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] t46aqam5an282keuqhpzkx8dzm9zmrz 2704053 2704043 2026-08-20T18:51:26Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704053 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Germany.svg | team1_name = जर्मनी | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = मुसद्दिक अहमद | team2_captain = मोहम्मद वकार झालमई (१ सामना)<br>करणबीर सिंग (१ सामना)<br>आकिब इक्बाल (३ सामने) | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = ४ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GER}} मुसद्दिक अहमद (२७७) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|AUT}} करणबीर सिंग (२७८) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GER}} शाहिद आफ्रिदी (११) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|AUT}} मोहम्मद वकार झालमई (७) }} [[ऑस्ट्रिया]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[जर्मनी]]चा दौरा केला.<ref name="Cricbuzz">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 |title=Austria tour of Germany, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> सर्व सामने १ ते ३ मे २०२६ दरम्यान [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="Cricbuzz" /> जर्मनीने पाच सामन्यांची मालिका ४-१ अशी जिंकली.<ref name="Cricbuzz" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GER}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026/squads |title=Austria tour of Germany, 2026 - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|AUT}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * मुसद्दिक अहमद ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सचिन मँडी गंगारेड्डी ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बेन कोहलर-कॅडमोर * शाहिद आफ्रिदी * हार्मनजोत सिंग * फयाझ खान नासेरी * मुस्लिम यार अशरफ * साजिद लियाकत * जतिंदर कुमार * नूरुद्दीन मुजद्ददी * गुलाम रसूल अहमदी * रोहित सिंग * हमीद वरदक * आदिल खान * शाहिर मलिकझाई * अहमदुल्लाह * जीवन भट्ट * ख्रिस्तोफर कॅम्पबेल | valign="top" | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * करणबीर सिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * मोहम्मद वकार झलमई ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना) * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * बिलाल झलमई * अरमान रंधावा * बसीर खान * इरफान सफी * कुमुद झा * उमैर तारिक * झेशान आरिफ * झीशान गोराया * इम्रान आसिफ * नजीबुल्लाह सुलतानझाई |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = ३०८/१ (२० षटके) | runs1 = बेन कोहलर-कॅडमोर १३३[[नाबाद|*]] (५८) | wickets1 = उमैर तारिक १/५० (४ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = १४६ (१५.१ षटके) | runs2 = करणबीर सिंग ८४ (३९) | wickets2 = शाहिद आफ्रिदी ४/१२ (३ षटके) | result = जर्मनीने १६२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154000/ger-vs-aut-1st-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = मार्क जेमिसन (जर्मनी) आणि विनय मल्होत्रा (जर्मनी) | motm = बेन कोहलर-कॅडमोर (जर्मनी) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२६ | time = १५:३० | team1 = {{cr|AUT}} | score1 = १६३/७ (२० षटके) | runs1 = करणबीर सिंग ३४ (३०) | wickets1 = मुस्लिम यार अशरफ २/१४ (२ षटके) | team2 = {{cr|GER}} | score2 = १६५/६ (१६.३ षटके) | runs2 = मुसद्दिक अहमद ४० (१६) | wickets2 = इरफान सफी ३/३६ (३.३ षटके) | result = जर्मनीने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154011/ger-vs-aut-2nd-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि सुनील गौडा (जर्मनी) | motm = | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = | notes = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = २११/९ (२० षटके) | runs1 = हार्मनजोत सिंग ६६ (३९) | wickets1 = मोहम्मद वकार झलमई ३/३५ (३ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = २१२/३ (१५.५ षटके) | runs2 = करणबीर सिंग १२८[[नाबाद|*]] (५२) | wickets2 = जीवन भट्ट १/२० (२ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154022/ger-vs-aut-3rd-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = सुनील गौडा (जर्मनी) आणि मार्क जेमिसन (जर्मनी) | motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया) | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} ===चौथा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १५:३० | team1 = {{cr|GER}} | score1 = १७०/६ (११ षटके) | runs1 = मुसद्दिक अहमद ६० (२५) | wickets1 = मोहम्मद वकार झलमई ३/२० (२ षटके) | team2 = {{cr|AUT}} | score2 = १२२/८ (११ षटके) | runs2 = इम्रान आसिफ २८ (२३) | wickets2 = अहमदुल्लाह २/१९ (२ षटके) | result = जर्मनीने [[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]] ४३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154033/ger-vs-aut-4th-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = सुनील गौडा (जर्मनी) आणि विनय मल्होत्रा (जर्मनी) | motm = जीवन भट्ट (जर्मनी) | toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे सामना प्रति संघ ११ षटकांचा करण्यात आला आणि ऑस्ट्रियाला १६६ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले. | notes = }} ===पाचवा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १०:३० | team1 = {{cr|AUT}} | score1 = २१३/९ (२० षटके) | runs1 = बिलाल झलमई ८९[[नाबाद|*]] (३४) | wickets1 = शाहिद आफ्रिदी ४/३४ (४ षटके) | team2 = {{cr|GER}} | score2 = २१६/५ (१९ षटके) | runs2 = हार्मनजोत सिंग ८३[[नाबाद|*]] (४५) | wickets2 = उमैर तारिक ३/७० (४ षटके) | result = जर्मनीने ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154044/ger-vs-aut-5th-t20i-austria-tour-of-germany-2026 धावफलक] | venue = [[बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] | umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि सुनील गौडा (जर्मनी) | motm = हार्मनजोत सिंग (जर्मनी) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12100/austria-tour-of-germany-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचे जर्मनी दौरे|२०२६]] o5bs9ohe1f49onvtqwl9huoj3188ry3 0 383072 2704044 2026-08-20T17:52:10Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर... 2704044 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर नाइटिंगेल | team2_captain = डॉलिन जान्सेन | no_of_twenty20s = ३ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ० | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GGY}} मॅथ्यू स्टोक्स (१४०) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IOM}} डॉलिन जान्सेन (८२) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GGY}} ॲडम मार्टेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IOM}} मॅथ्यू अँसेल (३) }} [[आईल ऑफ मान]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[गर्न्सी]]चा दौरा केला.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 |title=Isle of Man tour of Guernsey 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २ आणि ३ मे २०२६ रोजी किंग जॉर्ज व्ही स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> गर्न्सीने पहिले दोन सामने जिंकले, तर तिसरा सामना निकालाविना राहिला आणि गर्न्सीने मालिका २-० अशी जिंकली.<ref name="series" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] e0i95x1jfe0t0nrzp8gu3pnns9eqsj2 2704045 2704044 2026-08-20T17:52:52Z Ganesh591 62733 2704045 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर नाइटिंगेल | team2_captain = डॉलिन जान्सेन | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GGY}} मॅथ्यू स्टोक्स (१४०) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IOM}} डॉलिन जान्सेन (८२) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GGY}} ॲडम मार्टेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IOM}} मॅथ्यू अँसेल (३) }} [[आईल ऑफ मान]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[गर्न्सी]]चा दौरा केला.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 |title=Isle of Man tour of Guernsey 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २ आणि ३ मे २०२६ रोजी किंग जॉर्ज व्ही स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> गर्न्सीने पहिले दोन सामने जिंकले, तर तिसरा सामना निकालाविना राहिला आणि गर्न्सीने मालिका २-० अशी जिंकली.<ref name="series" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] q0kph7pb1xi0oek4nai8nqive0b3gga 2704046 2704045 2026-08-20T17:58:11Z Ganesh591 62733 2704046 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर नाइटिंगेल | team2_captain = डॉलिन जान्सेन | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GGY}} मॅथ्यू स्टोक्स (१४०) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IOM}} डॉलिन जान्सेन (८२) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GGY}} ॲडम मार्टेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IOM}} मॅथ्यू अँसेल (३) }} [[आईल ऑफ मान]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[गर्न्सी]]चा दौरा केला.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 |title=Isle of Man tour of Guernsey 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २ आणि ३ मे २०२६ रोजी किंग जॉर्ज व्ही स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> गर्न्सीने पहिले दोन सामने जिंकले, तर तिसरा सामना निकालाविना राहिला आणि गर्न्सीने मालिका २-० अशी जिंकली.<ref name="series" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GGY}}<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/guernsey-vs-isle-of-man-t20i-series-2026/ |title=Guernsey Cricket to host Isle of Man Team for T20I series in May 2026 |work=Czarsportz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-sport/cricket-mens-squad-confident-ahead-of-t20-series-against-guernsey/ |title=Cricket: Men's squad 'confident' ahead of T20 series against Guernsey |work=Manx Radio |date=१ मे २०२६ |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- | valign="top" | * [[ऑलिव्हर नाइटिंगेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयझॅक डॅमारेल|आयझॅक डॅमरेल]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलेक्स बुशेल ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[लुकास बार्कर]] * ल्यूक बिचार्ड * मार्टिन-डेल ब्रॅडली * [[जॉश बटलर]] * बेन फेर्ब्राचे * चार्ली फॉर्शॉ * ॲडम मार्टेल * [[टॉम नाइटिंगेल]] * एड रॉबिन्सन * [[मॅथ्यू स्टोक्स (क्रिकेट खेळाडू)|मॅथ्यू स्टोक्स]] | valign="top" | * डॉलिन जान्सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * कार्ल हार्टमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना; [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅथ्यू अँसेल * सॅम बार्नेट * जो बरोझ * जॉश क्लॉ * जे. जे. ग्रिफिन * ख्रिस लँगफोर्ड * कॉर्बिन लीबेनबर्ग * ॲडम मॅकऑली * जॉर्ज न्यूटन * काइल श्नियर * ख्रिश्चन वेबस्टर |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 7xrzbiv89lr0aqqcdf1c4za7rg29bie 2704047 2704046 2026-08-20T18:01:33Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704047 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर नाइटिंगेल | team2_captain = डॉलिन जान्सेन | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GGY}} मॅथ्यू स्टोक्स (१४०) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IOM}} डॉलिन जान्सेन (८२) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GGY}} ॲडम मार्टेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IOM}} मॅथ्यू अँसेल (३) }} [[आईल ऑफ मान]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[गर्न्सी]]चा दौरा केला.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 |title=Isle of Man tour of Guernsey 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २ आणि ३ मे २०२६ रोजी किंग जॉर्ज व्ही स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> गर्न्सीने पहिले दोन सामने जिंकले, तर तिसरा सामना निकालाविना राहिला आणि गर्न्सीने मालिका २-० अशी जिंकली.<ref name="series" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GGY}}<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/guernsey-vs-isle-of-man-t20i-series-2026/ |title=Guernsey Cricket to host Isle of Man Team for T20I series in May 2026 |work=Czarsportz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-sport/cricket-mens-squad-confident-ahead-of-t20-series-against-guernsey/ |title=Cricket: Men's squad 'confident' ahead of T20 series against Guernsey |work=Manx Radio |date=१ मे २०२६ |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- | valign="top" | * [[ऑलिव्हर नाइटिंगेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयझॅक डॅमारेल|आयझॅक डॅमरेल]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलेक्स बुशेल ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[लुकास बार्कर]] * ल्यूक बिचार्ड * मार्टिन-डेल ब्रॅडली * [[जॉश बटलर]] * बेन फेर्ब्राचे * चार्ली फॉर्शॉ * ॲडम मार्टेल * [[टॉम नाइटिंगेल]] * एड रॉबिन्सन * [[मॅथ्यू स्टोक्स (क्रिकेट खेळाडू)|मॅथ्यू स्टोक्स]] | valign="top" | * डॉलिन जान्सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * कार्ल हार्टमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना; [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅथ्यू अँसेल * सॅम बार्नेट * जो बरोझ * जॉश क्लॉ * जे. जे. ग्रिफिन * ख्रिस लँगफोर्ड * कॉर्बिन लीबेनबर्ग * ॲडम मॅकऑली * जॉर्ज न्यूटन * काइल श्नियर * ख्रिश्चन वेबस्टर |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १५:०० | team1 = {{cr|IOM}} | score1 = ११०/८ (२० षटके) | runs1 = ॲडम मॅकऑली ३९ (३८) | wickets1 = ॲडम मार्टेल ३/१० (४ षटके) | team2 = {{cr|GGY}} | score2 = ११२/३ (१६.२ षटके) | runs2 = [[टॉम नाइटिंगेल]] ४५[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = मॅथ्यू अँसेल १/१७ (४ षटके) | result = गर्न्सीने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154722/iom-vs-ggy-1st-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = माइक किंडर (गर्न्सी) आणि रिचर्ड व्हेलार्ड (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|GGY}} | score1 = १९८/६ (२० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्टोक्स (क्रिकेट खेळाडू)|मॅथ्यू स्टोक्स]] १०० (५५) | wickets1 = मॅथ्यू अँसेल २/३२ (४ षटके) | team2 = {{cr|IOM}} | score2 = १५८/४ (२० षटके) | runs2 = डॉलिन जान्सेन ७१ (४६) | wickets2 = ॲडम मार्टेल २/२० (४ षटके) | result = गर्न्सीने ४० धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154733/ggy-vs-iom-2nd-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = माइक किंडर (गर्न्सी) आणि मार्टिन टॉल्चर (गर्न्सी) | toss = आईल ऑफ मानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr|GGY}} | score1 = २७/० (१.३ षटके) | runs1 = [[लुकास बार्कर]] १७[[नाबाद|*]] (५) | wickets1 = | team2 = {{cr|IOM}} | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना निकालाविना राहिला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154744/ggy-vs-iom-3rd-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = पीटर फिंच (गर्न्सी) आणि पॉल रॉबिन्सन (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] o86yfo8a5f1czaai0obn5pzd2ig14st 2704054 2704047 2026-08-20T18:51:48Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704054 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Guernsey.svg | team1_name = गर्न्सी | team2_image = Flag of the Isle of Man.svg | team2_name = आईल ऑफ मान | from_date = २ मे | to_date = ३ मे | year = २०२६ | team1_captain = ऑलिव्हर नाइटिंगेल | team2_captain = डॉलिन जान्सेन | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|GGY}} मॅथ्यू स्टोक्स (१४०) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|IOM}} डॉलिन जान्सेन (८२) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|GGY}} ॲडम मार्टेल (५) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|IOM}} मॅथ्यू अँसेल (३) }} [[आईल ऑफ मान]] क्रिकेट संघाने मे २०२६ मध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (टी२०आ) सामने खेळण्यासाठी [[गर्न्सी]]चा दौरा केला.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 |title=Isle of Man tour of Guernsey 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> हे तीनही सामने २ आणि ३ मे २०२६ रोजी किंग जॉर्ज व्ही स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> गर्न्सीने पहिले दोन सामने जिंकले, तर तिसरा सामना निकालाविना राहिला आणि गर्न्सीने मालिका २-० अशी जिंकली.<ref name="series" /> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|GGY}}<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/guernsey-vs-isle-of-man-t20i-series-2026/ |title=Guernsey Cricket to host Isle of Man Team for T20I series in May 2026 |work=Czarsportz |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-sport/cricket-mens-squad-confident-ahead-of-t20-series-against-guernsey/ |title=Cricket: Men's squad 'confident' ahead of T20 series against Guernsey |work=Manx Radio |date=१ मे २०२६ |access-date=२० ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- | valign="top" | * [[ऑलिव्हर नाइटिंगेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयझॅक डॅमारेल|आयझॅक डॅमरेल]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलेक्स बुशेल ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[लुकास बार्कर]] * ल्यूक बिचार्ड * मार्टिन-डेल ब्रॅडली * [[जॉश बटलर]] * बेन फेर्ब्राचे * चार्ली फॉर्शॉ * ॲडम मार्टेल * [[टॉम नाइटिंगेल]] * एड रॉबिन्सन * [[मॅथ्यू स्टोक्स (क्रिकेट खेळाडू)|मॅथ्यू स्टोक्स]] | valign="top" | * डॉलिन जान्सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * कार्ल हार्टमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], १ सामना; [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * मॅथ्यू अँसेल * सॅम बार्नेट * जो बरोझ * जॉश क्लॉ * जे. जे. ग्रिफिन * ख्रिस लँगफोर्ड * कॉर्बिन लीबेनबर्ग * ॲडम मॅकऑली * जॉर्ज न्यूटन * काइल श्नियर * ख्रिश्चन वेबस्टर |} ==टी२०आ मालिका== ===पहिला टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ मे २०२६ | time = १५:०० | team1 = {{cr|IOM}} | score1 = ११०/८ (२० षटके) | runs1 = ॲडम मॅकऑली ३९ (३८) | wickets1 = ॲडम मार्टेल ३/१० (४ षटके) | team2 = {{cr|GGY}} | score2 = ११२/३ (१६.२ षटके) | runs2 = [[टॉम नाइटिंगेल]] ४५[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = मॅथ्यू अँसेल १/१७ (४ षटके) | result = गर्न्सीने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154722/iom-vs-ggy-1st-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = माइक किंडर (गर्न्सी) आणि रिचर्ड व्हेलार्ड (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===दुसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{cr|GGY}} | score1 = १९८/६ (२० षटके) | runs1 = [[मॅथ्यू स्टोक्स (क्रिकेट खेळाडू)|मॅथ्यू स्टोक्स]] १०० (५५) | wickets1 = मॅथ्यू अँसेल २/३२ (४ षटके) | team2 = {{cr|IOM}} | score2 = १५८/४ (२० षटके) | runs2 = डॉलिन जान्सेन ७१ (४६) | wickets2 = ॲडम मार्टेल २/२० (४ षटके) | result = गर्न्सीने ४० धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154733/ggy-vs-iom-2nd-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = माइक किंडर (गर्न्सी) आणि मार्टिन टॉल्चर (गर्न्सी) | toss = आईल ऑफ मानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ===तिसरा टी२०आ सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr|GGY}} | score1 = २७/० (१.३ षटके) | runs1 = [[लुकास बार्कर]] १७[[नाबाद|*]] (५) | wickets1 = | team2 = {{cr|IOM}} | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना निकालाविना राहिला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154744/ggy-vs-iom-3rd-t20i-isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 धावफलक] | venue = [[राजा जॉर्ज पाचवा क्रीडा मैदान]], [[कॅस्टेल (गर्न्सी)|कॅस्टेल]] | umpires = पीटर फिंच (गर्न्सी) आणि पॉल रॉबिन्सन (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12129/isle-of-man-tour-of-guernsey-2026 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचे गर्न्सी दौराे|२०२६]] j1w4klw5gplrx05udfilo9yw3yjtwnb 3 383073 2704048 2026-08-20T18:32:32Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704048 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Tanajissargar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:०२, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 50or8pnzys5nizl9o8gpjr6ngookb22 0 383074 2704069 2026-08-20T21:08:45Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] वरुन [[वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] ला हलविला 2704069 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] ocexd9yh77flclgg7yrh1hjoz5kgce6 1 383075 2704071 2026-08-20T21:08:45Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रूप्स]] वरुन [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] ला हलविला 2704071 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:वनड्राइव्ह ग्रुप्स]] gl6svq9q5mumi9ikv29ptqz6e4isi9h 0 383076 2704081 2026-08-20T21:18:56Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी]] वरुन [[२०२६ महिला चॅलेंज चषक]] ला हलविला 2704081 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[२०२६ महिला चॅलेंज चषक]] 6p5elwnqdhek94zzt0ou6elg9op47ht 0 383077 2704083 2026-08-20T21:19:40Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६]] वरुन [[चिले महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६]] ला हलविला 2704083 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चिले महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६]] nrikcz9hcioqdweijeowsuykhuwormy 4 383079 2704091 2026-08-20T21:31:33Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[विकिपीडिया:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] वरुन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] ला हलविला 2704091 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] h10s80dj60f4n0usn9zq0kuwnkiv330 2704094 2704091 2026-08-20T21:31:54Z Khirid Harshad 138639 2704094 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:त्र संबंधी शब्द]] {{पान काढा}} 626mwtr423kvd7s5thagerpioensxbu 5 383080 2704093 2026-08-20T21:31:33Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/त्र संबंधी शब्द]] वरुन [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] ला हलविला 2704093 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा चर्चा:त्र संबंधी शब्द]] hp6fibodmmv8kov8b7svzz8rcjoc1i4 0 383081 2704105 2026-08-21T01:01:12Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = राऊंड-रॉबि... 2704105 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | most runs = {{crwicon|HKG}} नताशा माइल्स (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} कॅरी चॅन (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 83e5j065sg9ye179lsaw04kb438c5jz 2704106 2704105 2026-08-21T01:04:47Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704106 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | most runs = {{crwicon|HKG}} नताशा माइल्स (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} कॅरी चॅन (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] 53hu7d7d2ajqge7j44p5uhnaftn8s6z 2704107 2704106 2026-08-21T01:06:17Z Ganesh591 62733 2704107 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] bko0o4f36gqla6wb1p4gh3olvyrzjez 2704108 2704107 2026-08-21T01:07:04Z Ganesh591 62733 /* बाह्य दुवे */ 2704108 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] 45dp4qd2wc60344g9oirzvtiguig11t 2704109 2704108 2026-08-21T01:12:11Z Ganesh591 62733 2704109 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/hong-kong-t20i-tri-series-2026/88302-hong-kong-womens-t20i-tri-series-2026-squad-natasha-miles-leads-full-lineup.html |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Squad: Natasha Miles Leads Full Lineup |work=Female Cricket |date=५ मे २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHN}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=China Women vs Malaysia Women, 3rd Match - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * हिउ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलिसन सिऊ * शार्लट चॅन * डोरोथिया चॅन * इक्रा सहर * [[कॅरी चॅन]] * [[मारिको हिल]] * मरिना लॅम्पलॉ * मेरीम बीबी * रुचिता वेंकटेश * शानझीन शाहझाद * स्टॉर्म पार्कर | valign="top" | * मिंगयुए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * चुनकिन जियांग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पेंग लियांग्यू ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेई हैतिंग * वांग हुईयिंग * जियापिंग ली * चेन शिन्यू * कियान फेंग * मा रुइके * झाओ यिहान * गोंग युतिंग * काई युझी * शिए वेनयान * सिनान वेन | valign="top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * नूर अलीया हायरुन ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[मास एलिसा]] * [[ऐस्या एलिसा]] * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * [[धनुश्री मुहुनन]] * माहिराह इज्जती इस्माईल * नझातुल हिदायाह हुस्ना * नूर कलीशा नोरेफेंदी * [[नूर दानिया स्युहदा]] * नुरिन इमानिना * इरदिना बेह नबिल * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * अमालिन सोर्फिना * सुआबिका मणिवन्नन * नूर इज्जतुल स्याफिका * सिटी नझवाह * नूर आयशाह मोहम्मद इक्बाल * नूर कैरीन स्याकिरा |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] dz9kfoen0cq0pqo235kxnsu4grmtx7n 2704110 2704109 2026-08-21T01:12:13Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2704110 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/hong-kong-t20i-tri-series-2026/88302-hong-kong-womens-t20i-tri-series-2026-squad-natasha-miles-leads-full-lineup.html |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Squad: Natasha Miles Leads Full Lineup |work=Female Cricket |date=५ मे २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHN}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=China Women vs Malaysia Women, 3rd Match - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * हिउ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलिसन सिऊ * शार्लट चॅन * डोरोथिया चॅन * इक्रा सहर * [[कॅरी चॅन]] * [[मारिको हिल]] * मरिना लॅम्पलॉ * मेरीम बीबी * रुचिता वेंकटेश * शानझीन शाहझाद * स्टॉर्म पार्कर | valign="top" | * मिंगयुए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * चुनकिन जियांग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पेंग लियांग्यू ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेई हैतिंग * वांग हुईयिंग * जियापिंग ली * चेन शिन्यू * कियान फेंग * मा रुइके * झाओ यिहान * गोंग युतिंग * काई युझी * शिए वेनयान * सिनान वेन | valign="top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * नूर अलीया हायरून ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[मास एलिसा]] * [[ऐस्या एलिसा]] * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * [[धनुश्री मुहुनन]] * माहिराह इज्जती इस्माईल * नझातुल हिदायाह हुस्ना * नूर कलीशा नोरेफेंदी * [[नूर दानिया स्युहदा]] * नुरिन इमानिना * इरदिना बेह नबिल * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * अमालिन सोर्फिना * सुआबिका मणिवन्नन * नूर इज्जतुल स्याफिका * सिटी नझवाह * नूर आयशाह मोहम्मद इक्बाल * नूर कैरीन स्याकिरा |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] ein5abnivoz9ecd40cnyx9ztisyy4ny 2704111 2704110 2026-08-21T01:13:04Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2704111 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/hong-kong-t20i-tri-series-2026/88302-hong-kong-womens-t20i-tri-series-2026-squad-natasha-miles-leads-full-lineup.html |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Squad: Natasha Miles Leads Full Lineup |work=Female Cricket |date=५ मे २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHN}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=China Women vs Malaysia Women, 3rd Match - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * हिउ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलिसन सिऊ * शार्लट चॅन * डोरोथिया चॅन * इक्रा सहर * [[कॅरी चॅन]] * [[मारिको हिल]] * मरिना लॅम्पलॉ * मेरीम बीबी * रुचिता वेंकटेश * शानझीन शाहझाद * स्टॉर्म पार्कर | valign="top" | * मिंगयुए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * चुनकिन जियांग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पेंग लियांग्यू ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेई हैतिंग * वांग हुईयिंग * जियापिंग ली * चेन शिन्यू * कियान फेंग * मा रुइके * झाओ यिहान * गोंग युतिंग * काई युझी * शिए वेनयान * सिनान वेन | valign="top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * नूर अलीया हायरून ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[मास एलिसा]] * [[ऐस्या एलिसा]] * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * [[धनुश्री मुहुनन]] * माहिराह इज्जती इस्माईल * नझातुल हिदायाह हुस्ना * नूर कलीशा नोरेफेंदी * [[नूर दानिया स्युहदा]] * नुरिन इमानिना * इरदिना बेह नबिल * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * अमालिन सोर्फिना * सुआबिका मणिवन्नन * नूर इज्जतुल स्याफिका * सिटी नझवाह * नूर आयशाह मोहम्मद इक्बाल * नूर कैरीन स्याकिरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|HKG}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.३६३ || rowspan="2" | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ccffcc;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|MAS}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.१६२ |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|CHN}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.२०० || |} <small>स्रोत: [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/points-table क्रिकबझ]</small> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] smn0n0rxjceru6xatm9ygd7iyv94rx6 2704114 2704111 2026-08-21T01:18:54Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2704114 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/hong-kong-t20i-tri-series-2026/88302-hong-kong-womens-t20i-tri-series-2026-squad-natasha-miles-leads-full-lineup.html |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Squad: Natasha Miles Leads Full Lineup |work=Female Cricket |date=५ मे २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHN}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=China Women vs Malaysia Women, 3rd Match - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * हिउ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलिसन सिऊ * शार्लट चॅन * डोरोथिया चॅन * इक्रा सहर * [[कॅरी चॅन]] * [[मारिको हिल]] * मरिना लॅम्पलॉ * मेरीम बीबी * रुचिता वेंकटेश * शानझीन शाहझाद * स्टॉर्म पार्कर | valign="top" | * मिंगयुए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * चुनकिन जियांग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पेंग लियांग्यू ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेई हैतिंग * वांग हुईयिंग * जियापिंग ली * चेन शिन्यू * कियान फेंग * मा रुइके * झाओ यिहान * गोंग युतिंग * काई युझी * शिए वेनयान * सिनान वेन | valign="top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * नूर अलीया हायरून ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[मास एलिसा]] * [[ऐस्या एलिसा]] * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * [[धनुश्री मुहुनन]] * माहिराह इज्जती इस्माईल * नझातुल हिदायाह हुस्ना * नूर कलीशा नोरेफेंदी * [[नूर दानिया स्युहदा]] * नुरिन इमानिना * इरदिना बेह नबिल * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * अमालिन सोर्फिना * सुआबिका मणिवन्नन * नूर इज्जतुल स्याफिका * सिटी नझवाह * नूर आयशाह मोहम्मद इक्बाल * नूर कैरीन स्याकिरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|HKG}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.३६३ || rowspan="2" | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ccffcc;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|MAS}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.१६२ |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|CHN}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.२०० || |} <small>स्रोत: [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/points-table क्रिकबझ]</small> ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | score1 = ९१/८ (२० षटके) | runs1 = [[धनुश्री मुहुनन]] १३ (१४) | wickets1 = झाओ यिहान २/१० (३ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ६५ (१७.१ षटके) | runs2 = मिंगयुए झू १६ (३०) | wickets2 = नुरिन इमानिना ४/१२ (४ षटके) | result = मलेशियाने २६ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154748/chnw-vs-mlyw-1st-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) आणि हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) | motm = नुरिन इमानिना (मलेशिया) | toss = चीनने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १३६/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ४० (४७) | wickets1 = माहिराह इज्जती इस्माईल २/२१ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = १०५/५ (२० षटके) | runs2 = [[मास एलिसा]] ५१[[नाबाद|*]] (४९) | wickets2 = ॲलिसन सिऊ २/१४ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ३१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154759/hkc-w-vs-mlyw-2nd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = जॉन प्रकाश (हाँग काँग) आणि हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) | motm = [[कॅरी चॅन]] (हाँग काँग) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHN}} | score1 = ८५ (१८.२ षटके) | runs1 = मिंगयुए झू २५ (३१) | wickets1 = नूर कलिशा नोरेफेंदी २/८ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = ८५/८ (२० षटके) | runs2 = [[धनुश्री मुहुनन]] १५ (२१) | wickets2 = काई युझी ३/१४ (४ षटके) | result = सामना बरोबरीत सुटला; चीनने सुपर ओव्हर जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = काई युझी (चीन) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ८ मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = ११९/३ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ५२[[नाबाद|*]] (६२) | wickets1 = वांग हुईयिंग १/२१ (४ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ११०/८ (२० षटके) | runs2 = मिंगयुए झू ५९ (५६) | wickets2 = इक्रा सहर २/३ (२ षटके) | result = हाँग काँगने ९ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154781/hkc-w-vs-chnw-4th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = १० मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १३४/२ (२० षटके) | runs1 = [[यास्मिन दासवानी]] ६२[[नाबाद|*]] (५०) | wickets1 = [[ऐस्या एलिसा]] १/२४ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = ४६ (१७ षटके) | runs2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ११ (२३) | wickets2 = [[कॅरी चॅन]] ५/१५ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ८८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154792/hkc-w-vs-mlyw-5th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = शेल्टन डी'क्रूझ (हाँग काँग) आणि रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) | motm = [[यास्मिन दासवानी]] (हाँग काँग) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = १० मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १४१/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ७० (६६) | wickets1 = वांग हुईयिंग १/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ८०/७ (२० षटके) | runs2 = जियापिंग ली २३ (४०) | wickets2 = जॉयलीन कौर ३/१३ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ६१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154803/hkc-w-vs-chnw-6th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग) | toss = चीनने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] 4ek03q324kk3oatnb4tflmc1ke28128 2704117 2704114 2026-08-21T01:20:31Z Ganesh591 62733 /* साखळी सामने */ 2704117 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका | fromdate = ७ मे | todate = ११ मे २०२६ | administrator = [[क्रिकेट हाँग काँग]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|दुहेरी साखळी सामने]] आणि अंतिम सामना | host = {{flag|हाँग काँग}} | champions = {{crw|HKG}} | runners-up = {{crw|MAS}} | participants = ३ | matches = ७ | player of the series = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] | most runs = {{crwicon|HKG}} [[नताशा माइल्स]] (२४०) | most wickets = {{crwicon|HKG}} [[कॅरी चॅन]] (१३) }} '''२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका''' ही ७ ते ११ मे २०२६ दरम्यान [[हाँग काँग]] येथे खेळवण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट मालिका होती.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> या मालिकेत यजमान हाँग काँगसह [[चीन]] आणि [[मलेशिया]] या महिला संघांनी सहभाग घेतला.<ref name="series" /> सर्व सामने [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series" /> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि मलेशिया अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. अंतिम सामन्यात हाँग काँगने मलेशियाचा २८ धावांनी पराभव करून विजेतेपद पटकावले.<ref name="series" /> नताशा माइल्सने स्पर्धेत सर्वाधिक २४० धावा केल्या, तर कॅरी चॅनने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/stats |title=Hong Kong, China Women T20I Tri-Series, 2026 Statistics |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|HKG}}<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/hong-kong-t20i-tri-series-2026/88302-hong-kong-womens-t20i-tri-series-2026-squad-natasha-miles-leads-full-lineup.html |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Squad: Natasha Miles Leads Full Lineup |work=Female Cricket |date=५ मे २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CHN}}<ref name="Squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 |title=China Women vs Malaysia Women, 3rd Match - Squads |work=Cricbuzz |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|MAS}}<ref name="Squads" /> |- | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[यास्मिन दासवानी]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * हिउ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ॲलिसन सिऊ * शार्लट चॅन * डोरोथिया चॅन * इक्रा सहर * [[कॅरी चॅन]] * [[मारिको हिल]] * मरिना लॅम्पलॉ * मेरीम बीबी * रुचिता वेंकटेश * शानझीन शाहझाद * स्टॉर्म पार्कर | valign="top" | * मिंगयुए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * चुनकिन जियांग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * पेंग लियांग्यू ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेई हैतिंग * वांग हुईयिंग * जियापिंग ली * चेन शिन्यू * कियान फेंग * मा रुइके * झाओ यिहान * गोंग युतिंग * काई युझी * शिए वेनयान * सिनान वेन | valign="top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * नूर अलीया हायरून ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * [[मास एलिसा]] * [[ऐस्या एलिसा]] * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * [[धनुश्री मुहुनन]] * माहिराह इज्जती इस्माईल * नझातुल हिदायाह हुस्ना * नूर कलीशा नोरेफेंदी * [[नूर दानिया स्युहदा]] * नुरिन इमानिना * इरदिना बेह नबिल * [[आईन्ना हमीजाह हाशिम]] * [[एल्सा हंटर]] * अमालिन सोर्फिना * सुआबिका मणिवन्नन * नूर इज्जतुल स्याफिका * सिटी नझवाह * नूर आयशाह मोहम्मद इक्बाल * नूर कैरीन स्याकिरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto;" ! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ || style="text-align:left;" | {{crw|HKG}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.३६३ || rowspan="2" | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ccffcc;" | २ || style="text-align:left;" | {{crw|MAS}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.१६२ |- | ३ || style="text-align:left;" | {{crw|CHN}} || ४ || १ || ३ || ० || ० || '''२''' || −१.२०० || |} <small>स्रोत: [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026/points-table क्रिकबझ]</small> ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | score1 = ९१/८ (२० षटके) | runs1 = [[धनुश्री मुहुनन]] १३ (१४) | wickets1 = झाओ यिहान २/१० (३ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ६५ (१७.१ षटके) | runs2 = मिंगयुए झू १६ (३०) | wickets2 = नुरिन इमानिना ४/१२ (४ षटके) | result = मलेशियाने २६ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154748/chnw-vs-mlyw-1st-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) आणि हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) | motm = नुरिन इमानिना (मलेशिया) | toss = चीनने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १३६/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ४० (४७) | wickets1 = माहिराह इज्जती इस्माईल २/२१ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = १०५/५ (२० षटके) | runs2 = [[मास एलिसा]] ५१[[नाबाद|*]] (४९) | wickets2 = ॲलिसन सिऊ २/१४ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ३१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154759/hkc-w-vs-mlyw-2nd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = जॉन प्रकाश (हाँग काँग) आणि हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) | motm = [[कॅरी चॅन]] (हाँग काँग) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ८ मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|CHN}} | score1 = ८५ (१८.२ षटके) | runs1 = मिंगयुए झू २५ (३१) | wickets1 = नूर कलिशा नोरेफेंदी २/८ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = ८५/८ (२० षटके) | runs2 = [[धनुश्री मुहुनन]] १५ (२१) | wickets2 = काई युझी ३/१४ (४ षटके) | result = सामना बरोबरीत सुटला; चीनने सुपर ओव्हर जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154770/chnw-vs-mlyw-3rd-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = काई युझी (चीन) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = ८ मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = ११९/३ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ५२[[नाबाद|*]] (६२) | wickets1 = वांग हुईयिंग १/२१ (४ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ११०/८ (२० षटके) | runs2 = मिंगयुए झू ५९ (५६) | wickets2 = इक्रा सहर २/३ (२ षटके) | result = हाँग काँगने ९ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154781/hkc-w-vs-chnw-4th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = १० मे २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १३४/२ (२० षटके) | runs1 = [[यास्मिन दासवानी]] ६२[[नाबाद|*]] (५०) | wickets1 = [[ऐस्या एलिसा]] १/२४ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = ४६ (१७ षटके) | runs2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ११ (२३) | wickets2 = [[कॅरी चॅन]] ५/१५ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ८८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154792/hkc-w-vs-mlyw-5th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = शेल्टन डी'क्रूझ (हाँग काँग) आणि रेनी माँटगोमेरी (हाँग काँग) | motm = [[यास्मिन दासवानी]] (हाँग काँग) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} {{Single-innings cricket match | date = १० मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = १४१/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ७० (६६) | wickets1 = वांग हुईयिंग १/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|CHN}} | score2 = ८०/७ (२० षटके) | runs2 = जियापिंग ली २३ (४०) | wickets2 = जॉयलीन कौर ३/१३ (४ षटके) | result = हाँग काँगने ६१ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154803/hkc-w-vs-chnw-6th-match-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग) | toss = चीनने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण स्वीकारले. | rain = }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = ११ मे २०२६ | time = १३:३० | team1 = {{crw-rt|HKG}} | score1 = ११४/४ (२० षटके) | runs1 = [[यास्मिन दासवानी]] ४८[[नाबाद|*]] (४७) | wickets1 = माहिराह इज्जती इस्माईल २/१३ (४ षटके) | team2 = {{crw|MAS}} | score2 = ८६ (१८.५ षटके) | runs2 = माहिराह इज्जती इस्माईल २० (२८) | wickets2 = [[कॅरी चॅन]] ३/१२ (३.५ षटके) | result = हाँग काँगने २८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/154814/hkc-w-vs-mlyw-final-hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 धावफलक] | venue = [[मिशन रोड मैदान]], [[मोंग कोक]] | umpires = हेमंत तुक्रुल (हाँग काँग) आणि जॉन प्रकाश (हाँग काँग) | motm = [[कॅरी चॅन]] (हाँग काँग) | toss = हाँग काँगने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी स्वीकारली. | rain = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/12133/hong-kong-china-women-t20i-tri-series-2026 क्रिकबझवरील स्पर्धा पान] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/24412/season/2026/hong-kong-womens-t20i-tri-series ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:हाँग काँगमधील क्रिकेट]] tipnil0e5rjikzbahwhqiecg9enqpjs 3 383082 2704121 2026-08-21T02:43:26Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704121 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Purva's Edit}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:१३, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 49hi59qzg9fxj0yjuk2bp701urp80tg 3 383083 2704122 2026-08-21T02:47:37Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704122 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Manasi Mhatre}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:१७, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) h30b1zwptvqes0jon7xsedrt1umhtqo 3 383084 2704123 2026-08-21T02:47:48Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704123 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Prachi's editing}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:१७, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 8bvz8nioo7ctifqa7kfpprvg6mlcdco 3 383085 2704124 2026-08-21T02:50:38Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704124 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Pari's Editing}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:२०, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) fqzoxw662cbfnxs8gty3h7aipqykqe1 1 383086 2704131 2026-08-21T03:04:48Z ~2026-45495-00 186505 /* besan product */ नवीन विभाग 2704131 wikitext text/x-wiki == besan product == besan information . [[विशेष:योगदान/&#126;2026-45495-00|&#126;2026-45495-00]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-45495-00|talk]]) ०८:३४, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 8ime2jzkuy1uu0a8po0tb7i90r0xdvs 2704207 2704131 2026-08-21T09:49:17Z ~2026-45589-66 186522 या पानावरील सगळा मजकूर काढला 2704207 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 383087 2704132 2026-08-21T04:04:18Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704132 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Manali Mhatre}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:३४, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 52iiva7fv6thzkfdufok4jcqj1hjh2z 3 383088 2704133 2026-08-21T04:18:35Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704133 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=प्रमोद काणे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:४८, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 8tv7ppbnv6p9iwk80l31cl1ibbwqxmi 0 383089 2704134 2026-08-21T04:27:36Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''स्कॉट अलेक्झांडर व्हॅन ब्रेडा''' (जन्म १२ डिसेंबर १९९१) हा दक्षिण आफ्रिकेचा [[रग्बी युनियन]] खेळाडू आणि क्रिकेटपटू आहे. तो आरएफयू चॅम्पियनशिपमधील जर्सी रेड्स या संघासाठी रग्बी युन... 2704134 wikitext text/x-wiki '''स्कॉट अलेक्झांडर व्हॅन ब्रेडा''' (जन्म १२ डिसेंबर १९९१) हा दक्षिण आफ्रिकेचा [[रग्बी युनियन]] खेळाडू आणि क्रिकेटपटू आहे. तो आरएफयू चॅम्पियनशिपमधील जर्सी रेड्स या संघासाठी रग्बी युनियन खेळतो. तो 'युटिलिटी बॅक' म्हणून खेळतो, म्हणजेच तो सेंटर, फुल-बॅक किंवा विंगर अशा विविध भूमिका बजावू शकतो. व्हॅन ब्रेडा जर्सीसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटही खेळतो. ==रग्बी कारकीर्द== व्हॅन ब्रेडाने २०११ च्या २१ वर्षांखालील प्राव्हिन्शियल चॅम्पियनशिपमध्ये २१ वर्षांखालील ईस्टर्न प्रोव्हिन्स संघाचे प्रतिनिधित्व केले. त्याने आठ सामन्यांत १०८ गुण मिळवून स्पर्धेच्या गट ब मध्ये सर्वाधिक गुण मिळवणारा खेळाडू म्हणून स्थान पटकावले. त्याच्या या कामगिरीमुळे संघाला स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत धडक मारता आली, जिथे त्यांना वेलिंग्टन येथे २१ वर्षांखालील बॉर्डर संघाकडून २३-१९ अशा फरकाने पराभव स्वीकारावा लागला. त्याने २०१२ च्या व्होडाकॉम चषक स्पर्धेमध्ये ईस्टर्न प्रोव्हिन्स किंग्ससाठी प्रथम श्रेणी पदार्पण केले. त्याने स्टेलेनबॉश येथे अर्जेंटिनाच्या निमंत्रित संघ पाम्पास XV विरुद्ध झालेल्या पहिल्या फेरीच्या सामन्यात सहभाग नोंदवला. ==क्रिकेट कारकीर्द== जर्सीच्या फार्मर्स क्रिकेट क्लबने २०२५ टी१० युरोपियन क्रिकेट लीग जिंकली; या विजयात व्हॅन ब्रेडाने महत्त्वाची भूमिका बजावली. नॉर्वेच्या स्कँडरबोर्ग संघाविरुद्धच्या उपांत्य फेरीतील विजयात त्याने तीन बळी घेतले.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/crmjrjy3rjeo|title=जर्सीच्या शेतकऱ्यांनी युरोपियन क्रिकेट लीगची अंतिम फेरी जिंकली.|publisher=बीबीसी स्पोर्ट्स |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, तीन वर्षांच्या वास्तव्याची अट पूर्ण केल्यानंतर, [[गर्न्सी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|गर्न्सी]] विरुद्धच्या [[२०२५ टी२०आ आंतर-द्वीपीय मालिका|आंतरराष्ट्रीय टी२० आंतर-द्वीपीय मालिके]]साठी त्याची [[जर्सी क्रिकेट संघ|जर्सीच्या]] संघात निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web|url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-announces-squad-for-2025-mens-t20i-inter-insular-series|title=जर्सी क्रिकेटतर्फे २०२५ पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० आंतर-द्वीपीय मालिकेसाठी संघ जाहीर.|publisher=जर्सी क्रिकेट|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याच मालिकेमध्ये त्याने ६ जून २०२५ रोजी गर्न्सी विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=437422}} f68fljhr4hxcpapudtjcf5bnmiwp20w 2704135 2704134 2026-08-21T04:28:17Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704135 wikitext text/x-wiki '''स्कॉट अलेक्झांडर व्हॅन ब्रेडा''' (जन्म १२ डिसेंबर १९९१) हा दक्षिण आफ्रिकेचा [[रग्बी युनियन]] खेळाडू आणि क्रिकेटपटू आहे. तो आरएफयू चॅम्पियनशिपमधील जर्सी रेड्स या संघासाठी रग्बी युनियन खेळतो. तो 'युटिलिटी बॅक' म्हणून खेळतो, म्हणजेच तो सेंटर, फुल-बॅक किंवा विंगर अशा विविध भूमिका बजावू शकतो. व्हॅन ब्रेडा जर्सीसाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटही खेळतो. ==रग्बी कारकीर्द== व्हॅन ब्रेडाने २०११ च्या २१ वर्षांखालील प्राव्हिन्शियल चॅम्पियनशिपमध्ये २१ वर्षांखालील ईस्टर्न प्रोव्हिन्स संघाचे प्रतिनिधित्व केले. त्याने आठ सामन्यांत १०८ गुण मिळवून स्पर्धेच्या गट ब मध्ये सर्वाधिक गुण मिळवणारा खेळाडू म्हणून स्थान पटकावले. त्याच्या या कामगिरीमुळे संघाला स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत धडक मारता आली, जिथे त्यांना वेलिंग्टन येथे २१ वर्षांखालील बॉर्डर संघाकडून २३-१९ अशा फरकाने पराभव स्वीकारावा लागला. त्याने २०१२ च्या व्होडाकॉम चषक स्पर्धेमध्ये ईस्टर्न प्रोव्हिन्स किंग्ससाठी प्रथम श्रेणी पदार्पण केले. त्याने स्टेलेनबॉश येथे अर्जेंटिनाच्या निमंत्रित संघ पाम्पास XV विरुद्ध झालेल्या पहिल्या फेरीच्या सामन्यात सहभाग नोंदवला. ==क्रिकेट कारकीर्द== जर्सीच्या फार्मर्स क्रिकेट क्लबने २०२५ टी१० युरोपियन क्रिकेट लीग जिंकली; या विजयात व्हॅन ब्रेडाने महत्त्वाची भूमिका बजावली. नॉर्वेच्या स्कँडरबोर्ग संघाविरुद्धच्या उपांत्य फेरीतील विजयात त्याने तीन बळी घेतले.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/crmjrjy3rjeo|title=जर्सीच्या शेतकऱ्यांनी युरोपियन क्रिकेट लीगची अंतिम फेरी जिंकली.|publisher=बीबीसी स्पोर्ट्स |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, तीन वर्षांच्या वास्तव्याची अट पूर्ण केल्यानंतर, [[गर्न्सी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|गर्न्सी]] विरुद्धच्या [[२०२५ टी२०आ आंतर-द्वीपीय मालिका|आंतरराष्ट्रीय टी२० आंतर-द्वीपीय मालिके]]साठी त्याची [[जर्सी क्रिकेट संघ|जर्सीच्या]] संघात निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web|url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-cricket-announces-squad-for-2025-mens-t20i-inter-insular-series|title=जर्सी क्रिकेटतर्फे २०२५ पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० आंतर-द्वीपीय मालिकेसाठी संघ जाहीर.|publisher=जर्सी क्रिकेट|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> त्याच मालिकेमध्ये त्याने ६ जून २०२५ रोजी गर्न्सी विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=437422}} [[वर्ग:जर्सीचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू]] i2pcgglp1u8xrqc3xl4tbe49pj3g7s5 0 383090 2704138 2026-08-21T04:54:00Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''अंश प्रदीपकुमार पटेल''' (जन्म १९ फेब्रुवारी २००२, [[वडोदरा]], [[गुजरात]]) {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि डावखोरा अन-ऑर्थोडॉक्स स्पिन|डावखुरी... 2704138 wikitext text/x-wiki '''अंश प्रदीपकुमार पटेल''' (जन्म १९ फेब्रुवारी २००२, [[वडोदरा]], [[गुजरात]]) {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि [[डावखोरा अन-ऑर्थोडॉक्स स्पिन|डावखुरी मनगटी फिरकी]] (Wrist spin) गोलंदाजी करतो. ==क्रिकेट कारकीर्द== अंश पटेलने १६ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] मधील [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिके]] दरम्यान [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. त्याने नेपाळविरुद्ध २८ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. कॅनडा संघात निवड होण्याआधी तो २०२१ साली वडोदरा संघाकडून सय्यद मुश्ताक अली करंडक स्पर्धेत खेळला आहे. त्याशिवाय आयपीएल २०२२ मध्ये [[पंजाब किंग्स]] संघामध्ये त्याची निवड झाली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/from-baroda-to-punjab-kings-to-canada-ansh-patel-returns-to-his-home-state-with-wickets-of-markram-brevis-rickelton-13977975.html|title=बडोदा ते पंजाब किंग्स आणि आता कॅनडा: मार्क्रम, ब्रेविस आणि रिकल्टन यांच्या विकेट्स घेत अंश पटेलचे आपल्या मूळ राज्यात पुनरागमन.|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1216149}} kdm88vg3itsy9sfflcf5mqvo72m1qdy 2704143 2704138 2026-08-21T05:36:01Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704143 wikitext text/x-wiki '''अंश प्रदीपकुमार पटेल''' (जन्म १९ फेब्रुवारी २००२, [[वडोदरा]], [[गुजरात]]) {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि [[डावखोरा अन-ऑर्थोडॉक्स स्पिन|डावखुरी मनगटी फिरकी]] (Wrist spin) गोलंदाजी करतो. ==क्रिकेट कारकीर्द== अंश पटेलने १६ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] मधील [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिके]] दरम्यान [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. त्याने नेपाळविरुद्ध २८ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. कॅनडा संघात निवड होण्याआधी तो २०२१ साली वडोदरा संघाकडून सय्यद मुश्ताक अली करंडक स्पर्धेत खेळला आहे. त्याशिवाय आयपीएल २०२२ मध्ये [[पंजाब किंग्स]] संघामध्ये त्याची निवड झाली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/from-baroda-to-punjab-kings-to-canada-ansh-patel-returns-to-his-home-state-with-wickets-of-markram-brevis-rickelton-13977975.html|title=बडोदा ते पंजाब किंग्स आणि आता कॅनडा: मार्क्रम, ब्रेविस आणि रिकल्टन यांच्या विकेट्स घेत अंश पटेलचे आपल्या मूळ राज्यात पुनरागमन.|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1216149}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] pgz71gviy39v0bel477n5pc5sj825sl 2704144 2704143 2026-08-21T05:36:09Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704144 wikitext text/x-wiki '''अंश प्रदीपकुमार पटेल''' (जन्म १९ फेब्रुवारी २००२, [[वडोदरा]], [[गुजरात]]) {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने [[फलंदाजी]] आणि [[डावखोरा अन-ऑर्थोडॉक्स स्पिन|डावखुरी मनगटी फिरकी]] (Wrist spin) गोलंदाजी करतो. ==क्रिकेट कारकीर्द== अंश पटेलने १६ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] मधील [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिके]] दरम्यान [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. त्याने नेपाळविरुद्ध २८ सप्टेंबर २०२४ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. कॅनडा संघात निवड होण्याआधी तो २०२१ साली वडोदरा संघाकडून सय्यद मुश्ताक अली करंडक स्पर्धेत खेळला आहे. त्याशिवाय आयपीएल २०२२ मध्ये [[पंजाब किंग्स]] संघामध्ये त्याची निवड झाली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/from-baroda-to-punjab-kings-to-canada-ansh-patel-returns-to-his-home-state-with-wickets-of-markram-brevis-rickelton-13977975.html|title=बडोदा ते पंजाब किंग्स आणि आता कॅनडा: मार्क्रम, ब्रेविस आणि रिकल्टन यांच्या विकेट्स घेत अंश पटेलचे आपल्या मूळ राज्यात पुनरागमन.|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1216149}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] ey8eiep6hrfdqjum17n278yqu9sj65a 0 383091 2704140 2026-08-21T05:35:22Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''अनूप सिंग चिमा''' हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा [[यष्टीरक्षक]] [[फलंदाज]] आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. अनूपने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय... 2704140 wikitext text/x-wiki '''अनूप सिंग चिमा''' हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा [[यष्टीरक्षक]] [[फलंदाज]] आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. अनूपने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1192185}} 3lf1j1mwopsoryqt1wuu1adayzy147d 2704141 2704140 2026-08-21T05:35:35Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704141 wikitext text/x-wiki '''अनूप सिंग चिमा''' हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा [[यष्टीरक्षक]] [[फलंदाज]] आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. अनूपने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1192185}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] 7k0juxqq2leelqgb4pltl5muixkpde5 2704142 2704141 2026-08-21T05:35:48Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704142 wikitext text/x-wiki '''अनूप सिंग चिमा''' हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा [[यष्टीरक्षक]] [[फलंदाज]] आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. अनूपने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1192185}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] tn2mwfbw0m8lbahz3q2o7exkrnheg7z 0 383092 2704162 2026-08-21T07:23:13Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने जलदगती गोलंदाजी|मध्य... 2704162 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} ली शमशेर खान (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध कॅनडासाठी आपला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना खेळून पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==References== {{reflist}} ==External links== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} sm9izuynv8dr4v0v6cvpz7jhhr653y8 2704163 2704162 2026-08-21T07:23:40Z Nitin.kunjir 4684 2704163 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} ली शमशेर खान (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध कॅनडासाठी आपला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना खेळून पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} 3ghawbl2d9u16vm4g1wso7uinm75zyz 2704164 2704163 2026-08-21T07:24:08Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704164 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} ली शमशेर खान (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध कॅनडासाठी आपला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना खेळून पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] kr7hm39x8pkr26o310erwm7ffk8fzz2 2704165 2704164 2026-08-21T07:24:33Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704165 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} ली शमशेर खान (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध कॅनडासाठी आपला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना खेळून पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] 8cp6eoi7fnsdsgfoqu1poiyue1gglo2 2704166 2704165 2026-08-21T07:25:13Z Nitin.kunjir 4684 2704166 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} '''अली शमशेर खान''' (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध कॅनडासाठी आपला [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामना खेळून पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] m653c9if56kf718artn1f9g1fhsgmqe 2704170 2704166 2026-08-21T07:40:59Z Nitin.kunjir 4684 2704170 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = अली शमशेर खान | country = कॅनडा | birth_date = {{birth date and age|1989|8|1|df=yes}} | birth_place = [[सियालकोट]], [[पंजाब, पाकिस्तान]] | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती]] | role = अष्टपैलू | international = true | oneodi = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२६ | odidebutagainst = संयुक्त अरब अमिराती | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | T20Idebutdate = | T20Idebutyear = | T20Idebutagainst = | T20Icap = | lastT20Idate = | lastT20Iyear = | lastT20Iagainst = | columns = 3 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.दि.]] | matches1 = १ | runs1 = ५ | bat avg1 = - | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ५[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ४८ | wickets1 = ० | bowl avg1 = - | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = - | catches/stumpings1 = ०/– | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches2 = ७१ | runs2 = २६७१ | bat avg2 = २७.२५ | 100s/50s2 = ४/१२ | top score2 = १८७ | deliveries2 = ३१७६ | wickets2 = ६५ | bowl avg2 = २८.६४ | fivefor2 = १ | tenfor2 = ० | best bowling2 = ८/५० | catches/stumpings2 = ४१/– | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७७ | runs3 = १७३७ | bat avg3 = ३६.१८ | 100s/50s3 = ०/१० | top score3 = ८७[[नाबाद|*]] | deliveries3 = ९२५ | wickets3 = १९ | bowl avg3 = ४६.५२ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/३२ | catches/stumpings3 = २८/– | date = २१ ऑगस्ट २०२६ | source = https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 क्रिकइन्फो }} '''अली शमशेर खान''' (जन्म १ ऑगस्ट १९८९, सियालकोट, पंजाब) हा {{Cr|CAN}}च्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळणारा क्रिकेटपटू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=https://www.cricinfo.com/cricketers/ali-khan-227757 |title=अली समशेर खान|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |work=क्रिकइन्फो}}</ref> त्याने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिरातीविरुद्ध]] कॅनडासाठी [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{Cite web |title=कॅनडा विरुद्ध संयुक्त अरब अमिराती, डंडी येथील १२५ वा सामना, डब्ल्यूसीएल २, ११ ऑगस्ट २०२६ - संपूर्ण धावफलक|url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६ |website=क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * {{ESPNcricinfo|id=227757}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] 8bhm1x2orkxndy7uurtmbclm13e4514 0 383093 2704174 2026-08-21T08:07:51Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''झाहिद उल्लाह शिरझाद''' (जन्म २८ ऑगस्ट २०००) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने ६ जून २०... 2704174 wikitext text/x-wiki '''झाहिद उल्लाह शिरझाद''' (जन्म २८ ऑगस्ट २०००) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने ६ जून २०२६ रोजी [[अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html|title=कॅनडा विरुद्ध अमेरिका, किंग सिटी येथे १०९ वा सामना, WCL 2, ६ जून २०२६ - संपूर्ण धावफलक|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1174716}} 7k4ssq75fgxx8asqg14xx0wn5bjjr1f 2704175 2704174 2026-08-21T08:08:02Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704175 wikitext text/x-wiki '''झाहिद उल्लाह शिरझाद''' (जन्म २८ ऑगस्ट २०००) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने ६ जून २०२६ रोजी [[अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html|title=कॅनडा विरुद्ध अमेरिका, किंग सिटी येथे १०९ वा सामना, WCL 2, ६ जून २०२६ - संपूर्ण धावफलक|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1174716}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] 3svlng24kedjoazfhmruthotbw1jvgs 2704178 2704175 2026-08-21T08:13:16Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704178 wikitext text/x-wiki '''झाहिद उल्लाह शिरझाद''' (जन्म २८ ऑगस्ट २०००) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा गोलंदाज आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यम जलदगती गोलंदाजी]] करतो. त्याने ६ जून २०२६ रोजी [[अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]] विरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html|title=कॅनडा विरुद्ध अमेरिका, किंग सिटी येथे १०९ वा सामना, WCL 2, ६ जून २०२६ - संपूर्ण धावफलक|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1174716}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] 8zmnnnmpqj2a7txuu0wzpzesy91k75c 2 383094 2704177 2026-08-21T08:11:44Z गीताव्रत 186228 /* */ 2704177 wikitext text/x-wiki डाॅ. शिरीष कुलकर्णी बाणेर, पुणे. लेखन- ५४ पुस्तके प्रकाशित पुरस्कार - १९ साहित्य विषयक पुरस्कार. लेखक - सजल (या काव्य संग्रहास अरुण दाते यांची प्रस्तावना) किंचितरेषा , ईशावास्य, नासदीय, गीताव्रत साधना - आध्यात्मिक साधना पध्दतीवरचे पहिलेच पुस्तक. अग्रलेखास्त्र हे लोकमान्य टिळक यांच्या पत्रकारिता आणि अग्रलेखांवरील भाष्य . कर्णधार ( हे व्यवस्थापन शास्त्रावरील पुस्तक प्रसिद्ध) अस्त्र कौशल्याचे - कायदेविषयक भाष्य स्वयंसहाय्यता- स्वयंपूर्णतेकडे वाटचाल - बचतगट चळवळीसाठी रिझर्व्ह बॅंकेच्या पुस्तकाचा अनुवाद विश्वाराधन, गीतार्थ , पदरचे घातले नाही, साधनारंग, नामसाधना , अमात्र ही आध्यात्मिक पुस्तकांचे लेखन . हिंदोळा , Luminous Editorias - हे महाराष्ट्र बिट्स या इंग्रजी वृत्तपत्रातील डाॅ. शिरीष कुलकर्णी यांच्या वैचारिक आणि प्रेरणादायी संपादकीयांचे , अग्रलेखांचे पुस्तक. सा. जनमंगल या वृत्तपत्रासाठी २४ वर्षे संपादकीय लिहीत आहेत. १४०० पेक्षा अधिक मुखपृष्ठे प्रसिद्ध झाली. ५४ लोकप्रिय पुस्तकांचे लेखन. १३०० पुस्तक व लेखकांना पुस्तक प्रसिध्दीसाठी सहभाग. omgapnmszdi9g4tkzbud4mk1am0d68p 0 383095 2704180 2026-08-21T08:19:55Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''शिवम शर्मा''' (जन्म २७ मार्च १९९८) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा अष्टपैलू खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[ऑफ स्पिन|ऑफ ब्रेक गोलंदाजी]] करतो. त्याने १७ मे २०२५ रोजी अमेरि... 2704180 wikitext text/x-wiki '''शिवम शर्मा''' (जन्म २७ मार्च १९९८) हा {{Cr|CAN}} क्रिकेट संघाकडून खेळणारा अष्टपैलू खेळाडू आहे. तो उजव्या हाताने फलंदाजी आणि [[ऑफ स्पिन|ऑफ ब्रेक गोलंदाजी]] करतो. त्याने १७ मे २०२५ रोजी [[अमेरिका क्रिकेट संघ|युएसए]] विरुद्ध [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]]<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1482564.html|title=अमेरिका विरुद्ध कॅनडा, ६७ वा सामना, लॉडरहिल, WCL 2, १७ मे २०२५ - संपूर्ण धावफलक|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आणि केमेनविरुद्ध २३ एप्रिल २०२५ रोजी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1481834}} [[वर्ग:कॅनडाचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:कॅनडाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] r2t5vj1gv8l3ywa3crgni09z216iz80 0 383096 2704193 2026-08-21T08:43:54Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1367742926|Penna River]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2704193 wikitext text/x-wiki '''पेन्ना नदी''' ('''पिनाकिनी''', '''पेन्नेरू''', '''पेन्नर''', '''पेन्नाई''' म्हणूनही ओळखले जाते) ही दक्षिण भारतातील एक नदी आहे. नंदी टेकड्यांमधून उगम पावल्यानंतर, ती दोन वेगवेगळ्या प्रवाहांच्या रूपात वाहते, एक उत्तर आणि एक दक्षिण दिशेने. पेन्ना नदी [[कर्नाटक]] राज्यातील [[चिकबल्लपूर जिल्हा|चिक्कबल्लापूर जिल्ह्यातील]] नंदी टेकड्यांमध्ये उगम पावते आणि कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश राज्यांमधून उत्तरेकडे आणि पूर्वेकडे वाहते आणि नंतर आंध्र प्रदेशातील बंगालच्या उपसागरात वाहते. ती {{Convert|597|km|mi}} लांब, ५५,२१३ किमी^२ क्षेत्र व्यापणारा [[पाणलोट क्षेत्र|पाणलोट क्षेत्रासह]] वाहते ज्यातील <ref name="Garg1999">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=nrcqGF3agsEC&pg=PA7|title=International and interstate river water disputes|last=Garg|first=Santosh Kumar|publisher=Laxmi Publications|year=1999|isbn=978-81-7008-068-8|pages=7–8|access-date=16 May 2011}}</ref> ६,९३७&nbsp;किमी^२ हा कर्नाटकात आणि ४८,२७६&nbsp;किमी^२ आंध्र प्रदेशातील आहे. या मुख्य प्रवाहासोबतच तामिळनाडूच्या दक्षिणेकडे आणखी एक प्रवाह आहे ज्याला <nowiki><b>थेन पेन्नई</b></nowiki> किंवा '''दक्षिण पेन्नार''' म्हणतात जो पूर्वेकडे सरकतो आणि [[बंगालचा उपसागर|बंगालच्या उपसागरात]] मिळतो. पेन्ना नदीचे खोरे [[पूर्व घाट|पूर्व घाटाच्या]] पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात आहे आणि त्यातून ५००&nbsp;मिमी सरासरी वार्षिक पाऊस होतो.<ref name="WaterResIndia">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC|title=Hydrology and Water Resources of India|author=Sharad K. Jain, Pushpendra K. Agarwal, Vijay P. Singh|publisher=Springer|year=1873|isbn=9781402051807|location=The Netherlands|pages=727–740}}</ref><ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|title=Penna river basin status report, 2014|publisher=WRIS, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808053940/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|archive-date=8 August 2016|access-date=13 June 2015}}</ref> [[चित्र:The_Penna_near_Gandikota.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|900x900अंश| आंध्र प्रदेशातील कडप्पा जिल्ह्यातील गंडिकोटा किल्ल्याजवळील पेन्ना नदी]] == संदर्भ == <references /> == बाह्य दुवे == *   [[वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील नद्या]] tqbrekfsmq5lo00q2kum3bmxe6yrmyh 2704194 2704193 2026-08-21T08:45:15Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2704194 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''पेन्ना नदी''' ('''पिनाकिनी''', '''पेन्नेरू''', '''पेन्नर''', '''पेन्नाई''' म्हणूनही ओळखले जाते) ही दक्षिण भारतातील एक नदी आहे. नंदी टेकड्यांमधून उगम पावल्यानंतर, ती दोन वेगवेगळ्या प्रवाहांच्या रूपात वाहते, एक उत्तर आणि एक दक्षिण दिशेने. पेन्ना नदी [[कर्नाटक]] राज्यातील [[चिकबल्लपूर जिल्हा|चिक्कबल्लापूर जिल्ह्यातील]] नंदी टेकड्यांमध्ये उगम पावते आणि कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश राज्यांमधून उत्तरेकडे आणि पूर्वेकडे वाहते आणि नंतर आंध्र प्रदेशातील बंगालच्या उपसागरात वाहते. ती {{Convert|597|km|mi}} लांब, ५५,२१३ किमी^२ क्षेत्र व्यापणारा [[पाणलोट क्षेत्र|पाणलोट क्षेत्रासह]] वाहते ज्यातील <ref name="Garg1999">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=nrcqGF3agsEC&pg=PA7|title=International and interstate river water disputes|last=Garg|first=Santosh Kumar|publisher=Laxmi Publications|year=1999|isbn=978-81-7008-068-8|pages=7–8|access-date=16 May 2011}}</ref> ६,९३७&nbsp;किमी^२ हा कर्नाटकात आणि ४८,२७६&nbsp;किमी^२ आंध्र प्रदेशातील आहे. या मुख्य प्रवाहासोबतच तामिळनाडूच्या दक्षिणेकडे आणखी एक प्रवाह आहे ज्याला '''थेन पेन्नई''' किंवा '''दक्षिण पेन्नार''' म्हणतात जो पूर्वेकडे सरकतो आणि [[बंगालचा उपसागर|बंगालच्या उपसागरात]] मिळतो. पेन्ना नदीचे खोरे [[पूर्व घाट|पूर्व घाटाच्या]] पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात आहे आणि त्यातून ५००&nbsp;मिमी सरासरी वार्षिक पाऊस होतो.<ref name="WaterResIndia">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC|title=Hydrology and Water Resources of India|author=Sharad K. Jain, Pushpendra K. Agarwal, Vijay P. Singh|publisher=Springer|year=1873|isbn=9781402051807|location=The Netherlands|pages=727–740}}</ref><ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|title=Penna river basin status report, 2014|publisher=WRIS, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808053940/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|archive-date=8 August 2016|access-date=13 June 2015}}</ref> [[चित्र:The_Penna_near_Gandikota.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|900x900अंश| आंध्र प्रदेशातील कडप्पा जिल्ह्यातील गंडिकोटा किल्ल्याजवळील पेन्ना नदी]] == संदर्भ == <references /> [[वर्ग:कर्नाटकमधील नद्या]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील नद्या]] i4ydm5o8vfzy5cj2gkpsw6ehvtmw70b 3 383097 2704196 2026-08-21T08:47:57Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704196 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Vibhasn}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:१७, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) gpbcomge3f8nysopsx3t61aw1sh3jn2 0 383098 2704197 2026-08-21T08:48:01Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355062018|The Lady with the Dog]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2704197 wikitext text/x-wiki "'''द लेडी विथ द डॉग'''" {{Efn|On account of the Russian language's lack of [[Article (grammar)|articles]], the story's title's literal translation is "Lady with Dog", where "Dog" includes a diminutive [[morpheme]].<ref name=stylistics>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Pragmatic Literary Stylistics|title=Before and After Chekhov: Inference, Interpretation and Evaluation|last1=Clark|first1=Billy|editor1-last=Chapman|editor1-first=Siobhan|editor2-last=Clark|editor2-first=Billy|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location= London|isbn=978-1-137-02325-4|page=58|date=2014}}</ref> English language translations of the title include "The Lady with a Dog",<ref>{{cite book|last1=Parts|first1=Lyudmila|title=The Chekhovian Intertext: Dialogue with a Classic|date=2008|publisher=[[Ohio State University Press]]|location=Columbus, OH|isbn=978-0814210833|page=140}}</ref> "The Lady with the Little Dog",<ref>{{cite book|last1=Chekhov|first1=Anton|editor1-last=Wilks|editor1-first=Ronald|title=The Lady with the Little Dog and Other Stories, 1896–1904|date=2002|publisher=[[Penguin Books]]|location=London|isbn=0-14-044787-3|page=[https://archive.org/details/ladywithlittledo00anto/page/223 223]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ladywithlittledo00anto/page/223}}</ref> "The Lady with the Small Dog",<ref>{{cite book|last1=Clowes|first1=Edith W.|title=Russia on the Edge: Imagined Geographies and Post-Soviet Identity|url=https://archive.org/details/russiaonedgeimag00clow|url-access=registration|date=2011|publisher=[[Cornell University Press]]|location=Ithaca, NY|isbn=978-0-8014-7725-6|page=[https://archive.org/details/russiaonedgeimag00clow/page/129 129]}}</ref> "The Lady with the Pet Dog",<ref>{{cite encyclopedia |last1=Winner |first1=Thomas G.|editor-last=Slote |editor-first=Bernice|encyclopedia=Myth and Symbol: Critical Approaches and Applications |title=Myth as a Device in the Works of Chekhov |date=1963| isbn=978-0803250659|page=75|publisher=[[University of Nebraska Press]]|location=Lincoln, NE}}</ref> "(The) Lady with (the) Lapdog",<ref name=stylistics /> etc.}} ही [[आंतोन चेखव]] यांची एक लघुकथा आहे. १८९९ मध्ये पहिल्यांदा प्रकाशित झालेले हे पुस्तक मॉस्कोमधील एका नाखूष विवाहित बँकर आणि एका तरुण विवाहित महिलेमधील व्यभिचारी संबंधाचे वर्णन करते जे दोघेही [[याल्टा|याल्टामध्ये]] एकटे सुट्टी घालवत असताना सुरू होते. ही चेखवच्या सर्वात प्रसिद्ध लघुकथांपैकी एक आहे आणि [[व्लादिमिर नाबोकोव्ह|व्लादिमीर नाबोकोव्हने]] ती आतापर्यंत लिहिलेल्या महान लघुकथांपैकी एक मानली आहे. == संदर्भ == [[वर्ग:रशियन साहित्य]] [[वर्ग:आंतोन चेखव]] [[वर्ग:लघुकथा]] [[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:व्यभिचार]] rx7vf2t9jdr776g44e6ub0vf9jagu5g 2704198 2704197 2026-08-21T08:48:50Z Dharmadhyaksha 28394 2704198 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} "'''द लेडी विथ द डॉग'''" {{Efn|On account of the Russian language's lack of [[Article (grammar)|articles]], the story's title's literal translation is "Lady with Dog", where "Dog" includes a diminutive [[morpheme]].<ref name=stylistics>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Pragmatic Literary Stylistics|title=Before and After Chekhov: Inference, Interpretation and Evaluation|last1=Clark|first1=Billy|editor1-last=Chapman|editor1-first=Siobhan|editor2-last=Clark|editor2-first=Billy|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location= London|isbn=978-1-137-02325-4|page=58|date=2014}}</ref> English language translations of the title include "The Lady with a Dog",<ref>{{cite book|last1=Parts|first1=Lyudmila|title=The Chekhovian Intertext: Dialogue with a Classic|date=2008|publisher=[[Ohio State University Press]]|location=Columbus, OH|isbn=978-0814210833|page=140}}</ref> "The Lady with the Little Dog",<ref>{{cite book|last1=Chekhov|first1=Anton|editor1-last=Wilks|editor1-first=Ronald|title=The Lady with the Little Dog and Other Stories, 1896–1904|date=2002|publisher=[[Penguin Books]]|location=London|isbn=0-14-044787-3|page=[https://archive.org/details/ladywithlittledo00anto/page/223 223]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ladywithlittledo00anto/page/223}}</ref> "The Lady with the Small Dog",<ref>{{cite book|last1=Clowes|first1=Edith W.|title=Russia on the Edge: Imagined Geographies and Post-Soviet Identity|url=https://archive.org/details/russiaonedgeimag00clow|url-access=registration|date=2011|publisher=[[Cornell University Press]]|location=Ithaca, NY|isbn=978-0-8014-7725-6|page=[https://archive.org/details/russiaonedgeimag00clow/page/129 129]}}</ref> "The Lady with the Pet Dog",<ref>{{cite encyclopedia |last1=Winner |first1=Thomas G.|editor-last=Slote |editor-first=Bernice|encyclopedia=Myth and Symbol: Critical Approaches and Applications |title=Myth as a Device in the Works of Chekhov |date=1963| isbn=978-0803250659|page=75|publisher=[[University of Nebraska Press]]|location=Lincoln, NE}}</ref> "(The) Lady with (the) Lapdog",<ref name=stylistics /> etc.}} ही [[आंतोन चेखव]] यांची एक लघुकथा आहे. १८९९ मध्ये पहिल्यांदा प्रकाशित झालेले हे पुस्तक मॉस्कोमधील एका नाखूष विवाहित बँकर आणि एका तरुण विवाहित महिलेमधील व्यभिचारी संबंधाचे वर्णन करते जे दोघेही [[याल्टा|याल्टामध्ये]] एकटे सुट्टी घालवत असताना सुरू होते. ही चेखवच्या सर्वात प्रसिद्ध लघुकथांपैकी एक आहे आणि [[व्लादिमिर नाबोकोव्ह|व्लादिमीर नाबोकोव्हने]] ती आतापर्यंत लिहिलेल्या महान लघुकथांपैकी एक मानली आहे. {{notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:रशियन साहित्य]] [[वर्ग:आंतोन चेखव]] [[वर्ग:लघुकथा]] [[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:व्यभिचार]] 6ubkqwp5zu6xukozh1oqdqtpdvq6um1 0 383099 2704199 2026-08-21T08:56:18Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1261857202|Kerala Congress (Joseph)]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2704199 wikitext text/x-wiki '''केरळ काँग्रेस (जोसेफ)''' हा भारताच्या [[केरळ]] राज्यातील एक राजकीय पक्ष होता. त्याची स्थापना १९६४ मध्ये झाली. पक्षाचे केरळ काँग्रेसमध्ये (केईसी) विलीनीकरण झाले. == इतिहास == केरळ काँग्रेस (जोसेफ) हा पक्ष पी.जे. जोसेफ यांच्या नेतृत्वाखालील केरळ काँग्रेसचा एक भाग होता. १९७९ मध्ये विभाजन झाल्यानंतर, केरळ वृत्त माध्यमांनी केरळ काँग्रेस (जोसेफ) म्हणून कंस कमी केरळ काँग्रेस पक्ष सुरू केला. 1985 मध्ये केरळ काँग्रेसचे नेते केएम मणी ( [[केरळ काँग्रेस (मणी)|केरळ काँग्रेस (एम)]] कडून आणि आर. बालकृष्ण पिल्लई ( केरळ काँग्रेस (बी) कडून) यांनी [[केरळ काँग्रेस|केरळ काँग्रेसमध्ये]] विलीन होऊन संयुक्त [[केरळ काँग्रेस|केरळ काँग्रेसची]] स्थापना केली. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:केरळमधील राजकारण]] [[वर्ग:इ.स. १९७९ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील समाप्ती]] [[वर्ग:केरळ काँग्रेस]] boj8wwzjzm362p4y9v54kltvmpgrn9a 2704200 2704199 2026-08-21T08:57:43Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2704200 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''केरळ काँग्रेस (जोसेफ)''' हा भारताच्या [[केरळ]] राज्यातील एक राजकीय पक्ष होता. त्याची स्थापना १९६४ मध्ये झाली. पक्षाचे केरळ काँग्रेसमध्ये (केईसी) विलीनीकरण झाले.<ref>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|accessdate=9 May 2013|location=India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124034729/http://eci.gov.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|archivedate=24 January 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> <ref>{{Cite web|title=P C Thomas to quit NDA; to merge with P J Joseph|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/p-c-thomas-to-quit-nda-to-merge-with-p-j-joseph-1.5522785|access-date=2021-03-17|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> == इतिहास == केरळ काँग्रेस (जोसेफ) हा पक्ष पी.जे. जोसेफ यांच्या नेतृत्वाखालील केरळ काँग्रेसचा एक भाग होता. १९७९ मध्ये विभाजन झाल्यानंतर, केरळ वृत्त माध्यमांनी केरळ काँग्रेस (जोसेफ) म्हणून कंस कमी केरळ काँग्रेस पक्ष सुरू केला. 1985 मध्ये केरळ काँग्रेसचे नेते केएम मणी ([[केरळ काँग्रेस (मणी)|केरळ काँग्रेस (एम)]] कडून आणि आर. बालकृष्ण पिल्लई (केरळ काँग्रेस (बी) कडून) यांनी [[केरळ काँग्रेस|केरळ काँग्रेसमध्ये]] विलीन होऊन संयुक्त [[केरळ काँग्रेस|केरळ काँग्रेसची]] स्थापना केली. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:केरळमधील राजकारण]] [[वर्ग:इ.स. १९७९ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील समाप्ती]] [[वर्ग:केरळ काँग्रेस]] 95jjwre6u95rt3ajxfobwr3tz7bew2a 0 383100 2704203 2026-08-21T09:13:34Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Cricket Ireland flag.svg | team1_name = आयर्लंड | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = अफगाणिस्तान | from_date = ५ | to_date = १... 2704203 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Cricket Ireland flag.svg | team1_name = आयर्लंड | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = अफगाणिस्तान | from_date = ५ | to_date = १५ ऑगस्ट २०२६ | team1_captain = [[पॉल स्टर्लिंग]] | team2_captain = [[रहमत शाह]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 0 | team2_ODIs_won = 4 | team1_ODIs_most_runs = [[कर्टिस कॅम्फर]] (२०७) | team2_ODIs_most_runs = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (३१३) | team1_ODIs_most_wickets = [[गॅव्हिन होई]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (१२) | player_of_ODI_series = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) }} [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[आयर्लंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |date=३१ जुलै २०२६|url=https://cricketireland.ie/news/all-you-need-to-know-5/ |trans-title= सर्व काही जाणून घ्या {{!}} आयर्लंड विरुद्ध अफगाणिस्तान पुरुष वनडे मालिका २०२६|title=All You Need to Know {{!}} Ireland v Afghanistan Men's ODI Series 2026 |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=भटनागर|first=अक्षित|date=२१ मार्च २०२६ |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ireland-announce-odi-series-against-afghanistan-in-august-2026-despite-moral-discomfort-2026-03-21-1034548 |trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंडकडून ऑगस्ट २०२६ मध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेची घोषणा. |title=Ireland announce ODI series against Afghanistan in August 2026 despite 'moral discomfort' |work=[[इंडिया टीव्ही]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामन्यांचा समावेश होता. <ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडतर्फे २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२० मार्च २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=रोलर|first=मॅट|date=२० मार्च २०२६|url=https://www.cricinfo.com/story/ireland-to-host-afghanistan-men-for-odis-despite-moral-discomfort-about-their-women-s-cricket-1528592|trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंड एकदिवसीय सामन्यांसाठी अफगाणिस्तान पुरुष संघाचे यजमानपद भूषवणार. |title=Ireland to host Afghanistan men for ODIs despite 'moral discomfort' |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले होते.<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title=|title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२१ मार्च २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> अफगाणिस्तानमधील तालिबान प्रशासनाने महिलांच्या खेळांवर घातलेल्या बंदीमुळे निर्माण झालेली नैतिक चिंता आणि राजकीय विरोध, यामुळे या मालिकेच्या आयोजनाकडे आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांचे लक्ष वेधले गेले; तसेच मानवी हक्कांच्या दृष्टीने याकडे पाहिले गेले आणि प्रतिस्पर्धी क्रिकेट मंडळांकडून—विशेषतः [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाकडून—यावर टीकाही झाली.<ref name="TheGuardian">{{cite web |last= ह्यूजेस |first=मॅट|date=४ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/aug/04/ireland-five-matches-against-afghanistan-england-ecb-cricket |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्ध पाच सामने खेळण्यास सहमती देऊन आयर्लंडने ईसीबीचा रोष ओढवून घेतला. |title=Ireland risk ECB ire by agreeing to play five matches against Afghanistan |work=[[द गार्डियन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="CricketNews">{{cite web |last=मित्रा|first=दिपंजन|date=५ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.cricketnews.com/en/cricket/news/ecb-unhappy-ireland-hosting-afghanistan-series-uk-taliban-policy/fceff93e4c4cfcadf2613d1f |trans-title= यूके सरकारच्या तालिबान-विषयक धोरणाकडे दुर्लक्ष करून अफगाणिस्तानविरुद्ध एकदिवसीय मालिका आयोजित केल्यामुळे ईसीबी क्रिकेट आयर्लंडवर नाराज. |title=ECB unhappy with Cricket Ireland for hosting Afghanistan ODI series despite UK government-backed Taliban policy |work=क्रिकेट न्यूज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-ireland-2026-1528534 मालिका मुख्यपान क्रिकइन्फोवर] {{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|आयर्लंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे आयर्लंड दौरे]] 18pp3sfs4htzhh16wqz0oiav0mutc8c 2704204 2704203 2026-08-21T09:15:02Z Nitin.kunjir 4684 2704204 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Cricket Ireland flag.svg | team1_name = आयर्लंड | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = अफगाणिस्तान | from_date = ५ | to_date = १५ ऑगस्ट २०२६ | team1_captain = [[पॉल स्टर्लिंग]] | team2_captain = [[रहमत शाह]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 0 | team2_ODIs_won = 4 | team1_ODIs_most_runs = [[कर्टिस कॅम्फर]] (२०७) | team2_ODIs_most_runs = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (३१३) | team1_ODIs_most_wickets = [[गॅव्हिन होई]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (१२) | player_of_ODI_series = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) }} [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[आयर्लंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |date=३१ जुलै २०२६|url=https://cricketireland.ie/news/all-you-need-to-know-5/ |trans-title= सर्व काही जाणून घ्या {{!}} आयर्लंड विरुद्ध अफगाणिस्तान पुरुष वनडे मालिका २०२६|title=All You Need to Know {{!}} Ireland v Afghanistan Men's ODI Series 2026 |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=भटनागर|first=अक्षित|date=२१ मार्च २०२६ |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ireland-announce-odi-series-against-afghanistan-in-august-2026-despite-moral-discomfort-2026-03-21-1034548 |trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंडकडून ऑगस्ट २०२६ मध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेची घोषणा. |title=Ireland announce ODI series against Afghanistan in August 2026 despite 'moral discomfort' |work=[[इंडिया टीव्ही]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामन्यांचा समावेश होता. <ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडतर्फे २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२० मार्च २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=रोलर|first=मॅट|date=२० मार्च २०२६|url=https://www.cricinfo.com/story/ireland-to-host-afghanistan-men-for-odis-despite-moral-discomfort-about-their-women-s-cricket-1528592|trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंड एकदिवसीय सामन्यांसाठी अफगाणिस्तान पुरुष संघाचे यजमानपद भूषवणार. |title=Ireland to host Afghanistan men for ODIs despite 'moral discomfort' |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले होते.<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title=पुरुषांच्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२१ मार्च २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> अफगाणिस्तानमधील तालिबान प्रशासनाने महिलांच्या खेळांवर घातलेल्या बंदीमुळे निर्माण झालेली नैतिक चिंता आणि राजकीय विरोध, यामुळे या मालिकेच्या आयोजनाकडे आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांचे लक्ष वेधले गेले; तसेच मानवी हक्कांच्या दृष्टीने याकडे पाहिले गेले आणि प्रतिस्पर्धी क्रिकेट मंडळांकडून—विशेषतः [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाकडून—यावर टीकाही झाली.<ref name="TheGuardian">{{cite web |last= ह्यूजेस |first=मॅट|date=४ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/aug/04/ireland-five-matches-against-afghanistan-england-ecb-cricket |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्ध पाच सामने खेळण्यास सहमती देऊन आयर्लंडने ईसीबीचा रोष ओढवून घेतला. |title=Ireland risk ECB ire by agreeing to play five matches against Afghanistan |work=[[द गार्डियन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="CricketNews">{{cite web |last=मित्रा|first=दिपंजन|date=५ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.cricketnews.com/en/cricket/news/ecb-unhappy-ireland-hosting-afghanistan-series-uk-taliban-policy/fceff93e4c4cfcadf2613d1f |trans-title= यूके सरकारच्या तालिबान-विषयक धोरणाकडे दुर्लक्ष करून अफगाणिस्तानविरुद्ध एकदिवसीय मालिका आयोजित केल्यामुळे ईसीबी क्रिकेट आयर्लंडवर नाराज. |title=ECB unhappy with Cricket Ireland for hosting Afghanistan ODI series despite UK government-backed Taliban policy |work=क्रिकेट न्यूज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-ireland-2026-1528534 मालिका मुख्यपान क्रिकइन्फोवर] {{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|आयर्लंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे आयर्लंड दौरे]] p8a3q9gm0oe4xinyv762ehb0vzx09nh 2704209 2704204 2026-08-21T10:00:28Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ*/ 2704209 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Cricket Ireland flag.svg | team1_name = आयर्लंड | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = अफगाणिस्तान | from_date = ५ | to_date = १५ ऑगस्ट २०२६ | team1_captain = [[पॉल स्टर्लिंग]] | team2_captain = [[रहमत शाह]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 0 | team2_ODIs_won = 4 | team1_ODIs_most_runs = [[कर्टिस कॅम्फर]] (२०७) | team2_ODIs_most_runs = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (३१३) | team1_ODIs_most_wickets = [[गॅव्हिन होई]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (१२) | player_of_ODI_series = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) }} [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[आयर्लंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |date=३१ जुलै २०२६|url=https://cricketireland.ie/news/all-you-need-to-know-5/ |trans-title= सर्व काही जाणून घ्या {{!}} आयर्लंड विरुद्ध अफगाणिस्तान पुरुष वनडे मालिका २०२६|title=All You Need to Know {{!}} Ireland v Afghanistan Men's ODI Series 2026 |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=भटनागर|first=अक्षित|date=२१ मार्च २०२६ |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ireland-announce-odi-series-against-afghanistan-in-august-2026-despite-moral-discomfort-2026-03-21-1034548 |trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंडकडून ऑगस्ट २०२६ मध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेची घोषणा. |title=Ireland announce ODI series against Afghanistan in August 2026 despite 'moral discomfort' |work=[[इंडिया टीव्ही]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामन्यांचा समावेश होता. <ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडतर्फे २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२० मार्च २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=रोलर|first=मॅट|date=२० मार्च २०२६|url=https://www.cricinfo.com/story/ireland-to-host-afghanistan-men-for-odis-despite-moral-discomfort-about-their-women-s-cricket-1528592|trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंड एकदिवसीय सामन्यांसाठी अफगाणिस्तान पुरुष संघाचे यजमानपद भूषवणार. |title=Ireland to host Afghanistan men for ODIs despite 'moral discomfort' |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले होते.<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title=पुरुषांच्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२१ मार्च २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> अफगाणिस्तानमधील तालिबान प्रशासनाने महिलांच्या खेळांवर घातलेल्या बंदीमुळे निर्माण झालेली नैतिक चिंता आणि राजकीय विरोध, यामुळे या मालिकेच्या आयोजनाकडे आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांचे लक्ष वेधले गेले; तसेच मानवी हक्कांच्या दृष्टीने याकडे पाहिले गेले आणि प्रतिस्पर्धी क्रिकेट मंडळांकडून—विशेषतः [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाकडून—यावर टीकाही झाली.<ref name="TheGuardian">{{cite web |last= ह्यूजेस |first=मॅट|date=४ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/aug/04/ireland-five-matches-against-afghanistan-england-ecb-cricket |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्ध पाच सामने खेळण्यास सहमती देऊन आयर्लंडने ईसीबीचा रोष ओढवून घेतला. |title=Ireland risk ECB ire by agreeing to play five matches against Afghanistan |work=[[द गार्डियन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="CricketNews">{{cite web |last=मित्रा|first=दिपंजन|date=५ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.cricketnews.com/en/cricket/news/ecb-unhappy-ireland-hosting-afghanistan-series-uk-taliban-policy/fceff93e4c4cfcadf2613d1f |trans-title= यूके सरकारच्या तालिबान-विषयक धोरणाकडे दुर्लक्ष करून अफगाणिस्तानविरुद्ध एकदिवसीय मालिका आयोजित केल्यामुळे ईसीबी क्रिकेट आयर्लंडवर नाराज. |title=ECB unhappy with Cricket Ireland for hosting Afghanistan ODI series despite UK government-backed Taliban policy |work=क्रिकेट न्यूज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|IRE}}<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-odi-squad-named/ |trans-title= पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय संघाची घोषणा |title=Men’s ODI Squad named |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२८ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|AFG|२०१३|2013}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/rahmat-shah-leads-afghanistan-in-five-match-odi-series-against-ireland-1547364 |trans-title= आयर्लंडविरुद्धच्या पाच सामन्यांच्या एकदिवसीय मालिकेत रहमत शाह अफगाणिस्तानचे नेतृत्व करणार. |title= Rahmat Shah leads Afghanistan in five-match ODI series against Ireland |work=[[क्रिकइन्फो]] |date= २४ जुलै २०२६ |access-date= २१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[पॉल स्टर्लिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडी मॅकब्राइन]] * [[अँड्रु बल्बिर्नी]] * [[कर्टिस कॅम्फर]] * [[केड कारमायकल]] * [[गॅव्हिन होई]] * [[जय मुंद्रा]] * [[जॉर्ज डॉकरेल]] * बायरॉन मॅकडोनो * [[बेन कॅलिट्झ]] * [[मार्क अडायर]] * [[लियाम मॅककार्थी]] * [[लॉर्कन टकर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हॅरी टेक्टर]] | * [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] * [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[इब्राहिम झद्रान]] * [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] * [[दरविश रसूली]] * [[नांग्यालाय खरोटी]] * [[फझलहक फारूखी]] * [[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]] * [[यामीन अहमदझाई]] * [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] * [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-ireland-2026-1528534 मालिका मुख्यपान क्रिकइन्फोवर] {{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|आयर्लंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे आयर्लंड दौरे]] 0abvb10onhz9gwj19ic2g8lnawbehp8 2704223 2704209 2026-08-21T11:41:22Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका*/ 2704223 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image = Cricket Ireland flag.svg | team1_name = आयर्लंड | team2_image = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | team2_name = अफगाणिस्तान | from_date = ५ | to_date = १५ ऑगस्ट २०२६ | team1_captain = [[पॉल स्टर्लिंग]] | team2_captain = [[रहमत शाह]] | no_of_ODIs = 5 | team1_ODIs_won = 0 | team2_ODIs_won = 4 | team1_ODIs_most_runs = [[कर्टिस कॅम्फर]] (२०७) | team2_ODIs_most_runs = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (३१३) | team1_ODIs_most_wickets = [[गॅव्हिन होई]] (७) | team2_ODIs_most_wickets = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (१२) | player_of_ODI_series = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) }} [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]]विरुद्ध सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[आयर्लंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |date=३१ जुलै २०२६|url=https://cricketireland.ie/news/all-you-need-to-know-5/ |trans-title= सर्व काही जाणून घ्या {{!}} आयर्लंड विरुद्ध अफगाणिस्तान पुरुष वनडे मालिका २०२६|title=All You Need to Know {{!}} Ireland v Afghanistan Men's ODI Series 2026 |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=भटनागर|first=अक्षित|date=२१ मार्च २०२६ |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ireland-announce-odi-series-against-afghanistan-in-august-2026-despite-moral-discomfort-2026-03-21-1034548 |trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंडकडून ऑगस्ट २०२६ मध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेची घोषणा. |title=Ireland announce ODI series against Afghanistan in August 2026 despite 'moral discomfort' |work=[[इंडिया टीव्ही]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामन्यांचा समावेश होता. <ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडतर्फे २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२० मार्च २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=रोलर|first=मॅट|date=२० मार्च २०२६|url=https://www.cricinfo.com/story/ireland-to-host-afghanistan-men-for-odis-despite-moral-discomfort-about-their-women-s-cricket-1528592|trans-title= 'नैतिक अस्वस्थता' असूनही आयर्लंड एकदिवसीय सामन्यांसाठी अफगाणिस्तान पुरुष संघाचे यजमानपद भूषवणार. |title=Ireland to host Afghanistan men for ODIs despite 'moral discomfort' |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या देशांतर्गत आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले होते.<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title=पुरुषांच्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२१ मार्च २०२६ |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> अफगाणिस्तानमधील तालिबान प्रशासनाने महिलांच्या खेळांवर घातलेल्या बंदीमुळे निर्माण झालेली नैतिक चिंता आणि राजकीय विरोध, यामुळे या मालिकेच्या आयोजनाकडे आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांचे लक्ष वेधले गेले; तसेच मानवी हक्कांच्या दृष्टीने याकडे पाहिले गेले आणि प्रतिस्पर्धी क्रिकेट मंडळांकडून—विशेषतः [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाकडून—यावर टीकाही झाली.<ref name="TheGuardian">{{cite web |last= ह्यूजेस |first=मॅट|date=४ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/aug/04/ireland-five-matches-against-afghanistan-england-ecb-cricket |trans-title= अफगाणिस्तानविरुद्ध पाच सामने खेळण्यास सहमती देऊन आयर्लंडने ईसीबीचा रोष ओढवून घेतला. |title=Ireland risk ECB ire by agreeing to play five matches against Afghanistan |work=[[द गार्डियन]] |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="CricketNews">{{cite web |last=मित्रा|first=दिपंजन|date=५ ऑगस्ट २०२६ |url=https://www.cricketnews.com/en/cricket/news/ecb-unhappy-ireland-hosting-afghanistan-series-uk-taliban-policy/fceff93e4c4cfcadf2613d1f |trans-title= यूके सरकारच्या तालिबान-विषयक धोरणाकडे दुर्लक्ष करून अफगाणिस्तानविरुद्ध एकदिवसीय मालिका आयोजित केल्यामुळे ईसीबी क्रिकेट आयर्लंडवर नाराज. |title=ECB unhappy with Cricket Ireland for hosting Afghanistan ODI series despite UK government-backed Taliban policy |work=क्रिकेट न्यूज |access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;white-space:nowrap; margin:auto" |- !{{cr|IRE}}<ref>{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-odi-squad-named/ |trans-title= पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय संघाची घोषणा |title=Men’s ODI Squad named |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |date=२८ जुलै २०२६|access-date=२१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|AFG|२०१३|2013}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/rahmat-shah-leads-afghanistan-in-five-match-odi-series-against-ireland-1547364 |trans-title= आयर्लंडविरुद्धच्या पाच सामन्यांच्या एकदिवसीय मालिकेत रहमत शाह अफगाणिस्तानचे नेतृत्व करणार. |title= Rahmat Shah leads Afghanistan in five-match ODI series against Ireland |work=[[क्रिकइन्फो]] |date= २४ जुलै २०२६ |access-date= २१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[पॉल स्टर्लिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडी मॅकब्राइन]] * [[अँड्रु बल्बिर्नी]] * [[कर्टिस कॅम्फर]] * [[केड कारमायकल]] * [[गॅव्हिन होई]] * [[जय मुंद्रा]] * [[जॉर्ज डॉकरेल]] * बायरॉन मॅकडोनो * [[बेन कॅलिट्झ]] * [[मार्क अडायर]] * [[लियाम मॅककार्थी]] * [[लॉर्कन टकर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हॅरी टेक्टर]] | * [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] * [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[इब्राहिम झद्रान]] * [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] * [[दरविश रसूली]] * [[नांग्यालाय खरोटी]] * [[फझलहक फारूखी]] * [[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]] * [[यामीन अहमदझाई]] * [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] * [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] |} == आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== {{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[ब्रिटिश उन्हाळी प्रमाणवेळ]]ा ([[यूटीसी+०१:००]]) आहेत}} ===१ला आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑगस्ट २०२६ | time = १०:४५ | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = | score2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528550.html धावफलक] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दआ) | toss = नाणेफेक नाही. | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. }} ===२रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑगस्ट २०२६ | time = १०:४५ | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = २९९/८ (४७ षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ८४ (९७) | wickets1 = [[मार्क अडायर]] २/४० (१० षटके) | score2 = २०७ (३३.४ षटके) | runs2 = [[केड कारमायकल]] ६२ (६६) | wickets2 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ६/३४ (७.४ षटके) | result = अफगाणिस्तान ९२ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html धावफलक] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि गॅरेथ मॉरिसन (आ) | motm = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ४७ षटकांचा करण्यात आला. | notes = [[बेन कॅलिट्झ]], बायरॉन मॅकडोनो आणि [[जय मुंद्रा]] (आ) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. }} ===३रा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = १० ऑगस्ट 2026 | time = १०:४५ | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = २०६ (४६.३ षटके) | runs1 = [[गॅव्हिन होई]] ३६ (६७) | wickets1 = [[अल्लाह गझनफर]] ३/२९ (९ षटके) | score2 = २०७/७ (४४.५ षटके) | runs2 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ७१ (७७) | wickets2 = [[गॅव्हिन होई]] ४/२४ (१० षटके) | result = अफगाणिस्तान ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html धावफलक] | venue = [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दआ) आणि Jonathan Kennedy (आ) | motm = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) | toss = Afghanistan नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | notes = [[हॅरी टेक्टर]]ने (आ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील २०००वी धाव घेतली. }} ===४था आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑगस्ट 2026 | time = १०:४५ | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = ३४३/९ (५० षटके) | runs1 = [[सेदीकुल्लाह अटल]] १४३ (१२०) | wickets1 = [[बायरॉन मॅकडोनो]] ३/८४ (१० षटके) | score2 = ३०१ (४८ षटके) | runs2 = [[अँड्रु बल्बिर्नी]] १०९ (११९) | wickets2 = [[यामीन अहमदझाई]] ४/७१ (१० षटके) | result = अफगाणिस्तान ४२ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html धावफलक] | venue = [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] | umpires = [[रोलंड ब्लॅक]] (आ) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दआ) | motm = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (अ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | notes = [[इब्राहिम झद्रान]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील २०००वी धाव घेतली.ref>{{cite news |last=बिश्त |first=हर्षित|date=१२ ऑगस्ट २०२६|url=https://www.news18.com/cricket/ibrahim-zadran-becomes-joint-third-fastest-batter-to-score-2000-odi-runs-ws-l-10269044.html |trans-title= इब्राहिम झद्रान एकदिवसीय सामन्यांमध्ये २००० धावा करणारा जगातील संयुक्त तिसरा सर्वात वेगवान फलंदाज ठरला. |title= Ibrahim Zadran Becomes Joint-Third-Fastest Batter In The World To Score 2000 ODI Runs |work=[[न्यूज१८]] |access-date=१५ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} ===५वा आं.ए.दि.=== {{Single-innings cricket match | date = १५ ऑगस्ट २०२६ | time = १०:४५ | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = २९८/७ (५० षटके) | runs1 = [[कर्टिस कॅम्फर]] ९६ (८४) | wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ३/७४ (१० षटके) | score2 = ३०२/४ (४८.५ षटके) | runs2 = [[रहमत शाह]] १४३[[नाबाद|*]] (१३३) | wickets2 = [[लियाम मॅककार्थी]] ३/४७ (१० षटके) | result = अफगाणिस्तान ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html धावफलक] | venue = [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] | umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (दआ) आणि गॅरेथ मॉरिसन (आ) | motm = [[रहमत शाह]] (अ) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = | notes = [[हश्मतुल्लाह शहिदी]]चा (अ) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता * [[रहमत शाह]] आणि [[सेदीकुल्लाह अटल]] यांची २०१ धावांची भागीदारी ही अफगाणिस्तानसाठी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यामध्ये तिसऱ्या गड्यासाठी सर्वोच्च भागीदारी होती. }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/afghanistan-in-ireland-2026-1528534 मालिका मुख्यपान क्रिकइन्फोवर] {{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|आयर्लंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे आयर्लंड दौरे]] d7ct3ok62713b551hbsvhzxxaf6es1b 3 383101 2704206 2026-08-21T09:46:35Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2704206 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Mohammed Raees Mohammad Ali}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:१६, २१ ऑगस्ट २०२६ (IST) 9hronpcm367ouvpv1oatxisrv2j5ghh 0 383102 2704210 2026-08-21T10:32:11Z Kumarsahil98 186508 माहितीसह हे पान तयार केले. 2704210 wikitext text/x-wiki धारी देवी हे उत्तराखंडमधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. श्रीनगर आणि रुद्रप्रयाग यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, अलकनंदा नदीच्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि चारधाम यात्रेकरूंचे रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/dhari-devi-temple/ माँ धारी देवी मंदिर]</ref> == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली.<ref>[https://musafirresort.in/dhari-devi-temple/ माँ धारी देवी मंदिराची कथा]</ref> स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. 0hyfv6c84ce5zr3u7dh36omqulv71cq 2704212 2704210 2026-08-21T11:06:47Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704212 wikitext text/x-wiki '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]<nowiki/>मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]<nowiki/>च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूं]]<nowiki/>चे रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/dhari-devi-temple/ माँ धारी देवी मंदिर]</ref> == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली.<ref>[https://musafirresort.in/dhari-devi-temple/ माँ धारी देवी मंदिराची कथा]</ref> स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. t3egy90na6i6bx9w5wntrjlfy3kur60 2704216 2704212 2026-08-21T11:09:28Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2704216 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली.<ref>[https://musafirresort.in/dhari-devi-temple/ माँ धारी देवी मंदिराची कथा]</ref> स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. 2djuvps11t3umfcxacg20m3ksc5jb6q 2704217 2704216 2026-08-21T11:10:04Z संतोष गोरे 135680 2704217 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली. स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} b6k1l1m3pu01xfc02695m0jaeo4z2uv 2704218 2704217 2026-08-21T11:11:56Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704218 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली. स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उत्तराखंडमधील हिंदू मंदिरे]] f118hjtaiq88rsd3ehq1s7urd0lcw8a 2704220 2704218 2026-08-21T11:12:45Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704220 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली. स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उत्तराखंडमधील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:रुद्रप्रयाग जिल्हा]] 8n7y79jkt73efpiz4b4g04sr8yg2c4p 2704221 2704220 2026-08-21T11:13:44Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704221 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली. स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उत्तराखंडमधील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:रुद्रप्रयाग जिल्हा]] [[वर्ग:भारतातील देवीची मंदिरे]] 4w5lrowzbm2bj1gn3in9fdddb5c4io7 2704222 2704221 2026-08-21T11:15:09Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2704222 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धारी देवी''' हे [[उत्तराखंड]]मधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील एक पवित्र हिंदू मंदिर आहे. [[श्रीनगर]] आणि [[रुद्रप्रयाग]] यांच्या दरम्यान असलेल्या कल्याणसौर गावात, [[अलकनंदा नदी]]च्या मध्यभागी हे मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर देवी कालीचे रूप असलेल्या 'माँ धारी देवी' यांना समर्पित आहे. येथे देवीच्या मूर्तीच्या वरच्या भागाची पूजा केली जाते, तर मूर्तीचा खालचा भाग सुमारे ६५.३ किमी अंतरावर असलेल्या कालीमठ मंदिरात स्थापित आहे. धारी देवी मंदिर हे उत्तराखंड आणि [[चार धाम|चारधाम यात्रेकरूंचे]] रक्षक दैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे. 'दो धाम' किंवा 'चारधाम' यात्रेला जाणारे भाविक देवीचा दैवी आशीर्वाद घेण्यासाठी अनेकदा या प्रवासादरम्यान येथे भेट देतात. == २०१३ ची उत्तराखंड पूर दुर्घटना == १६ जून २०१३ रोजी उत्तराखंडमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे अनेक घरे वाहून गेली आणि हजारो लोकांचा बळी गेला. त्याच दिवशी, 'अलकनंदा हायड्रो पॉवर कंपनी लिमिटेड' (AHPCL) द्वारे उभारल्या जाणाऱ्या ३३० मेगावॅट क्षमतेच्या अलकनंदा जलविद्युत प्रकल्पाच्या (धरण) कामामुळे, 'माँ धारी देवी' यांची मूर्ती त्यांच्या मूळ स्थानावरून ६११ मीटर उंचीवरील एका काँक्रीटच्या चौथऱ्यावर हलवण्यात आली होती. मूर्तीचे स्थलांतर केल्यानंतर काही तासांतच त्या संपूर्ण भागात हवामानात प्रचंड बदल झाला आणि सलग अनेक दिवस ढगफुटीसदृश पाऊस पडला. यामुळे विनाशकारी पूर आणि दरडी कोसळण्याच्या घटना घडल्या; यात अनेक लोकांचा मृत्यू झाला, तसेच गावे, घरे आणि संपूर्ण शहरे वाहून गेली. स्थानिक लोकांचा असा विश्वास आहे की, देवीची मूर्ती तिच्या मूळ स्थानावरून हलवल्यामुळे देवीचा कोप झाला आणि ही घटना घडली. १८८२ मध्येही अशीच एक घटना घडली होती, जेव्हा एका राजाने देवीची मूर्ती तिच्या मूळ ठिकाणाहून हलवली होती; त्यानंतर झालेल्या दरडी कोसळण्याच्या घटनेत केदारनाथ पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:उत्तराखंडमधील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:रुद्रप्रयाग जिल्हा]] [[वर्ग:भारतातील देवीची मंदिरे]] [[वर्ग:देवीची शक्तिपीठे]] a5q0pw0qwiino62qhv30ryo5462qozg 0 383103 2704211 2026-08-21T11:06:46Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369424200|Kiphire district]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2704211 wikitext text/x-wiki '''किफाइर जिल्हा''' हा भारताच्या [[नागालँड]] राज्यातील जिल्हा आहे आणि संगतम नागांचे मूळ निवासस्थान आहे. {{Convert|1130|sqkm}} क्षेत्रफळ असलेला २०११ च्या जनगणनेनुसार हा नागालँडचा [[नागालँडमधील जिल्हे|दहावा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा]] आहे.<ref name="Kiphire Census 2011"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/1309_PART_B_DCHB_KIPHIRE.pdf "Kiphire district census"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> [[तुएनसांग जिल्हा|तुएनसांग जिल्ह्यातून]] त्याची विभागणी झाली आणि २००४ मध्ये [[लोंगलेंग जिल्हा|लोंगलेंग जिल्ह्यासोबत]] तो एक नवा जिल्हा बनला.<ref name="Kiphire History">{{cite web|url=https://kiphire.nic.in/history/|title=Kiphire History|work=Kiphire district website|accessdate=19 July 2021}}</ref> याचे मुख्यालय किफाइर शहरात आहे जे राज्याची राजधानी [[कोहिमा|कोहिमापासून]] २३० किलोमीटर अंतरावर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ख्रिश्चन बहुल भारतीय जिल्हे]] [[वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] npbgf8i7rx018ijr5m7dgskw9ohme7t 2704213 2704211 2026-08-21T11:07:03Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2704213 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''किफाइर जिल्हा''' हा भारताच्या [[नागालँड]] राज्यातील जिल्हा आहे आणि संगतम नागांचे मूळ निवासस्थान आहे. {{Convert|1130|sqkm}} क्षेत्रफळ असलेला २०११ च्या जनगणनेनुसार हा नागालँडचा [[नागालँडमधील जिल्हे|दहावा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा]] आहे.<ref name="Kiphire Census 2011"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/1309_PART_B_DCHB_KIPHIRE.pdf "Kiphire district census"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> [[तुएनसांग जिल्हा|तुएनसांग जिल्ह्यातून]] त्याची विभागणी झाली आणि २००४ मध्ये [[लोंगलेंग जिल्हा|लोंगलेंग जिल्ह्यासोबत]] तो एक नवा जिल्हा बनला.<ref name="Kiphire History">{{cite web|url=https://kiphire.nic.in/history/|title=Kiphire History|work=Kiphire district website|accessdate=19 July 2021}}</ref> याचे मुख्यालय किफाइर शहरात आहे जे राज्याची राजधानी [[कोहिमा|कोहिमापासून]] २३० किलोमीटर अंतरावर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ख्रिश्चन बहुल भारतीय जिल्हे]] [[वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] 0joxv7wscqpsi0rloesopwnwvvvc3o5 14 383104 2704219 2026-08-21T11:12:13Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशानुसार भारतातील हिंदू मंदिरे]] 2704219 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशानुसार भारतातील हिंदू मंदिरे]] ta4xcur0hxpucop9rcb0eyhre9adjnh