विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 2973 2707448 2707277 2026-09-02T03:40:24Z ~2026-47651-12 186982 2707448 wikitext text/x-wiki 2707456 2707448 2026-09-02T04:22:05Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-47651-12|~2026-47651-12]] ([[User talk:~2026-47651-12|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Morkoz|Morkoz]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2707277 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = मेट्रो |प्रकार_२ = राजधानी |स्थानिक_नाव = दिल्ली |राज्य_नाव = राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र |आकाशदेखावा = Delhi Montage.jpg |आकाशदेखावा_title = [[लोटस टेंपल]] | अक्षांश = २८.६१ | रेखांश = ७७.२३ |क्षेत्रफळ_आकारमान = ९ |शोधक_स्थान = right |क्षेत्रफळ_एकूण = १४८३ |क्षेत्रफळ_क्रमांक = ३१ वा |उंची = २५९ |लोकसंख्या_एकूण = १,३३,००,००० |लोकसंख्या_घनता = ७,७५८ |लोकसंख्या_क्रमांक = १ ला |लोकसंख्या_वर्ष = २०१६ |लोकसंख्या_मेट्रो = २,६४,५४,००० |लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक = १ ला |लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = २००७ |जिल्हे = {{Collapsible list <!-- -->|title = {{AutoLink|दिल्लीतील जिल्हे }} <!-- -->|1 = {{AutoLink|नवी दिल्ली जिल्हा|नवी दिल्ली }} <!-- -->|2 = {{AutoLink|मध्यवर्ती दिल्ली जिल्हा|मध्यवर्ती दिल्ली }} <!-- -->|3 = {{AutoLink|उत्तर दिल्ली जिल्हा|उत्तर दिल्ली }} <!-- -->|4 = {{AutoLink|ईशान्य दिल्ली जिल्हा|ईशान्य दिल्ली }} <!-- -->|5 = {{AutoLink|पूर्व दिल्ली जिल्हा|पूर्व दिल्ली }} <!-- -->|6 = {{AutoLink|दक्षिण दिल्ली जिल्हा|दक्षिण दिल्ली }} <!-- -->|7 = {{AutoLink|नैर्ऋत्य दिल्ली जिल्हा|नैर्ऋत्य दिल्ली}} <!-- -->|8 = {{AutoLink|पश्चिम दिल्ली जिल्हा|पश्चिम दिल्ली }} <!-- -->|9 = {{AutoLink|वायव्य दिल्ली जिल्हा|वायव्य दिल्ली }} <!-- -->}} |नेता_पद_१ = {{AutoLink|दिल्लीचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री}} |नेता_नाव_१ =[[अरविंद केजरीवाल]] |नेता_पद_२ = {{AutoLink|दिल्लीचे राज्यपाल|राज्यपाल}} |नेता_नाव_२ = तेजेंद्र खन्ना |नेता_पद_3 = {{AutoLink|दिल्लीचे महापौर|महापौर}} |नेता_नाव_3 = आरती मेहरा |अधिकृत_भाषा = [[हिंदी भाषा|हिंदी]] |विधानसभा_प्रकार = Unicameral |विधानसभा_संख्या = ७० |स्थापित_दिनांक = [[१ नोव्हेंबर]] [[इ.स. १९५८|१९५८]] |एसटीडी_कोड = ११ |पिन_कोड = ११०००० |unlocode = INDEL |आरटीओ_कोड = DL-xx |संकेतस्थळ = delhigovt.nic.in |संकेतस्थळ_नाव = दिल्ली संकेतस्थळ |तळटिपा = {{Reflist}} |गुणक_title = हो |स्वयंवर्गीत = हो |लिंग_गुणोत्तर=}} '''दिल्ली''' हे उत्तर [[भारत|भारतातील]] एक महानगर आहे. राजकीयदृष्ट्या दिल्ली शहर एक केंद्रशासित प्रदेश आहे. या शहराचा कारभार केंद्र सरकार, दिल्ली राज्य शासन आणि तीन महानगर पालिका पाहतात. जी [[नवी दिल्ली]] भारतीय प्रजासत्ताकाची राजधानी आहे, ती दिल्ली या महानगरातील एक शहरी भाग आहे. दिल्लीची लोकसंख्या सुमारे दीड कोटी (इ.स. २००५चा अंदाज) असून ते जगातील सातवे सगळ्यांत जास्त लोकसंख्या असलेले महानगर आहे.<ref name="habib1999jkf">{{Citation | title=The agrarian system of Mughal India, 1556-1707 | author=Irfan Habib | publisher=Oxford University Press, 1999 | isbn=9780195623291 | दुवा=http://books.google.co.in/books?id=0ymFAAAAIAAJ | quote=''... The current Survey of India spellings are followed for place names except where they vary rather noticeably from the spellings in our sources: thus I read "Dehli" not "Delhi ...''}}</ref><ref name="jrasgbi1824fjs">{{Citation | title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland | author=Royal Asiatic Society | publisher=Cambridge University Press, 1834 | isbn=| दुवा=http://books.google.co.in/books?id=mtosAAAAIAAJ | quote=''... also Dehli or Dilli, not Delhi ...''}}</ref><ref name="karamchandani1968ysf">{{Citation | title=India, the beautiful | author=L.T. Karamchandani| publisher=Sita Publication, 1968 | isbn=| दुवा=http://books.google.co.in/books?id=_sHWfveQGksC | quote=''... According to available evidence the present Delhi, spelt in Hindustani as Dehli or Dilli, derived its name from King ...''}}</ref><ref name="ngjoi1994glk">{{Citation | title=The National geographical journal of India, Volume 40| author=| publisher=National Geographical Society of India, 1994 | isbn=| दुवा=http://books.google.co.in/books?id=aqqAAAAAMAAJ | quote=''... The name which remained the most popular is Dilli with variation in its pronunciation as Dilli, Dehli, or Delhi ...''}}</ref> राजधानीचे शहर असल्याने येथे देशातील विविध भागातून नागरिक स्थायिक झाले आहेत, त्यामुळे दिल्ली हे एक बहुसांस्कृतिक महानगर बनले आहे. झपाट्याने झालेले शहरीकरण व वेगाने झालेली प्रगती त्यामुळे दिल्लीचा आर्थिक क्षेत्रात विकास झाला आहे. दिल्लीच्या नागरिकांची सरासरी मिळकत ही राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा बरीच जास्त आहे.<ref name="dayal">{{जर्नल स्रोत |last=Dayal |first=Ravi |year=2002 |month=July |title=A Kayastha’s View |journal=Seminar (web edition) |issue=515 |दुवा=http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20ravi%20dayal.htm |accessdate=29 January 2007}}</ref> == भूगोल == दिल्ली व परिसराला मिळून अनौपचारिकपणे राष्ट्रीय [[राजधानी]] क्षेत्र असे म्हणतात. त्यात दिल्लीव्यतिरिक्त शेजारच्या [[हरियाणा]]राज्यातील फरिदाबाद व गुडगाव आणि उत्तर प्रदेशातील नॉयडा व [[गाझियाबाद]] या शहरांचा समावेश होतो. नैर्ऋत्येकडील अरवली पर्वतरांगा आणि पूर्वेकडील यमुना नदी यांच्यामध्ये वसलेली दिल्ली इतिहास काळापासून महत्त्वाचे ठिकाण मानले जाते. == इतिहास == दिल्लीचा पुरातन उल्लेख [[महाभारत]] नावाच्या महापुराणात आढळतो. जिथे त्याचा उल्लेख प्राचीन [[इंद्रप्रस्थ]] म्हणून केला जातो. [[महाभारत]] काळात इंद्रप्रस्थ ही पांडवांची राजधानी होती. पुरातत्व पुरावांतील प्रथम पुरावा असे सूचित करतो की मानव ई. स. पु. दोन हजार वर्षांपूर्वीच दिल्लीत व आसपास होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.indiatourism.com/delhi-history/index.html|संकेतस्थळ=www.indiatourism.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-18}}</ref> मौर्य काळामध्ये (इ.स.पू. ३००च्या सुमारास) या शहराचा विकास होऊ लागला. महाराज [[पृथ्वीराज चौहान]] यांचे दरबारी कवी चांद बरदाई यांची हिंदी रचना पृथ्वीराज रासो मध्ये तोमर राजा अनंगपाल यांचे दिल्लीचे संस्थापक, म्हणून वर्णन केले गेले आहे. असे मानले जाते की त्यांनी 'लाल-कोट' बांधला आणि [[महरौली विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|मेहरौली]]चा गुप्त कार्पेट लोखंडी खांब दिल्लीला आणला. तोमर राज्यकर्त्यांमध्ये दिल्ली स्थापनेचे श्रेय अनंगपाल यांना जाते. दिल्लीत तोमरांचा राज्य कालखंड ४०० ते १,२०० वर्षाचा आहे. 'दिल्ली' किंवा 'दिल्लीका' शब्दाचा वापर उदयपुरात सापडलेल्या [[शिलालेख|शिलालेखांवर]] प्रथम सापडला. या शिलालेखांची वेळ 1160 वर्षे निश्चित केली गेली. महाराज [[पृथ्वीराज चौहान]] हे दिल्लीचे शेवटचे हिंदू सम्राट मानले जातात. [[इ.स. १२०७]] नंतर दिल्ली [[दिल्ली सल्तनत]]ची राजधानी झाले. [[खिलजी राजवंश]], [[तुघलक]] राजवंश, सय्यद राजवंश आणि [[लोदी|लोधी]] घराण्यांसह इतर काही राजवटींनी यावर राज्य केले. असे मानले जाते की आजची आधुनिक दिल्ली बांधण्यापूर्वी दिल्ली सात वेळा विखुरली होती आणि वेगवेगळ्या ठिकाणी वसली होती, त्यातील काही अवशेष आजही आधुनिक दिल्लीत दिसू शकतात. दिल्लीच्या तत्कालीन राज्यकर्त्यांनी बऱ्याच वेळा आपले रूप बदलले. सरहिंद जवळच्या युद्धात [[मोगल]] बादशाह [[हुमायूॅं|हुमायूं]]नी अफगाण्यांचा पराभव केला आणि कोणताही विरोध न करता दिल्ली ताब्यात घेतली. हुमायूंच्या मृत्यूनंतर [[हेमू विक्रमादित्य]]च्या नेतृत्वात अफगाणांनी मुघल सैन्याचा पराभव केला व आग्रा व दिल्लीवर पुन्हा ताबा मिळविला. मुघल बादशहा [[अकबर]]ने आपली राजधानी दिल्लीहून [[आग्रा]] येथे हलविली. [[अकबर]]चा नातू [[शाहजहां]] (१६२८-१६५८) यांनी सतराव्या शतकाच्या मध्यात सातव्या वेळी तोडगा काढला ज्याला शाहजहानाबाद असे म्हणतात. सामान्य बोलीभाषेत शाहजहानाबादला ओल्ड सिटी किंवा जुनी दिल्ली म्हणतात. प्राचीन काळापासून बऱ्याच राजांनी आणि सम्राटांनी जुन्या दिल्लीवर राज्य केले आणि त्याचे नावही वेळोवेळी बदलले गेले. जुनी दिल्ली १७३७ नंतर [[मोगल|मुघल]] सम्राटांची राजधानी राहिली. दिल्लीचा शेवटचा मोगल बादशहा [[बहादूर शाह जफर]] होता, तो निर्वासनमध्येच [[यांगून|रंगून]] येथे मरण पावला. [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७च्या स्वातंत्र्ययुद्धानंतर]] दिल्लीने ब्रिटिशांच्या राजवटीखाली राज्य सुरू केले. १८५७ च्या पहिल्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या चळवळीस पूर्णपणे दाबल्यानंतर ब्रिटिशांनी [[बहादूरशाह जफर]]ला [[यांगून|रंगून]] येथे पाठवले आणि भारत पूर्णपणे इंग्रजांच्या ताब्यात झाला. सुरुवातीला त्यांनी कलकत्ता (आजचे [[कोलकाता]]) ताब्यात घेतला पण [[ब्रिटिश (निःसंदिग्धीकरण)|ब्रिटिश]] राजवटीच्या शेवटच्या काळात पीटर महन यांच्या नेतृत्वात [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघाचा]] प्रभाव भारतीय उपखंडात झपाट्याने वाढू लागला. यामुळे ब्रिटिशांना असे वाटू लागले की [[कोलकाता|कलकत्ता]] जो भारताच्या पूर्वेकडील प्रदेशात होता, तेथून अफगाणिस्तान आणि इराण इत्यादींवर सहजपणे नियंत्रण स्थापित करता येत नाही, नंतर या कारणास्तव १९११ मध्ये वसाहतीची राजधानी दिल्लीला हलविण्यात आली. केली गेली होती आणि बरीच आधुनिक बांधकाम कामे केली गेली होती. शहराचे मोठे भाग [[ब्रिटिश (निःसंदिग्धीकरण)|ब्रिटिश]] आर्किटेक्ट सर एडविन लुटियन्स आणि सर हर्बर्ट बेकर यांनी डिझाइन केले होते. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर ते अधिकृतपणे भारताची [[राजधानी]] म्हणून घोषित झाले. दिल्लीत बऱ्याच राजांच्या साम्राज्याचा उदय व पतन होण्याचे पुरावे अजूनही अस्तित्वात आहेत. दिल्ली हे भारताच्या भविष्यातील, भूतकाळातील आणि सध्याच्या परिस्थितीचे मिश्रण आहे. विशिष्ट भौगोलिक रचनेमुळे [[वायव्य दिशा|वायव्य]] [[हिंदूस्तान|हिंदुस्थाना]]तून गंगेच्या खोऱ्यात जाणाऱ्या जुन्या व्यापारमार्गांवर दिल्लीने दबदबा राखला. हे शहर पुरातन भारताच्या अनेक साम्राज्यांची राजधानी होते. दिल्लीत स्थलांतरित होणाऱ्यांची संख्या वाढत गेल्याने ती संस्कृती आणि बुद्धिजनांचे माहेरघर बनली. वाढत्या लोकसंख्येमुळेच आज दिल्ली ही [[प्रदूषण]], वाहतुकीची कोंडी, वीजटंचाई आणि पाणी टंचाई अशा अनेक समस्यांना तोंड देत आहे. == हवामान, भूगोल आणि लोकसंख्या == === दिल्ली-एनसीआर === दिल्लीजवळील [[उत्तर प्रदेश]], [[हरियाणा]] आणि [[राजस्थान]]<nowiki/>मधील अनेक शहरे एनसीआरमध्ये आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bhaskar.com/union-territory/new-delhi/news/ut-del-hmu-new-haryanas-jind-and-karnal-add-in-part-of-ncr-zone-5017644-nor.html|title=एनसीआर में शामिल हुए जींद,करनाल और मुजफ्फरनगर, मथुरा को नहीं मिली मंजूरी|दिनांक=2015-06-09|संकेतस्थळ=Dainik Bhaskar|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-18}}</ref> एनसीआरची लोकसंख्या ४ कोटी ७० लाखाहून अधिक आहे. संपूर्ण एनसीआरमध्ये दिल्लीचे क्षेत्रफळ १,४८४. चौरस किलोमीटर आहे. देशाची [[राजधानी]] एनसीआरच्या २.९% आहे. उत्तर प्रदेशातील [[मेरठ]], [[गाझियाबाद]], [[गौतम बुद्ध नगर जिल्हा|गौतम बुद्ध नगर]] (नोएडा), [[बुलंदशहर]], [[शामली जिल्हा|शामली]], [[बागपत]], हापूर आणि [[मुझफ्फरनगर]] यांचा समावेश आहे. [[हरियाणा]]<nowiki/>मध्ये [[फरीदाबाद]], गुडगाव, मेवात, रोहतक, सोनीपत, रेवाडी, झज्जर, [[पानिपत|पानीपत]], पलवल, महेंद्रगड, भिवडी, जिंद आणि करनाल यासारख्या जिल्ह्यांचा समावेश आहे. राजस्थानमधील दोन जिल्हे - भरतपूर आणि अलवर एनसीआरमध्ये समाविष्ट केले गेले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|title=आप जिस दिल्ली-NCR में रहते हैं, जानिए- उसके बारे में A टू Z जानाकरी|last=डेस्क|पहिले नाव=एबीपी न्यूज़ वेब|दिनांक=2018-01-04|संकेतस्थळ=abpnews.abplive.in|भाषा=hi|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-18|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407170215/https://abpnews.abplive.in/india-news/ncr-national-capital-region-of-india-a-to-z-things-you-must-know-about-it-762031|url-status=dead}}</ref> === भौगोलिक स्थान === राष्ट्रीय राजधानी दिल्ली १,४८४. किमी२ (५७३ चौरस मैल) पर्यंत पसरली असून त्यापैकी ७८३ किमी२ (३०२ चौरस मैल) [[ग्रामीण विकास|ग्रामीण]] आणि ७०० किमी२ (२७० चौ मैल) शहरी म्हणून घोषित केली आहेत. उत्तर-दक्षिण दिशेला दिल्लीची कमाल ५१.९ किमी (३२ मैल) आणि पूर्व-पश्चिमेस जास्तीत जास्त ४८.४८ किमी (३० मैल) रुंदी आहे. दिल्लीची देखभाल करण्यासाठी तीन संस्था कार्यरत आहेत: -    दिल्ली महानगरपालिका: जगातील सर्वात मोठी स्थानिक संस्था असून अंदाजे १३७.८० लाख नागरिकांना (क्षेत्र १,३९७.३ किमी२ किंवा ५४० चौरस मैल) नागरी सेवा पुरविली जाते. हे क्षेत्र फक्त क्षेत्राच्या दृष्टीने [[तोक्यो|टोकियो]]<nowiki/>च्या मागे आहे. महानगरपालिका १३९७ चौरस किलोमीटर क्षेत्र पाहते. सध्या दिल्ली महानगरपालिका तीन भागात विभागली गेली आहे: अप्पर दिल्ली महानगरपालिका, पूर्व दिल्ली महानगरपालिका आणि दक्षिण दिल्ली महानगरपालिका.    नवी दिल्ली [[नगर परिषद|नगरपरिषद]]: (एनडीएमसी) (क्षेत्र ४२.७ किमी२ किंवा १७ चौरस मैल) असे आहे नवी दिल्ली नगरपरिषदेचे नाव. त्याखालील क्षेत्राला एनडीएमसी क्षेत्र म्हणतात.    दिल्ली कॅन्टोन्मेंट बोर्डः (क्षेत्र (४३ कि.मी.२ किंवा १७ चौरस मैल)<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2017-02-02|title=नई दिल्ली नगरपालिका परिषद|url=https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A4%88_%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%A6&oldid=3333817|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> जे दिल्लीच्या कॅन्टोन्मेंट क्षेत्राची देखभाल करते. दिल्ली हा खूप विस्तृत परिसर आहे. हे उत्तरेकडील सारूप नगर पासून दक्षिणेकडील राजोक्र्यापर्यंत पसरते. [[नजफगढ विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|नजफगड]] पासून पूर्वेकडील [[यमुना नदी]]<nowiki/>च्या पश्चिमेला शेवटचा भाग (तुलनेने पारंपारिक पूर्व टोक). तसे, त्याच्या पूर्वेकडील शहादारा, भजनपुरा इत्यादी मोठ्या बाजारातही येतात. वरील सीमांनी व्यापलेल्या शेजारील राज्यांमधील [[नोएडा]], [[गुडगाव जलद मेट्रो|गुडगाव]] वगैरे भागदेखील राष्ट्रीय क्षेत्रात येतात. दिल्लीचे भौगोलिक स्वरूप खूप बदलत आहे. हे उत्तरेकडील सपाट कृषी मैदानापासून दक्षिणेस कोरड्या [[अरावली]] श्रेणीच्या सुरुवातीस बदलते. दिल्लीच्या दक्षिणेला मोठे नैसर्गिक तलाव असायचे. आता जास्त खाण झाल्यामुळे ते कोरडे झाले आहेत. त्यातील एक बडखल तलाव आहे. यमुना नदीने शहराचे पूर्व भाग वेगळे केले. या पुलांना यमुना पार म्हणले जाते, जरी ते अनेक पुलांद्वारे नवी दिल्लीशी चांगले जोडलेले आहेत. दिल्ली मेट्रो देखील आता दोन पुलांसह नदी पार करते. दिल्ली उत्तर भारतात २८.६१° N  ७७.२३° E  वर स्थित आहे. हे हिमालयाच्या दक्षिणेस १६० किलोमीटर दक्षिणेस समुद्राच्या सपाटीपासून ७०० ते १००० फूट उंचीवर यमुना नदीच्या काठावर वसलेले आहे. हे उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिणेस तीन बाजूंनी हरियाणा राज्याद्वारे आणि पूर्वेला उत्तर प्रदेश राज्याने वेढलेले आहे. दिल्ली जवळजवळ संपूर्ण गंगेच्या प्रदेशात आहे. दिल्लीच्या भूगोलाचे दोन प्रमुख भाग म्हणजे यमुना बागायती मैदान आणि दिल्ली पर्वत (टेकडी). तुलनेने कमी स्तरीय मैदाने उप-लागवडीसाठी उत्कृष्ट जमीन प्रदान करतात, जरी हे पूरप्रवण क्षेत्र आहेत. हे दिल्लीच्या पूर्वेकडील बाजूस आहेत. आणि पश्चिमेला कड क्षेत्र आहे. त्याची कमाल उंची ३१८ मी (१०४३ फूट) पर्यंत पोहोचते. हे दक्षिणेस अरावल्ली पर्वतरांगेपासून सुरू होते आणि शहराच्या पश्चिम, उत्तर-पश्चिम आणि उत्तर-पूर्व भागात पसरते. दिल्लीची जीवनरेखा [[यमुना नदी|यमुना]] ही [[हिंदू]] धर्मातील सर्वात पवित्र नद्यांपैकी एक आहे. हिंडन ही आणखी एक छोटी नदी, पूर्व दिल्लीला गाझियाबादपासून विभक्त करते. दिल्ली सीज़्मिक क्षेत्र-IV मध्ये येत असल्याने येथे मोठ्या भूकंपाची शक्यता असते. === जल संपत्ती === लाखो वर्षांपासून भूमिगत जलचर नैसर्गिकरित्या नद्या आणि पावसाच्या प्रवाहांनी जिवंत राहतात. [[गंगा नदी|गंगा]]-[[यमुना नदी|यमुना]] मैदानी भाग म्हणजे पाण्याचे सर्वोत्तम स्रोत असलेले क्षेत्र. त्यात चांगला [[पाऊस]] पडतो आणि हिमालयीन हिमनद्यांपासून वाहणा बारमाही नद्या वाहतात. दिल्लीसारख्या काही भागात सुदधा हेच घडते. दक्षिणेकडील पठाराचे उतार सपाट बाजुला असून डोंगराळ भागात [[नैसर्गिक पर्यावरण|नैसर्गिक]] [[सरोवर|तलाव]] तयार झाले आहेत. टेकड्यांवरील नैसर्गिक वन कवच अनेक बारमाही प्रवाहाचे पाळणे असायचे.<ref name="hindi.indiawaterportal.org">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://hindi.indiawaterportal.org/?q=content/%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8|title=Hindi Water Portal|संकेतस्थळ=hindi.indiawaterportal.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-19}}</ref> आज व्यापाराचे केंद्र म्हणून दिल्लीची ओळख आहे. यामागचे कारण म्हणजे [[वाहतुकीचे सर्वसाधारण नियम|वाहतूक]] करण्यायोग्य रुंद [[यमुना नदी|यमुना]] नदी आहे; ज्यामध्ये मालवाहतूकही करता येत असे. इ.स. पु. ५०० च्या आधीही ते नक्कीच एक समृद्ध [[शहर]] होते, जिथे त्याच्या मालमत्तेचे रक्षण करण्यासाठी शहर तटबंदीची आवश्यकता होती. सलीमगड आणि पुराण किल्ला आणि पुराण किलाच्या उत्खननात सापडलेल्या तथ्यांवरून असे [[प्राचीन संस्कृती|प्राचीन]] [[शहर]] असल्याचे पुरावे मिळतात. इ.स. १००० पासून, त्याचा [[इतिहास]], त्याची युद्धे आणि त्यांची जागा घेणारे राजवंश यांचे विस्तृत वर्णन आहे.<ref name="hindi.indiawaterportal.org"/> दिल्लीला भौगोलिकदृष्ट्या [[अरवली पर्वतरांग|अरवल्ली]] [[पर्वतरांग|पर्वतरांगांचे]] संरक्षण आहे. ही पर्वतरांग व तिथली नैसर्गिक [[वन|जंगले]] याशिवाय तीन बारमाही नद्या यांच्यामुळे दिल्लीचा बचाव करणे सोपे होते. या तीन नद्या दिल्लीच्या मध्यभागी [[यमुना नदी|यमुनेस]] मिळाल्या आहेत. दक्षिण आशियाई संरचनात्मक बदलांमुळे, यमुनेने आता त्याच्या जुन्या मार्गापासून पूर्वेकडे वीस किलोमीटर वळविला आहे.<ref name="hindi.indiawaterportal.org"/> इ. स. पु. ३००० मध्ये, नदी दिल्लीच्या सध्याच्या 'ओढ्या' च्या पश्चिमेस वाहत असे. त्याच युगात, [[सरस्वती नदी]] [[अरवली पर्वतरांग|अरावली]] रांगांच्या दुसऱ्या बाजूला वाहून असे, जी प्रथम पश्चिमेकडे आणि नंतर भूमिगत रचनेत भूमिगत झाली आणि पूर्णपणे नाहीशी झाली. १८०७ मध्ये एका इंग्रजांद्वारे केलेल्या सर्वेक्षणानुसार, वरील नकाशा दिल्लीतील [[यमुना नदी|यमुना]]<nowiki/>मध्ये भेटायला जाणारे प्रवाह दर्शवितो. एक तिलपतच्या टेकड्यांमध्ये दक्षिणेकडून उत्तरेकडे वाहते, तर दुसऱ्याने हौज खासमधील अनेक उपनद्या व्यापल्या आणि पूर्वेकडे वाहणाऱ्या बारापुलाच्या जागी निजामुद्दीनच्या वरच्या यमुना प्रवाहात वाहिले. तिसरा आणि मोठा प्रवाह ज्याला साहिबी नदी म्हणतात (पूर्वी रोहिणी). हे दक्षिण-पश्चिमेकडून खाली उतरते आणि तेथील उत्तरेस यमुनेस भेटते. असे दिसते आहे की टेक्टोनिक हालचालीमुळे, त्याच्या प्रवाहाचे खाली प्रवाह काहीसे जास्त झाले होते, ज्यामुळे ते यमुनेत पडले. मागील मार्गावरील अधिक पाणी नजफगड तलावामध्ये वाहू लागते. सुमारे ७० वर्षांपूर्वी या सरोवराचे आकार २२० चौरस किलोमीटर होते. ब्रिटिशांनी साहिबी नदीची गाळ काढून ती स्वच्छ केली व त्याला नाला नजफगड असे नाव दिले व यमुनेत विलीन केले. या नद्या व यमुना-दिल्लीने अरवल्ली पर्वतरांगांच्या वाड्यात स्थायिक झालेल्या अनेक वस्त्यांना आणि राजधानींना नेहमीच पुरेसे पाणी दिले. हिमालयीन हिमनद्यां मधून निघाल्यामुळे यमुना नदी बारमाही नदी आहे. परंतु वर नमूद केलेल्या इतर नद्या फक्त २०० वर्षांपूर्वीपर्यंत अरावल्लीच्या रांगांमध्ये नैसर्गिक जंगलाने संरक्षित होत्या तोपर्यंत बारमाही राहिल्या. दुर्दैवाने दिल्लीतील जंगलतोड खिलज्यांच्या काळापासून सुरू झाली. इस्लामचा स्वीकार न करणा स्थानिक बंडखोरांना आणि लुटणाऱ्यांना लुबाडण्यासाठी हे केले गेले. तसेच, वाढत्या शहरी लोकसंख्येचा ओढा वन प्रांत संकोचित करते. यामुळे वनांचलमधील संरक्षित पावसाचे पाणी कमी झाले. ब्रिटिश राजवटीत, दिल्लीतील रस्ते आणि पूर-प्रतिरोधक बंधारे बांधल्यामुळे पर्यावरणीय बदलांमुळे वर्षाच्या उन्हाळ्यात हे नाले कोरडे होऊ लागले. स्वातंत्र्योत्तर काळात पावसाच्या पाण्याचे नाले, पदपथ व गल्ली सिमेंटद्वारे फरसबंदी झाल्याने या नद्यांमधील पाण्याचा नैसर्गिक प्रवेश रोखला गेला. अशा परिस्थितीत जिथे त्यांना मार्ग सापडला नाही, कॉंक्रीटच्या कॉंक्रीटच्या बांधकामामुळे, त्यांना भूमिगत जलवाहिन्या किंवा नदीमध्ये मिसळण्याचा कोणताही मार्ग नाही. === हवामान === दिल्लीच्या हवामानात [[उन्हाळा]] आणि हिवाळ्यातील तापमानात बराच फरक आहे. [[उन्हाळा]] मोठा, अत्यंत [[उष्ण कटिबंध|उष्ण]] एप्रिल ते ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत असतो. मध्यंतरी पावसाळादेखील येतो. ही उष्णता देखील अत्यंत प्राणघातक ठरू शकते, ज्याने पूर्वी बरीच लोकांचे प्राण घेतले. मार्चच्या प्रारंभापासून वारा दिशा बदलते. ते [[वायव्य दिशा|वायव्ये]]<nowiki/>कडून [[दक्षिण दिशा|दक्षिण]][[पश्चिम दिशा|पश्चिम]] दिशेने जातात. ते आपल्याबरोबर राजस्थानची गरम लाट आणि धूळ आपल्याबरोबर घेऊन जातात. ते उन्हाळ्याचा मुख्य भाग आहेत. त्यांना लू म्हणतात. उच्च ऑक्सिडेशन संभाव्यतेसह एप्रिल ते जून या महिन्यांत अत्यंत गरम असतात. जूनच्या अखेरीस आर्द्रतेत वाढ होते ज्यामुळे मान्सूनपूर्व पाऊस पडतो. यानंतर उन्हाळ्यापासून पावसाळ्याचे वारे वाहू लागतात, ज्यामुळे चांगला पाऊस पडतो. [[ऑक्टोबर महिना|ऑक्टोबर]] - [[नोव्हेंबर महिना|नोव्हेंबर]]<nowiki/>मध्ये [[शिशिर]] कालावधी असतो जो हिवाळ्यात थंड असतो. [[हिवाळा]] [[नोव्हेंबर महिना|नोव्हेंबर]]<nowiki/>पासून सुरू होतो, तो [[फेब्रुवारी महिना|फेब्रुवारी]]<nowiki/>च्या सुरुवातीस टिकतो. [[हिवाळा|हिवाळ्]]<nowiki/>यामध्येही दाट धुके असतात आणि शीतलहरी पसरते, जी पुन्हा त्याच उन्हाळ्यासारखी प्राणघातक आहे. [१] तापमानात -०.६ डिग्री सेल्सियस (३०.९ ° फॅ) ते ४८ डिग्री सेल्सियस (११८ ° फॅ) पर्यंत फरक पडतो.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/fog-continues-to-disrupt-flights-trains/article27290861.ece|title=Fog continues to disrupt flights, trains|last=Reporter|first=Our Staff|date=2005-01-07|work=द हिंदू|access-date=2019-09-19|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> वार्षिक सरासरी तापमान २५ ° से. (७७ ° फॅ); मासिक सरासरी तापमान 13 ° से. ३२ डिग्री सेल्सियस असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.hindustantimes.com/news/181_1593200,000600010001.htm|title=At 0.2°C, Delhi gets coldest day in 70 yrs : HindustanTimes.com|दिनांक=2006-01-11|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-19|archive-date=2006-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20060111153439/http://www.hindustantimes.com/news/181_1593200,000600010001.htm|url-status=dead}}</ref> सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान सुमारे ७१४ मिमी आहे. (२८.१ इं.), [[पावसाळा|पावसाळ्]]<nowiki/>यात जास्तीत जास्त जुलै ते ऑगस्ट पर्यंत [[पाऊस|पर्जन्य]] होते. दिल्लीत पावसाळ्याच्या सरासरी आगमनाची तारीख २९ जून आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/Monsoon-reaches-Delhi-two-days-ahead-of-schedule/article20280383.ece|title=Monsoon reaches Delhi two days ahead of schedule|संकेतस्थळ=@businessline|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-19}}</ref> === वायू प्रदूषण === दिल्लीची एर क्वालिटी इंडेक्स (एक्यूआय) साधारणत: जानेवारी ते सप्टेंबर दरम्यान मध्यम (१०१-२००) पातळी असते आणि नंतर ती अत्यंत खराब (३०१) ते (४००) किंवा तीन महिन्यांत धोकादायकही असते. (500+) ऑक्टोबर ते डिसेंबर या कालावधीत विविध कारणांमुळे, पेंढा जाळणे, दिवाळीत फटाके फोडणे यामुळे प्रदूषण वाढते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhi-breathed-easier-from-january-to-april/articleshow/59011204.cms|title=delhi weather 2017: Delhi breathed easier from January to April {{!}} Delhi News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=Jun 6|पहिले नाव=TNN {{!}} Updated:|last2=2017|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-19|last3=Ist|first3=10:47}}</ref> === लोकसंख्या === १९०१ मध्ये दिल्ली हे एक छोटे शहर होते आणि लोकसंख्या ४ लाख होती. १९११ मध्ये ब्रिटिश भारत याची राजधानी बनल्यामुळे त्याची लोकसंख्या वाढू लागली. भारत फाळणीच्या वेळी, पाकिस्तानहून मोठ्या संख्येने लोक दिल्लीत स्थायिक झाले. विभाजनानंतरही हे स्थलांतर सुरूच होते. वार्षिक ३.८५% वाढीसह दिल्लीची लोकसंख्या २००१ मध्ये १ कोटी ३८ लाखांवर पोचली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.censusindia.net/profiles/del.html|title=2001 Census Results : Delhi|दिनांक=2007-08-11|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-21|archive-date=2007-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811095710/http://www.censusindia.net/profiles/del.html|url-status=dead}}</ref> १९९१ ते २००१ या दशकात लोकसंख्या वाढीचा दर ४७.२% होता. दिल्लीतील लोकसंख्येची घनता प्रति किलोमीटर ९२९४ आणि स्त्री पुरुष प्रमाण ८२१ महिला आणि १००० पुरुष आहे. येथे साक्षरतेची टक्केवारी ८१.८२% आहे. == दिल्लीतील जिल्हे == *[[नवी दिल्ली]] **कनाट प्लेस • संसद मार्ग • चाणक्य पुरी * मध्यवर्ती दिल्ली **दरिया गंज • पहाड़ गंज • करौल बाग * उत्तर दिल्ली **सदर बाजार, दिल्ली  • कोतवाली, दिल्ली • सब्जी मंडी * ईशान्य दिल्ली **सीलमपुर • शाहदरा • सीमा पुरी * पूर्व दिल्ली **गॉंधी नगर, दिल्ली • प्रीत विहार • विवेक विहार • वसुंधरा एंक्लेव * दक्षिण दिल्ली **कालकाजी • डिफेन्स कालोनी • हौज खास * नैर्ऋत्य दिल्ली **वसंत विहार • नजफगढ़ • दिल्ली छावनी * पश्चिम दिल्ली **• पटेल नगर • राजौरी गार्डन • पंजाबी बाग * वायव्य दिल्ली **सरस्वती विहार • नरेला • मॉडल टाउन == प्रेक्षणीय स्थळ == दिल्ली ही केवळ भारताची राजधानीच नाही तर पर्यटनाचे मुख्य केंद्र देखील आहे. राजधानी असल्याने, [[भारत सरकार]], [[राष्ट्रपती भवन]], [[संसद भवन]], केंद्रीय सचिवालय इत्यादी अनेक कार्यालये येथे बरीच आधुनिक वास्तुकलेची नमुने पाहिली जाऊ शकतात; एक प्राचीन शहर असल्याने याला ऐतिहासिक महत्त्व देखील आहे. पुरातत्व दृष्टीकोनातून, जुना किल्ला, सफदरजंग मकबरे, [[जंतर मंतर|जंतर-मंतर]], कुतुब मीनार आणि लोहस्तंभ यासारख्या अनेक जगप्रसिद्ध बांधकामे येथे आकर्षण केंद्र मानली जातात. एकीकडे जागतिक वारसा मोगल शैली आहे जसे हुमायूंचे थडगे, लाल किल्ला आणि जुना किल्ला, [[सफदरजंग विमानतळ|सफदरजंग]]<nowiki/>चे थडगे, लोधी कबर कॉम्प्लेक्स इत्यादी. भव्य ऐतिहासिक इमारती येथे आहेत आणि दुसऱ्या बाजूला निजामुद्दीन औलियाच्या पार्लोकिक दर्गा आहेत. बिरला मंदिर, आद्या कात्यायिनी शक्तीपीठ, बांगला साहेब गुरूद्वारा, बहाई मंदिर आणि जामा मशिद अशी जवळपास सर्व धर्मांची प्रसिद्ध धार्मिक स्थळे या शहरातील इंडिया गेट, राजपथ येथे बनविण्यात आली आहेत. भारताच्या पंतप्रधान, जंतर-मंतर, लाल किल्ला तसेच अनेक प्रकारची संग्रहालये आणि कॅनॉट प्लेस, चांदनी चौक अशा अनेक बाजारासह मोगल गार्डन, गार्डन ऑफ फाइव्ह सेन्सेस, टाकाटोरा अशा अनेक बगिच्या आहेत. गार्डन, लोदी गार्डन, प्राणीसंग्रहालय इत्यादी जे दिल्लीला पर्यटकांना आकर्षित करतात. == शैक्षणिक संस्था == [[चित्र:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|इवलेसे|लाल किल्ला, दिल्ली]] दिल्ली हे भारताच्या शिक्षणाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र आहे. दिल्लीच्या विकासाबरोबरच येथे शिक्षणही वेगाने वाढले आहे. प्राथमिक शिक्षण बऱ्याचदा सार्वजनिक होते. मुले माध्यमिक शाळांमध्ये शिकत आहेत. महिलांचे [[शिक्षण]] सर्व स्तरांवर पुरुषांपेक्षा अधिक विकसित झाले आहे. येथील शैक्षणिक संस्थांचे विद्यार्थी भारताच्या कानाकोप .्यातून येतात. कला, वाणिज्य, विज्ञान, तंत्रज्ञान, औषध, कायदा व व्यवस्थापन या विषयात उच्चस्तरीय शिक्षण देण्यासाठी येथे बरीच सरकारी व खासगी शिक्षण संस्था आहेत. उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे दिल्ली विद्यापीठ, ज्या अंतर्गत अनेक महाविद्यालये आणि संशोधन संस्था आहेत. गुरू गोबिंदसिंग इंद्रप्रस्थ विद्यापीठ, अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था, भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ, इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ, टीईआरआय - ऊर्जा व संसाधन संस्था आणि जामिया मिलिया इस्लामिया ही उच्च शिक्षण संस्था आहेत.  == संस्कृती == दिल्ली शहरात बांधल्या गेलेल्या स्मारकांवरून असे लक्षात येते की, येथील संस्कृतीला प्राचिन ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण संस्थेने दिल्ली शहरातील सुमारे १२०० वारसा स्थळांची घोषणा केली आहे, जी जगातील कोणत्याही शहरापेक्षा जास्त आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Promote-lesser-known-monuments-of-Delhi/articleshow/4194014.cms|title='Promote lesser-known monuments of Delhi' {{!}} Delhi News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=Feb 27|पहिले नाव=PTI {{!}} Updated:|last2=2009|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27|last3=Ist|first3=3:07}}</ref> आणि त्यापैकी १७५ स्थळांना राष्ट्रीय वारसा म्हणून घोषित केले गेले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://asi.nic.in/|title=Archaeological Survey of India|संकेतस्थळ=asi.nic.in|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> जिथे मोगल आणि ऑट्टोमन राज्यकर्त्यांनी जामा मस्जिद (भारताच्या सर्वात मोठी मशीद)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.terragalleria.com/asia/india/delhi/picture.indi38660.html|title=Picture/Photo: Jama Masjid, India's largest mosque, morning. New Delhi, India|संकेतस्थळ=www.terragalleria.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> आणि लाल किल्ला अशी अनेक वास्तू नमुने उभारली. दिल्लीत [[लाल किल्ला]], [[कुतुब मिनार|कुतुब मीनार]] आणि हुमायूंचा मकबरा असे तीन जागतिक वारसा आहेत. [] 34] इतर स्मारकांमध्ये [[इंडिया गेट]], जंतर-मंतर (१८ व्या शतकातील खगोलशास्त्रीय वेधशाळा), पुराणा किला (१६ व्या शतकाचा किल्ला) यांचा समावेश आहे. बिर्ला मंदिर, अक्षरधाम मंदिर आणि कमळ मंदिर ही आधुनिक वास्तुकलेची उत्कृष्ट उदाहरणे आहेत. राज घाटाजवळ राष्ट्रपिता महात्मा गांधी आणि इतर मोठ्या व्यक्तींच्या समाधी आहेत. नवी दिल्लीत बरीच सरकारी कार्यालये, सरकारी निवासस्थाने आणि ब्रिटिशकालीन अवशेष व इमारती आहेत. काही महत्त्वाच्या इमारतींमध्ये [[राष्ट्रपती भवन]], केंद्रीय सचिवालय, राजपथ, संसद भवन आणि विजय चौक यांचा समावेश आहे. सफदरजंगची थडगे आणि हुमायूंची थडगी मुगलच्या बागांच्या चार बाग शैलीची उत्कृष्ट उदाहरणे आहेत.<br />दिल्लीचे राजधानी नवी दिल्लीशी संपर्क आणि भौगोलिक सान्निध्य यामुळे येथे राष्ट्रीय कार्यक्रम आणि संधी यांचे महत्त्व वाढले आहे. [[प्रजासत्ताक दिन]], स्वातंत्र्यदिन आणि गांधी जयंती असे अनेक राष्ट्रीय सण येथे मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. भारताच्या स्वातंत्र्यदिनी पंतप्रधान लाल किल्ल्यातील लोकांना संबोधित करतात. [[पतंग]] उडवून बरेच दिल्लीवासी हा दिवस साजरा करतात. पतंग या दिवशी स्वातंत्र्याचे प्रतीक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.123independenceday.com/indian/gift_of/freedom/|title=123 Independence Day|संकेतस्थळ=www.123independenceday.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> प्रजासत्ताक दिनी परेड ही एक मोठी मिरवणूक आहे, जी भारताच्या सैनिकी पराक्रम आणि सांस्कृतिक झलक दाखवते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-opinion/article28952306.ece|title=R-Day parade, an anachronism?|संकेतस्थळ=@businessline|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> दिल्ली महानगरपालिका: जगातील सर्वात मोठी स्थानिक संस्था असून अंदाजे १३७.८० लाख नागरिकांना (क्षेत्र १,३९७.३ किमी२ किंवा ५४० चौरस मैल) नागरी सेवा पुरविली जाते. हे क्षेत्र फक्त क्षेत्राच्या दृष्टीने [[तोक्यो|टोकियो]]<nowiki/>च्या मागे आहे. महानगरपालिका १३९७ चौरस किलोमीटर क्षेत्र पाहते. सध्या दिल्ली महानगरपालिका तीन भागात विभागली गेली आहे: अप्पर दिल्ली महानगरपालिका, पूर्व दिल्ली महानगरपालिका आणि दक्षिण दिल्ली महानगरपालिका. येथील धार्मिक उत्सवात दिवाळी, होळी, दसरा, दुर्गा पूजा, महावीर जयंती, गुरू परब, ख्रिसमस, महाशिवरात्रि, ईद उल फितर, बुद्ध जयंती लोहरी पोंगल आणि ओडम यासारख्या सणांचा समावेश आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.india-tourism.org/delhi-travel/delhi-fairs-festivals.html|title=Fairs & Festivals,Fairs & Festivals of Delhi,Delhi Fairs,Fairs in Delhi,Festival in Delhi,Delhi Festival Info,Fair and Festivals Information Delhi|दिनांक=2007-03-19|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27|archive-date=2007-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070319223442/http://www.india-tourism.org/delhi-travel/delhi-fairs-festivals.html|url-status=bot: unknown}}</ref> कुतुब महोत्सवात अखिल भारतीय संगीतकार आणि नर्तक यांचा संगम असतो, जो काही रात्री झगमगाट करतो. हे कुतुब मीनारच्या बाजूला आयोजित केले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/its-sufi-and-rock-at-qutub-fest/article27535416.ece|title=It's Sufi and rock at Qutub Fest|date=2005-12-15|work=द हिंदू|access-date=2019-09-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> इतरही अनेक सण येथे होतात: जसे की आंबा महोत्सव, पतंग उडवणे महोत्सव, वसंत पंचमी जे वार्षिक असतात. आशियातील सर्वात मोठे ऑटो प्रदर्शनः दिल्लीत ऑटो एक्सपो<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/Asiarsquos-largest-auto-carnival-begins-in-Delhi-tomorrow/article15140040.ece|title=Asia&rsquo;s largest auto carnival begins in Delhi tomorrow|date=2008-01-09|work=द हिंदू|access-date=2019-09-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> द्वैवार्षिक आयोजित केले जाते. प्रगती मैदान येथे वार्षिक पुस्तक मेळावा भरतो. हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा ग्रंथ मेळा आहे, ज्यात जगातील 23 राष्ट्रे सहभागी होतात. दिल्ली उच्च शैक्षणिक क्षमतेमुळे काहीवेळा जगाची पुस्तक राजधानी म्हणून ओळखली जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.business-standard.com/latest-news|title=Latest News|work=Business Standard India|access-date=2019-09-27}}</ref> पंजाबी आणि मुगलाई खाद्यपदार्थ जसे की कबाब आणि [[बिर्याणी]] दिल्लीच्या बऱ्याच भागात प्रसिद्ध आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/toierrorfound.cms?url=https://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2060348.cms|title=Page Not Found|संकेतस्थळ=timesofindia.indiatimes.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://conclave.digitaltoday.in/conclave2008/index.php?issueid=32&id=2427&option=com_content&task=view&sectionid=8|title=India Today Conclave 2008 - Leadership for the 21st Century|संकेतस्थळ=conclave.digitaltoday.in|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> दिल्लीच्या अत्यधिक मिश्रित लोकसंख्येमुळे, [[राजस्थान|राजस्थानी]], महाराष्ट्रीयन, बंगाली, हैदराबादी खाद्यपदार्थांसारख्या भारताच्या विविध भागांना पुरवले जाते. आणि दक्षिण भारतीय खाद्यपदार्थ इडली, सांबार, डोसा इत्यादी भरपूर प्रमाणात आढळतात. यासह, लोकल बडबड करून खातात अशा चॅट इत्यादीसारखी बरीच स्थानिक वैशिष्ट्येही आहेत. याखेरीज इटालियन आणि चिनी खाद्य यासारखे कॉन्टिनेंटल अन्नही इथे मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. इतिहासामध्ये दिल्ली हे उत्तर भारताचे एक महत्त्वपूर्ण व्यापार केंद्रही राहिले आहे. जुन्या दिल्लीने आजही रस्त्यावर पसरलेल्या आणि जुन्या मोगल वारशामध्ये व्यापलेल्या या व्यापार क्षमतेचा इतिहास लपविला आहे. जुन्या शहराच्या बाजारपेठेत सर्व प्रकारच्या वस्तू आढळतील. [[आंबा]], लिंबू इ. च्या लोणच्यापासून ते तेलात महाग हिरा रत्ने, दागदागिने मध्ये बुडविले; वधूचे दागिने, कपड्यांचे स्टॉल, तयार कपडे, मसाले, मिठाई आणि काय नाही? बयाच जुन्या हवेली अजूनही या शहरास शोभून आहेत आणि इतिहासाची कृपा करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20satish%20jacob.htm|title=Satish Jacob|संकेतस्थळ=www.india-seminar.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> [[चांदणी चौक]], जे तीन शतकांहून अधिक काळापूर्वीची ही बाजारपेठ आहे, दिल्ली दागदागिने, झरी साड्या आणि मसाल्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. दिल्लीतील काही प्रसिद्ध कला म्हणजे जरदोजी (सोन्याचे वायर वर्क, ज्याला झरी असेही म्हणतात). ) आणि मीनाकारी (ज्यामध्ये लाह पितळ भांडी इत्यादीवरील कोरीव कामांनी भरलेली आहे.) येथील कला कला बाजार, प्रगती मैदान, दिल्ली, दिल्ली हाट, हौज खास, दिल्ली आहेत - जिथे विविध प्रकारचे हस्तकला आणि हस्तकला काम करतात. उदाहरणे आढळू शकतात कालांतराने दिल्लीने देशभरातील कलांना स्थान दिले आहे त्यामुळे येथे कोणतीही अनोखी शैली नाही परंतु ती एक अप्रतिम मिश्रण बनली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.india-seminar.com/2002/515/515%20anjolie%20ela%20menon.htm|title=Anjolie Ela Menon|संकेतस्थळ=www.india-seminar.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref> खालील शहरे हि दिल्लीची भगिनी शहरे आहेत:<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Delhi-to-London-its-a-sister-act/articleshow/15278423.cms|title=Delhi to London, it’s a sister act - टाइम्स ऑफ इंडिया|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-27}}</ref>     शिकागो, युनायटेड स्टेट्स     क्वालालंपूर, मलेशिया     लंडन, युनायटेड किंग्डम     [[मॉस्को]], रशिया     सोल, [[दक्षिण कोरिया]]     वॉशिंग्टन, युनायटेड स्टेट्स     लॉस एंजेलस, युनायटेड स्टेट्स     सिडनी, ऑस्ट्रेलिया     [[पॅरिस]], [[फ्रान्स]] == स्थापत्य == एकीकडे या ऐतिहासिक शहरात प्राचीन, प्राचीन काळाचे असंख्य अवशेष सापडले आहेत तर दुसरीकडे, प्राचीन काळाच्या योजनेनुसार बांधलेले उपनगरे. जगातील कोणत्याही अद्ययावत शहरांशी स्पर्धा करण्याची क्षमता त्यात आहे. प्राचीन काळाची बरीच शहरे उद्ध्वस्त झाली आहेत, परंतु भौगोलिक स्थान आणि काळानुसार बदलत्या बदलांमुळे आज दिल्ली हे केवळ एक संपन्न शहर नाही. भारत सरकारच्या पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने भारत सरकारच्या दिल्लीतील १२०० इमारती ऐतिहासिक महत्त्व आणि १७५ इमारती राष्ट्रीय सांस्कृतिक स्मारके म्हणून घोषित केली आहेत. नवी दिल्लीतील [[महरौली विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|मेहरौली]] येथे गुप्त काळात बांधलेले लोखंडी बुरुज आहेत. हे तंत्रज्ञानाचे पाठपुरावा करणारे उदाहरण आहे. इ.स. चौथ्या शतकात जेव्हा ते बांधले गेले तेव्हापासून ते गंजलेले नाही. दिल्लीतील इंडो-इस्लामिक वास्तुकलाचा विकास विशेषतः दिसून येतो. दिल्लीच्या कुतुब कॉम्प्लेक्समधील सर्वात भव्य वास्तुकला म्हणजे कुतुब मीनार. हे मीनार सूफी संत कुतुबुद्दीन बख्तियार काकी यांच्या स्मरणार्थ बांधले गेले. तुघलक काळात बांधलेली घिय्यासूद्दीनची थडगे वास्तूशास्त्रातील नवीन ट्रेंडचे सूचक आहे. हे अष्टकोनी आहे. दिल्लीतील हुमायूंची थडगे हे मोगल स्थापत्यकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. शाहजहांचा कारकीर्द वास्तुकलेसाठी आठवला जातो. == अर्थव्यवस्था == मुंबई नंतर भारताच्या सर्वात मोठ्या व्यावसायिक महानगरांपैकी एक आहे. सरासरी दरडोई उत्पन्नाच्या बाबतीत हे देशातील सर्वात श्रीमंत शहरांमध्ये देखील मोजले जाते. १९९० च्या दशकापासून परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी दिल्ली एक आवडते ठिकाण बनले आहे. नुकतीच पेप्सी, गॅप इत्यादी अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्यांनी दिल्ली व त्याच्या आसपासच्या भागात मुख्यालय उघडले. ख्रिसमसच्या दिवशी दिल्ली मेट्रोपोलिटन भागात २००२ साली दिल्ली मेट्रो रेल्वे सुरू करण्यात आली होती जी सन २०२२ मध्ये पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. दिल्ली इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हवाई वाहतुकीद्वारे संपूर्ण जगाशी जोडलेले आहे. == दळणवळणाची सुविधा == दिल्लीत सार्वजनिक वाहतुकीचे साधन म्हणजे मुख्यत: [[बस]], ऑटोरिक्षा आणि मेट्रो रेल सेवा. दिल्लीच्या मुख्य रहदारी गरजेच्या ६०% बसेस पूर्ण करतात. दिल्ली परिवहन महामंडळामार्फत चालविण्यात येणारी सरकारी बस सेवा ही दिल्लीची मुख्य बस सेवा आहे. दिल्ली ट्रान्सपोर्ट कॉर्पोरेशन जगातील सर्वात मोठी इको-फ्रेन्डली बस सेवा प्रदान करते. नुकतीच बीआरटी सेवा आंबेडकर नगर आणि दिल्ली गेट दरम्यान सुरू झाली आहे. दिल्लीत ऑटो रिक्षा ही वाहतुकीचे प्रभावी साधन आहे. ते इंधन म्हणून सीएनजी वापरतात आणि त्यांचा रंग सुरुवातीला पिवळ्या आणि तळाशी हिरवा असतो. वातानुकूलित टॅक्सी सेवा दिल्लीमध्येही उपलब्ध आहे, ज्यांचे भाडे 7.50 ते 15 / किमी आहे. दिल्लीच्या एकूण वाहनांपैकी 30% वाहने खाजगी वाहने आहेत. दिल्लीत प्रति 100 किमी लांबीची लांबी 1922.32 किमी आहे. दिल्लीची भारताच्या सर्वाधिक रस्ते घनता आहे ज्याची लांबी 1922.32 किमी प्रति 100 किमी आहे. दिल्ली राष्ट्रीय महामार्गांद्वारे दिल्लीच्या पाच मोठ्या महानगरांशी जोडली गेली आहे. हे महामार्ग आहेतः राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक: 1, 2, 4, 10 आणि 24. दिल्लीचे रस्ते दिल्ली महानगरपालिका (एमसीडी), दिल्ली कॅन्टोन्मेंट बोर्ड, लोकसेवा आयोग आणि दिल्ली विकास प्राधिकरण यांच्याद्वारे देखभाल केले जातात. दिल्लीचा उच्च लोकसंख्या दर आणि उच्च आर्थिक वाढीमुळे दिल्लीवर रहदारीची जास्त मागणी वाढली आहे. येथील पायाभूत सुविधांवर याचा दबाव कायम ठेवला जातो. 2007 पर्यंत दिल्लीतील 55 लाख वाहने महापालिका हद्दीत आहेत. यामुळे दिल्ली हे जगातील सर्वाधिक वाहन वाहन आहे. तसेच, राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रात 112 लाख वाहने आहेत. १९८५ मध्ये दिल्लीत दर १००० लोकांसाठी ८५ कार होती.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://economictimes.indiatimes.com/every-12th-delhiite-owns-a-car/articleshow/2667484.cms|title=Every 12th Delhiite owns a car|last=Chauhan|first=Chanchal Pal|date=2008-01-02|work=The Economic Times|access-date=2019-09-30}}</ref> दिल्लीच्या रहदारीच्या मागण्यांसाठी दिल्ली आणि केंद्र सरकारने एक द्रुतगती ट्रान्झिट सिस्टम सुरू केले. ज्याला दिल्ली मेट्रो म्हणतात त्याचे प्रारंभ केले. १९९८ मध्ये, सर्वोच्च न्यायालयाने डिझेलच्या जागी दिल्लीच्या सर्व सार्वजनिक वाहनांना कॉम्प्रेस्ड नैसर्गिक वायू लागू केला. लोकांना हे करण्याचे आदेश देण्यात आले होते. तेव्हापासून येथील सर्व सार्वजनिक वाहने सीएनजीवर चालविली जातात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kumari|first=Ragini|last2=Attri|first2=Arun|last3=Int Panis|first3=Luc|last4=Gurjar|first4=Bhola|date=2013-04-01|title=Emission estimates of Particulate Matter and Heavy Metals from Mobile Sources in Delhi (India)|url=https://www.researchgate.net/publication/259827470_Emission_estimates_of_Particulate_Matter_and_Heavy_Metals_from_Mobile_Sources_in_Delhi_India|journal=Journal of Environmental Science & Engineering|volume=55|pages=p. 127–142}}</ref> === मेट्रो सेवा === दिल्ली मेट्रो रेल ही दिल्लीतील मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनद्वारे संचालित एक द्रुतगती ट्रांझिट (वेगवान ट्रान्झिट) प्रणाली आहे जी दिल्लीच्या बऱ्याच भागात सेवा देते. याची सुरुवात 24 डिसेंबर 2002 रोजी शहाद्र तिस हजारी लाइनपासून झाली. या वाहतूक व्यवस्थेची जास्तीत जास्त गती 60 किमी / ताशी (50 मैल / ता) ठेवली जाते आणि प्रत्येक स्टेशनवर ते 20 सेकंद थांबते. सर्व गाड्या दक्षिण कोरियन कंपनी रोटेम (आरओटीईएम) ने बनविल्या आहेत. दिल्लीच्या परिवहन यंत्रणेत मेट्रो रेल्वे हा एक महत्त्वाचा दुवा आहे. पूर्वी वाहतुकीचा सर्वाधिक बोजा रस्त्यावर होता. सुरुवातीच्या टप्प्यात बहुतेक दिल्लीला जोडणाऱ्या सहा मार्गांवर धावण्याचे नियोजन आहे. त्याचा पहिला टप्पा 2006 मध्ये पूर्ण झाला आहे. दुसऱ्या टप्प्यात, दिल्लीला [[महरौली विधानसभा मतदारसंघ, दिल्ली|मेहरौली]], बदरपुर सीमा, आनंद विहार, जहांगीरपुरी, मुंडका आणि इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ किंवा दिल्ली ते नोएडा, [[गुडगाव जलद मेट्रो|गुडगाव]] आणि वैशाली अशी जोडणारी मेट्रो. प्रकल्पाच्या तिसऱ्या टप्प्यात, गाझियाबाद, फरीदाबाद इत्यादी राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रांची शहरे समाविष्ट करण्याची योजना आहे. या रेल्वे यंत्रणेच्या फेज १ मधील मार्गाची एकूण लांबी सुमारे ६५.११ किमी आहे, त्यापैकी १३ किमी भूमिगत आणि ५२ कि.मी. उन्नत मार्ग आहे. दुसऱ्या टप्प्यातील संपूर्ण मार्गाची लांबी १२८ कि.मी. असेल आणि त्यामध्ये सध्या ७९ स्थानके तयार आहेत, २०१० पर्यंत हा टप्पा पूर्ण करण्याचे लक्ष्य आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Delhi-Metro-confident-of-meeting-deadline/article14836060.ece|title=Delhi Metro confident of meeting deadline|date=2007-09-17|work=द हिंदू|access-date=2019-09-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> तिसरा टप्पा (११२ किमी) आणि चौथा (१०८.५ किमी) लांबीचे बांधकाम प्रस्तावित आहे, जे अनुक्रमे २०१५ आणि २०२० पर्यंत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे. या चार टप्प्यांचे बांधकाम पूर्ण झाल्यानंतर दिल्ली मेट्रो मार्गाची एकूण लांबी ४१३.८ किमी असेल, जे [[लंडन]] मेट्रो रेल्वे (४०८ किमी) पेक्षा आणखी मोठी असेल. दिल्लीच्या २०२१ च्या मास्टर प्लॅननुसार मेट्रो रेल्वे नंतर दिल्लीच्या उपनगरापर्यंत नेण्याचीही योजना आहे. === रेल्वे सेवा === दिल्ली हे भारतीय रेल्वेच्या नकाशाचे एक प्रमुख जंक्शन आहे. हे उत्तर रेल्वेचे मुख्यालय देखील आहे. चार मुख्य रेल्वे स्थानके आहेतः नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक, दिल्ली जंक्शन, सराय रोहिल्ला आणि [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] रेल्वे स्थानक. दिल्ली इतर सर्व प्रमुख शहरे आणि महानगरांशी अनेक महामार्ग आणि द्रुतगती मार्गाने (द्रुत मार्ग) द्वारे जोडली गेली आहे. यात सध्या तीन एक्स्प्रेसवे आहेत आणि तीन निर्माणाधीन आहेत, जे ते संपन्न आणि व्यावसायिक उपनगराशी जोडतील. दिल्ली गुडगाव एक्सप्रेस वे दिल्लीला गुडगाव आणि आंतरराष्ट्रीय विमानतळाशी जोडते. डीएनडी फ्लायवे आणि नोएडा-ग्रेटर नोएडा एक्सप्रेस वे दिल्लीला दोन मुख्य उपनगरे जोडतात. ग्रेटर नोएडा येथे स्वतंत्र आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि नोएडामध्ये इंडियन ग्रँड प्रिक्सचे नियोजन आहे. === हवाई सेवा === इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ दिल्लीच्या नैऋत्य कोनात वसलेले आहे आणि ते अंतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय हवाई प्रवाश्यांसाठी शहराचा मुख्य प्रवेशद्वार आहे. २००६-०७ मध्ये विमानतळावर २३ दशलक्ष प्रवाश्यांची नोंद होती. हे दक्षिण [[आशिया]]<nowiki/>तील सर्वात व्यस्त विमानतळ बनले. १९.३ अमेरिकन डॉलर्सच्या खर्चासह नवीन टर्मिनल-३ चे काम चालू आहे, ज्याची अतिरिक्त ३.४ कोटी प्रवासी क्षमता २०१० पर्यंत पूर्ण होणार आहे. पुढील विस्तार कार्यक्रमांचे नियोजन आहे, जे येथे १०० दशलक्ष प्रवाश्यांची क्षमता एका वर्षापेक्षा अधिक असेल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://archive.is/HOwy|title=Daily Times - Leading News Resource of Pakistan - India begins $1.94b…|दिनांक=2012-09-04|संकेतस्थळ=archive.is|ॲक्सेसदिनांक=2019-10-05}}</ref> [[सफदरजंग विमानतळ|सफदरजंग]] विमानतळ हे दिल्लीचे आणखी एक विमानतळ आहे जे सामान्य विमानचालन अभ्यासासाठी आणि काही व्हीआयपी उड्डाणांसाठी वापरलेले आहे. ==दिल्ली राज्याचे मुख्यमंत्री== * ब्रह्मप्रकाश चौधरी (काँग्रेस) : १७ मार्च १९५२ ते १२ फेब्रुवारी १९५५; दोन वर्षे ३३२ दिवस * गुरूमुख निहालसंग (काँग्रेस) : १२ फेब्रुवारी १९५५ ते १ नोव्हेंबर १९५६; एक वर्ष २६३ दिवस * १ नोव्हेंबर १९५६ ते २ डिसेंबर १९५६ : विधानसभा बरखास्त; ३७ वर्षे १ दिवस * मदनलाल खुराणा (भारतीय जनता पक्ष) : २ डिसेंबर १९९३ ते २६ फेब्रुवारी १९९६; दोन वर्षे ८६ दिवस * साहिबसिंग वर्मा (भारतीय जनता पक्ष) : २६ फेब्रुवारी १९९६ ते १२ ऑक्टोबर १९९८; दोन वर्षे २२८ दिवस * सुषमा स्वराज (भारतीय जनता पक्ष) : १२ ऑक्टोबर १९९८ ते ३ डिसेंबर १९९८; ५२ दिवस * शीला दीक्षित (काँग्रेस) : ३ डिसेंबर १९९८ ते २८ डिसेंबर २०१३; १५ वर्षे २५ दिवस * अरविंद केजरीवाल (आम आदमी पक्ष) : २८ डिसेंबर २०१३ ते १४ फेब्रुवारी २०१४; ४९ दिवस * १४ फेब्रुवारी २०१४ ते १४ फेब्रुवारी २०१५ : एक वर्ष एक दिवस * अरविंद केजरीवाल (आम आदमी पक्ष) : १४ फेब्रुवारी २०१५पासून.... {| border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 width=98% style="border:1px solid black" |- bgcolor=#f8dc17 ! width="8%" | संकेत ! width="15%" | जिल्हा ! width="15%" | प्रशासकीय केन्द्र ! width="20%" | लोकसंख्या (२००१ची गणना) ! width="20%" | क्षेत्रफळ (चौ.किमी) ! width="20%" | घनता (प्रती चौ.किमी) |- bgcolor=#F4F9FF | DL || दिल्ली || दिल्ली || १,३७,८२,९७६ || १,४८३ || ९,२९४ |} <!-- <gallery mode="Packed-hover"> चित्र:Red Fort 2.jpg चित्र:Entry Door to the Yogmaya precincts .JPG चित्र:Qutab.jpg चित्र:QtubIronPillar.JPG चित्र:Humayun%27s Tomb Delhi .jpg चित्र:Indiagatelightening.jpg चित्र:Delhi districts.svg चित्र:Supreme Court of India - 200705.jpg चित्र:Skyline at Rajiv Chowk.JPG चित्र:New Delhi NDMC building.jpg चित्र:Delhi Airport India.jpg चित्र:BusesDelhiDTC.jpg चित्र:DMRC Bombardier.jpg चित्र:New Delhi Temple.jpg चित्र:Traditional pottery in Dilli Haat.jpg चित्र:Delhi Auto Show.jpg चित्र:Pragati Maidan, inside hall 18 (3).JPG चित्र:Chicken Chili HR2.jpg चित्र:AIIMS central lawn.jpg चित्र:IITDelhiMath.jpg चित्र:Pitampura TV Tower, Delhi, India.jpg </gallery> --> ==चित्रदालन== [[File:KUTUBMINAR.jpg|thumb|KUTUBMINAR]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://delhi.gov.in/ NCT of Delhi Government Website] * [http://www.delhitourism.nic.in/ Department of Tourism, Government of NCT of Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224145450/http://delhitourism.nic.in/ |date=2018-12-24 }} {{भारतीय राज्ये}} {{भारतीय राज्ये आणि प्रदेशांची राजधानी}} [[वर्ग:दिल्ली|*]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]] [[वर्ग:भारतातील केंद्रशासित प्रदेश]] hadijqtguvobkhz55hv14i3sbf96yzq 0 2994 2707453 2693669 2026-09-02T04:06:38Z ~2026-47651-12 186982 2707453 wikitext text/x-wiki 2707454 2707453 2026-09-02T04:21:56Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-47651-12|~2026-47651-12]] ([[User talk:~2026-47651-12|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:AllahMaaliqwaHafiz|AllahMaaliqwaHafiz]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2693669 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = राज्य |राज्य_नाव = बिहार |स्थानिक_नाव = बिहार |राजधानी = पटना |अक्षांश = 25.35|रेखांश=85.12 |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो |आकाशदेखावा = Mahabodhitemple.jpg |आकाशदेखावा_शीर्षक = [[महाबोधी विहार]] |मोठे_शहर = पटना |संक्षिप्त_नाव = IN-BR |अधिकृत_भाषा =[[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू भाषा|उर्दू]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[मागधी भाषा|मागधी]], [[अंगीका भाषा|अंगीका]] |विधानसभा_प्रकार = [[बिहार विधानसभा]] |विधानसभा_संख्या = २४३+९६ |नेता_पद_१ = {{AutoLink|बिहारचे राज्यपाल|राज्यपाल}} |नेता_नाव_१ = लालजी टंडन |नेता_पद_२ = {{AutoLink|बिहारचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री}} |नेता_नाव_२ = नितीश कुमार |स्थापित_दिनांक = [[इ.स. १९१२|१९१२]] |क्षेत्रफळ_एकूण = 94164 |क्षेत्रफळ_आकारमान = 10 |क्षेत्रफळ_क्रमांक = १२ वे |लोकसंख्या_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या = 82878796 |लोकसंख्या_क्रमांक = ३ रा |लोकसंख्या_घनता = 880 |जिल्हे = ३८ |संकेतस्थळ = gov.bih.nic.in |संकेतस्थळ_नाव = बिहार एनआयसी डॉट आय एन |इतर_नाव=بہار|लिंग_गुणोत्तर=|पिन_कोड=|एसटीडी_कोड=}} '''बिहार''' उत्तर [[भारत|भारतातील]] राज्य आहे. बिहारच्या उत्तरेला [[नेपाळ]] हा [[देश]], पश्चिमेला [[उत्तर प्रदेश]], दक्षिणेस [[झारखंड]] तर पूर्वेला [[पश्चिम बंगाल]] ही राज्य आहेत. बिहारचे क्षेत्रफळ ९४,१६३ चौ.किमी एवढे आहे. याची लोकसंख्या २,७७,०४,२३६ एवढी आहे. साक्षरता ६३.८२ टक्के आहे. हिंदी ही येथील प्रमुख भाषा आहे.[[भोजपुरी]] ही बिहारची बोलीभाषा आहे.ती प्रामुख्याने बिहारच्या [[भोजपूर]] जिल्ह्यात बोलली जाते. [[तांदूळ]], [[गहू]] व [[मका]] ही येथील प्रमुख पिके आहेत. == इतिहास == ==बिहारचे मुख्यमंत्री == {{मुख्य लेख|बिहारचे मुख्यमंत्री}} २०२६पर्यंत २३ व्यक्ती [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहारच्या मुख्यमंत्रीपदी]] बसलेल्या आहेत. == भूगोल == === जिल्हे === ''यावरील विस्तृत लेख पहा - [[बिहारमधील जिल्हे]]'' बिहार राज्यात ३८ जिल्हे आहेत. {{भारतीय राज्ये}} {{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहार|*]] s9a26a9xccs72wamh3s3jenf4e6gg8g 0 3402 2707530 2654518 2026-09-02T10:01:15Z Ketaki Modak 21590 2707530 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref>मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] * [[स्वात्मबोध]] * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] * [[चतुःश्लोकी भागवत]] * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 1yhga4iucl4gmsabz1mok5x63wixw1h 2707531 2707530 2026-09-02T10:06:12Z Ketaki Modak 21590 2707531 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] * [[स्वात्मबोध]] * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] g9kmkufqdb3gg3vzy92u2hiufj1q1tp 2707532 2707531 2026-09-02T10:12:23Z Ketaki Modak 21590 2707532 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] * [[स्वात्मबोध]] * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] - आद्य शंकराचार्यांनी लिहिलेल्या मूळ चौदा श्लोकांवर एकनाथांनी सहाशे चौह्यात्तर ओव्यांचे भाष्य लिहिले, तेच 'हस्तामलक' नावाने विख्यात आहे.<ref name=":0" /> * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] rh2u1rkgh8gcbe0hg76c7gtuqe3azqz 2707533 2707532 2026-09-02T10:14:33Z Ketaki Modak 21590 2707533 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] * [[स्वात्मबोध]] * स्वात्मसुख - शुद्ध तत्त्वज्ञान विशद करणारा नाथांचा हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ होय. निष्कलंक भावानेच स्वात्मसुखाची प्राप्ती कशी होते याचे विवेचन यामध्ये करण्यात आले आहे.<ref name=":0" /> * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] - आद्य शंकराचार्यांनी लिहिलेल्या मूळ चौदा श्लोकांवर एकनाथांनी सहाशे चौह्यात्तर ओव्यांचे भाष्य लिहिले, तेच 'हस्तामलक' नावाने विख्यात आहे.<ref name=":0" /> * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] im5qbprxs3t6woglbu7lt3sw9yj44l9 2707535 2707533 2026-09-02T10:27:45Z Ketaki Modak 21590 2707535 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] - श्रीशुकाचार्यांनी स्वानंदस्थितीचे जे उद्गार काढले आहेत त्यावर नाथांनी केलेली ही प्राकृत टीका आहे. स्वप्रकाश आत्मा हा त्रिगुणरहित व विधि-निषेधातीतच असतो हे याचे मुख्य सूत्र आहे. आत्मस्वरूपी रममाण झालेल्या महात्म्यालाही विधिनिषेधांची बाधा पोहोचत नाही असे यात निवेदन केले आहे.<ref name=":0" /> * [[स्वात्मबोध]] * स्वात्मसुख - शुद्ध तत्त्वज्ञान विशद करणारा नाथांचा हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ होय. निष्कलंक भावानेच स्वात्मसुखाची प्राप्ती कशी होते याचे विवेचन यामध्ये करण्यात आले आहे.<ref name=":0" /> * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] - आद्य शंकराचार्यांनी लिहिलेल्या मूळ चौदा श्लोकांवर एकनाथांनी सहाशे चौह्यात्तर ओव्यांचे भाष्य लिहिले, तेच 'हस्तामलक' नावाने विख्यात आहे.<ref name=":0" /> * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9zkgmr6mx3amyenn1ugajd77nsfa3mo 2707536 2707535 2026-09-02T10:30:50Z Ketaki Modak 21590 2707536 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] * [[शुकाष्टक टीका]] - श्रीशुकाचार्यांनी स्वानंदस्थितीचे जे उद्गार काढले आहेत त्यावर नाथांनी केलेली ही प्राकृत टीका आहे. स्वप्रकाश आत्मा हा त्रिगुणरहित व विधि-निषेधातीतच असतो हे याचे मुख्य सूत्र आहे. आत्मस्वरूपी रममाण झालेल्या महात्म्यालाही विधिनिषेधांची बाधा पोहोचत नाही असे यात निवेदन केले आहे.<ref name=":0" /> * [[स्वात्मबोध]] * स्वात्मसुख - शुद्ध तत्त्वज्ञान विशद करणारा नाथांचा हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ होय. निष्कलंक भावानेच स्वात्मसुखाची प्राप्ती कशी होते याचे विवेचन यामध्ये करण्यात आले आहे.<ref name=":0" /> * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] - आद्य शंकराचार्यांनी लिहिलेल्या मूळ चौदा श्लोकांवर एकनाथांनी सहाशे चौह्यात्तर ओव्यांचे भाष्य लिहिले, तेच 'हस्तामलक' नावाने विख्यात आहे.<ref name=":0" /> * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * आनंदानुभव - शिष्याने 'मी कोण' असा प्रश्न केला आणि त्याच्या प्रश्नाने आनंदित झालेल्या सद्गुरूंनी जे ज्ञान दिले ते 'आनंदानुभव' या प्रकरण-ग्रंथात ग्रथित झाले आहे.<ref name=":0" /> * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] clkp3hxs6q7vppz56rg3csjm6gv8c7x 2707537 2707536 2026-09-02T10:32:29Z Ketaki Modak 21590 2707537 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Saint Eknath samadhi mandir.jpg|इवलेसे|संत एकनाथ मंदिर, पैठण]] एकनाथ (१५३३-१५९९) हे भारतीय संत, तत्त्वज्ञ आणि कवी होते. ते भगवान विठ्ठलाचे भक्त होते आणि वारकरी चळवळीतील एक प्रमुख व्यक्तिमत्व आहे. * एकनाथांना बहुधा मराठी [[संत ज्ञानेश्वर]] आणि [[नामदेव]] यांचे आध्यात्मिक उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जाते. == जीवन == सर्वसाधारणपणे नाथ म्हणून ओळखले जाणारे संत एकनाथ (जन्म : पैठण, इ.स. १५३३; - इ.स. १५९९) हे महाराष्ट्तील वारकरी संप्रदायातले एक संत होते. त्यांचा जन्म इ.स. १५३३ मध्ये पैठण येथे झाला. [[संत भानुदास]] हे एकनाथांचे पणजोबा. ते सूर्याची उपासना करीत. श्री संत एकनाथांच्या वडिलांचे नाव सूर्यनारायण होते. आईचे नाव रुक्मिणी होते. आई-वडिलांचा सहवास त्यांना फार काळ लाभला नाही. एकनाथांचे पालनपोषण आजोबांनी केले. चक्रपाणी आणि सरस्वती हे त्यांचे आजोबा व आजी होत. * एकनाथांचे गुरू सद्गुरू [[जनार्दनस्वामी]] हे देवगड (देवगिरी) येथे या दरबारी अधिपती होते. हे मुळचे चाळीसगावचे रहिवासी; त्यांचे आडनाव देशपांडे होते. ते दत्तोपासक होते. गुरू म्हणून संत एकनाथांनी त्यांना मनोमन वरले होते. नाथांनी परिश्रम करून गुरूसेवा केली आणि साक्षात दत्तात्रेयांनी त्यांना दर्शन दिले; द्वारपाल म्हणून दत्तात्रेय नाथांच्या द्वारी उभे असत असे म्हणतात. नाथांनी अनेक तीर्थयात्राही केल्या. नाथांनी पैठणजवळच्या वैजापूर येथील एका मुलीशी विवाह केला. एकनाथ आणि गिरिजाबाई यांना गोदावरी व गंगा या दोन मुली व हरी नावाचा मुलगा झाला. त्यांचा हा मुलगा [[हरिपंडीत]] त्याने नाथांचे शिष्यत्व पत्करले. एकनाथांनी समाधी घेतल्यानंतर हरिपंडितांनी दरवर्षी नाथांच्या पादुका आषाढीवारीसाठी पंढरपुरास नेण्यास सुरुवात केली. हरीला प्रल्हाद, मेघश्याम व राघोबा अशी तीन अपत्ये झाली. पैकी केवळ मेघश्याम या मधल्या मुलाचा मूळ वंश सद्य स्थितीत पैठण येथे अस्तित्वात आहे. [[मुक्तेश्वर|कवी मुक्तेश्वर]] हे नाथांचे मुलीकडून नातू होत. ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरांच्या नंतर सुमारे २५० वर्षांनी एकनाथांचा जन्म झाला. ‘बये दार उघड’ असे म्हणत नाथांनी अभंगरचना, भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. एकनाथ हे संतकवी, पंतकवी व तंतकवी होते. त्यांनी आपल्या साहित्याद्वारे जनतेचे रंजन व प्रबोधन केले. ते ’एका जनार्दन’ म्हणून स्वतःचा उल्लेख करतात, एका जनार्दनी ही त्यांची नाममुद्रा आहे. ’एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा लोकप्रिय ग्रंथ आहे. ही एकादश स्कंदावरील टीका आहे. मुळात एकूण १३६७ श्लोक आहेत. परंतु त्यावर भाष्य म्हणून १८,८१० ओव्या संत एकनाथांनी लिहिल्या आहेत. व्यासांनी रचलेले मूळ भागवत १२ स्कंदांचे आहे. नाथांनी लिहिलेल्या भावार्थ रामायणाच्या सुमारे ४० हजार ओव्या आहेत. रुक्मिणीस्वयंवर हेही काव्य त्यांनींच लिहिले आहे. दत्ताची आरतीही (त्रिगुणात्मक त्रयमूर्ति दत्त हा जाण) त्यांची आरती गणपतीसमोर गायच्या आरत्यांपैकी एक आहे. सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची प्रत शुद्ध केली. नाथ हे महावैष्णव होते. दत्तभक्त होते, देवीभक्त पण होते. जातिभेद दूर करण्यासाठी यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. फाल्गुन वद्य षष्ठी, शके १५२१ (२५ फेब्रुवारी इ.स. १५९९) या दिवशी संत एकनाथांनी देह ठेवला. फाल्गुन वद्य (एकनाथ षष्ठी हा) दिवस एकनाथ षष्ठी म्हणून ओळखला जातो. == परंपरा == '''एकनाथांची गुरुपरंपरा :''' # [[नारायण]] (विष्णू) # [[ब्रह्मदेव]] # [[अत्रि|अत्री ऋषी]] # [[दत्तात्रेय]] # [[जनार्दनस्वामी]] # [[एकनाथ]] '''एकनाथांची शिष्यपरंपरा :''' संत एकनाथ महाराजांच्या शिष्य शाखा महाराष्ट्र आणि बाहेरही मोठ्या प्रमाणात पसरलेली आहे. त्यापैकी काही , श्री नारायणगड (बीड), श्री भगवानगड (नगर), एकाजनार्दनी नाथपीठ (अंजनगावसुर्जी), श्री अमृतनाथस्वामी मठ (आळंदी), श्री तुकाविप्र महाराज (पंढरपूर,अंजनवती), श्रीकृष्णदयार्णव महाराज (पैठण, भारतातील सर्व मठ), श्री गोपालनाथमहाराज (त्रिपुटी, सातारा) '''एकनाथांची वंशपरंपरा :''' संत एकनाथांच्या वंशजांची अनेक घरे पैठण आणि बाहेरही आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार नाथांच्या नंतर त्यांच्या वंशजांनी त्यांची वारकरी संप्रदायाची आणि दत्त संप्रदायाची धुरा नेटाने चालविली. कीर्तन आणि गायन याद्वारे त्यांनी त्या त्या काळी छाप पाडल्याचे अनेक कागदपत्राद्वारे लक्षात येते. त्यांच्यातील पहिले रामचंद्र (भानुदासबाबा) यांचा उल्लेख ग. ह. खरे यांनी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या ११ गुरूंपैकी एक असा केलेला आहे. छय्याबुवा म्हणून चौथ्या पाचव्या पिढीत एक सत्पुरुष होऊन गेले त्यांच्या संबंधी अनेक कथा सांगितल्या जातात. सहाव्या सातव्या पिढीतील काशिनाथबुवा व रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा मोठा प्रभाव भोसले,पेशवे, शिंदे, होळकर,निंबाळकर,गायकवाड, धार देवास आदींवर असल्याचे दिसते. काशिनाथ बुवा यांचा उल्लेख गायक म्हणून येतो तर रामचंद्रबाबा (२रे) यांचा उल्लेख कीर्तनकार व गायक म्हणून येतो. सद्यपरिस्थितीत योगिराज महाराज गोसावी ( योगिराज पैठणकर ) यांचे नाव नाथांचे १४ वे वंशज म्हणून संप्रदायात अग्रक्रमाने घेतले जाते व '''श्रीसंत एकनाथ महाराज संस्थानचे उत्तरअधिकारी ह.भ.प.डॉ.श्री .पुष्कर महाराज गोसावी ह्यांनी नारदीय व वारकरी कीर्तन परंपरा अव्याहत पणे पुढे सुरू ठेवली आहे.''' == एकनाथांचे कार्य व लेखन == * [[एकनाथी भागवत]] : भागवत पुराणातील अकराव्या स्कंधावर ओवीबद्ध [[मराठी]] टीका * [[भावार्थ रामायण]] (४० हजार ओव्या) हिंदीसह अनेक भाषांत भाषांतरे) - आयुष्याच्या उत्तरार्धात अगदी शेवटच्या काळात नाथांनी या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. आणि त्यांच्या निर्याणानंतर अपुरा राहिलेला हा ग्रंथ त्यांचा शिष्य गावबा याने पूर्णत्वास नेला, अशी आख्यायिका या संदर्भात सांगितली जाते. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * [[एकनाथी अभंग गाथा]] * [[चिरंजीवपद]] * [[रुक्मिणीस्वयंवर]] - भगवान श्रीकृष्ण तथा रुक्मिणी यांच्या स्वयंवराच्या प्रसंगाच्या माध्यमातून शिवशक्ती मीलनाचा आविष्कार येथे सादर केला आहे. श्रीकृष्ण हे शिवाचे, पुरुषाचे तर रुक्मिणी ही शक्तीचे, प्रकृतीचे प्रतीक बनते आणि यामुळे हे प्रेमस्वयंवर दिव्यतेची पातळी गाठते.<ref name=":0" /> * [[शुकाष्टक टीका]] - श्रीशुकाचार्यांनी स्वानंदस्थितीचे जे उद्गार काढले आहेत त्यावर नाथांनी केलेली ही प्राकृत टीका आहे. स्वप्रकाश आत्मा हा त्रिगुणरहित व विधि-निषेधातीतच असतो हे याचे मुख्य सूत्र आहे. आत्मस्वरूपी रममाण झालेल्या महात्म्यालाही विधिनिषेधांची बाधा पोहोचत नाही असे यात निवेदन केले आहे.<ref name=":0" /> * [[स्वात्मबोध]] * स्वात्मसुख - शुद्ध तत्त्वज्ञान विशद करणारा नाथांचा हा महत्त्वपूर्ण ग्रंथ होय. निष्कलंक भावानेच स्वात्मसुखाची प्राप्ती कशी होते याचे विवेचन यामध्ये करण्यात आले आहे.<ref name=":0" /> * [[आनंदलहरी]] * [[हस्तमालक टीका]] - आद्य शंकराचार्यांनी लिहिलेल्या मूळ चौदा श्लोकांवर एकनाथांनी सहाशे चौह्यात्तर ओव्यांचे भाष्य लिहिले, तेच 'हस्तामलक' नावाने विख्यात आहे.<ref name=":0" /> * [[चतुःश्लोकी भागवत]] - नाथांचा हा पहिला ग्रंथ होय. 'चतुःश्लोकी भागवत' या ग्रंथावर प्राकृत टीका करावी अशी जनार्दनस्वामींनी नाथांना आज्ञा केली आणि त्यातून या ग्रंथाची निर्मिती झाली. ब्रह्मदेवाला भगवंताने सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा केली परंतु हे कार्य आपल्या हातून कसे पार पडणार अशी चिंता ब्रह्मदेवाला लागून राहिली. तेव्हा तप तप म्हणजे 'तप कर' असा ध्वनी त्यांनी ऐकला. त्याप्रमाणे ब्रह्मदेवांनी दशेंद्रिये व मन यांचा निरोध करून उग्रकठोर तपश्चर्या केली. त्यामुळे भगवंतांनी प्रसन्न होऊन आपले चतुर्भुज व दिव्यदर्शन ब्रह्मदेवांना दिले व फक्त चारच श्लोकांमध्ये गुह्यज्ञान दिले. हा सर्व कथाभाग चतुःश्लोकी भागवतात आला आहे. या संस्कृत ग्रंथावर एकनाथ महाराजांनी मराठीमध्ये भाष्य केले आहे. <ref name=":0" /> * [[मुद्राविलास]] * [[लघुगीता]] * [[अनुभवानंद]] * आनंदानुभव - शिष्याने 'मी कोण' असा प्रश्न केला आणि त्याच्या प्रश्नाने आनंदित झालेल्या सद्गुरूंनी जे ज्ञान दिले ते 'आनंदानुभव' या प्रकरण-ग्रंथात ग्रथित झाले आहे.<ref name=":0" /> * ब्रिदावळी * [[संत एकनाथमहाराज कृत हरिपाठ]] - एकूण २५ अभंग * समाजाच्या जागृतीसाठी [[अभंग]], [[गवळणी]] व [[भारूड|भारुडे]] यांची रचना. * [[ज्ञानेश्वरी]]च्या उपलब्ध प्रतींचे शुद्धीकरण (ज्ञानेश्वरी लिहिल्यानंतर जवळजवळ २५० वर्षांनंतर) [[ज्ञानेश्वरी]]च्या शुद्धीकरणाचे काम त्यांनी शके १५०६ मध्ये पूर्ण केले. * संत ज्ञानेश्वरांच्या [[आळंदी]] येथील समाधिस्थळाचा शोध व ज्ञानेश्वरांच्या समाधीचं जिर्णीद्धार केला. तसेच त्याचा मूळ गाभारा बांधून काढला. * ज्ञानेश्वर महाराजांच्या मंदिरात नित्य पूजेची व्यवस्था लावून आळंदीची समाधी सोहळ्याची कार्तिकी यात्रा पुन्हा सुरू केली. ==एकनाथांवरील मराठी पुस्तके== * संत एकनाथ (बालवाङ्‌मय, रवींद्र भट) * संत एकनाथ ([[विजय यंगलवार]]) * संत एकनाथ (विनायक मुरकुटे) * श्री एकनाथ : परंपरा आणि प्रभाव (डॉ. रत्नाकर बापूराव मंचरकर) * संतश्रेष्ठ एकनाथ (दीपक भागवत) * एकनाथ गाथा (संपादक - साखरे महाराज (नानामाहाराज साखरे)) * एकनाथ चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * संत एकनाथ दर्शन (ललित लेखसंग्रह, लेखक -[[हे.वि. इनामदार]]) * संत एकनाथांचा धर्मविचार (डॉ. सुरेखा आडगावकर) * एकनाथांची निवडक भारुडे (डॉ. वसंत जोशी) * एकनाथी भागवत सार्थ (सदाशिव आठवले) * एकनाथी भागवत (शोधून, विपुल व सुबोध टीपा आणि अल्पचरित्र यांसह लिहिलेला ग्रंथ, लेखक/संपादक गोविंद नारायण शास्त्री दातार) * एकनाथी भागवताचा अभ्यास (दा.वि. कुलकर्णी) * एका जनार्दनी (एकनाथांवरील दीर्घ कादंबरी, लेखक - [[अशोक देशपांडे]]) * एका जनार्दनी (डॉ. कल्याणी नामजोशी, डॉ. [[वि.रा. करंदीकर]] * एका जनार्दनी ! (कादंबरी, लेखक - [[रवींद्र भट]] * एका जनार्दनी (बालसाहित्य, लेखिका - [[लीला गोळे]]) * एकोबा (एकनाथांचे चरित्र, लेखिला - डॉ. कुमुद गोसावी) * भागवतोत्तम संत एकनाथ (डाॅ. [[शं. दा. पेंडसे]]) * लोकनाथ (कादंबरी, लेखक - राजीव पुरुषोत्तम पटेल) * शांतिब्रह्म श्री एकनाथ महाराजांचे ओवीबद्ध चरित्र (कवी - केशव, संपादक- [[योगिराज पैठणकर]]) * श्री एकनाथ चरितं (संत एकनाथ महाराज संस्कृत चरित्र,भाषांतरकार- श्रीमती नलिनी पाटील, संपादक - [[योगिराज पैठणकर]]) * Sant Eknath Maharaj Charitra ( Translated By Pro. Mr. Vijaykumar Patil, Editor - Shri Yogiraj Maharaj Gosavi) == हे सुद्धा पहा == * [[गावबा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://santeknath.org/home.html एकनाथ महाराज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614095018/http://santeknath.org/home.html |date=2013-06-14 }} * [http://www.aathavanitli-gani.com/Santvani/Sant_Ekanath एकनाथांची ’आठवणीतली गाणी’ या संकेतस्थळावरची गीते] * [http://satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm एकनाथी भागवत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826124850/http://www.satsangdhara.net/ebh/e_bh.htm |date=2012-08-26 }} {{वारकरी संप्रदाय}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:एकनाथ}} [[वर्ग:एकनाथ| ]] [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १५३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १६०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ht8zog4knorlkci87lgitvkwqrk8gpx 0 3403 2707301 2676515 2026-09-01T13:46:06Z Ketaki Modak 21590 2707301 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref>मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरणमहावाक्योपदेश * मुक्ताबाईस सनद * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 8dud58zclmwxrc9qm81ir3bd7fpdgn0 2707303 2707301 2026-09-01T13:53:05Z Ketaki Modak 21590 2707303 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरणमहावाक्योपदेश * मुक्ताबाईस सनद - श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरूपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. <ref name=":0" /> * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 7d66wn3qlcrg6vyuaw92yqzaryukmr2 2707304 2707303 2026-09-01T13:53:08Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]) 2707304 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरणमहावाक्योपदेश * मुक्ताबाईस सनद - श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरुपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. <ref name=":0" /> * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] rvyvzllpzse4vsr86rt9abvu0oztpkq 2707305 2707304 2026-09-01T13:56:12Z Ketaki Modak 21590 2707305 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरणमहावाक्योपदेश * मुक्ताबाईस सनद - श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरुपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. निवृत्तिनाथांनी मुक्ताबाईंना नाथसंप्रदायाची दीक्षा दिली आणि त्यानुसार त्यांची साधनाही सुरू झाली. साधना सुरू असताना, एकेक टप्पा ओलांडून पुढे जात असताना, त्यासंबंधीच्या शंका निरसन करून घ्यावात अशी निकड मुक्ताबाईंना निर्माण झाली असावी. अशावेळी गुरुबंधू व लौकिकातही बंधू असणाऱ्या ज्ञानेश्वरांना या शंका विचाराव्यात आणि त्यांनी त्याचे खुलासेवार स्पष्टीकरण करावे असे या ग्रंथाचे स्वरूप आहे. हे प्रकरण, ज्ञानेश्वर व मुक्ताबाई यांच्यातील आध्यात्मिक स्तरावरील सुखसंवाद आविष्कृत करते. जिज्ञासू साधकाच्या भूमिकेतून येथे मुक्ताबाई ज्ञानेश्वरांना प्रश्न विचारताना दिसतात. <ref name=":0" /> * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ghsewkfm7uoi6whc48s0g8ojeh80w5t 2707306 2707305 2026-09-01T13:56:56Z Ketaki Modak 21590 2707306 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरणमहावाक्योपदेश * मुक्ताबाईस सनद - श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरुपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. निवृत्तिनाथांनी मुक्ताबाईंना नाथसंप्रदायाची दीक्षा दिली आणि त्यानुसार त्यांची साधनाही सुरू झाली. साधना सुरू असताना, एकेक टप्पा ओलांडून पुढे जात असताना, त्यासंबंधीच्या शंका निरसन करून घ्यावात अशी निकड मुक्ताबाईंना निर्माण झाली असावी. अशावेळी गुरुबंधू व लौकिकातही बंधू असणाऱ्या ज्ञानेश्वरांना या शंका विचाराव्यात आणि त्यांनी त्याचे खुलासेवार स्पष्टीकरण करावे असे या ग्रंथाचे स्वरूप आहे. हे प्रकरण, ज्ञानेश्वर व मुक्ताबाई यांच्यातील आध्यात्मिक स्तरावरील सुखसंवाद आविष्कृत करते. जिज्ञासू साधकाच्या भूमिकेतून येथे मुक्ताबाई ज्ञानेश्वरांना प्रश्न विचारताना दिसतात. 'श्रीज्ञानेश्वरांनी मुक्ताबाईस दिलेली सनद' या प्रकरणग्रंथामध्ये नाथपरंपरा, आत्मस्वरूपाचे वर्णन, प्रत्यक्ष साधना, ईश्वराच्या सगुणनिर्गुण रूपाचा विचार, गुरुकृपेने प्राप्त होणारी स्थिती इत्यादी गोष्टींचा विचार आलेला आहे.<ref name=":0" /> * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9mjs42a2xf4211kkasbb4aqdtqicdu0 2707312 2707306 2026-09-01T14:38:08Z Ketaki Modak 21590 2707312 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|ज्ञानेश्वर कुलकर्णी|ज्ञानेश्वर म. कुलकर्णी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत |नाव=संत ज्ञानेश्वर महाराज |चित्र=Dnyaneshwar2.jpg |चित्र_शीर्षक=हे संत ज्ञानेश्वरांचे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आणि वारकरी संप्रदायाने अधिकृत केलेले चित्र आहे. संत ज्ञानेश्वरांची हीच मुद्रा भारत सरकारच्या पोस्टल सेवेने१९९७ मध्ये रु. ५/- चे संत ज्ञानेश्वरांचे पोस्टल स्टॅम्प प्रकाशित करताना वापरली आहे. तसेच हीच मुद्रा रु. १/- संत ज्ञानेश्वरांच्या नाण्यांवर देखील (१९९९) वापरली आहे. |चित्र_रुंदी=230px |मूळ_पूर्ण_नाव=ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (माऊली) |जन्म_दिनांक=गुरुवार दि.२२ ऑगस्ट, श्रावण कृ.अष्टमी, शा.शके ११९७, (इ.स. १२७५), युगाब्द ४३७६. |जन्म_स्थान=आपेगाव, (ता.[[पैठण]]) जि. [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[महाराष्ट्र]]. |मृत्यू_दिनांक=रविवार ०२ डिसेंबर, कार्तिक कृ. त्रयोदशी, शा.शके १२१८, (इ.स.१२९६), युगाब्द ४३९७. |समाधी_स्थान=आळंदी |समाधिमंदिर=[[आळंदी]], जि.[[पुणे]]. |उपास्यदैवत=[[विठ्ठल]] |गुरू=श्री संत निवृत्तिनाथ महाराज. |शिष्य=सच्चिदानंद महाराज. |पंथ=नाथ संप्रदाय, वारकरी, वैष्णव संप्रदाय |साहित्यरचना={{*}}[[ज्ञानेश्वरी]] (भावार्थदीपिका),<br> {{*}} [[अमृतानुभव]],<br> {{*}} [[हरिपाठ]],<br> {{*}} [[अभंग]] |भाषा=मराठी |कार्य=समाज उद्धार |वडील_नाव=विठ्ठलपंत कुलकर्णी |आई_नाव=रुक्मिणीबाई कुलकर्णी }} '''संत ज्ञानेश्वर''' तथा '''ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी''' (जन्म : [[आपेगाव]]-[[पैठण]], [[श्रावण|युव नाम संवत्सर, श्रावण]] [[कृष्ण पक्ष|वद्य अष्टमी]], गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७७; [[संजीवन समाधी|संंजीवन समाधी]] : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९८.)<ref>Mokashi 1987, p. 39.</ref><ref>W. Doderet (1926), '']<nowiki>https://www.jstor.org/stable/607401</nowiki> The Passive Voice of the Jnanesvari]'', Bulletin of the School of Oriental Studies, Cambridge University Press, Vol. 4, No. 1 (1926), pp. 59-64</ref> हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध [[मराठी संत]] आणि [[कवी]] होते. त्यांना '''ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव,''' किंवा '''माऊली''' म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे [[भागवत धर्म|भागवत संप्रदाया]]<nowiki/>चे प्रवर्तक, [[योगी]] व [[तत्त्वज्ञ]] होते. फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी [[ज्ञानेश्वरी]] ([[भगवद्‌गीता|भगवद्गीतेवरील]] भाष्य) आणि [[अमृतानुभव]] या ग्रंथांची रचना केली.<ref>Ranade 1933, pp. 31–34.</ref> [[देवगिरी|देवगिरीच्या]] [[देवगिरीचे यादव|यादव घराण्याच्या]] आश्रयाने या [[मराठी]] भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात.<ref>D. C. Sircar (1996). ''Indian Epigraphy''. Motilal Banarsidass. pp. 53–54. ISBN <bdi>978-81-208-1166-9</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी [[वेदान्त|वेदांत]] [[तत्त्वज्ञान]] आणि भगवान [[विष्णू|विष्णूचा]] अवतार असलेल्या [[विठ्ठल|विठ्ठलाच्या]] भक्तीवर आणि [[योग|योगावर]] भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने [[एकनाथ]] आणि [[तुकाराम]] यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील [[हिंदू]] धर्मातील [[वारकरी]] ([[विठ्ठल|विठोबा]]-[[कृष्ण]]) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual bum Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref><ref>R. D. Ranade (1997). ''Tukaram''. State University of New York Press. pp. 9–11. ISBN <bdi>978-1-4384-1687-8</bdi>.</ref> संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये [[आळंदी]] येथे [[संजीवन समाधी]] घेतली. [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_(Dindi_or_Wari).jpg|डावे|इवलेसे|320x320अंश|[[आषाढी वारी]]<nowiki/>साठी [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला निघालेल्या पालखीचे [[पुणे]] शहरात आगमन. दि. ०७ जुलै २०१८]] [[भावार्थदीपिका]] ([[ज्ञानेश्वरी]]), [[अमृतानुभव]], [[चांगदेव पासष्टी|चांगदेवपासष्टी]] व [[हरिपाठ|हरिपाठाचे अभंग]] ह्या त्यांच्या [[काव्य]]रचना आहेत. [[अध्यात्म]] आणि [[तत्त्वज्ञान|तत्त्वज्ञाना]]<nowiki/>विषयक विचार [[मराठी]]तूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या [[ग्रंथ]]कर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांनी आपल्या काव्यरचना करताना ''बाप विठ्ठलसुत, बाप रखुमाईवर, ज्ञाना, ज्ञानाबाई,'' आणि ''ज्ञानदेव'' ही नावेही वापरली आहेत. [[हरिपाठ]] या ग्रंथाच्या अखेरीस ज्ञानेश्वरांनी स्वतःची [[नाथ संप्रदाय|नाथसंप्रदाया]]<nowiki/>ची गुरुपरंपरा सांगितली आहे, ती अशी : [[शिव|आदिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[मच्छिंद्रनाथ|मत्स्येंद्रनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[गहिनीनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] [[निवृत्तिनाथ]] [[Image:Flecha tesela.svg|15px|link=|alt=→]] ज्ञानेश्वर [[चित्र:Dnyaneshwar_Main_Temple.jpg|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>च्या मुख्य मंदिरातील मूर्ती, ता. २० डिसेंबर २०१८]] ==ज्ञानेश्वरांचे बालपण== ज्ञानेश्वरांचा जन्म [[आपेगाव]] येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. [[निवृत्तिनाथ]] हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व [[सोपानदेव]] व [[मुक्ताबाई]] ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) [[आपेगाव]] हे [[छत्रपती संभाजीनगर|छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल]] [[पैठण]]जवळ [[गोदावरी नदी]]च्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], ज्ञानदेव, [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] अशी त्यांची नावे होत. विठ्ठलपंत तीर्थयात्रा करत करत [[आळंदी]] मुक्कामी येऊन स्थायिक झाले. त्या काळी संन्यास्याची मुले म्हणून सर्व समाज या चौघा भावंडांची हेटाळणी करीत असे. गावाने त्यांना व त्यांच्या कुटुंबाला वाळीत टाकले. परित्यक्त ब्राह्मण म्हणून त्यांना काळ कंठावा लागला. ज्ञानेश्वर व त्यांच्या भावंडांची मुंज करण्याचे आळंदीच्या ब्राह्मणांनी नाकारले. त्यावर विठ्ठलपंतांनी उपाय काय असे धर्मशास्त्रींना विचारले. त्यावर केवळ देहदंडाचीच शिक्षा आहे असे ब्राह्मणांनी सांगितले. मुले संस्कारांपासून वंचित राहू नये व त्यांचे भविष्यात भले व्हावे यासाठी विठ्ठलपंतानी व रुक्मिणीबाई यांनी आत्महत्या करून देहान्त [[प्रायश्चित्त]] घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | title = संत ज्ञानेश्वर परिचय| प्रकाशक = हिंदुपीडिया| दुवा= http://www.hindupedia.com/en/Sant_Dnyaneshwar | अ‍ॅक्सेसदिनांक = जुलै १२,२०१२}}</ref> आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे [[पैठण|पैठणला]] गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली. संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले. भावार्थदीपिका उर्फ [[ज्ञानेश्वरी]] हे भगवद्गीतेच्या अनुवादवजा टीका ग्रंथाचे कार्य ज्ञानेश्वरांनी [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] येथे केले. == चरित्र == ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये ([[कृष्ण जन्माष्टमी]]<nowiki/>च्या शुभ दिवशी) [[देवगिरीचे यादव|यादव]] [[राजा रामदेव|राजा रामदेवरावा]]<nowiki/>च्या कारकिर्दीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील [[पैठण]]<nowiki/>जवळील [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीच्या काठी [[पैठण|आपेगाव]]<nowiki/>च्या [[मराठी भाषा|मराठी]] [[देशस्थ ब्राह्मण]] <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dqC_pGtqPBkC&pg=PA39|title=Living Through the Blitz|publisher=Cambridge University Press|year=1976|isbn=9780002160094|page=39}}</ref> कुटुंबात झाला. {{Sfn|Bahirat|2006}} <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Karhadkar|first=K.S.|year=1976|title=Dnyaneshwar and Marathi Literature|journal=Indian Literature|volume=19|issue=1|pages=90–96|jstor=24157251}}</ref> [[देवगिरी]] [[राजधानी]] असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा [[साहित्य]] आणि [[कला|कलां]]<nowiki/>चा संरक्षक होता. {{Sfn|Bahirat|2006}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. {{Sfn|Bahirat|2006|p=8}} विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ''[[ज्ञानेश्वरी]]'' (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=31}} {{Sfn|Bahirat|2006|p=1}} ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये [[संजीवन समाधी]] घेतली. {{Sfn|Ranade|1933|p=31–2}} इतर स्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Ranade|1933}} [[चित्र:Saint_Dnyaneshwar_and_Sachchidanand_baba.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वर [[सच्चिदानंद बाबा|सच्चिदानंद बाबां]]<nowiki/>ना [[ज्ञानेश्वरी]] सांगत असतानाच्या दृश्याचे शिल्प. [[नेवासा]], फेब्रुवारी २०१९]] === जीवन === ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. [[म्हैस|रेड्या]]<nowiki/>ला [[वेद]] वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका [[योगी]]<nowiki/>ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987|p=xv}} {{Sfn|Dallmayr|2007|p=46}} उपलब्ध असलेल्या स्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील आपेगाव गावातील [[कुलकर्णी]] होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मण]] होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) {{Sfn|Attwood|1992}} त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता {{Sfn|Ranade|1933}} आणि त्यांचा विवाह [[आळंदी (देवाची)|आळंदीच्या]] कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि [[संन्यस्ताश्रम|संन्यासी]] (त्यागी) होण्यासाठी ते [[वाराणसी|काशीला]] निघून गेले. {{Sfn|Ranade|1933}} या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते [[वाराणसी]]<nowiki/>च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक ''गुरूला'' भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय [[संन्यासी|संन्यास]] घेण्याचा निर्णय घेतला. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} [[चित्र:Aalandi_sidew_view_from_insie.JPG|इवलेसे|[[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथील मंदिर परिसर]] विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा{{Sfn|Bahirat|2006}} यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते [[रामानंद पंथ|रामानंदी संप्रदायाचे]] संस्थापक रामानंद नव्हते.) {{Sfn|Bahirat|2006|p=9–11}} जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि [[गृहस्थ]] म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]]<nowiki/>त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), [[सोपानदेव|सोपान]] (१२७७) आणि [[मुक्ताबाई]] (१२७९). {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=33}} तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. {{Sfn|Bahirat|2006}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना [[ब्राह्मण समाज|ब्राह्मण]] जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या [[मुंज|पवित्र धागा समारंभ]] घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. {{Sfn|Pawar|1997}} {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो. {{Sfn|Pawar|1997}} शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह [[नाशिक|नाशिकला]] निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका [[वाघ|वाघा]]<nowiki/>शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका [[गुहा|गुहे]]<nowiki/>त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना [[नाथ संप्रदाय|नाथ]] योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} {{Sfn|Ranade|1933|p=33}} नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि [[ब्राह्मण (वर्ण)|ब्राह्मणांना]] त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. {{Sfn|Bahirat|2006|p=13}} इतर स्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी नदीत]] उडी मारून आत्महत्या केली. {{Sfn|Glushkova|2014|p=110-120}} आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला [[गंगा नदी|गंगा नदीत]] फेकून दिले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावंडांना नाथ हिंदू सजीव परंपरेमध्ये स्वीकारले गेले. त्यांचे पालक या परंपरेत आधीपासूनच होते. नंतर तिघे भाऊ आणि बहीण [[मुक्ताबाई]] हे सर्व प्रसिद्ध [[योगी]] आणि संत कवी बनले. {{Sfn|Pradhan|Lambert|1987}} === प्रवास आणि समाधी === ज्ञानेश्वरांनी [[अमृतानुभव]] लिहिल्यानंतर ही भावंडे [[पंढरपूर|पंढरपूरला]] गेली. तिथे त्यांची भेट [[नामदेव|नामदेवां]]<nowiki/>शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी [[भारत]]<nowiki/>भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना [[वारकरी परंपरा|वारकरी]] संप्रदायात दीक्षा दिली; {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} ज्ञानेश्वरांच्या [[अभंग]] नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. {{Sfn|Bobde|1987|p=xxii}} [[पंढरपूर]]<nowiki/>ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "[[गोरा कुंभार|गोरोबा कुंभार]], [[सावता माळी]], [[अस्पृश्य]] असलेले [[चोखामेळा|संत चोखोबा]] आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन [[संत]] सहभागी झाले होते. {{Sfn|Dallmayr|2007}} काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. {{Sfn|Schomer|McLeod|1987|p=218}} [[चित्र:Vithoba_Punadalik_Tukaram_Dnyaneshwar.jpg|इवलेसे|[[पंढरपूर]] येथील [[विठ्ठल मंदिर, पंढरपूर|विठ्ठल मंदिरा]]<nowiki/>च्या गोपुराची प्रतिमा. सर्वात डावीकडे कवी-[[संत तुकाराम]] आहेत, मध्यवर्ती [[विठ्ठल]] आहे, तसेच [[पुंडलिक]] त्याच्या आईवडिलांची सेवा करत आहे, उजवीकडे कवी-[[ज्ञानेश्वर|संत ज्ञानेश्वरां]]<nowiki/>चे चित्रण आहे]] मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी [[संजीवन समाधी|''संजीवन समाधी'']]<nowiki/>मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} ही [[प्राचीन भारतीय शिक्षण पद्धती|प्राचीन भारता]]<nowiki/>तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल [[ध्यान]]<nowiki/>स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर [[शरीर]] सोडण्याची प्रथा होती. {{Sfn|Sharma|1979}} संजीवन [[समाधी]]<nowiki/>ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. {{Sfn|Dallmayr|2007}} संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yogapoint.com/info/samadhi.htm|title=Samadhi - State of self realization, enlightenment|website=Yogapoint.com|access-date=12 August 2017}}</ref> [[हिंदू दिनदर्शिका|हिंदू कॅलेंडरच्या]] [[कार्तिक]] महिन्याच्या [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण पक्षा]]<nowiki/>च्या १३ व्या दिवशी, [[आळंदी (देवाची)|आळंदी]] येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना ''संजीवन समाधीत'' प्रवेश केला. {{Sfn|Ranade|1933|p=34}} त्यांची ''[[समाधी]]'' आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. {{Sfn|Ranade|1933|p=35}} त्यांच्या संजीवन समाधीने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला. परंपरेनुसार, ज्ञानेश्वरांना भेटण्यासाठी नामदेवांनी नंतर [[विठ्ठल|विठोबाकडे]] परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. {{Sfn|Dallmayr|2007|pp=46–7}} अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत. {{Sfn|Novetzke|2009}} {{Sfn|Glushkova|2014}} === चमत्कार === [[File:Dnyaneshwar_humbles_Changdev.jpg|इवलेसे|उडत्या भिंतीवर बसलेली मुक्ताबाई, सोपान, ज्ञानेश्वर आणि निवृत्तीनाथ ही भावंडं वाघावर बसलेल्या चांगदेवला नमस्कार करतात. मध्यभागी चांगदेव ज्ञानेश्वरांना नमस्कार करतात.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाशी अनेक चमत्कार जोडले गेले आहेत, {{Sfn|Harrisson|1976|p=39}} त्यापैकी एक म्हणजे त्यांचे शिष्य सच्चिदानंद यांच्या प्रेताचे पुनरुज्जीवन. {{Sfn|Sundararajan|Mukerji|2003|p=34}} फ्रेड डॅल्मीर यांनी महिपतीच्या हगिओग्राफीमधून खालीलप्रमाणे यातील एका दंतकथेचा सारांश दिला आहे: {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} वयाच्या १२ व्या वर्षी, ज्ञानेश्वर आपल्या गरीब आणि बहिष्कृत भावंडांसोबत पैठणच्या पुजाऱ्यांकडे दयेची याचना करण्यासाठी पैठणला गेले. तेथे त्यांचा अपमान व विटंबना करण्यात आली. या मुलांना गुंडगिरीचा त्रास होत असताना जवळच्या रस्त्यावर एक माणूस म्हाताऱ्या म्हशीला हिंसकपणे मारहाण करत होता. यामध्ये ती जखमी म्हैस रडून रडून खाली कोसळली. ज्ञानेश्वरांनी त्या माणसाला म्हशीच्या काळजीपोटी थांबायला सांगितले. एका पशूबद्दल अति काळजी असण्यासाठी आणि वेदांच्या शिकवणींबद्दल बेफिकीर असल्यासाठी ब्राह्मणांनी ज्ञानेश्वरांची थट्टा केली. ज्ञानेश्वरांनी प्रतिवाद केला की खुद्द''वेदांनीच'' सर्वच जीवन पवित्र आणि ब्रह्माचे प्रकटीकरण मानले आहे. {{Efn|According to Jeaneane D. Fowler, former Head of Philosophy and Religious Studies at the [[University of Wales]], ''brahman'' is the "ultimate Reality, the Source from which all emanates, the unchanging absolute".{{sfn|Fowler|2002|p=49}}}} संतप्त पुरोहितांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्ञानेश्वरांचा तर्क असे सूचित करतो की प्राण्यांनाही वेद शिकता आले पाहिजेत. निश्चल ज्ञानेश्वरांनी मग म्हशीच्या कपाळावर हात ठेवला आणि ती म्हैस खोल आवाजात वेद म्हणू लागली. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} फ्रेड डॅलमायर यांच्या मते, ही कथा ज्ञानेश्वरांच्या चरित्राचे अचूक प्रतिबिंबित करते की नाही, याविषयी चिंता नसावी. मॅथ्यू ३:९ मधील जेरुसलेममधील येशूच्या कथेप्रमाणेच या कथेचे प्रतीकात्मक महत्त्व फार मोठे आहे. {{Sfn|Dallmayr|2007|p=44}} आणखी एका चमत्कारात ज्ञानेश्वरांना [[चांगदेव]] जे एक कुशल योगीहोते, त्यांनी आव्हान दिले होते. चांगदेवांनी आपल्या जादुई सामर्थ्याने वाघावर स्वार होऊन हा पराक्रम साकारला होता. चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन ज्ञानेश्वरांनी चांगदेवांना नम्र बनवले. {{Sfn|Mokashi-Punekar|2005}} {{Sfn|Grover|1990}} {{Efn|The story of the holy man riding a tiger /lion and the other encountering him on a moving wall has been found in many other religions including Buddhism, Sikhism, and the Abrahamic religions as well.<ref>{{cite book|editor-last1=Callewaert|editor-first1= Winand M.|last=Digby|first=Simon|title=According to tradition : hagiographical writing in India, Chapter To ride a tiger or a wall|date=1994|publisher=Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=9783447035248|pages=100–110|url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=%22moving+wall%22+tiger&pg=PA99|access-date=18 July 2017}}</ref>}} ज्ञानेश्वरांनी ६५ श्लोकांमध्ये''चांगदेव पासष्टी या'' नावाने चांगदेवांना सल्ला दिला. {{Sfn|Bahirat|2006}} नंतर चांगदेव हे ज्ञानेश्वरांची बहीण मुक्ताबाई यांचे शिष्य बनले. {{Sfn|O'Connell|1999|pp=260–1}} ==ज्ञानेश्वरांचे कार्य== ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू संत [[निवृत्तिनाथ|निवृत्तीनाथ]] हेच त्यांचे सद्गुरू होते. [[नेवासा]] क्षेत्रात आपल्या गुरूंच्या कृपाशीर्वादाने गीतेवर त्यांनी प्रख्यात टीका लिहिली. खरे पाहता ज्ञानेश्वरांनी ही टीका सांगितली व [[सच्चिदानंद बाबा]] यांनी ती लिहिली. या ग्रंथास ‘ज्ञानेश्वरी’ किंवा ‘भावार्थदीपिका’ असे म्हणतात. हे मराठी वाङ्मयाचे देशीकार लेणे झाले. ज्ञानेश्वरीच्या माध्यमातून संस्कृत भाषेतील ‘ज्ञान’, श्री संत ज्ञानेश्वरांनी प्राकृत भाषेत आणले. माझा मराठाचि बोलू कौतुके। परि अमृतातेहि पैजासी जिंके।<br/> ऐसी अक्षरे रसिके। मेळवीन।। (ज्ञाने - ६.१४) असे म्हणत त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान, मराठीची महती व्यक्त केली आहे. कर्मयोग, [[ज्ञानयोग]] व भक्तियोग सांगणाऱ्या ज्ञानेश्वरीत सुमारे ९००० ओव्या आहेत. हा ग्रंथ इ.स. १२९० मध्ये लिहिला गेल्याचे मानले जाते. त्यांचा दुसरा ग्रंथ ‘अनुभवामृत’ किंवा ‘[[अमृतानुभव]]’ होय. हा विशुद्ध तत्त्वज्ञानाचा, जीव-ब्रह्म ऐक्याचा ग्रंथ आहे. सुमारे ८०० ओव्या (दहा प्रकरणे) या ग्रंथात आहेत. तत्त्वज्ञानाच्या दृष्टीने हा श्रेष्ठ ग्रंथ आहे. '[[चांगदेव पासष्टी]]’ या ग्रंथाद्वारे त्यांनी चांगदेवांचे गर्वहरण करून त्यांना उपदेश केला. [[चांगदेव]] हे महान योगी १४०० वर्षे जगले असे मानले जाते. पण त्‍यांचा अहंकार गेला नव्हता. यासाठी संत ज्ञानेश्वरांनी उपदेशपर लिहिलेले ६५ ओव्यांचे पत्र म्हणजे चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ होय. यात अद्वैतसिद्धान्ताचे अप्रतिम दर्शन आहे. संत ज्ञानेश्वरांचा ‘[[हरिपाठ]]’ (अभंगात्मक,२८ अभंग) हा नामपाठ आहे. यात हरिनामाचे महत्त्व सांगितले आहे. ‘[[अमृतानुभव]]’ या ग्रंथाच्या लेखनानंतर संत ज्ञानेश्वरांनी तीर्थयात्रा केली. [[नामदेव|संत नामदेव]] महाराजांच्या ‘तीर्थावली’ मध्ये या तीर्थयात्रेचा उल्लेख आढळतो. या यात्रेनंतर ज्ञानेश्वरमाउलींनी समाधी घेण्याचा निर्णय घेतला. [[नामदेव|संत नामदेवांच्या]] ‘समाधीच्या अभंगां’मध्ये तत्कालीन संदर्भ सापडतात. अन्य संतांची मानसिक स्थिती, त्यांच्यासह समाजाला झालेले दुःख, खुद्द नामदेव महाराजांच्या वेदना, ज्ञानेश्वरांचा संयम आणि निग्रह - या सर्व गोष्टींचे प्रतिबिंब समाधीच्या अभंगांत आढळते. ‘जो जे वांछील, तो ते लाहो’ असे म्हणत अखिल विश्वाची जणू काळजी वाहणाऱ्या संत ज्ञानेश्वरांना [[वारकरी (निःसंदिग्धीकरण)|वारकरी]] संप्रदायासह सर्वच भक्त प्रेमाने ‘माउली’ म्हणतात. त्यांनी धर्मातील क्लिष्ट अवडंबरे काढून धर्माला कर्तव्याचा वेगळा अर्थ दिला. वाङ्मय निर्मितीबरोबरच त्यांनी आध्यात्मिक लोकशाहीचे बीज रोवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न चंद्रभागेच्या वाळवंटात केला. भागवत धर्माचा तथा [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायाचा]] पाया रचण्याचे अभूतपूर्व कार्य त्यांनी केले. संत [[नामदेव]], संत [[गोरा कुंभार]], संत [[सावता माळी]], या समकालीन संत प्रभावळीचे अनौपचारिक नेतृत्व करत, संत ज्ञानेश्वरांनी अध्यात्माच्या क्षेत्रात समानता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्‍न केला.ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद् गीता मराठीतून लिहिली. ==संजीवन समाधी== ''मुख्य लेख: [[संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी]]'' [[चित्र:Dnyaneshwaranchi_Samadhi-Aalandi-Konkani_Vishwakosh.jpg|इवलेसे|संत ज्ञानेश्वरांची संजीवन समाधी. कोकणी विश्वकोशातील चित्र.]] संतवर्य ज्ञानदेवांनी वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी, [[आळंदी]] येथे [[इंद्रायणी नदी|इंद्रायणी]] नदीच्या काठी [[संजीवन समाधी]] घेतली ([[कार्तिक]] वद्य त्रयोदशी, शके १२१८, दुर्मुखनाम संवत्सर, इ.स.१२९६, गुरुवार). हा ‘ज्ञानसूर्य’ मावळल्यानंतर अवघ्या वर्षभरात [[निवृत्तिनाथ|निवृत्ती]], [[सोपानदेव|सोपान]] व [[मुक्ताबाई]] या त्यांच्या भावंडांनी आपआपली इहलोकीची यात्रा संपवली. [[इंद्रायणी|इंद्रायणीच्या]] तीरावर आळंदीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा कार्तिक वद्य षष्ठी ते अमावस्येपर्यंत साजरा केला जातो. यातील प्रत्येक दिवसाला आगळेवेगळे महत्त्व आहे. == प्रभाव आणि वारसा == [[File:Alandi_Palki_08.jpg|इवलेसे|आळंदी ते पंढरपूरच्या प्रवासात [[बैल|बैलांनी ओढलेल्या]] चांदीच्या गाडीत संताच्या वहाणा घेऊन ज्ञानेश्वरांची पालखी.]] ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील आणि लेखनातील घटक, जसे की, त्यांनी पुरोहित वर्गाच्या संकोचवादावर केलेली टीका, कौटुंबिक जीवनात अडकून पडणे आणि आध्यात्मिक समतावाद यांनी [[आषाढी वारी (पंढरपूर)|वारकरी]] चळवळीच्या संस्कृतीला आकार दिला. <ref>Glushkova, Irina. "6 Object of worship as a free choice." Objects of Worship in South Asian Religions: Forms, Practices and Meanings 13 (2014).</ref> {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} डल्लमायर यांच्या मते, ज्ञानेश्वरांचे जीवन आणि लेखन हे "वारकरी चळवळीसाठी अस्सल धार्मिकतेचे प्राथमिक उदाहरण आहे; तसेच भक्तीचा महत्त्वपूर्ण स्रोत आणि केंद्रबिंदू म्हणून विकसित झाले आहे". {{Sfn|Dallmayr|2007|p=54}} दरवर्षी आषाढ महिन्यामध्ये वारकरी संप्रदायाचे भक्त हे आळंदीतील ज्ञानेश्वरांच्या मंदिरापासून पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरापर्यंत होणाऱ्या वारी नावाच्या वार्षिक यात्रेत सामील होतात. या पालखीमध्ये ज्ञानेश्वरांच्या प्रतिकात्मक पादुका नेल्या जातात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Perur|first=Srinath|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-road-to-pandharpur/article6180421.ece|title=The road to Pandharpur|date=5 July 2014|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 April 2015}}</ref> ज्ञानेश्वरांच्या पादुका [[पालखी|पालखीत]] नेल्यामुळे वारकरी चळवळीतील नंतरच्या कवी-संतांना त्यांच्या कलाकृतींसाठी प्रेरणा मिळाली. ज्ञानेश्वरांचे ''चिद्विलासाचे'' तत्त्वज्ञान हे नामदेव आणि [[एकनाथ]] यांसारख्या वारकरी लेखकांनी त्यांच्या स्वतःच्या कृतींमध्ये स्वीकारले. एकनाथांच्या ''हस्तमलक'' आणि ''स्वात्मसुख''मध्ये ''अमृतानुभवाचा'' प्रभाव दिसून ''येतो'' . [[संत तुकाराम|तुकारामांच्या]] कृती ''मायावादाचे'' खंडन यांसारख्या ज्ञानेश्वरांच्या तात्विक संकल्पना आत्मसात करतात आणि स्पष्ट करतात. {{Sfn|Bahirat|2006|pp=144–5}} पालखी : आषाढ महिन्यात आळंदी वरून दरवर्षी पंढरपूर कडे पालखी च प्रस्थान होत अनेक वर्षांपासून चालत आलेली प्रथा आहे त्यावेळी मंदिराचा कळस हल्ल्याशिवाय माउलींच्या पालखीचं प्रस्थान होतं नाही [[चित्र:Stamp_of_India_-_1997_-_Colnect_163592_-_Saint_Dnyaneshwar.jpeg|इवलेसे|[[भारत सरकार]]<nowiki/>चे १९९७ सालचे टपाल तिकीट]] ==साहित्य== ===ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेले ग्रंथ=== * [[अमृतानुभव]] * [[चांगदेव पासष्टी]] * [[ज्ञानेश्वरी|भावार्थदीपिका (किंवा ज्ञानेश्वरी)]] - या ग्रंथाचा शेवट [[पसायदान]] या नावाने ओळखला जातो. * स्फुटकाव्ये (अभंग, विराण्या, आदि.) * [[हरिपाठ]] (श्री ज्ञानदेव हरिपाठ) * उत्तरगीता टीका - श्रीमत् भगवद्गीतेप्रमाणे महाभारतात 'अश्वमेध पर्वा'त श्रीउत्तरगीता म्हणून तीन अध्यायात एकशे अठ्ठेचाळीस श्लोकांचा भाग येतो, यात अर्जुनाच्या विनंतीवरून श्रीकृष्णाने पुन्हा एकदा गीतेचे सार सारांशाने सांगितले आहे. गीतेवरील भाष्यग्रंथ लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी उत्तरगीतेवरही टीका लिहिली असावी. त्यात उपरोक्त श्लोकांवर पाचशे चौऱ्याऐंशी ओव्यांचे भाष्य ज्ञानेश्वर करताना दिसतात. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> * श्रीपंचीकरण महावाक्योपदेश - अध्यात्मातील तत्त्वांचा परिचय घडवून देणारा, अत्यंत सूत्रमय असा ओवीबद्ध श्रीज्ञानदेवकृत 'पंचीकरण' या शीर्षकाने ओळखला जाणारा एक अल्पाकृती ग्रंथ उपलब्ध आहे. या ओवीबद्ध ग्रंथात सात समास असून १४८ ओव्या आहेत.<ref name=":0" /> * मुक्ताबाईस सनद - श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरुपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. निवृत्तिनाथांनी मुक्ताबाईंना नाथसंप्रदायाची दीक्षा दिली आणि त्यानुसार त्यांची साधनाही सुरू झाली. साधना सुरू असताना, एकेक टप्पा ओलांडून पुढे जात असताना, त्यासंबंधीच्या शंका निरसन करून घ्यावात अशी निकड मुक्ताबाईंना निर्माण झाली असावी. अशावेळी गुरुबंधू व लौकिकातही बंधू असणाऱ्या ज्ञानेश्वरांना या शंका विचाराव्यात आणि त्यांनी त्याचे खुलासेवार स्पष्टीकरण करावे असे या ग्रंथाचे स्वरूप आहे. हे प्रकरण, ज्ञानेश्वर व मुक्ताबाई यांच्यातील आध्यात्मिक स्तरावरील सुखसंवाद आविष्कृत करते. जिज्ञासू साधकाच्या भूमिकेतून येथे मुक्ताबाई ज्ञानेश्वरांना प्रश्न विचारताना दिसतात. 'श्रीज्ञानेश्वरांनी मुक्ताबाईस दिलेली सनद' या प्रकरणग्रंथामध्ये नाथपरंपरा, आत्मस्वरूपाचे वर्णन, प्रत्यक्ष साधना, ईश्वराच्या सगुणनिर्गुण रूपाचा विचार, गुरुकृपेने प्राप्त होणारी स्थिती इत्यादी गोष्टींचा विचार आलेला आहे.<ref name=":0" /> * ज्ञानेश्वरतेहतिशी [[चित्र:Dnyaneshwar_Maharaj_Palkhi_3rd_Circular_ringan_program_.jpg|इवलेसे|पंढरपूर वारीच्या वेळेतील संत ज्ञानेश्वर यांची पालखी. तिसरा राज्य रिंगण सोहळा]] ===ज्ञानेश्वरांवरील आणि ज्ञानेश्वरांच्या ग्रंथांवरील पुस्तके=== * [[अमृतानुभव]] (रा.ब. रानडे) * [[अमृतानुभव]] (पंडित सातवळेकर) * अमृतानुभव अधिक सार्थ सान्वय चांगदेवपासष्टी (विष्णूबुवा जोगमहाराज) * अमृताचा अनुभव : ज्ञानदेवांच्या अमृतानुभवाचा छंदानुवाद (हेमंत राजाराम) * आजची ज्ञानेश्वरी - मूळ सांप्रदायिक ज्ञानेश्वरीसहित (कर्मकांडासह अनुवाद - त्र्यंबक मगनराव चव्हाण) * संत ज्ञानेश्‍वर : समाधी रहस्य आणि जीवन चरित्र (प्रवचन संग्रह, प्रवचनकार आणि लेखक - तत्त्वदर्शक सरश्री) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (सोप्या पद्यमय मराठीत अमृतानुभव - ([[विंदा करंदीकर]]) * अलौकिकतावाद ज्ञानेश्वरांचा (लेखिका : डॉ. श्यामला मुजुमदार) - ढवळे प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * The Eternal Wisdom of Dnyaneshwari (इंग्रजी, डॉ. वसंत शिरवळकर) * इंद्रायणीकाठी (कादंबरी, [[रवींद्र भट]]) * गीतादर्शन : श्री ज्ञानेश्वर आणि श्री रमण महर्षी (डॉ. सुधाकर नायगावकर) * The Genius of Dnyaneshvar ([[रविन थत्ते]]) * ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा (स.कृ. जोशी) * दैनंदिन ज्ञानेश्वरी (माधव कानिटकर) * नाथसंप्रदाय आणि ज्ञानेश्वर (डॉ. कृ.ज्ञा. भिंगारकर) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * भावार्थ ज्ञानेश्वरी (प्रा.[[शं.वा. दांडेकर]]) * महाराष्ट्राचा भागवतधर्म - ज्ञानदेव आणि नामदेव (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * माऊलीचा सार्थ हरिपाठ (वामन देशपांडे) * माणूस नावाचे जगणे ([[रविन थत्ते|रविन लक्ष्मण थत्ते]]) * मी [[हिंदू]] झालो ([[रविन थत्ते]]) * मुलांसाठी संत ज्ञानेश्वर (वामन देशपांडे) * येणें वाग्यज्ञें तोषावें (लेखक : डॉ. अविनाश स. पितळे) - प्रकाशक ऋजुता पितळे (पुणे) : ज्ञानेश्वरांच्या सर्वच वाङ्‌मय कृतींचा परिचय * विश्व माऊली ज्ञानेश्वर (डॉ. शैलजा काळे) * श्रीज्ञानेश्वर - अलौकिक व्यक्तिमत्त्व (कोंकणी, हरदत्त खांडेपारकर) * संजीवन (ज्ञानेश्वरांच्या भावविश्वावरील कादंबरी, लेखक - [[भा.द. खेर]]) * संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज (गोविंद गोवंडे) * संत ज्ञानेश्वर (बालवाङ्मय, ल.गो. परांजपे) * संत ज्ञानेश्वर महाराज (चरित्र, बालवाङ्मय, लेखक - अरुण गोखले) * संत ज्ञानेश्वरांची 'घोंगडी' (शंकर अभ्यंकर) * सार्थ श्री ज्ञानेश्वरी (श्री गुरू साखरे सांप्रदायिक शुद्ध) (संपादक - विनायक नारायण जोशी आणि रामचंद्र तुकाराम यादव; अक्षर दालन प्रकाशन) * सार्थ श्रीज्ञानेश्वरी (दिवाकर अनंत घैसास) * ज्ञानदेव आणि ज्ञानदेवी (अनेक विद्वानांनी लिहिलेल्या लेखांचा संग्रह) * श्री ज्ञानदेव गाथा (साखरे महाराज) * श्रीज्ञानदेवांचा हरिपाठ (सार्थ, प्रा. के.वि. बेलसरे) * ज्ञानाचा उद्‍गार (ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगांवकर) * ज्ञानदेव व ज्ञानेश्वर (भारद्वाज) * श्रीज्ञानदेव विजय (मामा देशपांडे, रा.नी. कवीश्वर) * ज्ञानराज माउली (लीला गोळे) * (वि)ज्ञानेश्वरी ([[रविन थत्ते]], [[मृणालिनी चितळे]]) * ज्ञानदेवांची भजने आणि चांगदेव चाळीशी ([[विनोबा भावे]]) * ज्ञानदेवांची वाणी (डॉ. [[अशोक देशमाने]], डॉ. [[विद्यासागर पाटंगणकर]]) * ज्ञानदेवांचे निवडक अभंग ((डॉ. प्रमोद पडवळ) * श्रीज्ञानेश्वर चरित्र ([[ल.रा. पांगारकर]]) * श्रीज्ञानेश्वर : तत्त्वज्ञ, संत आणि कवी (व्याख्यानसंग्रह, व्याख्याते लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - ढवळे प्रकाशन * ज्ञानेश्वर ते आंबेडकर (डॉ. [[श्रीपाल सबनीस]]) * [[ज्ञानेश्वर]] जीवननिष्ठा (१९७१) ([[गं.बा. सरदार]]) * ज्ञानेश्वर नीति कथा ([[वि.का. राजवाडे]]) * श्री ज्ञानेश्वर महाराज चरित्र आणि ग्रंथ विवेचन (ल. रा. पांगारकर) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी (पंडित कृष्णकांत नाईक) * श्री ज्ञानेश्वर महाराजांचे चरित्र (तात्या नेमिनाथ पांगळ) * ज्ञानेश्वर माऊली (दत्ता ससे) * संत ज्ञानेश्वरांचा अमृतानुभव (समीक्षा, [[विंदा करंदीकर]]) * ज्ञानेश्वरांचा खरंच छळ झाला का? (गुरुदेव डॉ. नारायणानंदनाथ काटेस्वामीजी) * श्रीज्ञानेश्वरांचा वाङ्मयीन वारसा (:डॉ. जुल्फी शेख) * ज्ञानेश्वरांचे चमत्कार (विश्वनाथ खैरे) * ज्ञानदेवांचे पसायदान ([[अरविंद मंगरूळकर]], व विनायक मोरेश्वर केळकर) * ज्ञानेश्वरांचे विचारदर्शन (डॉ. शं.रा. तळघट्टी) * ज्ञानेश्वरी - अध्याय (अनेक पुस्तके, अच्युत सिद्धनाथ पोटभरे) * सार्थ ज्ञानेश्वरी प्रस्तावना ([[सोनोपंत दांडेकर]]) * सुबोध अनुष्टुप ज्ञानेश्वरी (प्र.सि. मराठे) * सोपी ज्ञानेश्वरी (वामन देशपांडे) * ज्ञानेश्वरी ([[राजवाडे]] संहिता); अध्याय १, ४ व १२ * ज्ञानेश्वरी (साखरेमहाराज) * ज्ञानेश्वरी अध्याय १२ वा - एक अभ्यास (प्रा. भावे, प्रा. दाते; मेहता प्रकाशन) * श्रीज्ञानेश्वरी अमृतगंगा (प्रा. ह.शे. टेकाळे) * ज्ञानेश्वरी - एक अपूर्व शांतिकथा (लेखक : डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]]) - मॅजेस्टिक प्रकाशन २०१४ (दुसरी आवृत्ती) * श्री ज्ञानेश्वरी : एक अवलोकन (डॉ. ह.य. कुलकर्णी) * ज्ञानेश्वरी (ओबड-धोबड), भाग १, २; संच - [[रविन थत्ते|रविन मायदेव थत्ते]] * ज्ञानेश्वरी निरूपण (सेतुमाधव संगोराम) * ज्ञानेश्वरीचे भावविश्व (डॉ. मो.रा. गुण्ये) * ज्ञानेश्वरीचे शब्दभांडार (रामचंद्र नारायण वेलिंगकर) * ज्ञानेश्वरीतील तत्त्वज्ञान (डॉ. [[शं.दा. पेंडसे]]) * ज्ञानेश्वरीतील भावगंध (कि.द. शिंदे) * ज्ञानेश्वरीतील मराठी भाषेचे व्याकरण ([[वि.का. राजवाडे]]) * ज्ञानेश्वरीतील माणिक मोती (वामन गो. नातू) * ज्ञानेश्वरीतील विदग्ध रसवृत्ती डॉ. ([[रा.शं. वाळिंबे]]) * ज्ञानेश्वरीतील लौकिक सृष्टी ([[म.वा. धोंड]]) * ज्ञानेश्वरी दर्शन (प्रा. [[रा.श्री. जोग]]) * [[ज्ञानेश्वरी]] सर्वस्व ([[न.चिं.केळकर]]) === संत ज्ञानेश्वर संबंधित निवडक पीएच. डी प्रबंध<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnyansagar.in/2020/08/sant-dnyaneshwar.html|title=संत ज्ञानेश्वर यांच्याशी संबंधित इंटरनेटवरील निवडक ग्रंथ, पीएच. डी प्रबंध, चित्रपट, माहिती|url-status=live}}</ref> === * श्री संत ज्ञानेश्वर एक विभूती चिकित्सा * संत ज्ञानेश्वरांच्या ‘ज्ञानेश्वरी’ ग्रंथातील शिक्षण व मुल्यविचारांचा चिकित्सक अभ्यास * संत ज्ञानेश्वर आणि संत मीराबाई यांच्या मधुराभक्तीपर काव्याचा तौलनिक अभ्यास * संत साहित्यातील कल्याणाच्या अर्थशास्त्राचा एक तौलनिक अभ्यास : विशेष संदर्भ - संत तुकाराम, ज्ञानेश्वर, एकनाथ व नामदेव * नामदेव- ज्ञानदेवकालीन मराठी संत साहित्याचे सांस्कृतिक, सामाजिक व वाण्ग्मयीन आकलन: एक अभ्यास == चित्रपट == * ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावर ’संत ज्ञानेश्वर’ नावाचा मराठी चित्रपट [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभात फिल्म कंपनीने]] काढला होता. तो १८ मे १९४० रोजी एकाच वेळी मुंबईत आणि पुण्यात प्रकाशित झाला. पुण्यात तो ३६ आठवडे चालला. या चित्रपटामुळे [[प्रभात फिल्म कंपनी|प्रभातची]] कीर्ती जगभर पसरली. आजही हा चित्रपट गर्दी खेचतो. * संत ज्ञानेश्वर नावाचा हिंदी चित्रपट सन १९६४ मध्ये बनला होता. * अजून एक नवीन चित्रपट आहे "मुंगी उडाली आकाशी"हा चित्रपट ही संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनीवर आधारित आहे ==स्मारके== * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यात [[नेवासा]] येथे श्री ज्ञानेश्वर महाविद्यालय या नावाचे कॉलेज आहे. तसेच या शहरात संत ज्ञानेश्वरांच्या नावाने उद्यान आहे याचे संगोपन श्री ज्ञानेश्वर महाराज संस्थान करते. * [[आळंदी|आळंदीला]] ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था आणि तिने चालविलेले ज्ञानेश्वर विद्यालय आहे. ही प्रशाला भावी [[कीर्तनकार]], प्रवचनकार घडविणारी प्रबोधन शाळा आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील हर्सूल गावी ’श्री संत ज्ञानेश्वर वेदविद्या प्रतिष्ठान’ची वेद शाळा आहे. * [[गोंदिया]] जिल्ह्यात पांढराबोडी येथे संत ज्ञानेश्वर आदिवासी निवासी आश्रमशाळा होती। * संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक शाळा, तळेगांव * श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक विद्यालय, महर्षीनगर, पुणे * संत ज्ञानेश्वर शिक्षण संस्था, [[इस्लामपूर]] ([[सांगली]] जिल्हा) * एम‌आयटी संस्थेचे श्री संत ज्ञानेश्वर माध्यमिक विद्यालय ([[पुणे]]) * संत ज्ञानेश्वर उद्यान, निगडी (पुणे) * [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील भगवानगड ता.पाथर्डी येथील विद्यमान महंत न्यायाचार्य हभप नामदेव महाराज शास्त्री यांनी ज्ञानेश्वरी तत्त्वज्ञान संशोधन व प्रचारकार्य हेतू *ज्ञानेश्वरी विद्यापीठ* स्थापन केले आहे. * [[छत्रपती संभाजीनगर]] जिल्ह्यातील ‌‌[[पैठण]] येथील संत ज्ञानेश्वर उद्यान प्रसिद्ध आहे.हे गोदावरीवरील जायकवाडी धरणाच्या काठी ज्याला *नाथसागर* संबोधतात,तेथे वसलेले आहे.नाथसागराच्या जलाने ज्ञानेश्वर उद्यान बहरते.जशी संत एकनाथांच्या चिकित्सक-संशोधक प्रतिभेने ज्ञानेश्वरी शुद्ध प्रत समाजात पुन्हा प्रकाशित झाली.अर्थात पैठण येथील ज्ञानेश्वर उद्यान हे संत एकनाथ व संत ज्ञानेश्वर या दोन संतांच्या प्रेमळ ऐक्यभावाचे प्रतिकच म्हणावे लागेल.येथील संध्याकाळचा संगीतमय कारंजानाच पर्यटकांसाठी आकर्षणाचा विषय आहे. == हे सुद्धा पहा == {{विकिस्रोत}} * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत सोपानदेव]] * [[संत मुक्ताबाई]] == बाह्य दुवे == * [https://www.santsahitya.in/mahati-santanchi/sant-dyaneshwar संत ज्ञानेश्वर रचना, साहित्य, माहिती, गाथा, ग्रंथ, इत्यादी] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:ज्ञानेश्वर, संत}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] okiizve4g98ubxtbew11f4ak0r30edc 0 3425 2707307 2690546 2026-09-01T14:00:07Z Ketaki Modak 21590 2707307 wikitext text/x-wiki संत '''मुक्ताबाई''' (जन्म: [[आपेगाव]], महाराष्ट्र, इ.स.१२७९; समाधी: महत् नगर तापीतीर (महतनगर- मेहुण ता. मुक्ताईनगर) [[जळगाव जिल्हा]]), इ.स. १२९७) या [[महाराष्ट्र]]ातील [[संत]] व कवयित्री होत्या. ह्या '''मुक्ताई''' या नावानेही ओळखल्या जातात. [[चित्र:Stamp of India - 2003 - Colnect 158310 - Muktabai.jpeg|इवलेसे|संत मुक्ताबाई - पोस्टाचे तिकीट]] == कौटुंबिक पार्श्वभूमी == संत मुक्ताबाई यांचे नाव मुक्ताई विठ्ठलपंत कुलकर्णी असे होते. निवृत्तिनाथांचे आजोबा-आजी गोविंदपंत व निराई तसेच निवृत्तिनाथ यांना गहिनीनाथांचा अनुग्रह प्राप्त झाला होता. रुख्मिणी आणि विठ्ठलपंत हे आई-वडील. [[संत निवृत्तिनाथ]], [[संत ज्ञानेश्वर]] व [[संत सोपानदेव]] हे मुक्ताबाईंचे थोरले भाऊ होते. संन्याशाची मुले म्हणून या चारही भावंडांना बालपणी खूप कष्टांना सामोरे जावे लागले. == गुरुपरंपरा == [[मच्छिंद्रनाथ]] ऊर्फ मत्स्येंद्रनाथ - [[गोरखनाथ]] ऊर्फ गोरक्षनाथ - [[गहिनीनाथ]] - निवृत्तीनाथ - मुक्ताबाई अशी ही गुरुपरंपरा आहे. == अध्यात्म-जीवन == संत मुक्ताबाई यांनी आपल्या शिष्यांना सोऽहम् मंत्राची शिकवण दिली आहे असे त्यांच्या उपदेशपर अभंगातून स्पष्ट होते. == कार्यकर्तृत्व == * आपले परात्पर गुरू असणाऱ्या गोरक्षनाथांची आपल्या साधनेच्या आधारावर योगमार्गाने भेट घेतली.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title='कडकडोनि वीज निमाली ठायींचे ठायीं' (संत मुक्ताबाई : व्यक्ती आणि वाङ्मय)|last=डॉ.मोडक|first=केतकी|publisher=|year=२००५|location=पुणे}}</ref> * ताटीचे अभंग लिहून संत ज्ञानेश्वरांना लेखनप्रवृत्त केले. * योगी चांगदेवांचा अहंकार छोट्याश्या मुक्ताबाईचे अलौकिक ज्ञान बघून गळून गेला होता. त्यांनी मुक्ताबाईना आपले गुरू मानले. * भक्तश्रेष्ठ म्हणून सुविख्यात असणाऱ्या संत नामदेवांच्या जीवनाच्या दृष्टीनेही संत मुक्ताबाई यांचे प्रबोधन महत्त्वाचे ठरले. संत मुक्ताबाईमुळे त्यांना [[विसोबा खेचर]] या गुरूंचा लाभ झाला. *नाथसंप्रदायातील सद्गुरुपदावर आरूढ झालेल्या मुक्ताबाई ह्या पहिल्याच स्त्री-सद्गुरू होत्या. {{बदल}} == मुक्ताबाईच्या जीवनातील ठळक घटना == जन्म - आश्विन शुद्ध प्रतिपदा (घटस्थापना) (शके ११९९ किंवा शके १२०१) (शकाबद्दल अभ्यासकांमध्ये दुमत आहे.) === बालपण === बालपणी आई-वडील यांच्यासोबत ब्रह्मगिरीची प्रदक्षिणा केली. त्यानंतर अल्पावधीतच आई-वडिलांचा देहत्याग झालेला आहे. त्यामुळे लहान वयातच तीन भावंडाच्या पाठीवरील ही धाकटी बहीण प्रौढ बनली. === ज्ञानेश्वरांनी मुक्ताबाईस दिलेली सनद === वडील-बंधू निवृत्तीनाथ यांच्याकडून ज्ञानेश्वर, मुक्ताबाई आणि सोपानदेव यांना नाथ संप्रदायाची दीक्षा मिळाली. त्यामुळे ज्ञानेश्वर आणि मुक्ताबाई यांच्यामध्ये गुरू बंधुभगिनी असे एक हृद्य नाते निर्माण झाले. मुक्ताबाईना आलेल्या साधनेतील शंका त्यांनी ज्ञानेश्वरांना विचाराव्यात आणि त्यांनी केलेल्या मार्गदर्शनाच्या आधारे पुढे वाटचाल करावी असे चालू असे. एके दिवशी ज्ञानेश्वरांनी मुक्ताबाईस सांगितले, आठवे समाधीचे अंग आले तुज, आता नाही काज आणिकांसी. ज्ञानेश्वर आणि मुक्ताबाई यांच्यातील हे संवाद ज्ञानेश्वरांनी 'मुक्ताबाईस दिलेली सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहेत. यानंतर विसोबा खेचर शरण आले आहेत असे दिसते. शुद्धिपत्र मिळविण्यासाठी पैठण गावी चारही भावंडे गेलेली असताना, मुक्ताबाईबद्दलची पैठणकरांची प्रतिक्रिया अशी होती की, हे तिन्ही अवतार तीन देवाचे l आदिमाता मुक्ताई मुक्तपणे अवतरली ll मुक्ताबाईचा ब्रह्मचित्कला नावाने देखील सन्मान झाला असल्याचे आढळते. === शुद्धिपत्र मिळविण्यासाठी पैठण येथे === ज्ञानेश्वरादी भावंडे शुद्धिपत्र मिळविण्यासाठी पैठण येथे गेली असताना, सदैव आत्ममग्न स्थितीमध्ये असे. 'तुर्यावस्थारता सुता मुक्ता' असे दर्शन सर्वांना घडत होते. === ताटीचे अभंग आणि ज्ञानेश्वरीची निर्मिती === ज्ञानाची कवडे बंद करून घेतलेल्या ज्ञानेश्वरांना मुक्ताबाईने ताटीच्या अभंगाद्वारे विनवणी केली आणि त्यातून पुढे ज्ञानेश्वरीची निर्मिती झाली. === योगीराज चांगदेव भेट === ज्ञानेश्वरादी भावंडांची थोरवी ऐकून भेटायला आलेल्या योगीराज चांगदेवांना तिन्ही भावंडानी मुक्ताबाईंकडे सोपविले आहे. स्वतःच्या योगसिद्धीचा अहंकार झालेल्या चांगदेवाबाबत त्या म्हणतात, <nowiki>''</nowiki> योगिया म्हणवी आणि इंद्रियांचा रंकु l तयाचा विवेकु जाळी परता ll<nowiki>''</nowiki> ज्ञानेश्वरादी भावंडांची अचेतनावरील सत्ता पाहून चांगदेव शरण आले तेव्हा येथेच मुक्ताबाईंनी चांगदेवांना [[चांगदेव पासष्टी]]<nowiki/>चा अर्थ समजावून दिला. आणि मग त्यांच्यामध्ये गुरू शिष्य हे नाते निर्माण झाले. आपण मुक्ताबाईचे शिष्य झालो यातील धन्यता चांगदेवांनी पुढील शब्दांत व्यक्त केली आहे, <nowiki>''चौदा शत झाली बुद्धी माझी गेली l सोय दाखविली मुक्ताईने ll''</nowiki> <ref name=":0" /> चांगदेव मुक्ताबाईंना शरण आले. ते त्यांचे शिष्योत्तम झाले. चांगदेवांनी येथे सद्गुरू मुक्ताबाई आणि इतर तिन्ही भावंडांची पूजा केली. 'मुक्ताई मुक्तरूप [[मुक्ती]]<nowiki/>ची चित्कला l नित्य मुक्तलीळा दावी अंगी ll' या भावनेने त्यांनी पूजा केली होती. === संत नामदेवांची भेट === संत नामदेव जेव्हा ज्ञानेश्वरादी चार भावंडांच्या भेटीला आले तेव्हा सर्वांनी त्यांना वंदन केले, मात्र मुक्ताबाईने त्यांना नमस्कार करण्यास मनाई केली. सद्गुरूविना परमार्थप्राप्ती नाही, हे त्यांना कळावे यासाठी मुक्ताबाईचा प्रयत्न होता. गुरू गोरक्षनाथ यांच्या थापटण्याच्या प्रसंगातून नामदेवांना स्वतःचे अपुरेपण लक्षात आले आणि पुढे ते विसोबा खेचर यांना शरण गेले. 'लहानसी मुक्ताबाई जैसी सणकांडी' असा उल्लेख नामदेवांनी केला. <ref name=":3">{{स्रोत पुस्तक|title=सकलसंत गाथा, खंड ०२|last=डॉ.रा.चिं.ढेरे}}</ref> === गोरक्षनाथ कृपेचा अनुभव आणि मिळालेले वरदान === नामदेवांच्या परीक्षेच्या निमित्ताने मुक्ताबाई यांच्या योगसामर्थ्याची प्रचिती भावंडांना आली आणि मुक्ताबाई 'माय' या स्वरुपात वंदनीय झाली. या प्रसंगामध्ये मुक्ताबाई यांना गोरक्षनाथ यांच्या कृपेचा अनुभव आला. अमृत संजीवनी लाभण्याचा हा अनुभव होता. याच प्रसंगी त्यांना 'चिरकाल अभंग शरीरा'चे वरदान मिळाले होते. === मुक्ताबाईंचा अज्ञातवास === पुढे श्रीज्ञानेश्वर भावंडे आणि संत नामदेव हे तीर्थाटनास गेलेले आहेत, त्याचे सविस्तर वर्णन नामदेव गाथेमध्ये आले आहे. परंतु या तीर्थयात्रेस मुक्ताबाई गेल्या नाहीत. शिष्य योगीराज चांगदेव यांच्यासमवेत त्या आळंदीजवळ असलेल्या सोळू या गावी अज्ञातवासात राहिल्या. === समाधी पर्व === तीर्थयात्रेवरून परतल्यावर अल्पावधीतच ज्ञानेश्वरांनी समाधीस्थ होत असल्याचा आपला निर्णय बोलून दाखविला. आणि सर्व भावंडे त्यासाठी सिद्ध झाली. प्रथम ज्ञानेश्वरांनी आळंदी येथे समाधी घेतली, त्यानंतर सोपान व वटेश्वरांनी सासवड येथे तर पुढे पुणतांबे येथे चांगदेवांनी समाधी घेतली. === मुक्ताबाईंची समाधी === निवृत्तीनाथ आणि नामदेव व इतर भक्तगण यांच्यासमवेत संत मुक्ताबाई आपेगावी पोहोचल्या. तेथून पुढे वेरूळ, घृष्णेश्वर येथे जाऊन मुक्काम केला. पुढील वाटचालीच्या दरम्यान 'ज्ञानबोध' ग्रंथाची निर्मिती झाली. आणि नंतर वैशाख वद्य दशमी या दिनी मुक्ताबाई तापीतीरी स्वरूपाकार झाल्या. <ref name=":0" /> मुक्ताबाईंची समाधी महत् नगर तापीतीर मेहूण (जळगाव जिल्हा) येथे आहे. == साहित्य == === अभंगगाथा === सकलसंत गाथेमध्ये मुक्ताबाईचे फक्त ४२ अभंग ग्रथित केले आहेत. पण प्रकाशित अभंगाव्यतिरिक्त २०२ अभंग उपलब्ध होऊ शकले आहेत. ते 'कडकडोनि वीज निमाली ठायींचे ठायी' या पुस्तकात संकलित करण्यात आले आहेत. प्रकाशित ४२ अभंगाचा अर्थही या पुस्तकात उलगडून दाखविण्यात आलेला आहे.<ref name=":0" /> पांडुरंग माहात्म्य वर्णन करणारे अभंग, नामपर अभंग, संतपर अभंग, योगिक अनुभूतीपर अभंग, तत्त्वज्ञानपर अभंग, मुक्तस्थिती वर्णनपर अभंग, संवादात्मक अभंग, कूट रचना या प्रकारे त्यांच्या अभंगांचे वर्गीकरण करता येते. === ताटीचे अभंग === संत मुक्ताबाईंनी रचलेले ताटीचे अभंग प्रसिद्ध आहेत. या अभंगांमध्ये त्यांनी दरवाजा बंद करून बसलेला आपला भाऊ ज्ञानेश्वर याने ताटी उघडावी म्हणून विनवणी केली आहे. या लोकरूढ समजुतीला काही प्रतीकात्मक अर्थ आहे. लहानग्या मुक्ताईने आपल्या थोरल्या भावाची म्हणजे ज्ञानेश्वरांची अधिकारवाणीने घातलेली समजूत हे या अभंगांचे स्वरूप आहे. संख्येने अल्प (१२) पण आशयाने समृद्ध असणारे हे अभंग पुढे [[ज्ञानेश्वरी]] ऊर्फ भावार्थदीपिका या ग्रंथांचे प्रेरणास्त्रोत बनले, असे अंतर्गत पुराव्यानिशी स्पष्ट होते. पोकळ शब्दशास्त्राच्या भाराने दडपून जाणारी व नागवली जाणारी सामान्य जनता पाहून, त्या पासून दूर जात, स्वतःच्या आत्मस्थितीत निमग्न राहावे हे बरे, असा विचार करणे म्हणजे ताटी लावून घेणे. ही ताटी उघडावी अशी विनवणी मुक्ताबाई करतात. <nowiki>''</nowiki>सुख सागर आपण व्हावे l जग बोधे निववावे ll बोध करू नये अंतर l साधुस नाही आपपर ll<nowiki>''</nowiki> असे त्या ज्ञानेश्वरांना सांगतात. <nowiki>''</nowiki>तुम्ही तरुनी विश्व तारा l ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा ll<nowiki>''</nowiki> अशी विनवणी त्या ज्ञानेश्वरांना करतात. परिणामतः शुद्ध ज्ञानापासून वंचित झालेल्या जनसामान्यांमध्ये 'ब्रह्मविद्येचा सुकाळ' करण्याची प्रतिज्ञा करून [[ज्ञानेश्वर]] ज्ञानप्रदानाला उद्युक्त झाले आहेत, असे दिसते. <ref name=":0" /> === ज्ञानबोध ग्रंथ === मुक्ताबाईंनी 'निवृत्ती-मुक्ताई संवादरूप ज्ञानबोध' या ग्रंथाचे लेखन केले आहे असे संशोधनान्ती स्पष्ट होते. ह्या ग्रंथामध्ये संत निवृत्तीनाथ आणि संत मुक्ताबाई ह्यांचा संवाद आलेला आहे. या ग्रंथाच्या सुरुवातीला निवृत्तीनाथांनी मुक्ताबाईंना १२४ अभंगांमध्ये प्रश्न विचारले आहेत आणि त्या प्रश्नांना मुक्ताबाईंनी ५४ अभंगांमध्ये उत्तरे दिली आहेत. मुक्ताबाई समाधिस्थ होण्याच्या थोडेसे आधी झालेले हे लिखाण असावे, असे त्यातील अंतर्गत संदर्भांवरून लक्षात येते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीनिवृत्ती-मुक्ताई संवादरूप ज्ञानबोध|last=श्री.सुरेश जोशी|publisher=नगर जिल्हा ऐतिहासिक वस्तु संग्रहालय प्रकाशन|year=१९७५-७६|location=नगर}}</ref> === मुक्ताबाई - चांगदेव संवाद === सकल संतगाथेमध्ये मुक्ताबाई - चांगदेव संवाद या नावाने काही अभंग प्रकाशित करण्यात आले आहेत. या अभंगांमधील पुष्कळसे अभंग कूट-स्वरूपाचे आहेत.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|title=सकलसंतगाथा, गाथापंचक|last=डॉ.रा.चिं.ढेरे|publisher=वरदा बुक्स|year=१९८५|location=पुणे}}</ref> === स्फुट लेखन === * मुक्ताबाईंचे कल्याण-पत्रिका, मनन, हरिपाठ हे साहित्य प्रकाशित आहे. * त्यांची ‘निवृत्तीप्रसादे मुक्ताबाई’ ही अभंगरूपी कविता अद्याप अप्रसिद्ध आहे. === मुक्ताबाईस सनद === हा प्रकरणग्रंथ ज्ञानेश्वरांनी लिहिला असला तरी त्यामध्ये ज्ञानेश्वर आणि मुक्ताबाई यांच्यामधील संवाद आलेला आहे. म्हणून त्याचा येथे विचार होणे उचित वाटते. श्रीज्ञानेश्वरांनी आपली भगिनी मुक्ताबाईला ब्रह्मसाक्षात्कारार्थ जो गुरुपदिष्ट बोध करून, तिच्याकडून प्रत्यक्ष अभ्यास करवून घेऊन, तिला सिद्ध अवस्थेत आणून स्थित केले तो बोध संवाद पद्धतीने अठरा अभंगात 'सनद' या नावाने प्रसिद्ध आहे. निवृत्तिनाथांनी मुक्ताबाईंना नाथसंप्रदायाची दीक्षा दिली आणि त्यानुसार त्यांची साधनाही सुरू झाली. साधना सुरू असताना, एकेक टप्पा ओलांडून पुढे जात असताना, त्यासंबंधीच्या शंका निरसन करून घ्यावात अशी निकड मुक्ताबाईंना निर्माण झाली असावी. अशावेळी गुरुबंधू व लौकिकातही बंधू असणाऱ्या ज्ञानेश्वरांना या शंका विचाराव्यात आणि त्यांनी त्याचे खुलासेवार स्पष्टीकरण करावे असे या ग्रंथाचे स्वरूप आहे. हे प्रकरण, ज्ञानेश्वर व मुक्ताबाई यांच्यातील आध्यात्मिक स्तरावरील सुखसंवाद आविष्कृत करते. जिज्ञासू साधकाच्या भूमिकेतून येथे मुक्ताबाई ज्ञानेश्वरांना प्रश्न विचारताना दिसतात. 'श्रीज्ञानेश्वरांनी मुक्ताबाईस दिलेली सनद' या प्रकरणग्रंथामध्ये नाथपरंपरा, आत्मस्वरूपाचे वर्णन, प्रत्यक्ष साधना, ईश्वराच्या सगुणनिर्गुण रूपाचा विचार, गुरुकृपेने प्राप्त होणारी स्थिती इत्यादी गोष्टींचा विचार आलेला आहे. <ref>मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref> == संत मुक्ताबाई आणि इतर संत यातील अनुबंध == === गुरू गोरक्षनाथ आणि संत मुक्ताबाई === मुक्ताबाईंनी गोरोबांकरवी नामदेवांची घेतलेली परीक्षा, हा प्रसंग सर्वश्रुत आहे. मात्र या कथेतील महत्त्वाची भूमिका निभावणारे गोरोबा म्हणजे गोरा कुंभार नसून नाथसंप्रदायातील एक थोर अध्वर्यु गोरक्षनाथ हे होत, असे अनेक पुराव्यांनी सिद्ध करता येते. मुक्ताबाईंनी गोरक्षनाथांची स्वतःच्या योगसामर्थ्याच्या आधारावर भेट घेतली. ही भेट कशी शक्य झाली याचे वर्णन नामदेवांनी केले आहे ते असे - <nowiki>''</nowiki>गोरा जुनाट पै जुने । हाती थापटणे अनुभवाचे । परब्रह्म म्हातारा निवाला अंतरी । वैराग्याचे वरी पाल्हाळला ।।<nowiki>''</nowiki> हा परब्रह्म म्हातारा म्हणजे साक्षात गोरक्षनाथ हे मुक्ताबाईंचे वैराग्य पाहून स्वतःला प्रकट करते झाले.<ref name=":1">मराठी संत-साहित्यातील नाथ-प्रतिपादित सोहम साधना - एक अभ्यास - (प्रबंध), डॉ.केतकी मोडक</ref> === संत निवृत्तीनाथ आणि संत मुक्ताबाई === निवृत्तीनाथ आणि मुक्ताबाई यांच्यामध्ये बंधू-भगिनी आणि गुरु-शिष्य असे नाते होते. निवृत्तीनाथांनी दिलेल्या साधनेच्या आधारे मुक्ताबाई यांनी जी प्रगती करून घेतली, त्याच्या आधारे त्यांनी गुरुपरंपरेतील आद्यगुरू गोरक्षनाथ यांची अदृश्य रुपात भेट घेतली. या प्रसंगी निवृत्तीनाथांना मुक्ताबाईने मार्गदर्शन केले आहे. पुढेही मुक्ताबाईच्या समाधीपूर्वी त्यांची जी विकल स्थिती झाली होती, तेव्हा निवृत्तीनाथ त्यांना सांभाळत असल्याचे वृत्त नामदेव गाथेमध्ये येते. 'ज्ञानबोध' हा ग्रंथ तर निवृत्तीनाथ आणि मुक्ताबाई यांच्या नात्यावर वेगळेपणाने प्रकाश टाकणारा आहे.<ref name=":0" /> === संत ज्ञानेश्वर आणि संत मुक्ताबाई === ज्ञानेश्वर आणि मुक्ताबाई यांच्यामध्ये गुरुबंधू-भगिनी असे नाते आहे. ज्ञानेश्वरांनी 'मुक्ताबाईस दिलेली सनद' या लहानशा प्रकरणग्रंथामध्ये त्याचे दर्शन घडते. या ग्रंथाचे स्वरूप असे आहे की, येथे मुक्ताबाईंनी ज्ञानेश्वरांना साधनेसंबंधी विविध प्रश्न विचारले आहेत. आणि त्यांची उत्तरे ज्ञानेश्वरांनी दिली आहेत. ज्ञानेश्वरांनी येथे मुक्ताबाईस गुरुप्रणित सोऽहम् साधनेसंबंधी मार्गदर्शन केले आहे. सोऽहम् संबंधी सखोल विवेचन झाल्यावर ज्ञानेश्वर मुक्ताबाईस म्हणतात, <nowiki>''</nowiki>यापरता नाही उपदेश आता ।।<nowiki>''</nowiki> ज्ञानेश्वरांना सोऽहम् साधनेसंबंधी जे ज्ञात होते ते सर्व त्यांनी मुक्ताबाईंना सांगितले असावे, असे वरील वाक्यावरून लक्षात येते. ज्ञानेश्वरांनी केलेल्या शंकानिरसनामुळे मुक्ताबाईंचेही समाधान झाले. तो सर्व भाग त्यांनी स्वतः आत्मसात केला, त्यातून त्यांची अवस्था बदलली. त्या उच्चदशेस जाऊन पोहोचल्या. त्यांच्यातील हा बदल ज्ञानेश्वरांच्याही लक्षात आला आणि त्यामुळे त्यांनी मुक्ताबाईंना निःशंक शब्दामध्ये एक प्रशस्तिपत्रही दिले - ते म्हणाले, <nowiki>''</nowiki>आठवे समाधिचे अंग आले तुज । आता नाही काज आणिकांसी ।।<nowiki>''</nowiki> <ref name=":1" /> === संत सोपानदेव आणि संत मुक्ताबाई === या दोघांच्या नात्याचे अगदीच त्रुटित संदर्भ सापडतात. निवृत्ती आणि ज्ञानेश्वर कोरान्न मागायला जात असताना सोपानदेव आपला सांभाळ करीत असत, एवढाच उल्लेख मुक्ताबाई करताना आढळतात. <ref name=":2" /> अनाम अरुपाची माउली l आदिमाउली ll अशा शब्दांत सोपानदेव त्यांच्याविषयी गौरवोद्गार काढतात. <ref>{{जर्नल स्रोत|date=मे-जून १९२७|title=अभंग ०३|journal=मुमुक्षू}}</ref> === संत नामदेव आणि संत मुक्ताबाई === मुक्ताबाईच्या निमित्ताने संत नामदेवांना सद्गुरूचे महत्त्व ज्ञात झाले आणि पुढे ते विसोबा खेचर यांना शरण गेले. मुक्ताबाई यांच्या योगसामर्थ्याची प्रचिती या प्रसंगाच्या निमित्ताने भावंडांना आली आणि मुक्ताबाई 'माय' या स्वरुपात सर्वांना वंदनीय झाली. === विसोबा खेचर आणि संत मुक्ताबाई === मुक्ताबाई यांनी आपल्या योगसामर्थ्याच्या आधारावर श्री [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] यांची भेट घेतली, त्या वेळी विसोबा खेचरही घटनास्थळी उपस्थित असावेत, असे संशोधनांती स्पष्ट होते. आणि त्याचाच संदर्भ 'मुक्ताईने बोध खेचरासी केला l तेणे नामयाला बोधियेले ll या वचनामध्ये येतो. निवृत्तीनाथांच्या पुढील वचनामध्येही तसा संदर्भ येतो, 'काढिला शोधून अनुभव मुक्ताईने l ...विसोबा खेचर सिद्ध झाला ll' <ref name=":0" /> === योगीराज चांगदेव आणि संत मुक्ताबाई === सद्गुरू मुक्ताबाई आणि योगीराज चांगदेव हे शिष्योत्तम असे दोघांमधील नाते आहे. मुक्ताबाई ही आई आणि चांगदेव हे तान्हे बालक अशी कल्पना करून लिहिलेले मुक्ताबाईंचे अंगाईचे अभंग आहेत. चांगदेवासारख्या योग्याकडे मातेच्या वात्सल्याने पाहू शकणारी मुक्ताबाई यांची योग्यता कोणत्या पातळीची असेल, त्यांचा अधिकारही यातून सूचित होतो. मुक्ताबाई आणि चांगदेव यांच्यातील हृद्य नात्यावर प्रकाश टाकणारे हे अभंग आहेत. == लोकसाहित्यातील मुक्ताई == मुक्ताबाई यांचे व्यक्तिमत्त्व जनमानसाने विविध रुपामध्ये जतन केले आहे. तिचे लहानपण, भावा-बहिणींच्या नात्यातील हृद्यता, चांगदेव आणि मुक्ताबाई यांचे गुरुशिष्य नाते, आदिमाया मुक्ताबाई इ. विविध भूमिकेतून तिचे रूप जतन केले आहे. लहानग्या मुक्ताबाईबद्दल एक विलक्षण असे कौतुक जनमानसामध्ये आहे. तिचे लहानुगेपण, तिचे लडिवाळपण, तिचे देखणेपण स्त्रियांना विलक्षण भावते असे दिसते. 'माझ्या मुक्ताचं चांगुलपण गं जसं केवड्याचं पान'<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=मराठीतील लोकगीत|last=संपा. सरोजिनी बाबर|year=१९७५}}</ref> असे कोणी तिच्याबद्दल म्हणते. तर कोणी तिच्या नेणत्या वयाने आणि उडणाऱ्या जावळाने मोहून जाते. 'ग्यानोबा मुक्ताबाई दोघं हिंडती धीरानं, नेणत्या ग मुक्ताबाईचं जावळ उडतं वाऱ्यानं.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=लोकसाहित्य साजशिणगार|last=संपा. सरोजिनी बाबर|year=मार्च १९६५}}</ref> . [[अहिराणी बोलीभाषा|अहिराणी]] लोकसाहित्यात म्हणले आहे, 'बहीण ना भाऊ बायपननी पिरीत, ग्यानबाना जोडे, मुक्ताबाईनी सुरत ' दोघांमधील बालपणीच्या प्रेमाचे हे वर्णन आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=अहिराणी लोकसाहित्य दर्शन, खंड २|last=संपा. कृष्णा पाटील}}</ref> 'माझी मुक्ताई मुक्ताई, दहा वर्साचं लेकरू, चांगदेव योगीयानं, तिले मानला रें गुरु'.मुक्ताबाई आणि चांगदेव यांच्या संदर्भातला चमत्कारसदृश असा कथाभाग लोकमानसाने अधिक प्रमाणात जतन केला आहे असे दिसते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=बहिणाबाईची गाणी|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन}}</ref> मुक्ताबाईने ज्ञानेश्वरांच्या पाठीवर मांडे भाजण्याची घटना देखील जनमाणसाला भावते. 'ज्ञानदेवांच्या घरात, एक किमया घडली, तव गुणगुणे ओवी, म्हणे मुक्ताई देवीला, कैवल्याच्या पाठीवर, रुखमाई लाटे पोळी, व्यर्थ शिणवीशी चूल, भाजले ग मी मांडे काल'<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=दिंडी जाय दिगंतरा|last=ले. श्री. दि. इनामदार}}</ref> == मुक्ताईंवरील पुस्तके == * मुक्ताई जाहली प्रकाश(संशोधन) - स्वामी प्रा.डॉ तुळशीराम महाराज गुट्टे ( संत साहित्यिक ) * आदिशक्ती मुक्ताई -प्र. न. पित्रे (धार्मिक) * कडकडोनी वीज निमाली ठायींचे ठायीं (संत मुक्ताबाई : व्यक्ती आणि वाङ्‌मय) - संशोधन अभ्यासग्रंथ - लेखिका डॉ. [[केतकी मोडक]] * धन्य ती मुक्ताई - सुमति क्षेत्रमाडे (कादंबरी) * मी बोलतेय मुक्ताई - नीता पुल्लीवार (ललित) * मुक्ताई - मंदा खापरे (कादंबरी) * मुक्ताई - मृणालिनी जोशी (ललित) * मुक्ताई - शांता परांजपे (ललित) * श्री संत मुक्ताबाई चरित्र - प्रा. [[बाळकृष्ण लळीत]] * मुक्ताबाई क्रांतिदर्शी - नंदन हेर्लेकर * मुक्तीकडून मुक्तीकडे (संत मुक्ताबाईंचे व्यक्तिचित्रण, लेखिका - [[सुहासिनी इर्लेकर]]) * मुक्ताई दर्शन - बाबुराव मेहूणकर (आध्यात्मिक जीवनपट) * ऐं मुक्ताईं सोsहम् - बाबुराव मेहूणकर (तत्त्वज्ञानपर) * गाथा दासमुक्ताची:प्रथम खंड - दासमुक्ता-बाबुराव मेहूणकर (स्फुट/आत्मकथनपर) * एक समालोचन - दासमुक्ता/बाबुराव मेहूणकर (मुक्ताईवरील एका पुस्तकाचे समालोचन)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/92d93e93092494092f-90792493f93993e938/938902924-92e94191594d92493e92c93e908|title=संत मुक्ताबाई — विकासपीडिया|website=mr.vikaspedia.in|language=mr|access-date=2018-07-02}}</ref><ref>मध्ययुगीन चरित्र कोश-चित्राव सिद्धेश्वरशास्त्री</ref> * मुक्ताबाईची अभंगवाणी - डॉ.अशोक कामत, अतुल प्रकाशन, १९८० * श्रीज्ञानेश्वरमहाराजांची मुक्ताबाईस सनद - संपा. श्री.बा.त्र्यं.शाळिग्राम, स्वाध्याय महाविद्यालय प्रकाशन, १९७७ * ब्रह्मचित्कला दर्शन अर्थात श्रीमुक्ताबाई चरित्र व गाथा, ले. श्रीनिवृत्ती दौलत वक्ते, १९८० * ताटीचे अभंग - एक विवेचन, ले.डॉ.सदानंद मोरे, श्रीभागवत प्रबोधन संस्था, १९९४ * महाराष्ट्र संतकवयित्री, श्री.ज.र.आजगावकर, १९३९ * संतकवयित्री, डॉ.इंदुमती शेवडे == स्मृतिप्रीत्यर्थ == * जळगाव जिल्ह्यातील एदलाबाद तालुक्याचे नाव बदलून संत मुक्ताईच्या नावावरून [[मुक्ताईनगर]] केले आहे. * पुण्यातील येरवडा येथे मेंटल हॉस्पिटलमध्ये येणाऱ्या रुग्णांच्या नातेवाइकांसाठी हॉस्पिटलच्या आवारातच मुक्ताई निवास नावाची धर्मशाळा स्थापन करण्यात आली आहे. == हे सुद्धा पहा == * [[निवृत्तिनाथ]] * [[संत ज्ञानेश्वर]] * [[संत सोपानदेव]] * [[चांगदेव]] == बाह्य दुवे == * [[c:File:कडकडोनि_वीज_निमाली_ठायीचे_ठायी.pdf|'कडकडोनि वीज निमाली ठायींचे ठायीं' हे पूर्ण पुस्तक]] कॉमन्सवर उपलब्ध *[https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/5511355644970952114 मुक्ताई दर्शन] - बाबुराव मेहुणकर * [https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/5518216997456292380 एक समालोचन] - बाबुराव मेहुणकर * [[c:File:Muktabai_Krantidarshi.pdf|मुक्ताबाई क्रांतिदर्शी - लेखक नंदन हेर्लेकर हे पुस्तक कॉमन्सवर उपलब्ध]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} {{वारकरी संप्रदाय}} [[वर्ग:वारकरी संत]] [[वर्ग:वारकरी संप्रदायातील व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १२७९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १२९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]] lomtfyou7fikm4s3r9yhtej6czpm41o 10 7432 2707555 2544443 2026-09-02T11:50:09Z Dharmadhyaksha 28394 2707555 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = छत्तीसगढ - जिल्हे |state = {{{state<includeonly>|uncollapsed</includeonly>}}} |title = [[छत्तीसगढ]] राज्यामधील [[छत्तीसगढमधील जिल्हे|जिल्हे]] |image = |listclass = hlist |group1 = विभाग |list1 = * [[सुरगुजा विभाग]] * [[बिलासपूर विभाग]] * [[दुर्ग विभाग]] * [[रायपूर विभाग]] * [[बस्तर विभाग]] |group2 = जिल्हे |list2 = [[कबीरधाम जिल्हा|कबीरधाम]]{{*}} [[कांकेर जिल्हा|कांकेर]]{{*}} [[कोंडागांव जिल्हा|कोंडागांव]]{{*}} [[कोरिया जिल्हा|कोरिया]]{{*}} [[कोर्बा जिल्हा|कोर्बा]]{{*}} [[गरियाबंद जिल्हा|गरियाबंद]]{{*}} [[जशपूर जिल्हा|जशपूर]]{{*}} [[जांजगिर-चांपा जिल्हा|जांजगिर-चांपा]]{{*}} [[दांतेवाडा जिल्हा|दांतेवाडा]]{{*}} [[दुर्ग जिल्हा|दुर्ग]]{{*}} [[धमतरी जिल्हा|धमतरी]]{{*}} [[नारायणपूर जिल्हा|नारायणपूर]]{{*}} [[बलरामपूर रामानुजगंज जिल्हा|बलरामपूर]]{{*}} [[बलौदा बाजार जिल्हा|बलौदा बाजार]]{{*}} [[बस्तर जिल्हा|बस्तर]]{{*}} [[बालोद जिल्हा|बालोद]]{{*}} [[बिलासपूर जिल्हा|बिलासपूर]]{{*}} [[बीजापूर जिल्हा|बीजापूर]]{{*}} [[बेमेतरा जिल्हा|बेमेतरा]]{{*}} [[महासमुंद जिल्हा|महासमुंद]]{{*}} [[मुंगेली जिल्हा|मुंगेली]]{{*}} [[राजनांदगांव जिल्हा|राजनांदगांव]]{{*}} [[रायगढ जिल्हा|रायगढ]]{{*}} [[रायपूर जिल्हा|रायपूर]]{{*}} [[सुकमा जिल्हा|सुकमा]]{{*}} [[सुरगुजा जिल्हा|सुरगुजा]]{{*}} [[सुरजपूर जिल्हा|सुरजपूर]] }} <noinclude>[[वर्ग:छत्तीसगढमधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे|{{PAGENAME}}]]</noinclude> iityuqgy8twl93ckurz8dftxak8jx3b 0 8318 2707528 2697251 2026-09-02T09:53:51Z Dharmadhyaksha 28394 /* विभाग */ 2707528 wikitext text/x-wiki [[चित्र:BiharDistricts hi.svg|400 px|इवलेसे|बिहारमधील जिल्हे]] भारताचे [[बिहार]] राज्य ९ प्रशासकीय विभागांत विभागले गेले आहे. सर्व विभागांत मिळून एकूण ३८ जिल्हे आहेत. २००१ मध्ये [[जहानाबाद जिल्हा|जहानाबाद]] जिल्ह्यामधून [[अरवल जिल्हा]] वेगळा झाला होता.<ref>{{cite web|url=https://patnapress.com/bihar-government-rules-out-creation-of-new-districts-ahead-of-elections/ |title=Bihar Government Rules Out Creation of New Districts Ahead of Elections |website=Patna Press |date=27 March 2025 |accessdate=27 July 2026}}</ref> पश्चिम चंपारणमधून वाल्मिकी नगर (बगाहा) आणि पाटणामधून बाढ हे नवीन जिल्हे निर्माण करण्याचा प्रस्ताव आहे. == विभाग == बिहार मधील ९ विभाग खालील प्रमाणे आहेत: {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! विभाग !! मुख्यालय !! जिल्हे संख्या !! जिल्हे !! लोकसंख्या (२००१) !! क्षेत्रफळ (किमी²) !! नकाशा |- | १ | [[पाटणा विभाग]] | [[पाटणा]] | ६ | [[भोजपुर जिल्हा|भोजपुर]], [[बक्सर जिल्हा|बक्सर]], [[कैमुर जिल्हा|कैमुर]], [[पाटणा जिल्हा|पाटणा]], [[रोहतास जिल्हा|रोहतास]], [[नालंदा जिल्हा|नालंदा]] | १,७७,३४,७३९ || १६,९६० | rowspan="9" |[[File:Divisions_of_Bihar.svg|frameless|250x250px]] |- | २ | [[मगध विभाग]] | [[गया]] | ५ | [[अरवल जिल्हा|अरवल]], [[औरंगाबाद जिल्हा, बिहार|औरंगाबाद]], [[गया जिल्हा|गया]], [[जहानाबाद जिल्हा|जहानाबाद]], [[नवदा जिल्हा|नवदा]] | १,०९,३१,०१८ || १२,३४५ |- | ३ | [[सरन विभाग]] | [[छप्रा]] | ३ | [[सरन जिल्हा|सरन]], [[शिवन जिल्हा|शिवन]], [[गोपालगंज जिल्हा|गोपालगंज]] | १,०८,१९,३११ || ६,८९३ |- | ४ | [[तिरहुत विभाग]] | [[मुझफ्फरपुर]] | ६ | [[पूर्व चम्पारण जिल्हा|पूर्व चम्पारण]], [[मुझफ्फरपुर जिल्हा|मुझफ्फरपुर]], [[शिवहर जिल्हा|शिवहर]], [[सीतामढी जिल्हा|सीतामढी]], [[वैशाली जिल्हा|वैशाली]], [[पश्चिम चम्पारण जिल्हा|पश्चिम चम्पारण]] | २,१३,५६,०४५ || १७,१४७ |- | ५ | [[पूर्णिया विभाग]] | [[पूर्णिया]] | ४ | [[अरारिया जिल्हा|अरारिया]], [[कटिहार जिल्हा|कटिहार]], [[किशनगंज जिल्हा|किशनगंज]], [[पूर्णिया जिल्हा|पूर्णिया]] | १,०८,३८,५२५ || १०,००९ |- | ६ | [[भागलपूर विभाग]] | [[भागलपूर]] | २ | [[बांका जिल्हा|बांका]], [[भागलपुर जिल्हा|भागलपुर]] | ५०,६१,५६५ || ५,५८९ |- | ७ | [[दरभंगा विभाग]] | [[दरभंगा]] | ३ | [[दरभंगा जिल्हा|दरभंगा]], [[मधुबनी जिल्हा|मधुबनी]], [[समस्तीपुर जिल्हा|समस्तीपुर]] | १,५६,५२,७९९ || ८,६८४ |- |८ | [[कोसी विभाग]] | [[सहर्सा]] | ३ | [[माधेपुरा जिल्हा|माधेपुरा]] , [[सहर्सा जिल्हा|सहर्सा]], [[सुपौल जिल्हा|सुपौल]] | ६१,२०,११७ || ५,८९९ |- | ९ | [[मुंगेर विभाग]] | [[मुंगेर]] | ६ | [[बेगुसराई जिल्हा|बेगुसराई]], [[जमुई जिल्हा|जमुई]], [[खगरिया जिल्हा|खगरिया]], [[मुंगेर जिल्हा|मुंगेर]], [[लखीसराई जिल्हा|लखीसराई]], [[शेखपुरा जिल्हा|शेखपुरा]] | ६१,२०,११७ || ९,८६२ |- |} == जिल्ह्यांची यादी == {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! लोकसंख्या (२००१ची गणना) !! क्षेत्रफळ (किमी²) !! घनता (प्रती किमी²) !! नकाशा |- | १ || AW || [[अरवल जिल्हा|अरवल]] || [[अरवल (बिहार)|अरवल]] || ६,९९,००० || ६३७ || ९१८ || [[File:Bihar district location map Arwal.svg|100x100px]] |- | २ || AR || [[अरारिया जिल्हा|अरारिया]] || [[अरारिया]] || २१,२४,८३१ || २,८२९ || ७५१ || [[File:Bihar district location map Araria.svg|100x100px]] |- | ३ || AU || [[औरंगाबाद जिल्हा, बिहार|औरंगाबाद]] || [[औरंगाबाद, बिहार|औरंगाबाद]] || २०,०४,९६० || ३,३०३ || ६०७ || [[File:Bihar district location map Aurangabad.svg|100x100px]] |- | ४ || BA || [[बांका जिल्हा|बांका]] || [[बांका]] || १६,०८,७७८ || ३,०१८ || ५३३ || [[File:Bihar district location map Banka.svg|100x100px]] |- | ५ || BE || [[बेगुसराई जिल्हा|बेगुसराई]] || [[बेगुसराई]] || २३,४२,९८९|| १,९१७|| १,२२२ || [[File:Bihar district location map Begusarai.svg|100x100px]] |- | ६ || BG || [[भागलपुर जिल्हा|भागलपुर]] || [[भागलपुर]] || २४,३०,३३१|| २,५६९|| ९४६ || [[File:Bihar district location map Bhagalpur.svg|100x100px]] |- | ७ || BJ || [[भोजपुर जिल्हा|भोजपुर]] || [[अरा]] || २२,३३,४१५|| २,४७३|| ९०३ || [[File:Bihar district location map Bhojpur.svg|100x100px]] |- | ८ || BU || [[बक्सर जिल्हा|बक्सर]] || [[बक्सर]] || १४,०३,४६२|| १,६२४|| ८६४ || [[File:Bihar district location map Buxar.svg|100x100px]] |- | ९ || DA || [[दरभंगा जिल्हा|दरभंगा]] || [[दरभंगा]] || ३२,८५,४७३|| २,२७८|| १,४४२ || [[File:Bihar district location map Darbhanga.svg|100x100px]] |- | १० || EC || [[पूर्व चम्पारण जिल्हा|पूर्व चम्पारण]] || [[मोतीहारी]] || ३९,३३,६३६|| ३,९६९|| ९९१ || [[File:Bihar district location map East Champaran.svg|100x100px]] |- | ११ || GA || [[गया जिल्हा|गया]] || [[गया]] || ३४,६४,९८३|| ४,९७८|| ६९६ || [[File:Bihar district location map Gaya.svg|100x100px]] |- | १२ || GO || [[गोपालगंज जिल्हा|गोपालगंज]] || [[गोपालगंज]] || २१,४९,३४३|| २,०३३|| १,०५७ || [[File:Bihar district location map Gopalganj.svg|100x100px]] |- | १३ || JA || [[जमुई जिल्हा|जमुई]] || [[जमुई]] || १३,९७,४७४|| ३,०९९|| ४५१ || [[File:Bihar district location map Jamui.svg|100x100px]] |- | १४ || JE || [[जहानाबाद जिल्हा|जहानाबाद]] || [[जहानाबाद]] || १५,११,४०६|| १,५६९|| ९६३ || [[File:Bihar district location map Jehanabad.svg|100x100px]] |- | १५ || KH || [[खगरिया जिल्हा|खगरिया]] || [[खगरिया]] || १२,७६,६७७|| १,४८६|| ८५९ || [[File:Bihar district location map Khagaria.svg|100x100px]] |- | १६ || KI || [[किशनगंज जिल्हा|किशनगंज]] || [[किशनगंज]] || १२,९४,०६३|| १,८८४|| ६८७ || [[File:Bihar district location map Kishanganj.svg|100x100px]] |- | १७ || KM || [[कैमुर जिल्हा|कैमुर]] || [[भबुआ]] || १२,८४,५७५|| ३,३६३|| ३८२ || [[File:Bihar district location map Kaimur.svg|100x100px]] |- | १८ || KT || [[कटिहार जिल्हा|कटिहार]] || [[कटिहार]] || २३,८९,५३३|| ३,०५६|| ७८२ || [[File:Bihar district location map Katihar.svg|100x100px]] |- | १९ || LA || [[लखीसराई जिल्हा|लखीसराई]] || [[लखीसराई]] || ८,०१,१७३|| १,२२९|| ६५२ || [[File:Bihar district location map Lakhisarai.svg|100x100px]] |- | २० || MB || [[मधुबनी जिल्हा|मधुबनी]] || [[मधुबनी]] || ३५,७०,६५१|| ३,५०१|| १,०२० || [[File:Bihar district location map Madhubani.svg|100x100px]] |- | २१ || MG || [[मुंगेर जिल्हा|मुंगेर]] || [[मुंगेर]] || ११,३५,४९९|| १,४१९|| ८०० || [[File:Bihar district location map Munger.svg|100x100px]] |- | २२ || MP || [[माधेपुरा जिल्हा|माधेपुरा]] || [[माधेपुरा]] || १५,२४,५९६|| १,७८७|| ८५३ || [[File:Bihar district location map Madhepura.svg|100x100px]] |- | २३ || MZ|| [[मुझफ्फरपुर जिल्हा|मुझफ्फरपुर]]|| [[मुझफ्फरपुर]]|| ३७,४३,८३६|| ३,१७३|| १,१८० || [[File:Bihar district location map Muzaffarpur.svg|100x100px]] |- | २४ || NL|| [[नालंदा जिल्हा|नालंदा]]|| [[बिहार शरीफ]]|| २३,६८,३२७|| २,३५४|| १,००६ || [[File:Bihar district location map Nalanda.svg|100x100px]] |- | २५ || NW|| [[नवदा जिल्हा|नवदा]]|| [[नवदा]]|| १८,०९,४२५|| २,४९२|| ७२६ || [[File:Bihar district location map Nawada.svg|100x100px]] |- | २६ || PA|| [[पाटणा जिल्हा|पाटणा]]|| [[पटना|पाटणा]]|| ४७,०९,८५१|| ३,२०२|| १,४७१ || [[File:Bihar district location map Patna.svg|100x100px]] |- | २७ || PU|| [[पुर्णिया जिल्हा|पुर्णिया]]|| [[पुर्णिया]]|| २५,४०,७८८|| ३,२२८|| ७८७ || [[File:Bihar district location map Purnia.svg|100x100px]] |- | २८ || RO|| [[रोहतास जिल्हा|रोहतास]]|| [[सुसाराम]]|| २४,४८,७६२|| ३,८५०|| ६३६ || [[File:Bihar district location map Rohtas.svg|100x100px]] |- | २९ || SH|| [[सहर्सा जिल्हा|सहर्सा]]|| [[सहर्सा]]|| १५,०६,४१८|| १,७०२|| ८८५ || [[File:Bihar district location map Saharsa.svg|100x100px]] |- | ३० || SM|| [[समस्तीपुर जिल्हा|समस्तीपुर]]|| [[समस्तीपुर]]|| ३४,१३,४१३|| २,९०५|| १,१७५ || [[File:Bihar district location map Samastipur.svg|100x100px]] |- | ३१ || SO|| [[शिवहर जिल्हा|शिवहर]]|| [[शिवहर]]|| ५,१४,२८८|| ४४३|| १,१६१ || [[File:Bihar district location map Sheohar.svg|100x100px]] |- | ३२ || SP|| [[शेखपुरा जिल्हा|शेखपुरा]]|| [[शेखपुरा]]|| ५,२५,१३७|| ६८९|| ७६२ || [[File:Bihar district location map Sheikhpura.svg|100x100px]] |- | ३३ || SR|| [[सरन जिल्हा|सरन]]|| [[छप्रा]]|| ३२,५१,४७४|| २,६४१|| १,२३१ || [[File:Bihar district location map Saran.svg|100x100px]] |- | ३४ || ST|| [[सीतामढी जिल्हा|सीतामढी]]|| [[सीतामढी]]|| २६,६९,८८७|| २,१९९|| १,२१४ ||[[File:Bihar district location map Sitamarhi.svg|100x100px]] |- | ३५ || SU|| [[सुपौल जिल्हा|सुपौल]]|| [[सुपौल]]|| १७,४५,०६९|| २,४१०|| ७२४ ||[[File:Bihar district location map Supaul.svg|100x100px]] |- | ३६ || SW|| [[शिवन जिल्हा|शिवन]]|| [[शिवन]]|| २७,०८,८४०|| २,२१९|| १,२२१ || [[File:Bihar district location map Siwan.svg|100x100px]] |- | ३७ || VA|| [[वैशाली जिल्हा|वैशाली]]|| [[हाजीपुर]]|| २७,१२,३८९|| २,०३६|| १,३३२ || [[File:Bihar district location map Vaishali.svg|100x100px]] |- | ३८ || WC|| [[पश्चिम चम्पारण जिल्हा|पश्चिम चम्पारण]]|| [[बेट्टिया]]|| ३०,४३,०४४|| ५,२२९|| ५८२ || [[File:Bihar district location map West Champaran.svg|100x100px]] |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील जिल्हे|बिहारमधील जिल्हे]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] jsi6eakro03488zuw0eiij0lgtncfwm 0 15070 2707389 2707250 2026-09-01T19:05:41Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707389 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१२ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:brown"|८+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१२ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१२ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:maroon"|१२ |दररोज |१ मे २०२६ |- |एकूण |१४४ + |३ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:२४ || वांद्रे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४/१४६ || २२:२० || वसई रोड || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | ७० || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:brown" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:yellow" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:orange" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] iaurpq7lyrfgw7w8ez56v4y5s6vz5nk 2707393 2707389 2026-09-01T23:01:27Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707393 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१२ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:brown"|८+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१२ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१३ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१२ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:maroon"|१२ |दररोज |१ मे २०२६ |- |एकूण |१४४ + |३ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:३१ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४/१४६ || २२:२० || वसई रोड || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | ७० || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:brown" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:yellow" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:aqua" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] 5jzjj0q6sgcj0jhx8gm75jr0ckfj3o6 2707394 2707393 2026-09-01T23:23:46Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707394 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१२ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:brown"|८+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१४ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१२ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:maroon"|१२ |दररोज |१ मे २०२६ |- |एकूण |१४४ + |३ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:३१ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४/१४६ || २२:२० || वसई रोड || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | ७० || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:aqua" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:yellow" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:aqua" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] h85fg7gcqu30bduxpb0jmj91vn4shw5 2707420 2707394 2026-09-02T00:16:16Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707420 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१२ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:brown"|८+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१४ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१२ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:maroon"|१२ |दररोज |१ मे २०२६ |- |एकूण |१४४ + |३ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:३१ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४ || २२:२० || वसई रोड || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:maroon" | ७० || ९४१४६ || २२:५२ || बोरीवली || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | ७१ || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:aqua" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:maroon" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:aqua" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] koyve1qzkq78i5fublzajwh463xorra 2707444 2707420 2026-09-02T01:18:08Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707444 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१३ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:brown"|७+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१४ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१३ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:maroon"|१२ |दररोज |१ मे २०२६ |- !एकूण !११६ (दररोज) !१४५+२ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:३१ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४ || २२:२० || वसई रोड || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:maroon" | ७० || ९४१४६ || २२:५२ || बोरीवली || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | ७१ || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:aqua" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:maroon" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:yellow" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:aqua" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] 7ckn1sp3kh2aj97yjlvyujy2wvrpky6 2707446 2707444 2026-09-02T02:21:24Z ~2026-41910-22 185743 /* वातानुकूलित */ 2707446 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:gray"|१३ |सोम-शुक्र |२५ डिसेंबर २०१७ |- | style="background:teal"|११ |दररोज |२२ नोव्हेंबर २०२१ |- | style="background:pink"|१३ |दररोज |१६ मे २०२२ |- | style="background:maroon"|७+७ |दररोज |२० जून व ८ ऑगस्ट २०२२ |- | style="background:green"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:aqua"|१३ |दररोज |१ ऑक्टोबर २०२२ |- | style="background:violet"|१६ |सोम-शुक्र |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:crimson"|१३ |दररोज |२७ नोव्हेंबर २०२४ |- | style="background:orange"|१४ |दररोज |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:yellow"|१२ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२६ |- | style="background:brown"|१३ |दररोज |१ मे २०२६ |- !एकूण !११६ (दररोज) !१४५+२ (सोम-शुक्र) |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / दादर / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००८ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४००६ || ५:१४ || गोरेगाव || ६:१० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ४ || ९४०१० || ५:२५ || भाईंदर || ६:३० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ५ || ९४०१२ || ५:४० || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९४०१४ || ५:५७ || विरार || ७:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ७ || ९४०१६ || ६:३६ || बोरीवली || ७:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ८ || ९४०१८ || ६:५१ || बोरीवली || ७:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ९ || ९४०२४ || ७:१५ || विरार || ८:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९४०२० || ७:२५ || बोरीवली || ८:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९४०२२ || ७:४६ || बोरीवली || ८:४२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| १२ || ९४०३० || ७:५९ || विरार || ९:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | १३ || ९४०२६ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १४ || ९४०३२ || ८:२४ || भाईंदर || ९:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९४०२८ || ८:२६ || बोरीवली || ९:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| १६ || ९४०३४ || ८:२८ || विरार || ९:४९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०३६ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| १८ || ९४०४० || ९:०९ || विरार || १०:३२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| १९ || ९४०४२ || ९:२३ || विरार || १०:५० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २० || ९४०३८ || ९:३५ || बोरीवली || १०:२९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९४०५० || १०:०४ || विरार || ११:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २२ || ९४०४६ || १०:१६ || बोरीवली || ११:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २३ || ९४०५२ || १०:२० || विरार || ११:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४०४८ || १०:४६ || अंधेरी || ११:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| २५ || ९४०५६ || १०:५२ || विरार || १२:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| २६ || ९४०५८ || ११:०० || विरार || १२:२७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दहिसर पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २७ || ९४०५४ || ११:२३ || बोरीवली || १२:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | २८ || ९४०६० || ११:३९ || गोरेगाव || १२:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| २९ || ९४०६२ || ११:५४ || भाईंदर || १२:५७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३० || ९४०६४ || १२:२० || विरार || १३:४१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६६ || १२:४४ || भाईंदर || १३:४८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६८ || १२:४५ || विरार || १४:०० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३३ || ९४०७० || १३:१८ || विरार || १४:४४ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३४ || ९४०७४ || १३:३४ || विरार || १४:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:crimson" | ३५ || ९४०७२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७६ || १४:०५ || विरार || १५:२२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३७ || ९४०७८ || १४:०६ || विरार || १५:२८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ३८ || ९४०८० || १४:३६ || वसई रोड || १५:२२ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:green" | ३९ || ९४०८२ || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४० || ९४०८६ || १५:२७ || विरार || १६:४७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वसई रोड, भाईंदर, बोरीवली, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८४ || १५:३२ || भाईंदर || १६:३५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ४२ || ९४०८८ || १५:४५ || विरार || १७:०९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ४३ || ९४०९२ || १६:१५ || भाईंदर || १७:२० || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९० || १६:१८ || बोरीवली || १७:१२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' गोरेगाव पर्यंत मंदगती पुढे जोगेश्वरी, अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४५ || ९४०९४ || १६:२० || विरार || १७:३९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:green" | rowspan="2"| ४६ || ९४०९८ || १६:३२ || विरार || १७:५८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९६ || १६:४५ || भाईंदर || १७:१५ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४८ || ९४१००/१०२ || १६:४८ || विरार || १८:१७ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०६ || १७:०० || विरार || १८:२५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:yellow" | ५० || ९४१०४ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०८ || १८:०८ || बोरीवली || १८:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५२ || ९४११६ || १८:१९ || विरार || १९:३१ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५३ || ९४११० || १८:२४ || बोरीवली || १९:१५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:gray" | ५४ || ९४१२० || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ५५ || ९४१२२ || १८:३३ || विरार || १९:५५ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५६ || ९४११४ || १८:५२ || बोरीवली || १९:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:aqua" | ५७ || ९४११८ || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५८ || ९४१२४ || १९:२३ || भाईंदर || २०:२३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल, चर्चगेट |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२६ || १९:५० || विरार || २१:१९ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६० || ९४१३२ || २०:०७ || विरार || २१:१४ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर |- style="background:yellow" | ६१ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:maroon" | ६२ || ९४१२८ || २०:२३ || बोरीवली || २१:३२ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ६३ || ९४१३६ || २०:२९ || विरार || २१:५३ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६४ || ९४१३४ || २०:३६ || भाईंदर || २१:३६ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३८ || २१:१५ || भाईंदर || २२:२१ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६६ || ९४१४० || २१:१६ || विरार || २२:३८ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६७ || ९४१४२ || २१:२८ || विरार || २२:५२ || चर्चगेट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी, वांद्रे, दादर, मुंबई सेंट्रल पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६८ || ९४१४४ || २२:२० || वसई रोड || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६९ || ९४१५० || २२:४४ || विरार || २३:३७ || अंधेरी || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पर्यंत मंदगती पुढे अंधेरी |- style="background:maroon" | ७० || ९४१४६ || २२:५२ || बोरीवली || ०:०४ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | ७१ || ९४१४८ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / अंधेरी / गोरेगाव / मालाड / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / नालासोपारा / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:aqua" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४००७ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४०१५ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४००९ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:३४ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:maroon" | ७ || ९४०१९ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०१७ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९ || ९४०२१ || ७:०३ || चर्चगेट || ८:२३ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| १० || ९४०१३ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' विरार |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९४०२३ || ७:२९ || चर्चगेट || ८:१६ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| १२ || ९४०२५ || ७:३६ || चर्चगेट || ८:५८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १३ || ९४०११ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भाईंदर |- style="background:pink" | rowspan="2"| १४ || ९४०२७ || ७:५४ || चर्चगेट || ९:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९४०२९ || ८:२७ || चर्चगेट || ९:५१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १६ || ९४०३१ || ८:४६ || चर्चगेट || ९:३० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| १७ || ९४०३३ || ८:५३ || चर्चगेट || १०:१२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १८ || ९४०३७ || ९:२३ || चर्चगेट || १०:०७ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:brown" | rowspan="2"| १९ || ९४०३९ || ९:२७ || चर्चगेट || १०:४४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| २० || ९४०४१ || ९:३० || चर्चगेट || १०:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:yellow" | २१ || ९४०४३ || ९:५६ || चर्चगेट || १०:४१ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:crimson" | २२ || ९४०४५ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:२० || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| २३ || ९४०४७ || १०:३२ || चर्चगेट || ११:१८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:green" | rowspan="2"| २४ || ९४०४९ || १०:३६ || चर्चगेट || ११:३८ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| २५ || ९४०५१ || १०:५३ || चर्चगेट || १२:१४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २६ || ९४०५३ || ११:१५ || चर्चगेट || १२:३८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९४०५५ || ११:३० || चर्चगेट || १२:३१ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | २८ || ९४०५७ || ११:३५ || चर्चगेट || ११:४५ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| २९ || ९४०५९ || ११:४८ || चर्चगेट || १३:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ३० || ९४०६३ || १२:१६ || चर्चगेट || १३:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:brown" | rowspan="2"| ३१ || ९४०६५ || १२:२९ || चर्चगेट || १३:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:gray" | rowspan="2"| ३२ || ९४०६७ || १२:३४ || चर्चगेट || १३:५९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ३३ || ९४०६९ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | ३४ || ९४०७१ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ३५ || ९४०७३ || १३:१६ || चर्चगेट || १४:२७ || वसई रोड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ३६ || ९४०७५ || १३:५३ || चर्चगेट || १५:०८ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली, भाईंदर, वसई रोड, विरार |- style="background:orange" | ३७ || ९४०७७ || १३:५५ || चर्चगेट || १५:१७ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३८ || ९४०७९ || १४:१० || चर्चगेट || १५:३४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ३९ || ९४०८३ || १४:५३ || चर्चगेट || १६:१५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | ४० || ९४०८७ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ४१ || ९४०८९ || १५:०७ || चर्चगेट || १६:३० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ४२ || ९४०९१ || १५:२६ || चर्चगेट || १६:४५ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | ४३ || ९४०८१ || १५:२७ || अंधेरी || १६:०४ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| ४४ || ९४०९३ || १५:३२ || चर्चगेट || १६:३५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:green" | ४५ || ९४०८५ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | ४६ || ९४०९५ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ४७ || ९४०९७ || १६:३९ || चर्चगेट || १८:०४ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ४८ || ९४१०१ || १७:०३ || चर्चगेट || १८:२७ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४९ || ९४१०३ || १७:१५ || चर्चगेट || १८:०२ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ५० || ९४०९९ || १७:२५ || अंधेरी || १८:२० || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५१ || ९४१०५ || १७:२८ || चर्चगेट || १८:२० || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५२ || ९४१०७ || १७:५० || चर्चगेट || १८:३८ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली |- style="background:aqua" | ५३ || ९४१०९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ५४ || ९४१११ || १८:०६ || चर्चगेट || १९:१३ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| ५५ || ९४११३ || १८:२२ || चर्चगेट || १९:४६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, दहिसर पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ५६ || ९४११५ || १८:२८ || चर्चगेट || १९:५६ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ५७ || ९४११७ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ५८ || ९४११९ || १९:०० || चर्चगेट || २०:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:maroon" | rowspan="2"| ५९ || ९४१२५ || १९:२५ || चर्चगेट || २०:१९ || बोरीवली || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६० || ९४१२१ || १९:३८ || दादर || २०:२७ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६१ || ९४१२७ || १९:४३ || चर्चगेट || २१:०९ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:gray" | ६२ || ९४१२३ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:pink" | rowspan="2"| ६३ || ९४१२९ || १९:५८ || चर्चगेट || २१:२१ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:aqua" | ६४ || ९४१३१ || २०:०४ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:green" | rowspan="2"| ६५ || ९४१३३ || २०:२७ || चर्चगेट || २१:४५ || नालासोपारा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:yellow" | ६६ || ९४१३५ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ६७ || ९४१३७ || २१:१९ || दादर || २२:३२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:violet" | ६८ || ९४१३९ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:maroon" | ६९ || ९४१४१ || २१:३९ || चर्चगेट || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ७० || ९४१४३ || २१:५१ || चर्चगेट || २२:३४ || मालाड || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, मालाड |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७१ || ९४१४५ || २१:५७ || चर्चगेट || २३:२२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुंबई सेंट्रल पर्यंत मंदगती पुढे दादर, वांद्रे, अंधेरी, बोरीवली पुढे पुन्हा मंदगती |- style="background:violet" | ७२ || ९४१४७ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |- style="background:brown" | rowspan="2"| ७३ || ९४१४९ || २३:५५ || अंधेरी || ०:२५ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' बोरीवली पुढे मंदगती |- style="background:maroon" | ७४ || ९४१५१ || ०:१३ || चर्चगेट || १:३३ || भाईंदर || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] q4ootgje15jpwnxpd2uhdnttfsppjrv 0 25256 2707392 669480 2026-09-01T22:42:22Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[इग्नास पादेरेव्स्की]] to [[इग्नात्सी पादेरेव्स्की]] 2707392 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इग्नात्सी पादेरेव्स्की]] nx823t1qw5chabzdm6j0xpilqcr63l8 0 25346 2707433 2628987 2026-09-02T00:28:00Z अभय नातू 206 माहिती 2707433 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|२|२४५|२४६}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == * [[इ.स.पू. ३१]] - [[ॲक्टियमची लढाई]]: [[ऑक्टाव्हियन]]ने [[मार्क ॲंथनी]] आणि [[क्लियोपात्रा]] यांच्या सैन्याचा पराभव केला.<ref>{{cite web |title=Battle of Actium |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १६६६]] - [[लंडनची मोठी आग]]: शहरात भीषण आग पसरली ज्यामुळे तीन दिवसांत लंडनचा मोठा भाग जळून खाक झाला.<ref name="mhalss-sept2">{{cite web |title=सप्टेंबर २ - इतिहास |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: [[जपान]]ने शरणागतीपत्रावर स्वाक्षरी केली आणि दुसरे महायुद्ध अधिकृतपणे समाप्त झाले.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १९४५]] - [[व्हियेतनाम]]ने [[फ्रांस]]पासून स्वातंत्र्य जाहीर केले.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. २०२५|२०२५]] - [[सुदान]]च्या [[मारा पर्वतरांग|मारा पर्वतांमध्ये]] झालेल्या भूस्खलनात शेकडो व्यक्ती ठार.<ref>{{cite web | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Nauman | first2=Qasim | title=Landslide Kills Hundreds in Sudan | website=The New York Times | date=2025-09-02 | url=https://www.nytimes.com/2025/09/02/world/africa/sudan-landslide.html | access-date=2025-11-12}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १५४७]] - [[मिगेल दे सेर्व्हान्तेस]], [[स्पेन|स्पॅनिश]] लेखक ('डॉन क्विक्झोट'चा लेखक).<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १७७८|१७७८]] - [[लुई बोनापार्टे, हॉलंड]]चा राजा. * [[इ.स. १८३८|१८३८]] - [[लिलिउओकलानी, हवाई]]ची राणी. * [[इ.स. १८५३|१८५३]] - [[विल्हेल्म ऑस्टवाल्ड]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ|जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १८७७|१८७७]] - [[फ्रेडरिक सॉडी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[श्रीपाद महादेव माटे]], मराठी साहित्यिक. * [[इ.स. १९२४|१९२४]] - [[डॅनियेल अराप मुआ]], [[:वर्ग:केन्याचे राष्ट्राध्यक्ष|केन्याचा राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[क्रिस्टा मॅकऑलिफ]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे अंतराळवीर|अमेरिकेची अंतराळवीर]]. * [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[जिमी कॉनोर्स]], [[:वर्ग:टेनिसपटू|अमेरिकेचा टेनिस खेळाडू]]. * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[अहमद शाह मसूद]], [[अफगाणिस्तान]]चा म्होरक्या. * [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[किआनू रीव्ह्स]], [[कॅनडा]]चा अभिनेता. * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[सलमा हायेक]], [[मेक्सिको]]ची अभिनेत्री. * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[क्रिस ट्रेमलेट]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[इशांत शर्मा]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]]. == मृत्यू == * [[इ.स.पू. ४९०|४९०]] - [[फेइडिप्पाइड्स]], [[पर्शिया]]विरुद्ध [[ग्रीस]]च्या विजयाची वार्ता सांगण्यासाठी [[मॅरेथॉन, ग्रीस|मॅरेथॉन]]पासून [[अथेन्स]]ला ४० किमी धावत गेलेला सैनिक. * [[इ.स. ४२१|४२१]] - [[कॉन्स्टान्शियस तिसरा, रोमन सम्राट]]. * [[इ.स. १३९७|१३९७]] - [[फ्रांसेस्को लांडिनी]], [[:वर्ग:इटालियन संगीतकार|इटालियन संगीतकार]]. * [[इ.स. १५४०|१५४०]] - [[दावित तिसरा, इथियोपिया]]चा सम्राट. * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[ज्यांगकिंग]], [[:वर्ग:चिनी सम्राट|चिनी सम्राट]]. * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]], [[:वर्ग:आयरिश गणितज्ञ|आयरिश गणितज्ञ]]. * [[इ.स. १८९६|१८९६]] - [[नॅट थॉमसन]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[अँथोनी फ्रांसिस लुकास]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[पिएर दि कूबर्तिन]], अर्वाचीन [[ऑलिम्पिक खेळ|ऑलिम्पिक खेळांचा]] जनक. * [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[फ्रांसिस्को क्रॅव्हेरो लोपेस]], [[:वर्ग:पोर्तुगालचे राष्ट्राध्यक्ष|पोर्तुगालचा १३वा राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[हो चि मिन्ह]], [[:वर्ग:व्हियेतनामचे राष्ट्राध्यक्ष|व्हियेतनामचा राष्ट्राध्यक्ष]]. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[जे.आर.आर. टॉल्कीन]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]]. * [[इ.स. १९७६|१९७६]] - [[वि.स. खांडेकर]], [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्राप्त मराठी साहित्यिक. * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[फ्रेड जी. मायर]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[पॅडी क्लिफ्ट]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. २००९|२००९]] - [[वाय.एस. राजशेखर रेड्डी]], [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री|आंध्र प्रदेशचा मुख्यमंत्री]]. * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[श्रीनिवास खळे]], मराठी संगीतकार. == प्रतिवार्षिक पालन == * राष्ट्रीय दिन: [[व्हियेतनाम]] * जागतिक नारळ दिवस == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/2}} [[ऑगस्ट ३१]] - [[सप्टेंबर १]] - '''सप्टेंबर २''' - [[सप्टेंबर ३]] - [[सप्टेंबर ४]] - [[सप्टेंबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] p99vzc3r3r0qtfgfdjmnvvpgrlnacem 2707434 2707433 2026-09-02T00:28:52Z अभय नातू 206 संदर्भ 2707434 wikitext text/x-wiki {{सप्टेंबर दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|सप्टेंबर|२|२४५|२४६}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == * [[इ.स.पू. ३१]] - [[ॲक्टियमची लढाई]]: [[ऑक्टाव्हियन]]ने [[मार्क ॲंथनी]] आणि [[क्लियोपात्रा]] यांच्या सैन्याचा पराभव केला.<ref name="mhalss-sept2">{{cite web |title=सप्टेंबर २ - इतिहास |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १६६६]] - [[लंडनची मोठी आग]]: शहरात भीषण आग पसरली ज्यामुळे तीन दिवसांत लंडनचा मोठा भाग जळून खाक झाला.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: [[जपान]]ने शरणागतीपत्रावर स्वाक्षरी केली आणि दुसरे महायुद्ध अधिकृतपणे समाप्त झाले.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १९४५]] - [[व्हियेतनाम]]ने [[फ्रांस]]पासून स्वातंत्र्य जाहीर केले.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. २०२५|२०२५]] - [[सुदान]]च्या [[मारा पर्वतरांग|मारा पर्वतांमध्ये]] झालेल्या भूस्खलनात शेकडो व्यक्ती ठार.<ref>{{cite web | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Nauman | first2=Qasim | title=Landslide Kills Hundreds in Sudan | website=The New York Times | date=2025-09-02 | url=https://www.nytimes.com/2025/09/02/world/africa/sudan-landslide.html | access-date=2025-11-12}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १५४७]] - [[मिगेल दे सेर्व्हान्तेस]], [[स्पेन|स्पॅनिश]] लेखक ('डॉन क्विक्झोट'चा लेखक).<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १७७८|१७७८]] - [[लुई बोनापार्टे, हॉलंड]]चा राजा.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १८३८|१८३८]] - [[लिलिउओकलानी, हवाई]]ची राणी.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १८५३|१८५३]] - [[विल्हेल्म ऑस्टवाल्ड]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ|जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref name="nobel-ostwald">{{cite web |title=Wilhelm Ostwald - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1909/ostwald/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८७७|१८७७]] - [[फ्रेडरिक सॉडी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]].<ref name="nobel-soddy">{{cite web |title=Frederick Soddy - Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1921/soddy/biographical/ |publisher=Nobel Prize |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[श्रीपाद महादेव माटे]], मराठी साहित्यिक.<ref name="mhalss-mate">{{cite web |title=श्रीपाद महादेव माटे |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२४|१९२४]] - [[डॅनियेल अराप मुआ]], [[:वर्ग:केन्याचे राष्ट्राध्यक्ष|केन्याचा राष्ट्राध्यक्ष]].<ref name="mhalss-moi">{{cite web |title=डॅनियेल अराप मुआ - चरित्र |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[क्रिस्टा मॅकऑलिफ]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे अंतराळवीर|अमेरिकेची अंतराळवीर]].<ref name="nasa-mcauliffe">{{cite web |title=Teacher in Space - Christa McAuliffe |url=https://www.nasa.gov/ |publisher=NASA |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[जिमी कॉनोर्स]], [[:वर्ग:टेनिसपटू|अमेरिकेचा टेनिस खेळाडू]].<ref name="atp-connors">{{cite web |title=Jimmy Connors Profile |url=https://www.atptour.com/ |publisher=ATP Tour |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[अहमद शाह मसूद]], [[अफगाणिस्तान]]चा म्होरक्या.<ref name="mhalss-massoud">{{cite web |title=अहमद शाह मसूद - माहिती |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[किआनू रीव्ह्स]], [[कॅनडा]]चा अभिनेता.<ref name="imdb-reeves">{{cite web |title=Keanu Reeves Biography |url=https://www.imdb.com/ |publisher=IMDb |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[सलमा हायेक]], [[मेक्सिको]]ची अभिनेत्री.<ref name="imdb-hayek">{{cite web |title=Salma Hayek Biography |url=https://www.imdb.com/ |publisher=IMDb |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[क्रिस ट्रेमलेट]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].<ref name="espn-tremlett">{{cite web |title=Chris Tremlett Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=ESPNcricinfo |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[इशांत शर्मा]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]].<ref name="espn-ishant">{{cite web |title=Ishant Sharma Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=ESPNcricinfo |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स.पू. ४९०|४९०]] - [[फेइडिप्पाइड्स]], [[पर्शिया]]विरुद्ध [[ग्रीस]]च्या विजयाची वार्ता सांगण्यासाठी [[मॅरेथॉन, ग्रीस|मॅरेथॉन]]पासून [[अथेन्स]]ला ४० किमी धावत गेलेला सैनिक.<ref name="mhalss-pheidippides">{{cite web |title=फेइडिप्पाइड्स - इतिहास |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. ४२१|४२१]] - [[कॉन्स्टान्शियस तिसरा, रोमन सम्राट]].<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १३९७|१३९७]] - [[फ्रांसेस्को लांडिनी]], [[:वर्ग:इटालियन संगीतकार|इटालियन संगीतकार]].<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १५४०|१५४०]] - [[दावित तिसरा, इथियोपिया]]चा सम्राट.<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[ज्यांगकिंग]], [[:वर्ग:चिनी सम्राट|चिनी सम्राट]].<ref name="mhalss-sept2" /> * [[इ.स. १८६५|१८६५]] - [[विल्यम रोवन हॅमिल्टन]], [[:वर्ग:आयरिश गणितज्ञ|आयरिश गणितज्ञ]].<ref name="mhalss-hamilton">{{cite web |title=विल्यम रोवन हॅमिल्टन - चरित्र |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १८९६|१८६६]] - [[नॅट थॉमसन]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू]].<ref name="espn-thomson">{{cite web |title=Nat Thomson Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=ESPNcricinfo |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[अँथोनी फ्रांसिस लुकास]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]].<ref name="mhalss-lucas">{{cite web |title=अँथोनी फ्रांसिस लुकास |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[पिएर दि कूबर्तिन]], अर्वाचीन [[ऑलिम्पिक खेळ|ऑलिम्पिक खेळांचा]] जनक.<ref name="olympic-coubertin">{{cite web |title=Pierre de Coubertin Biography |url=https://olympics.com/ |publisher=International Olympic Committee |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[फ्रांसिस्को क्रॅव्हेरो लोपेस]], [[:वर्ग:पोर्तुगालचे राष्ट्राध्यक्ष|पोर्तुगालचा १३वा राष्ट्राध्यक्ष]].<ref name="mhalss-lopes">{{cite web |title=फ्रांसिस्को क्रॅव्हेरो लोपेस - माहिती |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[हो चि मिन्ह]], [[:वर्ग:व्हियेतनामचे राष्ट्राध्यक्ष|व्हियेतनामचा राष्ट्राध्यक्ष]].<ref name="mhalss-hochiminh">{{cite web |title=हो चि मिन्ह - चरित्र |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[जे.आर.आर. टॉल्कीन]], [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]].<ref name="tolkien-bio">{{cite web |title=J.R.R. Tolkien Biography |url=https://www.tolkienestate.org/ |publisher=The Tolkien Estate |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७६|१९७६]] - [[वि.स. खांडेकर]], [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्राप्त मराठी साहित्यिक.<ref name="mhalss-khandekar">{{cite web |title=विष्णू सखाराम खांडेकर |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[फ्रेड जी. मायर]], [[:वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती|अमेरिकन उद्योगपती]].<ref name="mhalss-meyer">{{cite web |title=फ्रेड जी. मायर माहिती |url=https://marathivishwakosh.org/ |publisher=[[मराठी विश्वकोश]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[पॅडी क्लिफ्ट]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू]].<ref name="espn-clift">{{cite web |title=Paddy Clift Profile |url=https://www.espncricinfo.com/ |publisher=ESPNcricinfo |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २००९|२००९]] - [[वाय.एस. राजशेखर रेड्डी]], [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री|आंध्र प्रदेशचा मुख्यमंत्री]].<ref name="loksatta-ysr">{{cite news |title=वाय. एस. राजशेखर रेड्डी यांचे निधन |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> * [[इ.स. २०११|२०११]] - [[श्रीनिवास खळे]], मराठी संगीतकार.<ref name="loksatta-khale">{{cite news |title=ज्येष्ठ संगीतकार श्रीनिवास खळे काळाच्या पडद्याआड |url=https://www.loksatta.com/ |work=[[लोकसत्ता]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * राष्ट्रीय दिन: [[व्हियेतनाम]]<ref name="mhalss-sept2" /> * जागतिक नारळ दिवस<ref name="mhalss-sept2" /> == बाह्य दुवे == {{बीबीसी आज||september/2}} [[ऑगस्ट ३१]] - [[सप्टेंबर १]] - '''सप्टेंबर २''' - [[सप्टेंबर ३]] - [[सप्टेंबर ४]] - [[सप्टेंबर महिना]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] elu333v48f6yub4vzkm9k979zdzw2q3 0 30935 2707339 2656590 2026-09-01T15:52:53Z ~2026-45957-11 186545 /* */ 2707339 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे.येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके==सावनेर काटोल नरखेडे हिंगणा पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७२४१ एवढी होती ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] f8hywk4o22wctk1diokm91mymc247fk 2707340 2707339 2026-09-01T15:53:13Z ~2026-45957-11 186545 /* */ 2707340 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे.येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके==सावनेर काटोल नरखेडे हिंगणा पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७२४१ एवढी होती ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] g6raxf7fl5vjil0ekgrqsezk3bwfmue 2707341 2707340 2026-09-01T15:54:07Z ~2026-45957-11 186545 /* */ 2707341 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे. येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके==सावनेर काटोल नरखेडे हिंगणा पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७२४१ एवढी होती ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] gryufb7dd4szbk6fqr8dfcnbht609vf 2707343 2707341 2026-09-01T15:55:45Z ~2026-45957-11 186545 /* नागरी सुविधा */ 2707343 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे. येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== सावनेर, काटोल, नरखेड, हिंगणा, पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७२४१ एवढी होती ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] llizy3eduhy5yhxrmthkgyz9axs762h 2707344 2707343 2026-09-01T15:59:20Z ~2026-45957-11 186545 /* जनसांख्यिकी */ 2707344 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे. येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== सावनेर, काटोल, नरखेड, हिंगणा, पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७,२४१ एवढी होती, ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] q9fprxcxacn35y1cxpglg4034zi2vje 2707345 2707344 2026-09-01T16:00:52Z ~2026-45957-11 186545 /* जनसांख्यिकी */ 2707345 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे. येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== सावनेर, काटोल, नरखेड, हिंगणा, पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७,२४१ एवढी होती, ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणनेनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या ७०००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] b6ebdz7eisb0plwmyg39mkpzs3313ur 2707346 2707345 2026-09-01T16:01:22Z ~2026-45957-11 186545 /* जनसांख्यिकी */ 2707346 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = नगरपालिका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = (कळमेश्वर-ब्राह्मणी) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश =21.3858107 |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = |रेखांश=78.9201379 |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = हो<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ =कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} [[चित्र:Nagpur.png|डावे|इवलेसे|200px|मुख्य गावे व नद्या दाखविणारा नागपूर जिल्ह्याचा नकाशा.]] '''कळमेश्वर''' हे [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुक्याचे मुख्यालय आहे. येथे [[नगर परिषद]] असून हे [[नागपूर]] जिल्ह्यातील प्रमुख औद्योगिक क्षेत्र आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== सावनेर, काटोल, नरखेड, हिंगणा, पारशिवनी ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} == '''जनसांख्यिकी''' == २००१ च्या जनगणने अनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या १७,२४१ एवढी होती, ज्यात ५२ % पुरुषामागे ४८% स्त्रिया होत्या. २०११ च्या जनगणनेनुसार '''कळमेश्वर'''ची लोकसंख्या सुमारे ७०,००० एवढी होती. == संस्कृती == '''कळमेश्वर''' हे नाव कडम्बेश्वर (महादेव) यांच्या नवा मागे पडले आहे. एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शहर असल्या कारणाने इथे सर्व धर्माचे आणि देशातील विविध क्षेत्रातील लोक इथे राहतात. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] sejsvqozfzn8v48ua757xugjo3jqh11 0 32609 2707460 2706841 2026-09-02T05:12:09Z ~2026-41910-22 185743 /* गोरेगाव-पनवेल गाड्या */ 2707460 wikitext text/x-wiki {{मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर मार्ग नकाशा}} '''हार्बर मार्ग''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पूर्व भागातून धावतो. [[नवी मुंबई]] शहर हार्बर मार्गाद्वारे मुंबईसोबत जोडले गेले आहे. हार्बर मार्गावरील सर्व लोकल धीम्या गतीच्या असून छशिमट ते [[पनवेल]] व [[गोरेगाव]]पर्यंत सेवा पुरवली जाते. ==नकाशा== {{Location map+|Mumbai|width=800|float=center|caption=मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर आणि ट्रान्सहार्बर मार्ग नकाशा|places= {{Location map~|Mumbai|lat=18.94|long=72.8353|position=left|background=#FFFFFF|label=[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.951667|long=72.838056|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|मशीद}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.960833|long=72.839444|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सँडहर्स्ट रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.966111|long=72.844167|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|डॉकयार्ड रोड}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=18.976111 |long=72.844167|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|रे रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.985833 |long=72.842778|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कॉटन ग्रीन}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.998611 |long=72.854722|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|शिवडी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.015556 |long=72.859167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वडाळा रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.028187 |long=72.862089|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|गुरू तेग बहादुर नगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.051667 |long=72.868889|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|चुनाभट्टी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065 |long=72.879444|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कुर्ला}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065833 |long=72.889722|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|टिळक नगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.0625|long=72.900833|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|चेंबूर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.055|long=72.915278|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|गोवंडी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.048056|long=72.931667|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|मानखुर्द}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.063056|long=72.998333|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वाशी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065833|long=73.009444|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|सानपाडा}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.055833|long=73.017778|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|जुईनगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.033333|long=73.018056|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|नेरूळ}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=19.021667|long=73.018611|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सीवूड्स-दारावे-करावे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.018611|long=73.039167|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|सी.बी.डी. बेलापूर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.025556|long=73.059167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खारघर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.016667|long=73.080278|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|मानसरोवर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.007222|long=73.095|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खांदेश्वर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.991111|long=73.120278|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|पनवेल}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.030222|long=72.856944|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|किंग्ज सर्कल}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.046111|long=72.846667|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|माहिम जंक्शन}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.054444|long=72.840556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वांद्रे}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=19.069167|long=72.84|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खार रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.081667|long=72.841389|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सांताक्रुझ}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.1|long=72.843889|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|विलेपार्ले}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.119167|long=72.846944|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|अंधेरी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.139167|long=72.847644|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|जोगेश्वरी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.159167|long=72.847944|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|राम मंदिर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.189167|long=72.847544|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|गोरेगाव}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.076111|long=73.0175|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|तुर्भे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.093056|long=73.014556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कोपरखैरणे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.116111|long=73.006944|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|घणसोली}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.136389|long=73.0025|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|रबाळे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.158333|long=72.999167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|ऐरोली}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.175833|long=72.995556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|दिघा गाव}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.185833|long=72.975556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|ठाणे}}}} }} ==स्थानके== ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''|| CSMT / ST |- |२||{{rws|मशीद}}|| |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}|| |- |४||{{rws|डॉकयार्ड रोड}}|| |- |५||{{rws|रे रोड}}|| |- |६||{{rws|कॉटन ग्रीन}}|| |- |७||{{rws|शिवडी}}|| |- |८||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+पश्चिम मार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |- |२||{{rws|किंग्ज सर्कल}}|| |- |३||{{rws|माहिम जंक्शन}}|| |- |४||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B |- |५||{{rws|खार रोड}}|| |- |६||{{rws|सांताक्रुझ}}|| |- |७||{{rws|विलेपार्ले}}|| |- |८||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| AD |- |९||{{rws|जोगेश्वरी}}|| |- |१०||{{rws|राम मंदिर}}|| |- |११||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+नवी मुंबई मार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |- |२||{{rws|गुरू तेग बहादुर नगर}}|| |- |३||{{rws|चुनाभट्टी}}|| |- |४||'''{{rws|कुर्ला}}'''|| C |- |५||{{rws|टिळक नगर}}|| |- |६||'''{{rws|चेंबूर}}'''|| CM |- |७||{{rws|गोवंडी}}|| |- |८||'''{{rws|मानखुर्द}}'''|| M |- |९||'''{{rws|वाशी}}'''|| VA |- |१०||{{rws|सानपाडा}}|| |- |११||{{rws|जुईनगर}}|| |- |१२||'''{{rws|नेरूळ}}'''|| NU |- |१३||{{rws|सीवूड्स-दारावे-करावे}}|| |- |१४||'''{{rws|सी.बी.डी. बेलापूर}}'''|| BR |- |१५||{{rws|खारघर}}|| |- |१६||{{rws|मानसरोवर}}|| |- |१७||{{rws|खांदेश्वर}}|| |- |१८||'''{{rws|पनवेल}}'''|| PL |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:aqua"|१४ |सोम-शनि |२६ जानेवारी २०२६ |- | style="background:teal"|१४ |सोम-शनि |१ मे २०२६ |- |२८ |एकूण | |} {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| वडाळा रोड / छशिमट कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:aqua" | ९८५०६ || ४:१५ || वाशी || ४:४६ || वडाळा रोड |- style="background:aqua" | ९८०२० || ६:१७ || पनवेल || ७:३६ || छशिमट |- style="background:teal" | ९८५२० || ६:२३ || वाशी || ७:१३ || छशिमट |- style="background:teal" | ९८०५२ || ८:४५ || पनवेल || १०:०६ || छशिमट |- style="background:aqua" | ९८०५८ || ९:०९ || पनवेल || १०:३० || छशिमट |- style="background:teal" | ९८०९२ || ११:४३ || पनवेल || १३:०२ || छशिमट |- style="background:aqua" | ९८०९६ || १२:०३ || पनवेल || १३:०४ || वडाळा रोड |- style="background:teal" | ९८३५६ || १४:२८ || बेलापूर || १५:३२ || छशिमट |- style="background:aqua" | ९८१२८ || १४:३१ || पनवेल || १५:५० || छशिमट |- style="background:aqua" | ९८५५८ || १६:५५ || वाशी || १७:२६ || वडाळा रोड |- style="background:teal" | ९८१६६ || १७:०७ || पनवेल || १८:२६ || छशिमट |- style="background:aqua" | ९८१८४ || १८:३७ || पनवेल || १९:५६ || छशिमट |- style="background:teal" | ९८२०४ || २०:०७ || पनवेल || २१:२६ || छशिमट |- style="background:teal" | ९८२४२ || २२:५८ || पनवेल || ०:१७ || छशिमट |} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| वाशी / बेलापूर / पनवेल कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:aqua" | ९८००९ || ५:०६ || वडाळा रोड || ६:०८ || पनवेल |- style="background:teal" | ९८०४५ || ७:१७ || छशिमट || ८:३७ || पनवेल |- style="background:aqua" | ९८०५१ || ७:४० || छशिमट || ९:०० || पनवेल |- style="background:teal" | ९८०८३ || १०:१० || छशिमट || ११:३० || पनवेल |- style="background:aqua" | ९८०८९ || १०:३४ || छशिमट || ११:५४ || पनवेल |- style="background:teal" | ९८३३९ || १३:०७ || छशिमट || १४:१३ || बेलापूर |- style="background:aqua" | ९८११९ || १३:१७ || वडाळा रोड || १४:२० || पनवेल |- style="background:teal" | ९८१५७ || १५:३६ || छशिमट || १६:५६ || पनवेल |- style="background:aqua" | ९८५३३ || १५:५४ || छशिमट || १६:४३ || वाशी |- style="background:aqua" | ९८१८१ || १७:३० || वडाळा रोड || १८:३२ || पनवेल |- style="background:teal" | ९८२०१ || १८:३३ || छशिमट || १९:५४ || पनवेल |- style="background:aqua" | ९८२२१ || २०:०० || छशिमट || २१:२१ || पनवेल |- style="background:teal" | ९८२३९ || २१:३० || छशिमट || २२:५० || पनवेल |- style="background:teal" | ९८००३ || ०:२४ || छशिमट || १:१३ || वाशी |} == गोरेगाव-पनवेल गाड्या == {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| गोरेगाव कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | ९८९०१ || ५:५७ || पनवेल || ७:३९ || गोरेगाव |- | ९८९०३ || ६:५३ || पनवेल || ८:४३ || गोरेगाव |- | ९८९०५ || ७:३९ || पनवेल || ९:२२ || गोरेगाव |- | ९८९०७ || १०:३७ || पनवेल || १२:१९ || गोरेगाव |- | ९८९०९ || १६:३४ || पनवेल || १८:१८ || गोरेगाव |- | ९८९११ || १७:०१ || पनवेल || १८:४५ || गोरेगाव |- | ९८९१३ || १७:२९ || पनवेल || १९:१४ || गोरेगाव |- | ९८९१५ || १८:३३ || पनवेल || २०:१६ || गोरेगाव |- | ९८९१७ || १९:३५ || पनवेल || २१:२० || गोरेगाव |} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| पनवेल कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | ९८९०२ || ७:३० || गोरेगाव || ९:१२ || पनवेल |- | ९८९०४ || ८:३९ || गोरेगाव || १०:२२ || पनवेल |- | ९८९०६ || ९:३० || गोरेगाव || ११:१६ || पनवेल |- | ९८९०८ || १२:१४ || गोरेगाव || १४:०४ || पनवेल |- | ९८९१० || १८:२७ || गोरेगाव || २०:१३ || पनवेल |- | ९८९१२ || १८:५५ || गोरेगाव || २०:४६ || पनवेल |- | ९८९१४ || १९:४० || गोरेगाव || २१:२९ || पनवेल |- | ९८९१६ || २०:१२ || गोरेगाव || २२:०५ || पनवेल |- | ९८९१८ || २१:२८ || गोरेगाव || २३:२२ || पनवेल |} == पश्चिम रेल्वे विशेष गाड्या == {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| छशिमट कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | ९१३९२ || ११:३४ || गोरेगाव || १२:२८ || छशिमट |- | ९१३९४ || १३:३८ || गोरेगाव || १४:३२ || छशिमट |- | ९१३९६ || १९:४५ || गोरेगाव || २०:३९ || छशिमट |} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| गोरेगाव / बोरीवली कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | ९१३९३ || १२:३६ || छशिमट || १३:२९ || गोरेगाव |- | ९१३९५ || १४:४० || छशिमट || १५:३५ || गोरेगाव |- | ९१४९१ || २०:४६ || छशिमट || २१:५३ || बोरीवली |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:नवी मुंबई मधील वाहतूक]] i89h44d5cvar4b1eymv1x8ql1j9z2uq 4 42880 2707299 2707281 2026-09-01T12:18:45Z संतोष गोरे 135680 /* Report concerning ~2026-47535-49 */ Reply 2707299 wikitext text/x-wiki ''' Welcome to Administrators' Noticeboard''' __NOINDEX__ {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/प्रचालकांना निवेदन/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रचालकांना निवेदन/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रचालकांना निवेदन/जुनी चर्चा ३|३]]</center>}} {{सुचालन चावडी}} {{विकिपीडिया:चावडी/प्रचालकांना निवेदन/उपयोग धोरण}} ----- ----- <!-- Please start adding your message at the end of this page --> <!-- कृपया या पानाच्या शेवटी आपला संदेश जोडणे प्रारंभ करा --> ----- ----- __TOC__ == Action on मराठीकॉर्नर == It has been observed that {{user5|मराठीकॉर्नर}} is a promotional only account who's edits are just promoting it's website links on Marathi wikipedia. Even after reverting it's edits this user has not stopped. Also have warned this user on talkpage. Requesting a Complete Block or main Namespace ban on this user. Thanks and regards. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १०:०९, २३ जून २०२० (IST) :<s>Not able to find this user. Is there a sockpuppet with another name? What are this user's contributions? Not able to find those either.</s> :[https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%89%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%B0 User's edits] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:१४, २३ जून २०२० (IST) == Block on ASGHOLAM == Dear Admins/Crat. User ASGHOLAM has been confirmed using multiple accounts by Stewards. This user with its Socks has spammed pages on Marathi Wikipedia for personal promotion/non encyclopedic contents. Have also removed speedy tags from requested deletion articles. Thereby I request you to kindly immediately block this user indefinitely for using multiple accounts and disrupting Marathi Wikipedia. *{{User5|ASGHOLAM}} *{{User5|वास्तुअनंत}} *{{User5|घोलम अनंत}} (sock on Wikimedia Commons and has no activity here, incase in future tends to use this account kindly block it then) *[[:m:Steward requests/Checkuser#ASGHOLAM@mr.wikipedia| Stewards Checkuser reports]] *[[:c:Commons:Requests for checkuser/Case/ASGHOLAM|Wikimedia commons checkuser reports]] Thanks --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १३:१९, २३ जून २०२० (IST) == [[User:Marathi Guru]] == Spamming. -- [[सदस्य:CptViraj|CptViraj]] ([[सदस्य चर्चा:CptViraj|चर्चा]]) १०:२३, २ सप्टेंबर २०२० (IST) :नोंद घेतली व योग्य ते बदल केले. ---- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:५८, ३ सप्टेंबर २०२० (IST) == ब्लॉक निवेदन == [[सदस्य:Pass0123456789]] या खात्याला त्वरित ब्लॉक करावे ही विनंती. हा सदस्य "Wikinger" ([[w:en:WP:WIKINGER]]) या अतिशय अपायकारक व धोकादायक दीर्घकालीन गैरवर्तन करणाऱ्या (LTA) सदस्याची कठपुतळी (sockpuppet) आहे. तसेच हे खाते मला अनेक विकीवर त्रास देण्यासाठी बनविले आहे. Wikinger या सदस्यास विकिमिडीया फाउंडेशन (WMF) ने सर्व विकिमिडीया साईट्सपासून कायमस्वरूपी प्रतिबंधित केले आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:JavaHurricane|JavaHurricane]] ([[सदस्य चर्चा:JavaHurricane|चर्चा]]) २१:३७, १५ नोव्हेंबर २०२१ (IST) :या खात्याला एका स्टेवर्डने लॉक केले आहे. तरी, आपण या सदस्याने केलेली पाने सर्व डिलीट करावी ही विनंती, कारण ती मला त्रास देण्यासाठी बनवलेली आहेत. धन्यवाद. [[सदस्य:JavaHurricane|JavaHurricane]] ([[सदस्य चर्चा:JavaHurricane|चर्चा]]) २१:४७, १५ नोव्हेंबर २०२१ (IST) ::@[[सदस्य:JavaHurricane|JavaHurricane]] प्रतिपालक द्वारे ग्लोबल लॉक केल्यामुळे स्थानिक पातळीवर ब्लॉक करणे आवश्यक नाही. सदस्यांनी तयार केलीली पाने काढण्यात आली आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २३:००, १५ नोव्हेंबर २०२१ (IST) == Global ban proposal for Musée Annam == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Musée Annam be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Musée Annam|Requests for comment/Global ban for Musée Annam]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) १९:५२, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:1234qwer1234qwer4@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Mus%C3%A9e_Annam/Invitations/AN&oldid=22500565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Deletion request == Hi, please delete [[User:Maheshwar Kharade]] as it is misused as webhost/contains advertising content. Thanks in advance. [[सदस्य:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[सदस्य चर्चा:NguoiDungKhongDinhDanh|चर्चा]]) ००:१६, १० फेब्रुवारी २०२२ (IST) == प्रवर्तक [[सदस्य:Bhramangatha]] == तो [[परशुराम]] येथे त्याच्या वेबसाइटची जाहिरात करत आहे. विकिपीडियावर स्पॅम लिंक जोडत आहे. [[सदस्य:Fancy Refrigerator|Fancy Refrigerator]] ([[सदस्य चर्चा:Fancy Refrigerator|चर्चा]]) १९:३५, २६ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :परशुराम ह्या पानावर वेबसाईट माहिती जोडल्या नंतर दिली आहे. आपण फक्त माहिती जोडून घेतलेली आहे संदर्भ सोयीनुसार वगळलेला आहे . कृपया परशुराम ह्या वेबसाईट ला जोडलेली माहिती सुद्धा काढून टाकावी अन्यथा पेज ला कॉपी राईट देण्यात येईल [[सदस्य:Bhramangatha|Bhramangatha]] ([[सदस्य चर्चा:Bhramangatha|चर्चा]]) १९:४७, २६ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::सोयीनुसार? कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हे एक मुक्त ज्ञानकोश आहे. येथे कोणताही सदस्य कोणत्याही लेखात उपयुक्त तसेच सकारात्मक माहिती जोडू शकतो. येथे केलेल्या प्रत्येक लिखाणाचा अधिकार विकिपीडियाचा असून सर्व लिखाण प्रताधिकार मुक्त आहे. याच सोबत येथे आपण संदर्भ म्हणून योग्य त्या संकेतस्थळाचा दुवा जोडू शकता. परंतु याचा अर्थ असा नव्हे की आपण जाहिरात स्वरूपात आपल्या स्वतःच्या संकेत स्थळाचा दुवा जोडू शकता. येथे वैयक्तिक संकेतस्थळ, अनुदिनी म्हणजे ब्लॉग्ज तसेच समाज माध्यमे आपण संदर्भ म्हणून जोडू शकत नाहीत. अधिक माहितीसाठी कृपया [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हा लेख वाचावा. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३८, २६ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == Report concerning 24yesnews == * [[Special:Contribs/24yesnews]] Spam-only account. Sorry for not knowing your language. [[सदस्य:Yahya|Yahya]] ([[सदस्य चर्चा:Yahya|चर्चा]]) १७:२५, १५ जुलै २०२३ (IST) :@[[सदस्य:Yahya|Yahya]] Globally locked account and edits reverted --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:३७, १६ जुलै २०२३ (IST) ::Thank you for your report :) --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:३८, १६ जुलै २०२३ (IST) == महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे हे पण पुनर्निर्देशित केले बाबत == नमस्कार [[महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे]] हे पान धर्माध्यक्ष यांनी [[भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]] याकडे पुनर्निर्देशित केले आहे त्यामुळे महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे हे पान दिसत नाही तरी महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे हे पान पुन्हा स्थापित करावे ही विनंती [[सदस्य:Ravikiran jadhav|Ravikiran jadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Ravikiran jadhav|चर्चा]]) १९:३६, २१ डिसेंबर २०२३ (IST) :cc: {{साद|Dharmadhyaksha}} ::नमस्कार! विकिपीडिया हा [[विकिपीडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीय विषयांचा]] समावेश करणारा ज्ञानकोश आहे आणि सर्व व्यावहारिक हेतूंसाठी, उप-विषयांसाठी स्वतंत्र लेख असण्याची गरज नाही. महाराष्ट्र-विशिष्ट जागतिक वारसा स्थळांचा स्वतंत्रपणे उल्लेख करावा लागेल असे कोणतेही कारण मला दिसत नाही. तसे असेल तर जागतिक वारसा स्थळे असलेल्या भारतातील १८ राज्यांसाठी आपल्याकडे १८ वेगवेगळे लेख असतील का? मग पुन्हा सांस्कृतिक स्थळे, नैसर्गिक स्थळे आणि मिश्रित स्थळांचे वेगवेगळे लेख बनवायचे आहेत का? परत तात्पुरत्या स्थळांसाठी देखील वेगळे लेख हवा ना! ::मुख्य लेखामध्ये सर्व स्थळांची सूची आहे जिथे प्रत्येक स्थळ पुन्हा लिंक केली आहे. मुख्य लेखात क्रमवारी लावता येण्याजोगी सारणी देखील आहे त्यामुळे वाचक राज्यानुसार क्रमवारी लावू शकतात आणि त्यांना हवे तेच वाचू शकतात. मराठी विकिपीडिया तस ही नीट सांभाळला जात नाही. त्यात भर घालण्यासाठी, असे उप-विषय काढून टाकण्याची गरज आहे. असच काही ह्या लेखांच पण आहे: ::**[[महाराष्ट्रातील भारतरत्न पुरस्कार विजेते]] --> [[भारतरत्‍न]] ::**[[महाराष्ट्रातील थंड हवेच्या ठिकाणांची यादी]] --> [[महाराष्ट्रातील पर्यटन]] ::[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:२५, २२ डिसेंबर २०२३ (IST) == [[अनुराग ठाकूर]] == Please protect this page to prevent LTAs. [[सदस्य:Hide on Rosé|Hide on Rosé]] ([[सदस्य चर्चा:Hide on Rosé|चर्चा]]) २०:१३, १ जानेवारी २०२४ (IST) :{{झाले}} :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:५३, १ जानेवारी २०२४ (IST) == Backlog == Dear mrwiki-Admins, [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]], the speedy deletion category, seems to be really backlogged, containing more than 500 deletion requests. Can you maybe take a look at it and try to clear it? That would be great. Best regards, [[सदस्य:TenWhile6|TenWhile6]] ([[सदस्य चर्चा:TenWhile6|चर्चा]]) २०:२६, १८ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == दोन वर्षांपूर्वीचा वाद == "मी दोन वर्षांपासून वाद टाळले आहेत आणि आठ महिने विकिपीडियापासून दूर होतो. तरीही, एका प्रचालकाने माझ्या चर्चा पानावर दोन वर्षांपूर्वीचा वाद पुनर्स्थापित केला, ज्याचा सध्याच्या संपादनांशी संबंध नाही. याबाबत समुदायाचे मत जाणून घ्यायचे आहे." [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) २०:२१, ३१ मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]], @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]], :सदस्याचे चर्चापान त्यांच्या (मर्यादित) अखत्यारीत येते. त्यावर सदस्य (मर्यादेत राहून) त्यांना हवे ते लिहू शकतात. त्यावरील मजकूर सदस्याने काढला तर त्यावर इतरांनी आक्षेप घेण्याचे, किंवा ते पुनर्स्थापित करण्याचे कारण नाही. अर्थात, चालू चर्चेचा मजकूर किंवा इतरांनी विचारलेले प्रश्न मुद्दाम काढणे उचित नाही आणि अशा प्रसंगी प्रचालक (किंवा क्वचित इतर सदस्यही) असा मजकूर पुनर्स्थापित करू शकतात. :प्रस्तुत पानावरील मजकूर काढण्यास हरकत असावी असे काही दिसत नाही. :जुना मजकूर काढण्यास काहीही हरकत नाही, किंबहुना अधूनमधून अशी साफ-सफाई करणे हे उचितच आहे. हा मजकूर इतर पानावर संचयित करुन ठेवावा ही अपेक्षा असते, ज्याने पुढे लागल्यास त्याचा संदर्भ देता/घेता येतो. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:३७, ३१ मार्च २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], ::: आपल्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. मी चर्चा पानावरील जुन्या वादाचा मजकूर काढला कारण तो दोन वर्षांपूर्वीचा आहे आणि माझ्या सध्याच्या संपादनांशी त्याचा काहीही संबंध नाही. माझा हेतू साफ-सफाई करणे आणि पान सध्याच्या संदर्भात ठेवणे हा होता. तरीही, प्रचालकाने तो मजकूर पुनर्स्थापित केल्याने मला आश्चर्य वाटले, कारण मला वाटते की अशा जुन्या आणि असंबंधित चर्चेची सध्याच्या कामात आवश्यकता नाही. ::: मी हे समजू शकतो की चर्चा पानावर काही मर्यादेपर्यंत स्वातंत्र्य आहे, परंतु माझ्या मते, असंबंधित आणि जुना मजकूर संचयित करून ठेवणे हा योग्य पर्याय असेल, ज्याचा आपण उल्लेख केला आहे. याबाबत समुदायाचे काय मत आहे हे जाणून घ्यायला मला नक्कीच रस आहे. ::: ::[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) २३:१७, ३१ मार्च २०२५ (IST) :{{साद|अभय नातू}} नमस्कार, :साफसफाईसाठी जुना मजकूर काढण्यास हरकत नाही. तथापि, तीन प्रचालकांनी (Tiven2240, संतोष गोरे आणि आपण स्वतः) केलेल्या चर्चा, विचारलेले प्रश्न, सूचना वा ताकीद यांसारख्या चर्चापानावरील सर्वच नोंदी सदर सदस्याने हेतुपुरस्सर काढून टाकल्या आहेत, जे अनुचित आहे. त्यामुळेच मी तो मजकूर पुनर्स्थापित केला आहे. :--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:४२, ३१ मार्च २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]], ::या नोंदींवर झालेली चर्चा जुनी आहे. त्यावर जरी थेट उत्तर मिळाले नसले तरी त्यातील मुद्द्यांमधील गोष्टी पुन्हा दिसून आलेल्या नाहीत. माझे प्रश्न, सूचना यांबद्दल हे नक्कीच आहे. ::उरलेल्या शंका, प्रश्न, इ. -- बराच काळ गेल्यानंतर प्रश्नांना उत्तर मिळाले नाही तर त्याचा उहापोह केला गेलेला नाही. प्रस्तुत सदस्य पुन्हा येथे येउन येथील नियम/संकेतांच्या साच्यात राहूनच काम करीत असल्याचे दिसते (जे आपण सगळेच करतो). असे असता असे मुद्दे पुन्हा आणण्यात फारसा हशील नाही असे वाटते. ::तरीही तुम्हाला काही उरलेल्या शंका असतील तर त्या (कोऱ्या केलेल्या) चर्चापानावर पु्हा लिहाव्यात ही विनंती. ::@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]], ::सहसा अशा चर्चांकडे दुर्लक्ष न करता त्यांना तार्किक विराम देउन मगच या काढाव्यात ही विनंती. :::मराठी विकिपीडियावरील आपण अवलंबिलेल्या ''शक्य तितके शक्य तितक्यांना सामावून घेतले जावे'' या नीतीला अनुसरुन लिहावे ही सगळ्यांनाच विनंती ::धन्यवाद. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:०८, १ एप्रिल २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], :::: आपल्या प्रतिसादाबद्दल आणि मार्गदर्शनाबद्दल धन्यवाद. मी ५ एप्रिल २०२४ रोजी माझ्या चर्चा पानावरील जुन्या मजकुराची साफ-सफाई केली होती[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:AShiv1212&diff=prev&oldid=2406543], कारण तो दोन वर्षांपूर्वीचा होता आणि माझ्या सध्याच्या संपादनांशी त्याचा काहीही संबंध नव्हता. सध्या मी "बौद्ध धर्म" पानावर काम करत आहे, आणि या पानावरील बदलांबाबत संदेश हिवाळे यांच्याशी चर्चा सुरू असताना हा जुना वाद पुनर्स्थापित करणे मला अनुचित वाटते. :::: संदेश हिवाळे यांनी सांगितले की मी प्रचालकांच्या (Tiven2240, संतोष गोरे आणि अभय नातू) सूचना, प्रश्न आणि ताकीदी "हेतुपुरस्सर" काढल्या, पण मला याबाबत काही गैरसमज झाल्याचे वाटते. माझा हेतू साफ-सफाई करणे हा होता, आणि मी अशा सूचनांचे महत्त्व समजून घेतले आहे. पण संदेश हिवाळे यांनी "हेतुपुरस्सर" हा दावा केला आहे, ज्याचा कोणताही पुरावा त्यांनी दिलेला नाही. [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा|सद्भावना गृहीत धरा]] या धोरणानुसार, संपादकाच्या कृतीमागील हेतूबद्दल नकारात्मक गृहीतक काढणे टाळावे. त्यांनी हा दावा सिद्ध करावा, अशी मी विनंती करतो. :::: तसेच, अभय नातू यांनी स्पष्टपणे सांगितले आहे की जुन्या चर्चा पुन्हा आणण्यात "फारसा हशील नाही" आणि त्या संचयित करून ठेवाव्यात. पण संदेश हिवाळे यांनी हा मजकूर पुनर्स्थापित करून या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष केले आहे. [[विकिपीडिया:चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे|चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे]] नुसार, चर्चा पानावर सध्याच्या आणि संबंधित विषयांवरच लक्ष केंद्रित करणे अपेक्षित आहे. कृपया संदेश हिवाळे यांनी हा दोन वर्षांपूर्वीचा वाद सध्याच्या "बौद्ध धर्म" पानाच्या संपादनांशी कसा संबंधित आहे हे स्पष्ट करावे, अशी मी विनंती करतो. :::: अभय नातू यांनी सांगितल्याप्रमाणे, मी पुढील वेळी अशा चर्चांना तार्किक विराम देऊनच काढण्याची काळजी घेईन. सध्या मी "बौद्ध धर्म" पानावर मराठी विकिपीडियाच्या ''शक्य तितके शक्य तितक्यांना सामावून घेतले जावे'' या नीतीला अनुसरूनच काम करत आहे. जर माझ्या संपादनांबाबत काही शंका किंवा सूचना असतील, तर त्या स्वागतार्ह आहेत. :::: याबाबत समुदायाचे मत जाणून घ्यायला मला आवडेल. :::: धन्यवाद, :::[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ००:१६, १ एप्रिल २०२५ (IST) :::{{साद|अभय नातू}} ठीक, तुमचा निर्णय मान्य आहे. सदर सदस्याची त्यांच्या सदस्यपानावर [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:AShiv1212&oldid=2551650 ही] अलीकडील दिवसांतील माहिती पाहा. हे पाहिल्यानंतर मुद्दामहून गोष्टी घडत असल्याचे मला वाटते. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ००:३१, १ एप्रिल २०२५ (IST) :::::@[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], :::::आपल्या प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद. संदेश हिवाळे यांनी माझ्या सदस्यपानाचा दुवा देत "मुद्दामहून गोष्टी घडत असल्याचा" दावा केला आहे, पण त्यांच्या दाव्यांमध्ये अनेक चुका आणि अस्पष्टता आहेत, ज्याबाबत मी खालील मुद्दे मांडत आहे: :::::१. UCOC नोंदी संग्रहित करण्याचा माझा हेतू आणि अधिकार: मी माझ्या सदस्यपानावर UCOC उल्लंघनाच्या नोंदी स्वतःच्या संदर्भासाठी आणि भविष्यातील चर्चेसाठी संग्रहित करून ठेवल्या आहेत, जेणेकरून अशा प्रकारच्या घटना घडल्यास माझी चूक नसताना माझी बाजू मांडता येईल.[[विकिपीडिया:सदस्यपान|सदस्यपान]] धोरणानुसार, माझ्या सदस्यपानावर मला मर्यादित स्वातंत्र्य आहे, आणि मी स्वतःच्या संदर्भासाठी अशा नोंदी ठेवू शकतो, जोपर्यंत त्या धोरणांचे उल्लंघन करत नाहीत. माझ्या या कृतीमुळे कोणत्याही सदस्यावर वैयक्तिक हल्ला झालेला नाही किंवा खोटी माहिती पसरवली गेली नाही. संदेश हिवाळे यांनी माझ्या हेतूबद्दल नकारात्मक गृहीतक काढले आहे, जे [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा|सद्भावना गृहीत धरा]] धोरणाचे उल्लंघन आहे. :::::२. "मुद्दामहून गोष्टी घडत असल्याचा" दावा बिनपुरावा: संदेश हिवाळे यांनी माझ्यावर "मुद्दामहून गोष्टी घडत असल्याचा" दावा केला आहे, पण त्यांनी कोणत्या गोष्टी मुद्दामहून घडत आहेत आणि त्याचा पुरावा काय, याचा कोणताही तपशील दिलेला नाही.[[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा|सद्भावना गृहीत धरा]] धोरणानुसार, संपादकाच्या कृतीमागील हेतूबद्दल नकारात्मक गृहीतक काढणे टाळावे. संदेश हिवाळे यांनी हा दावा सिद्ध करावा, अशी मी विनंती करतो. :::::३. सदस्यपानाचा दुवा आणि सध्याच्या संपादनांचा संबंध नाही: संदेश हिवाळे यांनी माझ्या सदस्यपानाचा दुवा दिला आहे, पण तो सध्याच्या "बौद्ध धर्म" पानाच्या संपादनांशी कसा संबंधित आहे हे त्यांनी स्पष्ट केले नाही. अभय नातू यांनी सांगितले आहे की जुन्या चर्चा पुन्हा आणण्यात "फारसा हशील नाही," आणि संदेश हिवाळे यांनी या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष केले आहे, जे अनुचित आहे. :::::४. स्रोत हटवण्याचे कारण अस्पष्ट: संदेश हिवाळे यांनी "बौद्ध धर्म" पानावर सर्व स्रोत हटवले [[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE&diff=prev&oldid=2551610&#x5D]];, पण त्यांनी स्रोत का हटवले याचे कोणतेही कारण दिलेले नाही. [[विकिपीडिया:स्रोतांचा संदर्भ|स्रोतांचा संदर्भ]] धोरणानुसार, स्रोत हटवताना ठोस कारण देणे आणि ते चर्चा पानावर मांडणे आवश्यक आहे. संदेश हिवाळे यांनी हे केले नाही, आणि त्यामुळे त्यांची कृती अनुचित ठरते. :::::५. चर्चा न करता स्रोत हटवणे: संदेश हिवाळे यांनी "बौद्ध धर्म" पानावर स्रोत हटवताना कोणतीही चर्चा केली नाही [[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE&diff=prev&oldid=2551610&#x5D]];.[[विकिपीडिया:सहमती|सहमती]] धोरणानुसार, असे मोठे बदल करण्यापूर्वी संबंधित पानाच्या चर्चा पानावर (चर्चा:बौद्ध धर्म) चर्चा करणे आवश्यक आहे. संदेश हिवाळे यांनी अशी कोणतीही चर्चा न करता स्रोत हटवले, जे अनुचित आहे. :::::६. संपादनाचा सारांश न देणे: संदेश हिवाळे यांनी "बौद्ध धर्म" पानावर स्रोत हटवताना कोणताही संपादन सारांश दिलेला नाही [[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE&diff=prev&oldid=2551610&#x5D]];.[[विकिपीडिया:संपादन सारांश|संपादन सारांश]] धोरणानुसार, संपादकाने आपल्या बदलांचे कारण संपादन सारांशात स्पष्ट करणे अपेक्षित आहे. :::::याबाबत समुदायाचे मत जाणून घ्यायला मला आवडेल. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०१:०८, १ एप्रिल २०२५ (IST) == Report concerning 2401:4900:3E20:2350:395A:F91:8F8E:2910 == {{User|2401:4900:3E20:2350:395A:F91:8F8E:2910}} Spam <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[सदस्य:Trinitrotolueno|Trinitrotolueno]] ([[सदस्य चर्चा:Trinitrotolueno|चर्चा]]) ०९:३९, २५ एप्रिल २०२५ (IST) :{{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ००:४५, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == Report concerning Sairajgandhe == {{User|Sairajgandhe}} Spam <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[सदस्य:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[सदस्य चर्चा:Tanbiruzzaman|चर्चा]]) ०२:१५, १९ मार्च २०२६ (IST) == Report concerning ~2026-40179-86 == {{User|~2026-40179-86}} Vandalism <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[सदस्य:A09|A09]] ([[सदस्य चर्चा:A09|चर्चा]]) १९:२५, १७ जुलै २०२६ (IST) == २०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ लोगो अपलोड करण्याबाबत विनंती == नमस्कार, "२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २" या लेखाच्या माहितीचौकटीत स्पर्धेचा अधिकृत लोगो वापरण्यासाठी संबंधित लोगो मराठी विकिपीडियावर स्थानिकरीत्या अपलोड करून देण्याची विनंती आहे. इंग्रजी विकिपीडियावर ही फाइल non-free/fair-use लोगो म्हणून उपलब्ध आहे: '''फाइल नाव:''' "2023–2027 ICC Cricket World Cup League 2 logo.png" '''वापरायचा लेख:''' [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''कॉपीराइट धारक:''' आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC) '''वापराचा उद्देश:''' संबंधित स्पर्धेची दृश्य ओळख स्पष्ट करण्यासाठी लेखाच्या माहितीचौकटीत अधिकृत लोगो कमी आकारात प्रदर्शित करणे. '''Fair-use कारण:''' * हा लोगो संबंधित स्पर्धेची अधिकृत दृश्य ओळख दर्शवतो. * त्याचा वापर केवळ संबंधित स्पर्धेच्या लेखात माहितीपर आणि ओळखीसाठी केला जाईल. * मूळ लोगोची जागा घेणारा मुक्त परवान्याचा समतुल्य अधिकृत लोगो उपलब्ध नाही. * प्रतिमा कमी आकारात वापरली जाईल. * या वापरामुळे कॉपीराइट धारकाच्या मूळ व्यावसायिक वापरावर परिणाम होणार नाही. * फाइल केवळ आवश्यक लेखात वापरली जाईल. अपलोड झाल्यानंतर माहितीचौकटीत खालीलप्रमाणे वापर करता येईल: "| image = 2023–2027 ICC Cricket World Cup League 2 logo.png" "| image_size = 250px" कृपया शक्य असल्यास ही फाइल योग्य non-free/fair-use परवान्यासह स्थानिकरीत्या अपलोड करून द्यावी. :या चित्राच्या वापराबद्दल [https://en.wikipedia.org/wiki/File_talk:2023%E2%80%932027_ICC_Cricket_World_Cup_League_2_logo.png#Use_on_other_wikimedia_projects? येथे] प्रश्न विचारला आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४०, ३० ऑगस्ट २०२६ (IST) == Report concerning ~2026-47535-49 == {{User|~2026-47535-49}} Spam / spambot <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small> --[[सदस्य:NDG|NDG]] ([[सदस्य चर्चा:NDG|चर्चा]]) १५:५४, १ सप्टेंबर २०२६ (IST) :{{done}} :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:४८, १ सप्टेंबर २०२६ (IST) jxo2xawsxhe1nhhjphsvq7410nyt26s 0 56466 2707492 2706327 2026-09-02T07:02:56Z ~2026-46972-17 186794 /* नक्षत्र */ 2707492 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{संदर्भहीन लेख}} [[चित्र:Hindu calendar 1871-72.jpg|अल्ट=जुन्या राजस्थानी पंचांगातील एक पान|इवलेसे|जुन्या राजस्थानी पंचांगातील एक पान]] हिंदू '''पंचांग''' ([[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]]: {{Lang|sa|पञ्चाङ्गम्, पञ्‌चाङ्‌गम्}}) हे फार जुन्या काळापासून भारतात प्रचलित असलेल्या हिंदू पद्धतीच्या दैनंदिन कालगणनेचे कोष्टक आहे. भारतांतील राज्याराज्यांत वेगवेगळी हिंदू पंचांगे चालत असली तरी त्यांत काही समान गोष्टी आहेत. या सर्व पंचांगांत दैनंदिन कालगणनेची पाच अंगे आहेत. ती म्हणजे [[तिथी]], [[वार]], [[नक्षत्र]], [[योग]] व [[करण]]. या पाच अंगांची माहिती यात असते म्हणून या कोष्टकाला '''पंचांग''' म्हणतात. पंचांगात वर दिलेल्या पाच बाबींशिवाय आणखीही बरीच माहिती असते. यात सर्व ग्रहांचे योग वर्तवलेले असतात. पंचांगात नित्योपयोगी व उपयुक्त धार्मिक, खगोलशास्त्रीय माहिती व ज्योतिष्यांना लागणारी माहिती दिलेली असते. विवाह-मुंज मुहूर्त, वधूवरांचे गुणमेलन कोष्टक, [[अवकहडा चक्र]], व्रते, धार्मिक सण, उत्सव, जयंत्या, पुण्यतिथ्या, यात्रा, रोजची ग्रहस्थिती, ग्रहणांची माहिती, धार्मिक कृत्यांविषयीचे निर्णय आदी गोष्टी पंचांगांत सापडतात. पंचांगात हिंदूंव्यतिरिक्त अन्य भारतीयांच्या दैनंदिन कालगणनेची थोडक्यात दिलेली माहितीदेखील असते. [[भारतीय राष्ट्रीय दिनदर्शिका|भारतीय राष्ट्रीय पंचांग]] हे हिंदूंच्या पंचांगांपेक्षा काही बाबतीत वेगळे असते. पहिले मराठी छापील पंचांग १६ मार्च १८४१ रोजी गणपत कृष्णाजी पाटील यांनी शिळाप्रेसवर छापून प्रसिद्ध केले. तसेच पंचांगात अनेक धार्मिक व सामाजिक रुढी/विधी/परंपरा आदींविषयी विवेचन असते. त्यापैकी काही गोष्टी खालीलप्रमाणे -<br /> * [[अवकहडा चक्र]] * अशौच निर्णय * कोकणस्थ, कऱ्हाडे आणि क्वचित्‌ देशस्थ ब्राह्मणांची आडनावे आणि गोत्रे, वंशावळी * गणिताची आकडेमोड वाचवणारी कोष्टके * [[गर्भाधान|गर्भाधान संस्कार]] * [[गुणमेलन]] * गृहप्रवेश * ग्रह उपासना * ग्रहदशा * ग्रहपीडा * रोज पहाटे साडेपाच वाजताची ग्रहस्थिती * ग्रहांच्या अंतर्दशा * [[चंद्र]] व [[सूर्य]] यांचे उदयास्त, नक्षत्रभ्रमण आणि त्यांची ग्रहणे * जत्रा * ज्योतिर्गणितासाठी आवश्यक असलेली ग्रहगती * दाने व [[जप]] * धर्मशास्त्रीय शंका समाधान * [[नवग्रह स्तोत्र]] * नवमांश * नांगरणी-पेरणीपासून ते [[धान्य]] भरण्यापर्यंत * [[नामकरण|बारसे]] * पायाभरणी * मासिक [[भविष्य]] * भूमिपूजन * [[मकरसंक्रांत]] * [[मुंज/उपनयनसंस्कार]] * [[मुहूर्त]] * यात्रा * राजकीय व सामाजिक भविष्ये * [[राशींचे घातचक्र]] * लग्नसाधन * [[वार]] * वास्तुशांती * [[व्रत वैकल्य|व्रत वैकल्ये]] * [[विवाह]] * ९६ कुळी मराठा समाजातील [[वंश]], [[गोत्र]], देवक * शाखा उपशाखा * [[सण]] * संतांची जयंती व पुण्यतिथी * [[हवामान]] व पर्जन्यविचार, इत्यादी. ==तिथी== [[चंद्र]] व [[सूर्य]] यांच्यामध्ये बारा अंशांचे कोनात्मक अंतर पडण्यासाठी जो अवधी लागतो त्याला [[तिथी]] म्हणतात. [[तिथी]]चा संबंध हा धार्मिक कृत्याशी लावला गेला आहे. ===तिथीचा क्षय व वृद्धी=== पंचांगात एखादी [[तिथी]] पाठोपाठच्या दोन सूर्योदयांच्या वेळी आलेली असते तर एखाद्या [[तिथी]] कोणत्याच सूर्योदयाच्या वेळी नसते. याचे कारण [[चंद्र]] व [[पृथ्वी]] यांची परस्परावलंबी सापेक्ष गती. ही कधी थोडी कमी तर कधी थोडी जास्त असते. सूर्योदयाच्या वेळी जी [[तिथी]] असते ती त्या दिवसाची [[तिथी]]म्हणून पंचांगात दिलेली असते. एखादी [[तिथी]] सूर्योदयानंतर चालू होते व दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापूर्वी संपते. त्यामुळे त्या [[तिथी]]चा [[क्षय]] झाला असे समजतात. [[तिथी]]चा क्षय म्हणजे ती [[तिथI]] आलीच नाही असा होत नाही. प्रत्येक [[तिथी]] १९ ते २६ तासांकरता येतेच. (तिथिलोपाचे उदाहरण : रविवारी ६:३२ला सूर्योदय. तेव्हा नवमी आहे, म्हणून त्या पूर्ण दिवसाची नवमीशी सांगड. मग ६:५०ला दशमी सुरू होते, आणि ती सोमवारी पहाटे ५:१०ला संपून एकादशी सुरू होते. सोमवारी ६:३४ला सूर्योदय होतो, तेव्हा एकादशी. अशा प्रकारे दशमीचा क्षय वा लोप होतो.) तर कधीकधी, एका सूर्योदयाला चालू असलेली [[तिथी]] दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयानंतरच संपते, त्यामुळे ती [[तिथी]] पंचांगात लागोपाठ दोन दिवशी दाखवावी लागल्याने तिची वृद्धी झाली असे म्हणले जाते. वृद्धीचे उदाहरण : रविवारी पहाटे ५:४२ अष्टमीची सुरुवात, आणि ६:०८चा सूर्योदय. सोमवारी ६:०९चा सूर्योदय, तेव्हा अष्टमी, म्हणून त्या पूर्ण दिवसाची सागड परत अष्टमीशीच. सोमवारी सूर्योदयानंतर ७:१५ला अष्टमी समाप्त. म्हणजे अष्टमी लागोपाठ दोन दिवस आली, म्हणजे तिची वृद्धी झाली. चन्द्राच्या पृथ्वीपासून कमी-अधिक अन्तरानुसार केपलरच्या सूत्रानुसार (Kepler's Law) तिथीचा काल १९ ते २६ तास असल्यामुळे या घटना घडतात. एका रोमन तारखेला तीन तिथ्या येऊ शकतात, अनेकदा येतात. आणि एका [[तिथी]]ला तीन तारखा शक्य असतात, आणि अनेकदा हा प्रकारही होतो. ==तिथींचे प्रकार== ज्योति़शास्त्रानुसार तिथींचे सहा प्रकार आहेत. * नंदा तिथी : प्रतिपदा, षष्ठी आणि एकादशी * भद्रा तिथी : द्वितीया, सप्तमी आणि द्वादशी. * जया तिथी : तृतीया, अष्टमी आणि त्रयोदशी * रिक्ता तिथी : चतुर्थी, नवमी आणि चतुर्दशी * पूर्णा तिथी : पंचमी, दशमी, पौर्णिमा आणि अमावास्या * शून्या तिथी (एकूण १९): चैत्र कृष्ण अष्टमी, वैशाख कृष्ण नवमी, ज्येष्ठ कृष्ण चतुर्दशी, ज्येष्ठ शुक्ल त्रयोदशी, आषाढ कृष्ण षष्ठी, श्रावण कृष्ण द्वितीया व तृतीया, भाद्रपद कृष्ण प्रतिपदा व द्वितीया, आश्विन कृष्ण दशमी व एकादशी, कार्तिक कृष्ण पंचमी व शुक्ल चतुर्दशी, मार्गशीर्ष कृष्ण सप्तमी व अष्टमी, पौष कृष्ण चतुर्थी व पंचमी, माघ कृष्ण पंचमी व माघ शुक्ल तृतीया या तिथींना शून्या तिथी समजले जाते. ==वार== वार हा प्राचीन भारताने जगाला दिलेला विचार आहे. होरा या कालविभागापासून वाराची उत्पत्ती झाली. एका अहोरात्रीचे म्हणजे दिवसाचे २४ समान भाग केले असता त्यातील एक भाग म्हणजे होरा. हल्लीच्या [[तास]] या अर्थानेही हा भाग घेतला जातो. प्रत्येक होऱ्याला कुठलातरी [[ग्रह]] अधिपती असतो. त्याचे नांव वाराला दिले आहे. सूर्यसिद्धान्त या ग्रंथात भूगोलाध्याय या विभागात पुढील वर्णन आहे. मन्दात् अधः: क्रमेण स्युश्चतुर्था दिवसाधिपा:। होरेशा: सूर्यतनयादधोधः क्रमशस्तथा॥ तसेच '''"उदयात्‌ उदयेत्‌ वारः"''' एका सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंतचा कालावधी तो वार असा या सूत्राचा अर्थ आहे.<br />धार्मिक सोयींसाठी हिंदू पंचांगात सूर्योदयापासून दिवसाचा व वाराचा प्रारंभ होतो असे समजले जाते. मुसलमानी हिजरी पद्धतीनुसार सूर्यास्ताला नवीन वार सुरू होतो तर, इंग्रजी गेगोरियन आंतरराष्ट्रीय कालगणनेनुसार मध्यरात्री बारा वाजता नवीन वाराची सुरुवात होते. असे असले तरी, तिन्ही पद्धतींनुसार सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत एकच एक समान वार असतो. '''"आमंदात्‌ शीघ्रपर्यंतम् होरेशा:"''' असे वारांचे सूत्र आहे. म्हणजे मंद ग्रहापासून शीघ्र ग्रहापर्यंत होऱ्यानुसार.<br />मंदग्रह ते शीघ्र ग्रह असे आहेत -- [[शनी (ज्योतिष)]], [[गुरू (ज्योतिष)]], [[मंगळ (ज्योतिष)]] , [[रवी (ज्योतिष)]], [[शुक्र (ज्योतिष)]], [[बुध (ज्योतिष)]], [[चंद्र (ज्योतिष)]]. प्रत्येक ग्रहाचा एक होरा असतो.<br />शनिवारी पहिला होरा अथवा तास हा शनीचा, पुढील तास गुरूचा, तिसरा मंगळाचा, चौथा रवीचा, पाचवा शुक्राचा, सहावा बुधाचा, सातवा चंद्राचा. याप्रमाणे तीन वेळा झाल्यावर २१ होरे होतात. त्यानंतर २२वा पुन्हा शनीचा, २३वा गुरूचा, २४वा मंगळाचा येतो, असे २४ तास पूर्ण होतात. त्यानंतर दुसरा दिवस रवीच्या होऱ्याने सुरू होतो, त्यामुळे शनिवारनंतर रविवार येतो. पुन्हा २४ होरे मोजले की तिसऱ्या दिवसाचा पहिला होरा चंद्राचा म्हणजे सोमाचा. म्हणून रविवारनंतरचा वार सोमवार. ===वारांची अन्य नावे=== * रविवार - भानुवासर, आदित्यवासर, आदित्यवार; बोली भाषेत आइतवार. उर्दू-हिंदीत इतवार. Sunday. * सोमवार - इंदुवार (पीर). Monday. * मंगळवार - भौमवार (मंगल). Tuesday. * बुधवार - सौम्यवार (बुध). Wednesday. * गुरुवार - बृहस्पतिवार (जुमेरात). Thursday. * शुक्रवार - भृगुवासर (जुम्मा). Friday. * शनिवार - मंदवार (शनीचर, हफ्ता). Saturday ==संवत्सर== वर्षाच्या कालगणनेसाठी संवत्सर ही संकल्पना आहे. एक विशिष्ट अनुक्रमांक असलेले संवत्सर वर्षाने संपते आणि पुढचा क्रमांक येतो. इसवी सन, शक संवत्सर आणि विक्रम संवत ह्या भारतभर वापरात असलेल्या संवत्सर मालिका आहेत. संवत्सरांची प्रदीर्घ यादी [[संवत्सर]] या पानावर आहे. ==पंचांगातील पौराणिक कालगणना== ६० संवत्सरे (मानवी वर्षे) = १ संवत्सर चक्र <br/> ३६० संवत्सरे = १ दिव्य वर्ष<br/> १२०० दिव्य वर्षे = १ कलियुग<br/> २४०० दिव्य वर्षे = १ द्वापारयुग<br/> ३६०० दिव्य वर्षे = १ त्रेतायुग<br/> ४८०० दिव्य वर्षे = १ सत्ययुग<br/> ४ युगे = १ महायुग<br/> ७१ महायुगे = १ मनु<br/> १४ मनु = १ कल्प (ब्रह्मदेवाचा एक दिवस)<br/> ३६,००० कल्प = ब्रह्मदेवाचे पूर्ण आयुष्य<br/> १००० ब्रह्मदेवाची आयुष्ये = वि़ष्णूंची एक घटका<br/> १००० विष्णूच्या घटिका = १ शिवनिमिष<br/> १००० शिवनिमिष = १ महामाया निमिष ==महिने== महिन्यातल्या पौर्णिमेला ज्या नक्षत्रात चंद्र बहुतेकवेळा असतो, त्या नक्षत्राचे नाव त्या हिंदू महिन्याला देतात. उदा० चैत्र पौर्णिमेला चंद्र चित्रा नक्षत्रात (किंवा जवळपासच्या नक्षत्रात) असतो.   * चैत्र : हा शुद्ध प्रतिपदेला, गुढी पाडव्याच्या दिवशी सुरू होतो.  पौर्णिमान्त पंचांगात हा १५ दिवस आधीच सुरू होतो. मात्र नव्या शकसंवत्सराचा पहिला दिवस पाडवाच असतो. <br/> जर चैत्राचा महिना अधिकमास असेल तर वर्षारंभ पाडव्याच्याही एक महिना आधी होतो. <br/> चैत्र महिन्याच्या शेवटी शेवटी सूर्य मीन राशीतून मेष राशीत प्रवेश करतो. चैत्राला चैत्रिक आणि मधू असे आणखी दोन संस्कृत शब्द आहेत. हिंदीत चैतही म्हणतात. चैत्र पौर्णिमेला चैती (हिंदी) किंवा चैत्री (संस्कृत) ही नावे आहेत. * वैशाख : या महिन्याला संस्कृतमध्ये माधव आणि राध असे दोन अधिकचे शब्द आहेत. वैशाख पौर्णिमेला वैशाखी म्हणतात. * ज्येष्ठ (गुजराथीत जेठ) : संस्कृतमध्ये ज्येष्ठ आणि शुक्र. * आषाढ (गुजरातीत अ़षाढ, मराठी बोलीभाषेत आखाड) (संस्कृतमध्ये शुचि हा अधिकचा शब्द.) (शुक्ल एकादशीला आषाढी) * श्रावण (हिंदीत सावन) : संस्कृतमध्ये नभस् सुद्धा. (पौर्णिमेला श्रावणी) * भाद्रपद (गुजरातीत भादवो-भादरवा) (संस्कृतमधील आणखीचे शब्द - प्रौष्ठपद, नभस्य) * आश्विन (गुजरातीत आसो, संस्कृतमध्ये आश्वयुज्, इष; हिंदीत कुआर, क्वॉंर) (पौर्णिमेला आश्विनी) * कार्तिक (गुजराती कारतक) (संस्कृतमध्ये ऊर्ज, बाहुल हे जास्तीचे शब्द) (पौर्णिमेला आणि शुक्ल एकादशीला कार्तिकी) * मार्गशीर्ष (हिंदीत अगहन; गुजरातीत मागशर) (संस्कृतमध्ये सहस् आणि आग्रहायण) * पौष (बोलीभाषेत पुसाचा महिना) (गुजरातीत पोष) (संस्कृतमध्ये तैष आणि सहस्य) * माघ (गुजरातीत महा) (संस्कृतमध्ये तपस्) (पौर्णिमेला माघी) * फाल्गुन (हिंदी बोलीभाषेत फागन; गुजरातीत फागण) (फाल्गुनाला संस्कृतमध्ये तपस्य हाही शब्द आहे) ( आधार - अमरकोश : (१.४.२८१) मार्गशीर्षे सहा मार्ग आग्रहायणिकश्च सः <br/> (१.४.२८२) पौषे तैषसहस्यौ द्वौ तपा माघेऽथ फाल्गुने <br/> (१.४.२८३) स्यात्तपस्यः फाल्गुनिकः स्याच्चैत्रे चैत्रिको मधुः<br/> (१.४.२८४) वैशाखे माधवो राधो ज्येष्ठे शुक्रः शुचिस्त्वयम् <br/> (१.४.२८५) आषाढे श्रावणे तु स्यान्नभाः श्रावणिकश्च सः<br/> (१.४.२८६) स्युर्नभस्यप्रौष्ठपदभाद्रभाद्रपदाः समाः<br/> (१.४.२८७) स्यादाश्विन इषोऽप्याश्वयुजोऽपि स्यात्तु कार्तिके/कार्त्तिके <br/> (१.४.२८८) बाहुलोर्जौ कार्तिकिको.........<br/>   पौर्णिमान्त पंचांगांत सर्वच महिने हे अमावास्यान्त पंचांगांतल्यापेक्षा १५ दिवस आधी सुरू होतात. हिंदू पंचांगात एखाद्या वर्षी एखादा जास्तीचा महिना येतो, त्यावेळी त्याला अधिक महिना म्हणतात. त्याच्या नंतरच्या निज महिन्याचे नाव अधिक महिन्याला असते. पौर्णिमान्त असो की अमावास्यान्त, दोन्ही पंचांगांतले अधिक महिने व त्यांचे शुक्ल-वद्य पक्ष एकाच दिवशी सुरू होतात आणि एकाच वेळी संपतात. ==मुसलमानी महिने (मराठी नावे)== मुसलमानी महिना शुक्लपक्षातील चंद्रदर्शनानंतर सुरू होतो. चंद्रदर्शन प्रतिपदेला झाले तर द्वितीयेपासून, आणि नाहीतर (द्वितीयेच्या चंद्रदर्शनानंतर-हे नक्की होते!) तृतीयेपासून सुरू होतो. त्यामुळे प्रत्येक महिन्यात २९ किंवा ३० दिवस असतात. नव्या तिथीची सुरुवात सूर्यास्तानंतर होते. # मोहरम # सफर # रबिलावर # रबिलाखर # जमादिलावर # जमादिलाखर # रज्जब # साबान # रमजान # सव्वाल # जिल्काद # जिल्हेज ==मुसलमानी फसली महिने== # आजूर (३० दिवस) # दय २९ दिवस) # बहमन (३० दिवस) # इस्पिंदाद (३० दिवस) # फरवर्दीन (३१ दिवस) # आर्दिबेहस्त (३१ दिवस) # खुर्दाद (३१ दिवस) # तीर (३१ दिवस) # अमरदाद (३१ दिवस) # शेहरेवार (३१ दिवस) # मेहेर (३० दिवस) # आबान (३० दिवस) ==पारशी महिने== # फरवर्दीन # आर्दिबेहस्त # खुरदाद # तीर # अमरदाद # शेहरेवार # मेहेर # आबान # आदर # दय # बेहमन # अस्पंदार्मद   ==नक्षत्र== नक्षत्रे (Constellations)आणि राशी (Zodiac sign) म्हणजे अवकाशातील विशिष्ट पट्ट्यातील ठळक तारका समूह. [[सूर्य (ज्योतिष)|सूर्य]], [[चंद्र (ज्योतिष)|चंद्र]] आणि ग्रह आकाशातून ज्या पट्ट्यातून फिरत फिरत पूर्वेकडून पश्चिमेकडे जातात त्या पूर्ण पट्ट्याचे ३६० अंश कल्पून त्या मार्गाचे ३०-३० अंशाचे बारा भाग पाडले आहेत. त्या एका भागाला रास किंवा [[राशी]] म्हणतात. तसे २७ भाग पाडले तर प्रत्येक भागात एक अशी २७ [[नक्षत्र|नक्षत्रे]] होतात. म्हणजे एक भाग हा १३ अंश २० कलांचा होतो. ही नक्षत्रे म्हणजे अवकाशातील विशिष्ट तारका अथवा तारकासमूह. त्यातील एका ठळक ताऱ्याला त्या नक्षत्राचा योगतारा म्हणतात. प्रत्येक नक्षत्राचे चार पाद (चरण) असतात. त्यामुळे सव्वा दोन नक्षत्रांची म्हणजे नऊ चरणांची एक रास होते. नक्षत्रातल्या ताऱ्यांनी व्यापलेली आकाशातली जागा आणि ३० अंश आकाशाने व्यापलेली जागा तंतोतंत समान नसते. त्यामुळे नक्षत्राचे काही तारे राशीच्या बाहेर राहिलेले असू शकतात किंवा नक्षत्राच्या ताऱ्यांनी व्यापूनही राशीची थोडीफार जागा रिकामी असू शकते. ==२७ नक्षत्रे आणि सूर्याचे विशिष्ट नक्षत्रात प्रवेश करण्याचे दिवस (अंदाजे)== १. अश्विनी - १४ एप्रिल २. भरणी - २७ एप्रिल ३. कृत्तिका - ११ मे ४. रोहिणी - २५ मे ५. मृग - ८ जून ६. आर्द्रा -२२ जून ६ पुनर्वसू - ६ जुलै ७. पुष्य - २० जुलै ८. आश्लेषा - ३ ऑगस्ट ९. मघा - १७ ऑगस्ट १०. पूर्वा(फाल्गुनी) - ३० ऑगस्ट ११. उत्तरा(फाल्गुनी) - १३ सप्टेंबर १३. हस्त - २७ सप्टेंबर १४. चित्रा - १० ऑक्टोबर १५. स्वाती - २४ ऑक्टोबर १६. विशाखा - ६ नोव्हेंबर १७. अनुराधा - १९ नोव्हेंबर १८. ज्येष्ठा - ३ डिसेंबर १९. मूळ - १६ डिसेबर २०. पूर्वाषाढा - २९ डिसेंबर २१. उत्तराषाढा - १४ जानेवारी २२. अभिजित - २१ जानेवारी २३. श्रवण - २४ जानेवारी २४. धनिष्ठा - ६ फेब्रुवारी २५. शततारका - १९ फेब्रुवारी २६. पूर्वाभाद्रपदा - ४ मार्च २७. उत्तराभाद्रपदा - १८ मार्च २८. रेवती - ३१ मार्च ==२७पैकी पावसाची ९ नक्षत्रे== मृग, आर्द्रा, पुनर्वसू, पुष्य, आश्लेषा, मघा, पूर्वा-फाल्गुनी, उत्तरा-फाल्गुनी आणि हस्त. या नऊ नक्षत्रांत सूर्य असताना भारतात नित्यनेमाने पाऊस पडण्याची अपेक्षा असते. एखादे नक्षत्र कोरडे गेल्यास दुष्काळ संभवतो. म्हणून '२७ वजा नऊ बरोबर शून्य' अशी धारणा आहे. ==रास, नक्षत्रे आणि त्यांचे चरण== एका राशीत सव्वा दोन नक्षत्रे-नऊ नक्षत्रचरणे- येतात. एका राशीत ३० अंश असतात. अश्या बारा राशी आहेत. एका नक्षत्रात चार चरणे असतात. मेष = अश्विनीचे ४ चरण, भरणीचे ४ आणि कृत्तिकाचा पहिला चरण. वृषभ = कृत्तिकाचे शेवटचे ३ चरण, रोहिणीचे ४ चरण आणि मृग नक्षत्राचे पहिले दोन चरण. मिथुन = मृग नक्षत्राचे मागले २ चरण, आर्द्राचे ४ चरण आणि पुनर्वसूचे पहिले ३ चरण. कर्क = पुनर्वसूचा चौथा चरण, पुष्यचे ४ चरण आणि आश्लेषाचे ४ चरण. सिंह = मघाचे ४ चरण, पूर्वाफाल्गुनीचे ४ चरण आणि उत्तराफाल्गुनीचा पहिला चरण. कन्या = उत्तराफाल्गुनीचे उरलेले ३ चरण, हस्त नक्षत्राचे ४ चरण आणि चित्राचे पहिले २ चरण. तुला = चित्राचे बाकीचे २ चरण, स्वातीचे ४ चरण आणि विशाखा नक्षत्राचे पहिले तीन चरण. वृश्चिक = विशाखाचा चौथा पाद, अनुराधाचे ४ आणि ज्येष्ठा नक्षत्राचे चारही ४ चरण. धनु = मूळ नक्षत्राचे ४ चरण, पूर्वाषाढाचे ४ आणि उत्तराषाढाचा पहिला चरण. मकर = उत्तराषाढाचा दुसरा, तिसरा आणि चौथा पाद, श्रवण नक्षत्राचे ४ आणि धनिष्ठाचे पहिले दोन पाद. कुंभ = धनिष्ठाचे मागचे २ चरण, शततारकाचे ४ चरण आणि पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्राचे पहिले तीन चरण. मीन = पूर्वाभाद्रपदाचा चौथा, उत्तराभाद्रपदाचे ४ आणि रेवती नक्षत्राचे ४ चरण. ==२८वे नक्षत्र== अभिजित नावाचे फक्त १९ घटी असलेले २८वे नक्षत्र, उत्तराषाढाच्या शेवटच्या १५ घटी आणि श्रवण नक्षत्राच्या सुरुवातीच्या ४ घटी मिळून बनते असे मानले गेले आहे. अभिजितचे चारही चरण मकर राशीत असल्याचे सांगितले जाते. एक घटी म्हणजे नक्षत्राचा साठावा भाग. ==अधिक माहिती== बृहत्संहितेत नक्षत्रांचे त्यांच्या गुणांवरून ध्रुव, तीक्ष्ण, चर, मृदु, लघु, उग्र व मृदुतीक्ष्ण असे ७ गट पाडले आहेत. यांशिवाय अधोमुख, ऊर्ध्वमुख, तिर्यङ्‌मुख, अंध, मंदाक्ष, मध्याक्ष व सुलोचन असेही नक्षत्रांचे प्रकार मानले आहेत. मृग, चित्रा आणि घनिष्ठा या नक्षत्रांना द्विपाद नक्षत्रे म्हणतात. भद्रा तिथीला यांपैकी एखादे नक्षत्र असेल तर द्विपुष्कर योग होतो. द्विपाद नक्षत्राचे दोन पाय एका राशीत आणि उरलेले दोन पाय पुढल्या राशीत असतात. कृत्तिका, पुनर्वसु, पूर्वा(फाल्गुनी), उत्तराषाढा आणि पूर्वा भाद्रपदा या नक्षत्रांचे तीन पाय एका राशीत आणि चौथा पाय वेगळ्या राशीत असतो म्हणून यांना त्रिपाद नक्षत्रे म्हणतात. ज्या दिवशी भद्रा तिथी, अधिक मंगळवार, शनिवार किंवा रविवार यांपैकी एक वार व एखादे त्रिपाद नक्षत्र असेल तर त्रिपुष्कर योग होतो. ==योग== [[चंद्र (ज्योतिष)|चंद्र]] व [[सूर्य (ज्योतिष)|सूर्य]] यांच्या संयुक्त गतीची बेरीज १३ अंश २० कला होण्यास जेवढा कालावधी लागेल त्याला योग म्हणतात. असे एकूण २७ योग आहेत. ===योगांची नावे=== `१. विष्कम्भ २. प्रीति ३. आयुष्मान ४. सौभाग्य<br/> ५. शोभन ६. अतिगंड ७. सुकर्मा ८. धृति<br/> ९. शूल १०. गंड ११. वृद्धि १२. ध्रुव<br/> १३. व्याघात १४. हर्षण १५. वज्र १६. सिद्धि<br/> १७.[[व्यतिपात]] १८. वरीयन १९. परीघ २०. शिव<br/> २१. सिद्ध २२. साध्य २३. शुभ २४. शुक्ल<br/> २५. ब्रह्म २६. एन्द्र २७. [[वैधृतिपात|वैधृति]] ==योग म्हणजे काय?== सूर्य रोज जवळपास ५९ कला एवढे अंतर चालून जातो, तर चंद्र रोज ७९० कला एवढे अंतर चालून जातो, दोघांच्या चालून गेलेल्या अंतराची एकूण बेरीज जर ८०० कला एवढी झाली की, एक योग पूर्ण होतो. असे सत्तावीस योग आहेत. पहिला योग विष्कंभ आहे. पंचांगात योगाची समाप्तीची वेळ दिलेली असते. नक्षत्र व योगाची सुद्धा वृद्धी व क्षय होतो. वैधृती व व्यतिपात हे दोन योग शुभकार्यास वाईट समजले जातात . या योगावर जन्म झाल्यास शांती करावी असे सांगितले जाते. ===अन्य योग=== जन्म कुंडलीमध्ये दोन किंवा अधिक ग्रहांची युती, दृष्टी किंवा भाव यांपैकी काही असेल तर ज्योतिषशास्त्रानुसार त्या कुंडलीत अशुभ योग आहे असे समजले जाते. अशा शुभ-अशुभ योगांची योगांची यादी : - अंगारक योग, [[अधम योग]], अधियोग, अनफा, अमलकीर्ती योग, [[अमृतयोग]], [[अमृतसिद्धियोग]], अरिष्ट योग, अल्पायु योग, [[उत्पातयोग]], उभयचरी, [[कपिलाषष्टी]] योग, काण योग, कालदंड योग, कुज योग, केमद्रुम योग, [[गजकेशरी योग]], [[गजच्छाया योग]], गदा योग, [[गुरुपुष्य योग]], ग्रहण योग, चंद्रमंगल, चंद्राधि योग, चांडाल योग, [[जाचकयोग]], त्याज्य योग, दारिद्ऱ्य योग, [[द्विपुष्कर योग|त्रिपुष्कर योग]], [[दग्धयोग]], [[द्विपुष्कर योग]], दुर्धरा, धनयोग, नाभस योग (हे पाराशर स्मृतीत सांगितल्याप्रमाणे मुळात ३२ आहेत, पण त्यांच्यातील मिश्रणामुळे यांची संख्या १,८००हून जास्त होते.) [[पंचक योग]], बुध-आदित्य योग, भद्रयोग, मालव्य योग, मूसल योग, [[मृत्युयोग]], [[यमघंटयोग]], रविपुष्य योग, रवियोग, रक्ष योग, राजयोग, रुचक योग, लग्नाधि योग, लुंबक योग, वज्र योग, वर्जित योग, वाशी, [[विषयोग]] (पुनर्फू योग), वेशी, वैधव्य योग, षड्यंत्र योग, [[सर्वार्थसिद्धियोग]], [[संवर्तयोग]], सस योग, सुनफा, हंस योग, [[हुताशन योग]], ज्ञानयोग. ==नाभस योग== महर्षी पाराशर यांनी जे ३२ नाभस योग सांगितले आहेत त्यांचे वर्गीकरण त्यांनीच चार उपवर्गात केले आहे. ते असे :- १. आकृति योग : अर्धचन्द्र, कमल, कूट, गदा, चक्र, छत्र, दंड, धनु, नौका, यव, यूप, वापी, विहग, वज्र, शकट, शक्ति, शर, शृंगाटक, समुद्र, हल (एकूण २०). २. आश्रय योग : नल, मुसल व रज्जू (एकूण ३). ३ दल योग : माला व सर्प (एकूण २). ४ संख्या योग : केदार, गोल, दाभ, पाश, युग, वीणा, शूल (एकूण ७). ===जन्मकुंडलीत योग=== असे सांगितले जाते की, व्यक्तीच्या कुंडलीत चंद्राच्या स्थानावरून तीन प्रकारचे शुभ योग बनतात, अनफा, सुनफा आणि दुर्धरा. शिवाय एक अशुभ योग बनतो, त्याचे नाव आहे केमद्रुम. हा योग असेल तर बरेचसे शुभ योग निष्फळ होतात. हा योग माणसाला मानसिक पीड़ा और दारिद्ऱ्य देतो, अशी मान्यता आहे. कुंडलीत चंद्राच्या आजूबाजूला कोणताही ग्रह नसेल आणि चंद्रस्थानावर कुठल्याही ग्रहाची दृष्टी नसेल तर केमद्रुम योग बनतो. या योगाव्यतिरिक्त जन्मकुंडलीतील ग्रहांच्या स्थानानुसार असंख्य योग बनतात. बरेच शुभ असतात, पण काही अशुभही असतात. ===अशुभ योग=== अरिष्ट योग, अरिष्ट मति भ्रम योग , केमद्रुम योग, दरिद्र योग, निर्भाग्य योग, विषप्रयोग योग, वंचन चोर भीति योग, देहकष्ट योग, कृसंग योग, परान्न योग, वगैरे. ==करण== करण हादेखील पंचांगातला एक कालावधी आहे. तिथीचा अर्धा भाग म्हणजे करण. अशी एकूण सात करणे आहेत. बव, बालव, कौलव, तैतिल, गर, वणिज, विष्टी. एखाद्या तिथीचा पूर्वार्ध म्हणजे एक करण व उत्तरार्ध म्हणजे पुढचे करण. ही करणे चर म्हणजे गतिशील असून, एका पाठोपाठ एक अशी येतात. शिवाय अजून ४ करणे आहेत. ती स्थिर आहेत. वद्य चतुर्दशीच्या उत्तरभागी येणारे शकुनी; अमावास्येच्या पूर्वभागी चतुष्पाद; उत्तरभागी नाग आणि प्रतिपदेच्या पूर्वभागी येते ते किंस्तुघ्न, अशी ही जास्तीची चार करणे आहेत. विष्टी हे या ११ करणांपैकी ७वे करण. याचेच नाव भद्रा. हे करण सदैव गतिशील असते. विष्टी करण असलेला [[भद्रा काल]] (नाव भद्रा असले तरी) अशुभ समजला जातो. पंचांगात याचा प्रारंभकाल आणि समाप्तिकाल देण्याचा परिपाठ आहे. त्यांना अनुक्रमे भद्रा प्रवृत्ती आणि भद्रा निवृत्ती असे म्हणतात. पंचांगात हा काल भ.प्र. आणि भ.नि. अशा संक्षिप्त रूपात दर्शवतात. ===कथा=== पुराणांनुसार भद्रा ही सूर्यदेवाची कन्या आणि शनीची बहीण आहे. शनीप्रमाणेच ही तापट आहे. भद्रेचा स्वभाव नियंत्रणात आणण्यासाठी ब्रह्मदेवाने तिला विष्टि करणात स्थान दिले आहे. ===ज्योतिषीय संकल्पना=== ज्योतिष शास्त्रानुसार वेगवेगळ्या राशींनुसार भद्रा ही स्वर्ग, नरक व पृथ्वी या तिन्ही लोकांत फिरते. जेव्हा चंद्र हा कर्क, सिंह, कुंभ किंवा मीन राशीत असतो आणि विष्टि करण असते, तेव्हा भद्रा ही पृथ्वीलोकात असते आणि या काळात शुभ कार्य करू नये, असे सांगितले जाते. ==पर्व== धार्मिक कृत्ये करायच्या दिवसाला पंचागात पर्व असे म्हणलेले असते. ही अनेक आहेत; अमावास्या, अर्धोदय पर्व, चंद्र/सूर्य ग्रहण, चातुर्मास, महोदय पर्व, महाशिवरात्री पर्व, संक्रांति, वगैरे. पर्व म्हणजे सण नव्हे. अर्धोदय/महोदय पर्व : जर पौष महिन्यातली अमावास्या (मौनी अमावास्या), रविवारी आली आणि त्या दिवशी व्यतिपात योग असून चंद्र श्रवण नक्षत्रात असेल तर त्या दिवसाला अर्धोदय पर्व म्हणतात. यात किंचित न्यून असेल तर महोदय पर्व मानतात. ==प्रकार== पंचांगाचे मुख्य दोन प्रकार [[सायन]] आणि [[निरयन]]. ==विविध पंचांगे== * अमेरिकन एफेमेरीज आणि नाॅटिकल अल्मानक (सन १९८१पासूनचे नवीन नाव - The Astronomical Almanac) * असली पंचांग * आनंदी वास्तू (आनंद पिंपळकर निर्मित) * श्री आर्यभट्ट पंचांगम् * इंडियन एफेमेरीज (इंडियन नॉटिकल अल्मानक- भारत सरकारचे पंचांग) * कालनिर्णय पंचांग * श्रीकृष्ण पंचांग (जयपूर/कोटा-राजस्थान) * कृष्णन पंचांग * कृष्णमूर्ती पंचांग * गजेंद्रविजय पंचांग * श्रीगणेश मार्तंड सौर पंचांग (हे पंचांग उत्तराखंडमधील कुमाऊं प्रदेशात लोकप्रिय आहे. या पंचांगाची सुरुवात कै. राम दत्त जोशी यांनी इ.स. १९०६ साली केली.) * गीता पंचांग जंत्री * चिंताहरी जंत्री (भाग्योदय पंचांग, वाराणसी)) * जन्मभूमी पंचांग - [[गुजरात]], [[मुंबई]] * जैन तेरापंथ पंचांग * टिळक पंचाग - [[पुणे]] * ढवळे (बृहत्) पंचांग - [[मुंबई]] * तीर्थंकर वर्धमान जैन पंचांग * दाते पंचांग - [[सोलापूर]] * दाते बृहत् पंचांग (सोलापूृर) * दाते निरयन एफेमेरिज (ए.डी. दाते), [[सोलापूर]] * दाते पंचवार्षिक आणि दशवार्षिक पंचांगे (२२ मार्च १९३९पासून) * देशपांडे पंचांग (सूर्यसिद्धान्तीय पंचांग, संपादक -पं. गौरव रवींद्र देशपांडे, पुणे) * धनलक्ष्मी पंचांग * The Nautical Almanac (Her Majesty Nautical Almanac Office, in United Kingdomद्वारा प्रकाशित) * निर्णयसागर पंचांग (मुंबई) * पंचांगदिवाकर (देवी दयालू स्थापित) * बंगाली पंचांग * भाग्योदय पंचांग (चिंताहरी जंत्री, वाराणसी) * मंगलम् पंचांग * महालक्ष्मी पंचांग (लाटकर पंचांग) * महेंद्र जैन पंचांग (बंद झाले) * मॉडर्न जैन पंचांग * मारवाडी पंचांग * श्री मार्तंड पंचांगम् * याज्ञिक प्रत्यक्ष पंचांग * राजंदेकर महाराष्ट्रीय पंचांग - नागपूर, [[विदर्भ]] * लाला रामनारायन पंचांग - मध्य प्रदेश -(इ.स.१९३३पासून) * रुईकर पंचांग - मुकुंद उद्धव रुईकर, [[कऱ्हाड|कराड]] * रुपेश ठाकुर प्रसाद पंचांग * लघु पंचांग * लाटकर पंचांग - [[कोल्हापूर]] * श्री विश्वविजय पंचांगम् (सोलन-हिमाचल प्रदेश) * वैदर्भ पंचांग * व्यास पंचांग * श्री व्रजभूमि पंचांगम् * श्रीधर शिवलाल मराठीतले मारवाडी पंचांग (श्रीधर शिवलाल, मुंबई-जोधपूर) * सनातन पंचांग * सीमंधर स्वामी जैन पंचांग * श्री सुभा़ष हिंदी पंचांग (इ.स. १९७१पासून) * दैनिक सूर्योदय-सूर्यास्त (ए.डी. दाते) * सोमण पंचांग * सोमण नॅनो पंचांग ==पंचांगवाद - सायन/निरयन== निरयन पक्षाचे म्हणणे असे की, क्रांतिवृत्तावरील एक विशिष्ट बिंदू (संपात बिंदू) स्थिर मानून ते राशीचक्राचे आरंभस्थान मानावे, व त्यानुसार पंचांगाचे गणित करावे. सायन पक्षाच्या मते हा संपात बिंदू स्थिर नसल्याने आरंभस्थान चल आहे. त्याचे चलन वर्षाला ५०.२ विकला आहे. निरयन पक्षात काही उपपक्ष आहेत - झीटा किंवा रैवत पक्ष, ग्रहलाघव, चित्रा, मद्रास इत्यादी. हा वाद १००हून अधिक वर्षे चालू आहे. [[लोकमान्य टिळक]] हे रैवत पक्षाचे. या पक्षाच्या शुद्ध पंचांग प्रवर्तक मंडळाचे संस्थापक व पहिले अध्यक्ष. हे पंचांग [[केरुनाना छत्रे]] व आबासाहेब पटवर्धन यांनी सन १८६५मध्ये सुरू केले. त्यांच्या गणिताने रेवती नक्षत्रातला झीटा पिशियम तारा हे आरंभस्थान मानले आहे. हे पंचांग 'टिळक पंचांग' म्हणून ओळखले जाते. ==आंतरजालावरील पंचांगे== * कुंडलीदर्पण * सावित्री ठाकुर प्रसाद यश पंचांग (कानपूर) * दाते पंचांग * दृक्‌पंचांग * पंचांग * मायपंचांग.com * लाईव्ह हिंदुस्तान डाॅट काॅम - शुभ पंचांग * वेब दुनिया पंचांग ==भारतीय राष्ट्रीय (सरकारी) पंचांगातील महिने== हे हिंदू पंचांगांतील महिन्यांपेक्षा वेगळ्या दिवशी सुरू होतात. भारतीय पंचांगातील मासिक दिवस आणि महिना सुरू होण्याचा दिवस :- * १) [[चैत्र]] ३०/३१ दिवस २२ मार्च; लीप वर्ष असताना २१ मार्च. ज्या इसवी सनाला ४ने भाग जातो, ते लीप वर्ष असते. * २) [[वैशाख]] ३१ दिवस * ३) [[ज्येष्ठ]] ३१ दिवस * ४) [[आषाढ]] ३१ दिवस * ५) [[श्रावण]] ३१ दिवस * ६) [[भाद्रपद]] ३१ दिवस * ७) [[आश्विन]] ३० दिवस * ८) [[कार्तिक]] ३० दिवस * ९) [[मार्गशीर्ष]] ३० दिवस * १०) [[पौष]] ३० दिवस * ११) [[माघ]] ३० दिवस * १२) [[फाल्गुन]] ३० दिवस राफेल’चे एफेमेरीज हे खऱ्या अर्थाचे [[सायन]] पंचांग असते. पाश्चात्य ज्योतिष हे सायनाधारित आहे. इंडियन एफेमेरीज हे संपूर्ण भारतीय पंचांग आहे. भारत सरकार ते दरवर्षी प्रसिद्ध करते. त्याचा उपयोग अन्य पंचांगकर्ते आपापली पंचांगे बनवताना करतात. अमेरिकन एफेमेरीज हेही एक प्रसिद्ध पंचांग आहे. कालनिर्णय हे [[निरयन]] पंचांग आहे. ==सूर्यसिद्धान्तावरून बनवली जात असलेली काही भारतीय पंचांगे== * सूर्यसिद्धान्तीय आदित्य पंचांग * ऋषिकेश पंचांग * गणेश आप्पा पंचांग * राजेश्वरशास्त्री यांचे धारवाड पंचांग * पारनेरकर महाराज पुरस्कृत पारनेर पंचांग * वंटी कुप्पल पंचांग, वगैरे. * काशी विश्वविद्यालय प्रकाशित पंडित मदनमोहन मालवीय पुरस्कृत विश्वपंचांग * दक्षिणेकडील शृंगेरी [[शंकराचार्य|शंकराचार्यांच्या]] शारदा पीठावरून प्रसिद्ध होणारे पंचांग * महाराष्ट्रातील एकमेव धर्मशास्त्रसंमत सूर्यसिद्धान्ताधारित देशपांडे पंचांग * उत्तरादि मठाचे सूर्यसिद्धान्त पंचांग * हालाडी पंचांग ==मराठी पंचांग छापायची सुरुवात== शके १९३८मध्ये (इ.स. २०१६) या वर्षी छापील पंचांगाचा शतकोत्तर अमृतमहोत्सव साजरा केला जात आहे. पूर्वी छपाईची कला उपलब्ध नसल्याने पंचांगे ही हस्तलिखित तयार करून त्यातील माहिती तोंडीच सर्वाना करून दिली जात असे. छापील साहित्याला तत्कालीन कर्मठ लोक -शाईत प्राण्यांची चरबी मिसळलेली असते- हे कारण देऊन हातही लावत नसत. अशा काळात धर्माशी संबधित साहित्य उत्तम व सुबकपणे छापले तर ते अशा धर्ममार्तंडाच्या हातात घेतले जाऊन हळूहळू गैरसमज निवळेल असा दूरगामी विचार गणपत कृष्णाजी या मराठी माणसाने केला. हे क्रांतिकारक तंत्रज्ञान रुढ करण्यासाठी पहिले मराठी छापील पंचांग १६ मार्च १८४१ रोजी गणपत कृष्णाजी पाटील यानी शिळाप्रेसवर छापून प्रसिद्ध केले. त्यासाठी त्यानी संपूर्ण पंचांग स्वतःच्या अक्षरात लिहिले होते. त्या पहिल्या छापील पंचांगाचे गणित रखमाजी देवजी मुले यांनी केले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= http://www.loksatta.com/mumbai-news/ganpat-krishnaji-made-marathi-first-panchang-1219839/ |title=मराठीतील पहिल्या छापील पंचांगाचे कर्ते दुर्लक्षितच |publisher= लोकसत्ता दैनिक |date=२७ मार्च, इ.स. २०१६}} </ref> छापील पंचांगाच्या शतकोत्तर अमृत महोत्सवानिमित्त २०१६ सालच्या या नूतन शकवर्षात 'पंचांग' या विषयावर दा.कृ. सोमण ह्यांनी पंच्याहत्तर व्याख्याने दिली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= http://www.loksatta.com/thane-news/gudi-padva-twice-in-new-year-1223570/ |title= शालिवाहन शक १९३८ या नववर्षांत दोनदा गुढी पाडवा |publisher= लोकसत्ता दैनिक |date=६ एप्रिल, इ.स. २०१६}} </ref> ==कालगणना== * ६० वर्षे (संवत्सरे) = १ संवत्सर चक्र * ३६० संवत्सरे म्हणजे अथवा मानवी वर्षे = १ दिव्य वर्ष * १२०० दिव्य वर्षे = १ [[कलि युग]] * २४०० दिव्यवर्षे = १ [[द्वापर युग]] * ३६०० दिव्य वर्षे = १ [[त्रेता युग]] * ४८०० दिव्य वर्षे = १ [[सत्य युग]] * ४ युगे = १ महायुग * ७१ महायुगे = १ मनु * १४ मनु = १ कल्प (ब्रह्मदेवाचा एक दिवस) * ३६००० कल्पे = ब्रह्मदेवाचे पूर्ण आयुष्य * १००० ब्रह्माची आयुष्ये = [[विष्णू]]ची एक घटका * विष्णूच्या १००० घटिका म्हणजे १ शिवनिमिष * १००० शिवनिमिषे = १ महामाया निमिष पहा : [[तिथी]] - पंचानां अंगानाम् समाहारः -पंचांग == हे सुद्धा पहा == [[भारतीय सौर कालगणना]] == बाह्य दुवे == {{विस्तार}} ==संदर्भ== [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:ज्योतिष]] fhywg61p9qpy7wlaliqvagqg41vntf1 0 59039 2707321 2707220 2026-09-01T15:04:53Z ~2026-47645-51 186963 /* नव्या मालिका */ 2707321 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | | |- | rowspan="2"| ऑक्टोबर २०२६ | मराठी मीडियम |- | तुझ्याकडे तुला मागणे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] ej6zv4an3s88fbziio2339zpxrgr7ih 2707323 2707321 2026-09-01T15:05:55Z ~2026-47645-51 186963 /* नव्या मालिका */ 2707323 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली | | |- | rowspan="2"| ऑक्टोबर २०२६ | मराठी मीडियम | | |- | तुझ्याकडे तुला मागणे | | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] ffq9ftwgs8vrsjuvwnjvpfpwjfijun4 2707325 2707323 2026-09-01T15:07:13Z ~2026-47645-51 186963 /* नव्या मालिका */ 2707325 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली |रात्री १०.३० वाजता | |- | rowspan="2"| ऑक्टोबर २०२६ | मराठी मीडियम |T BA | |- | तुझ्याकडे तुला मागणे |रात्री ८.०० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] d25635ydqv39n55uscb7jnhe7srt2sp 2707445 2707325 2026-09-02T01:35:47Z ~2026-47689-79 186979 /* नव्या मालिका */ 2707445 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== ===दैनंदिन मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १० ऑगस्ट २०२६ | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | संध्या. ६.३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |} ===कथाबाह्य कार्यक्रम=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २९ ऑगस्ट २०२६ | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | शनि-रवि रात्री ९ वाजता | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ===नव्या मालिका=== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २८ सप्टेंबर २०२६ | मी कात टाकली |रात्री १०.३०वाजता | |- | rowspan="2"| ऑक्टोबर २०२६ | मराठी मीडियम |T BA | |- | तुझ्याकडे तुला मागणे |रात्री ८.००वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # येड लागलं प्रेमाचं # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] cqpnn7jxtv5ujk1h4yyeud1dfrzs62x 0 64289 2707333 2706559 2026-09-01T15:36:37Z ~2026-41910-22 185743 /* विशेष भाग */ 2707333 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = होम मिनिस्टर | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = | दिग्दर्शक = महेंद्र कदम | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[आदेश बांदेकर]], [[जितेंद्र जोशी]], [[निलेश साबळे]] | कलाकार = | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = २० | एपिसोड संख्या = ६२२५ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार संध्या. ६ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = * १३ सप्टेंबर २००४ ते १ मे २०१० * १४ जानेवारी २०११ ते २१ मार्च २०२० * ८ जून २०२० ते ९ एप्रिल २०२२ * २७ जून २०२२ ते १५ सप्टेंबर २०२४ | प्रथम प्रसारण = ३१ ऑगस्ट २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = | नंतर = [[कृष्णाईच्या लेकी]] | सारखे = [[महा मिनिस्टर]] }} '''होम मिनिस्टर''' हा [[झी मराठी]] या वाहिनीवरील एक कार्यक्रम आहे. ह्या कार्यक्रमात [[आदेश बांदेकर]] प्रत्येक एपिसोडमध्ये वेगवेगळ्या स्पर्धा २ वहिनींमध्ये घेतात. प्रत्येक एपिसोडमध्ये जिंकणाऱ्या वहिनींना एक पैठणी देण्यात येते. लॉकडाऊनदरम्यान '''घरच्या घरी''' या विशेष पर्वामध्ये व्हिडीओ कॉलद्वारे कार्यक्रमाचं शूटिंग सुरू करण्यात आलं होतं. ==टीआरपी== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" | आठवडा ! rowspan="2" | वर्ष ! colspan="2" | TRP ! rowspan="2" | संदर्भ |- ! TVT ! क्रमांक |- |आठवडा ४१ |२०१७ |१.९ |४ | |- |आठवडा ४४ |२०१७ |२.१ |५ | |- |२६ नोव्हेंबर २०१७ |१ तासाचा विशेष भाग |३.१ |५ | |- |आठवडा ४९ |२०१७ |२.३ |४ |<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi serials rule in 2017|url=https://zeenews.india.com/television/zee-marathi-serials-rule-in-2017-2070127.html|access-date=2021-04-08|website=[[झी न्यूझ]]|language=en}}</ref> |} ==नवे पर्व== # नववधू नं.१ (१४ सप्टेंबर २००९) # जाऊबाई जोरात (१४ जानेवारी २०११) # स्वप्न गृहलक्ष्मीचं (१६ मे २०११) # मानाची पैठणी (२१ मे २०१२) # होणार सून मी ह्या घरची (३१ मार्च २०१४) # गोवा स्पेशल (२५ एप्रिल २०१६) # काहे दिया परदेस (१५ मे २०१६) # चूकभूल द्यावी घ्यावी (१३ फेब्रुवारी २०१७) # लागिरं झालं जी (०१ मे २०१७) # अग्गंबाई सासूबाई (१९ ऑगस्ट २०१९) # भारत दौरा (०१ जानेवारी २०२०) # घरच्या घरी (०८ जून २०२०) # कोव्हिड योद्धा विशेष (२७ जुलै २०२०) # माझा बबड्या (०७ सप्टेंबर २०२०) # सासूबाई माझ्या लयभारी (१२ ऑक्टोबर २०२०) # पैठणी माहेरच्या अंगणी (०४ जानेवारी २०२१) # लिटील चॅम्प्स (२६ जुलै २०२१) # खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा (२७ जून २०२२) ===इतर पर्वे=== # महाराष्ट्राची महामिनिस्टर # दिल्या घरी तू सुखी रहा # उत्सव नात्यांचा, मैत्रीचा आणि आपल्या माणसांचा # नांदा सौख्य भरे # पंढरीची वारी विशेष (दरवर्षी जुलै महिन्यात) ==नवीन वेळ== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || १३ सप्टेंबर २००४ - १९ मे २००६ || rowspan="2"| सोम-शुक्र || संध्या. ७.३० |- | २ || २२ मे २००६ - २९ जून २००७ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | ३ || २ जुलै २००७ - २५ जुलै २००९ || rowspan="4"| सोम-शनि |- | ४ || २७ जुलै - १२ सप्टेंबर २००९ || संध्या. ६ |- | ५ || १४ सप्टेंबर २००९ - १ मे २०१० || संध्या. ६.३० |- | ६ || १४ जानेवारी - १४ मे २०११ || संध्या. ६ |- | ७ || १६ मे २०११ - १९ ऑक्टोबर २०१९ || rowspan="12"| सोम-शनि (कधीतरी रवि) || संध्या. ६.३० |- | ८ || २१ ऑक्टोबर २०१९ - २१ मार्च २०२० || संध्या. ६ |- | ९ || ८ जून - ३१ ऑक्टोबर २०२० || संध्या. ६.३० |- | १० || २ नोव्हेंबर २०२० - २४ एप्रिल २०२१ || संध्या. ६ |- | ११ || २७ एप्रिल - १५ मे २०२१ || संध्या. ७ |- | १२ || १७ मे - १४ ऑगस्ट २०२१ || संध्या. ६.३० |- | १३ || १६ ऑगस्ट २०२१ - ९ एप्रिल २०२२ || संध्या. ६ |- | १४ || २७ जून - १७ सप्टेंबर २०२२ || संध्या. ६.३० |- | १५ || १९ सप्टेंबर २०२२ - ६ मे २०२३ || संध्या. ६ |- | १६ || ८ मे - १९ ऑगस्ट २०२३ || संध्या. ५.३० |- | १७ || २१ ऑगस्ट २०२३ - १३ जानेवारी २०२४ || संध्या. ६ |- | १८ || १५ जानेवारी - ३० मार्च २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६.३० |- | १९ || १ एप्रिल - ५ जुलै २०२४ || rowspan="2"| सोम-शुक्र |- | २० || ८ जुलै - १५ सप्टेंबर २०२४ || rowspan="2"| संध्या. ६ |- | २१ || ३१ ऑगस्ट २०२६ - चालू || सोम-शनि |} ==विशेष भाग== # पैठणीच्या खेळात रंगणार जुई आणि मल्लिकाची जुगलबंदी. <u>(१३ ऑगस्ट २०१७)</u> # कोण ठरणार महाराष्ट्राची सुपरवहिनी? <u>(१७ सप्टेंबर २०१७)</u> # सावित्रीला भावोजींचा सलाम. <u>(२६ नोव्हेंबर २०१७)</u> # विनोदाचा डॉक्टर अवतरणार होम मिनिस्टरच्या मंचावर. <u>(१ मार्च २०१८)</u> # अभिमान स्त्रियांचा, सन्मान पहिल्या महिला डॉक्टरच्या संघर्षाचा. <u>(८ मार्च २०१८)</u> # भावोजींकडे आली तक्रार वहिनींची, मिस्टरांचा गळा दाबण्याची. <u>(१६ जुलै २०१८)</u> # माऊलींची ओढ लागता, भावोजी निघाले वारीला. <u>(२३ जुलै २०१८)</u> # वारीची वाट चालता, भावोजी आले पंढरपूरला. <u>(२ सप्टेंबर २०१८)</u> # शहीद मेजर कौस्तुभ राणेंच्या शौर्याने प्रेरित त्यांच्या वीरपत्नीच्या जिद्दीची कहाणी. <u>(२१ ऑक्टोबर २०१८)</u> # आता एकटी नाही खेळणार सूनबाई, स्पर्धक बनून समोर उभ्या राहणार सासूबाई. <u>(१० फेब्रुवारी २०१९)</u> # आता पैठणीचा खेळ रंगणार स्वतः आदेश भावोजींच्या घरी. <u>(१२ जुलै २०१९)</u> # लक्ष्मीपूजनाच्या निमित्ताने भावोजी उलगडणार आसावरी-अभिजीतची गोष्ट. <u>(१५ ऑगस्ट २०१९)</u> # घेऊन येतोय महाराष्ट्राची लाडकी पैठणी संपूर्ण भारतातल्या वहिनींसाठी. <u>(१३ सप्टेंबर २०१९)</u> # होम मिनिस्टरची स्वारी पोहोचणार आता नवी दिल्ली, बंगळूर, अहमदाबाद, इंदूर, गोवा, जयपूर, हैदराबाद, वाराणसी, कोलकाता, चंदीगढ आणि चेन्नईमध्ये. <u>(२७ ऑक्टोबर २०१९)</u> # वहिनी म्हणे मिस्टरांना, [[माझा होशील ना]]. <u>(१ जानेवारी २०२०)</u> # इतके दिवस काढत होतातना भावोजींच्या आठवणी, म्हणूनच ते येत आहेत घेऊन ऑनलाईन पैठणी. <u>(८ जून २०२०)</u> # प्रत्यक्षात ज्यांनी केले संकटांशी दोन हात, अशाच कोव्हिड योद्धांचा भावोजी करणार सन्मान. <u>(१ जुलै २०२०)</u> # सासू आणि सून आता पैठणीसाठी भिडणार, पण ह्यात मात्र त्यांचा बबड्या अडकणार. <u>(२७ जुलै २०२०)</u> # पैठणी कोणाला मिळणार हा प्रश्न सगळ्यांना पडला, भावोजींना उत्तर देताना बबड्या अडचणीत सापडला. <u>(७ सप्टेंबर २०२०)</u> # बबड्या कोणाचा हा प्रश्न सासू-सुनेला पडलाय, पण बबड्या मात्र लांबच ऐकत बसलाय. <u>(४ जानेवारी २०२१)</u> # बबड्या आहे फारच हट्टी, त्यामुळे सासू-सुनेची होईल का गट्टी? <u>(७ फेब्रुवारी २०२१)</u> # आता रंगतील माहेरच्या आठवणी, कारण पैठणीचा डाव रंगणार माहेरच्या अंगणी. <u>(२४ एप्रिल २०२१)</u> # मी येतोय तुमच्या माहेरच्या अंगणी, पण वहिनी तुमची आहे का तयारी? <u>(२६ एप्रिल २०२१)</u> # प्रत्येक कुटुंबासाठी इम्युनिटी बूस्टर, होम मिनिस्टर. <u>(५ मे २०२१)</u> # माऊलीच्या भक्तीची ओढच न्यारी, कार्तिकीच्या संगे अनुभवू पंढरीची वारी‌. <u>(१४ मे २०२१)</u> # घरचे लिटील चॅम्प्स ठरवणार पैठणीची मानकरी, नवे पर्व लिटील चॅम्प्ससंगे. <u>(१७ मे २०२१)</u> # घरच्या लिटील चॅम्पने शोधली नाण्याची तिसरी बाजू. <u>(२४ जून २०२१)</u> # आईचा मार चुकवतो, हा लिटील चॅम्प शाळेतच का रमतो? <u>(१८ जुलै २०२१)</u> # मिस्टरांची सोशल भटकंती, वहिनींना मिळेल का शांती? (२६ जुलै २०२१) # आता आली घरच्या लिटील चॅम्प्सची पाळी, मोठ्यांची झाली अळीमिळी गुपचिळी. (२८ जुलै २०२१) # रात्री दोन वाजता ते घरात आले आणि भांडी बाहेर, असं का झालं? (३० जुलै २०२१) # लिटील चॅम्प्सच्या खेळात पाटील कुटुंबाची नाती रंगणार, जाऊ की नणंद कोण सरस ठरणार? (२ ऑगस्ट २०२१) # जेव्हा वहिनींनी मिस्टरांना गात विचारलं '[[माझा होशील ना]]', तेव्हा सुरू झाली सुरेल लव्हस्टोरी. (४ ऑगस्ट २०२१) # सिमकार्ड प्रेमकथा. (६ ऑगस्ट २०२१) # जाऊबाई, मिस्टर आणि वहिनी तिघेही घसरून कसे काय पडले? (९ ऑगस्ट २०२१) # पानाच्या गादीवर पानाबरोबर कशी रंगली लव्हस्टोरी? (११ ऑगस्ट २०२१) # सर्वात वरच्या थरावर चढून विक्रम रचणाऱ्या या लिटील चॅम्पला का म्हणतात सोळा पाव? (१३ ऑगस्ट २०२१) # वहिनींना पैठणी द्यायला आणि लिटील चॅम्प्सबरोबर मस्ती करायला आता भावोजी येणार नवीन वेळेत. (१६ ऑगस्ट २०२१) # सासरेबुवा असं काय म्हणाले ज्यामुळे वहिनींच्या डोळ्यात अश्रू दाटून आले? (१८ ऑगस्ट २०२१) # मिस्टरांनी काढला ठाणे-पुणे रेल्वेपास, प्रेमाचा प्रवास की प्रवासावर प्रेम? (२० ऑगस्ट २०२१) # नऊवारी धुवायला कंटाळलेल्या सुनांना काय म्हणाल्या सासूबाई? (२३ ऑगस्ट २०२१) # लिटील चॅम्प्स रिपोर्टर होणार, मोठ्यांच्या ब्रेकिंग न्यूझ भावोजींना सांगणार. (२५ ऑगस्ट २०२१) # वय छोटं पण टॅलेंट मोठं, लिटील चॅम्प श्रुतीच्या मेलोडिका वादनाची झलक. (२७ ऑगस्ट २०२१) # गोंधळी कुटुंबाच्या कलेला सोहमने दिली साथ, त्याच्या संबळ वादनाचा प्रवास. (३० ऑगस्ट २०२१) # मेंडोलिनचा सूर उत्तम लावणाऱ्या तन्वीचा बहिणीसोबतचा सूर का बिघडतो? (१ सप्टेंबर २०२१) # संतूर वादक सोहमचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (३ सप्टेंबर २०२१) # बँड आणि ऑर्केस्ट्रामध्ये काम करणाऱ्या बाबांच्या मुलाचा लिटील चॅम्प्सपर्यंतचा प्रवास. (६ सप्टेंबर २०२१) # इतक्या वर्षानंतरही वहिनी कसं करतात मिस्टरांचं स्वागत? (८ सप्टेंबर २०२१) # लिटील चॅम्प्स साजरा करणार गणेशोत्सव भावोजींसोबत. <u>(१० सप्टेंबर २०२१)</u> # अपघातानंतरही साथ सोडली नाही, वहिनी आणि मिस्टरांची काय आहे प्रेमकहाणी? (१३ सप्टेंबर २०२१) # मुलीला लेकीप्रमाणे सांभाळणारी सासू. (१५ सप्टेंबर २०२१) # सख्ख्या बहिणी सख्ख्या जावा म्हणून कशा नांदतात एकत्र कुटुंबात? (१७ सप्टेंबर २०२१) # एक नणंद दोन जावा नांदतील का आनंदाने? (२० सप्टेंबर २०२१) # माहेरी रमण्यापेक्षा सासरी का रमतात वहिनी? (२२ सप्टेंबर २०२१) # कठीण काळातही विद्या वहिनींनी घेतला मुलींच्या शिक्षणाचा वसा. (२४ सप्टेंबर २०२१) # चार घरांची काम करत माऊलींनी सांभाळलं आपल्या मुलींना. (२७ सप्टेंबर २०२१) # हेल्प मिनिस्टरने जोडलं नात्यापलीकडचं नातं. (२९ सप्टेंबर २०२१) # होम मिनिस्टरच्या स्टेडियममध्ये रंगणार पद्मश्री डॉक्टर लहानेंची शेतावरची क्रिकेट मॅच. (१ ऑक्टोबर २०२१) # लोकांना दृष्टी देणाऱ्या देवदूत पद्मश्री डॉक्टर [[तात्याराव लहाने]] सोबत रंगणार होम मिनिस्टर. <u>(५ नोव्हेंबर २०२१)</u> # टाइमपास गप्पांमधून रंगणार [[रवी जाधव]]ची खरी लव्हस्टोरी होम मिनिस्टरमध्ये. (८ नोव्हेंबर २०२१) # [[संतोष पवार]]च्या स्ट्रगलला शलाकाने कशी दिली मोलाची साथ? (१० नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया केंद्रीय मंत्री [[रामदास आठवले]]जी यांच्या गृहमंत्री पत्नीला. (१२ नोव्हेंबर २०२१) # [[स्वप्नील जोशी|स्वप्नील-लीनाची]] 'प्यारवाली लव्हस्टोरी' होम मिनिस्टरमध्ये. (१५ नोव्हेंबर २०२१) # तार सप्तकामधून नभाला भिडणारा डॉक्टर चंदनशिवे यांचा आवाज संसारात कसा असतो? (१७ नोव्हेंबर २०२१) # रंगणार [[अशोक हांडे]] यांच्या संसाराची मंगलगाणी. (१९ नोव्हेंबर २०२१) # हास्याचा सम्राट कवी [[अशोक नायगावकर]] येणार होम मिनिस्टरमध्ये. (२२ नोव्हेंबर २०२१) # संझगिरी वहिनींच्या हातच्या चवीसमोर [[सचिन तेंडुलकर]]सुद्धा होतो क्लीन बोल्ड. (२४ नोव्हेंबर २०२१) # जे करतात बाहुल्यांनाही बोलकं, त्या [[रामदास पाध्ये]]ंचा संसार किती असेल बोलका? (२६ नोव्हेंबर २०२१) # भेटूया पद्मश्री [[वामन केंद्रे]] कुटुंबाच्या केंद्रबिंदू गौरी वहिनींना. (२९ नोव्हेंबर २०२१) # विजू मानेच्या संसाराची पटकथा नेमकी आहे कोणाच्या हातात? <u>(२७ जून २०२२)</u> # वेगवेगळ्या मंडळांचा, चॅटिंगच्या ग्रुपचा भावोजींसोबत रंगणार खेळ सख्यांचा, चारचौघींचा. <u>(१५ जानेवारी २०२३)</u> # आता पैठणीचा खेळ खेळा अर्धा तास आधी. <u>(८ मे २०२३)</u> # पैठणीचा खेळ आता नवीन वेळेत रंगणार. (१५ जानेवारी २०२४) # स्वामींच्या आशीर्वादाने पार पडणार [[पारू (मालिका)|पारू]] विशेष भाग. (२७ मे २०२४) # घरासाठी उंबरठा ओलांडायचं ठरलंय... जमलंय! (३१ ऑगस्ट २०२६) # इंद्रायणीच्या काठावर रंगणार पैठणीचा खेळ. (२ सप्टेंबर २०२६) ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{झी मराठी संध्या. ७.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६.३०च्या मालिका}} {{झी मराठी संध्या. ६च्या मालिका}} [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]] kde40whrjw54goa9quzs6g1b3xx43ut 0 80765 2707316 2187921 2026-09-01T14:52:49Z ~2026-47615-22 186962 चोखोबाचे चोखामेळा केले 2707316 wikitext text/x-wiki '''संत सोयराबाई''' या १४व्या शतकातील [[मराठी भाषा|मराठी]] कवयित्री असून संत चोखामेळा यांच्या पत्नी होत्या. सोयराबाईंनी बरेच [[अभंग]] लिहिले पण केवळ ९२ उपलब्ध आहेत. तिच्या अभंगांमध्ये ती स्वतःला चोखोबाची महारी म्हणते. चोखोबाची बायको असे अभिमानाने म्हणवून घेत असली तरी तिने स्वतःचे वेगळेपण सिद्ध केले आहे. अत्यंत साधी, सोपी आणि रसाळ भाषा हे सोयराबाईंच्या अभंगांचे वैशिष्ट्य होय. त्या काळी वर्णभेद असतांना, संत सोयराबाई बंड करून उठतात व देवाशी वाद घालतात आणि देवाला विचारतात, देहात विटाळ वसतो मग देह कोणी निर्माण केला?, सोयराबाईंना असा विश्वास होता की "केवळ [[शरीर]] अपवित्र किंवा प्रदूषित असू शकते परंतु [[आत्मा]] कधीही अशुद्ध नसतो. ज्ञानार्जन हे शुद्धच असते. " देहासी विटाळ म्हणती सकळ | आत्मा तो निर्मळ शुद्ध बुद्ध || देहीचा विटाळ देहीच जन्मला | सोवळा तो झाला कवण धर्म ||   [[वर्ग: वारकरी संत]] [[वर्ग: मराठी कवयित्री]]Hindi [[वर्ग: मराठी महिला]] [[वर्ग: दलित संत]] [[वर्ग: हिंदू संत]] [[वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील जन्म]] [[वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:मराठी कवी]] 0exm6ohcx54q1m13sb4x1vdl91lcu1f 828 146925 2707364 1630557 2026-09-01T17:14:32Z Ganesh591 62733 2707364 Scribunto text/plain --[[ This module provides a number of basic mathematical operations. ]] local yesno, getArgs -- lazily initialized local p = {} -- Holds functions to be returned from #invoke, and functions to make available to other Lua modules. local wrap = {} -- Holds wrapper functions that process arguments from #invoke. These act as intemediary between functions meant for #invoke and functions meant for Lua. --[[ Helper functions used to avoid redundant code. ]] local function err(msg) -- Generates wikitext error messages. return mw.ustring.format('<strong class="error">Formatting error: %s</strong>', msg) end local function unpackNumberArgs(args) -- Returns an unpacked list of arguments specified with numerical keys. local ret = {} for k, v in pairs(args) do if type(k) == 'number' then table.insert(ret, v) end end return unpack(ret) end local function makeArgArray(...) -- Makes an array of arguments from a list of arguments that might include nils. local args = {...} -- Table of arguments. It might contain nils or non-number values, so we can't use ipairs. local nums = {} -- Stores the numbers of valid numerical arguments. local ret = {} for k, v in pairs(args) do v = p._cleanNumber(v) if v then nums[#nums + 1] = k args[k] = v end end table.sort(nums) for i, num in ipairs(nums) do ret[#ret + 1] = args[num] end return ret end local function fold(func, ...) -- Use a function on all supplied arguments, and return the result. The function must accept two numbers as parameters, -- and must return a number as an output. This number is then supplied as input to the next function call. local vals = makeArgArray(...) local count = #vals -- The number of valid arguments if count == 0 then return -- Exit if we have no valid args, otherwise removing the first arg would cause an error. nil, 0 end local ret = table.remove(vals, 1) for _, val in ipairs(vals) do ret = func(ret, val) end return ret, count end --[[ Fold arguments by selectively choosing values (func should return when to choose the current "dominant" value). ]] local function binary_fold(func, ...) local value = fold((function(a, b) if func(a, b) then return a else return b end end), ...) return value end --[[ random Generate a random number Usage: {{#invoke: Math | random }} {{#invoke: Math | random | maximum value }} {{#invoke: Math | random | minimum value | maximum value }} ]] function wrap.random(args) local first = p._cleanNumber(args[1]) local second = p._cleanNumber(args[2]) return p._random(first, second) end function p._random(first, second) math.randomseed(mw.site.stats.edits + mw.site.stats.pages + os.time() + math.floor(os.clock() * 1000000000)) -- math.random will throw an error if given an explicit nil parameter, so we need to use if statements to check the params. if first and second then if first <= second then -- math.random doesn't allow the first number to be greater than the second. return math.random(first, second) end elseif first then return math.random(first) else return math.random() end end --[[ order Determine order of magnitude of a number Usage: {{#invoke: Math | order | value }} ]] function wrap.order(args) local input_string = (args[1] or args.x or '0'); local input_number = p._cleanNumber(input_string); if input_number == nil then return err('order of magnitude input appears non-numeric') else return p._order(input_number) end end function p._order(x) if x == 0 then return 0 end return math.floor(math.log10(math.abs(x))) end --[[ precision Detemines the precision of a number using the string representation Usage: {{ #invoke: Math | precision | value }} ]] function wrap.precision(args) local input_string = (args[1] or args.x or '0'); local trap_fraction = args.check_fraction; local input_number; if not yesno then yesno = require('Module:Yesno') end if yesno(trap_fraction, true) then -- Returns true for all input except nil, false, "no", "n", "0" and a few others. See [[Module:Yesno]]. local pos = string.find(input_string, '/', 1, true); if pos ~= nil then if string.find(input_string, '/', pos + 1, true) == nil then local denominator = string.sub(input_string, pos+1, -1); local denom_value = tonumber(denominator); if denom_value ~= nil then return math.log10(denom_value); end end end end input_number, input_string = p._cleanNumber(input_string); if input_string == nil then return err('precision input appears non-numeric') else return p._precision(input_string) end end function p._precision(x) if type(x) == 'number' then x = tostring(x) end x = string.upper(x) local decimal = x:find('%.') local exponent_pos = x:find('E') local result = 0; if exponent_pos ~= nil then local exponent = string.sub(x, exponent_pos + 1) x = string.sub(x, 1, exponent_pos - 1) result = result - tonumber(exponent) end if decimal ~= nil then result = result + string.len(x) - decimal return result end local pos = string.len(x); while x:byte(pos) == string.byte('0') do pos = pos - 1 result = result - 1 if pos <= 0 then return 0 end end return result end --[[ max Finds the maximum argument Usage: {{#invoke:Math| max | value1 | value2 | ... }} Note, any values that do not evaluate to numbers are ignored. ]] function wrap.max(args) return p._max(unpackNumberArgs(args)) end function p._max(...) local max_value = binary_fold((function(a, b) return a > b end), ...) if max_value then return max_value end end --[[ min Finds the minimum argument Usage: {{#invoke:Math| min | value1 | value2 | ... }} OR {{#invoke:Math| min }} When used with no arguments, it takes its input from the parent frame. Note, any values that do not evaluate to numbers are ignored. ]] function wrap.min(args) return p._min(unpackNumberArgs(args)) end function p._min(...) local min_value = binary_fold((function(a, b) return a < b end), ...) if min_value then return min_value end end --[[ average Finds the average Usage: {{#invoke:Math| average | value1 | value2 | ... }} OR {{#invoke:Math| average }} Note, any values that do not evaluate to numbers are ignored. ]] function wrap.average(args) return p._average(unpackNumberArgs(args)) end function p._average(...) local sum, count = fold((function(a, b) return a + b end), ...) if not sum then return 0 else return sum / count end end --[[ round Rounds a number to specified precision Usage: {{#invoke:Math | round | value | precision }} --]] function wrap.round(args) local value = p._cleanNumber(args[1] or args.value or 0) local precision = p._cleanNumber(args[2] or args.precision or 0) if value == nil or precision == nil then return err('round input appears non-numeric') else return p._round(value, precision) end end function p._round(value, precision) local rescale = math.pow(10, precision or 0); return math.floor(value * rescale + 0.5) / rescale; end --[[ log10 returns the log (base 10) of a number Usage: {{#invoke:Math | log | x }} ]] function wrap.log10(args) return math.log10(args[1]) end --[[ mod Implements the modulo operator Usage: {{#invoke:Math | mod | x | y }} --]] function wrap.mod(args) local x = p._cleanNumber(args[1]) local y = p._cleanNumber(args[2]) if not x then return err('first argument to mod appears non-numeric') elseif not y then return err('second argument to mod appears non-numeric') else return p._mod(x, y) end end function p._mod(x, y) local ret = x % y if not (0 <= ret and ret < y) then ret = 0 end return ret end --[[ gcd Calculates the greatest common divisor of multiple numbers Usage: {{#invoke:Math | gcd | value 1 | value 2 | value 3 | ... }} --]] function wrap.gcd(args) return p._gcd(unpackNumberArgs(args)) end function p._gcd(...) local function findGcd(a, b) local r = b local oldr = a while r ~= 0 do local quotient = math.floor(oldr / r) oldr, r = r, oldr - quotient * r end if oldr < 0 then oldr = oldr * -1 end return oldr end local result, count = fold(findGcd, ...) return result end --[[ precision_format Rounds a number to the specified precision and formats according to rules originally used for {{template:Rnd}}. Output is a string. Usage: {{#invoke: Math | precision_format | number | precision }} ]] function wrap.precision_format(args) local value_string = args[1] or 0 local precision = args[2] or 0 return p._precision_format(value_string, precision) end function p._precision_format(value_string, precision) -- For access to Mediawiki built-in formatter. local lang = mw.getContentLanguage(); local value value, value_string = p._cleanNumber(value_string) precision = p._cleanNumber(precision) -- Check for non-numeric input if value == nil or precision == nil then return err('invalid input when rounding') end local current_precision = p._precision(value) local order = p._order(value) -- Due to round-off effects it is neccesary to limit the returned precision under -- some circumstances because the terminal digits will be inaccurately reported. if order + precision >= 14 then orig_precision = p._precision(value_string) if order + orig_precision >= 14 then precision = 13 - order; end end -- If rounding off, truncate extra digits if precision < current_precision then value = p._round(value, precision) current_precision = p._precision(value) end local formatted_num = lang:formatNum(math.abs(value)) local sign -- Use proper unary minus sign rather than ASCII default if value < 0 then sign = '−' else sign = '' end -- Handle cases requiring scientific notation if string.find(formatted_num, 'E', 1, true) ~= nil or math.abs(order) >= 9 then value = value * math.pow(10, -order) current_precision = current_precision + order precision = precision + order formatted_num = lang:formatNum(math.abs(value)) else order = 0; end formatted_num = sign .. formatted_num -- Pad with zeros, if needed if current_precision < precision then local padding if current_precision <= 0 then if precision > 0 then local zero_sep = lang:formatNum(1.1) formatted_num = formatted_num .. mw.ustring.sub(zero_sep, 2, 2) padding = precision if padding > 20 then padding = 20 end formatted_num = formatted_num .. string.rep('0', padding) end else padding = precision - current_precision if padding > 20 then padding = 20 end formatted_num = formatted_num .. string.rep('0', padding) end end -- Add exponential notation, if necessary. if order ~= 0 then -- Use proper unary minus sign rather than ASCII default if order < 0 then order = '−' .. lang:formatNum(math.abs(order)) else order = lang:formatNum(order) end formatted_num = formatted_num .. '<span style="margin:0 .15em 0 .25em">×</span>10^{' .. order .. '}' end return formatted_num end --[[ Helper function that interprets the input numerically. If the input does not appear to be a number, attempts evaluating it as a parser functions expression. ]] function p._cleanNumber(number_string) if type(number_string) == 'number' then -- We were passed a number, so we don't need to do any processing. return number_string, tostring(number_string) elseif type(number_string) ~= 'string' or not number_string:find('%S') then -- We were passed a non-string or a blank string, so exit. return nil, nil; end -- Attempt basic conversion local number = tonumber(number_string) -- If failed, attempt to evaluate input as an expression if number == nil then local success, result = pcall(mw.ext.ParserFunctions.expr, number_string) if success then number = tonumber(result) number_string = tostring(number) else number = nil number_string = nil end else number_string = number_string:match("^%s*(.-)%s*$") -- String is valid but may contain padding, clean it. number_string = number_string:match("^%+(.*)$") or number_string -- Trim any leading + signs. if number_string:find('^%-?0[xX]') then -- Number is using 0xnnn notation to indicate base 16; use the number that Lua detected instead. number_string = tostring(number) end end return number, number_string end --[[ Wrapper function that does basic argument processing. This ensures that all functions from #invoke can use either the current frame or the parent frame, and it also trims whitespace for all arguments and removes blank arguments. ]] local mt = { __index = function(t, k) return function(frame) if not getArgs then getArgs = require('Module:Arguments').getArgs end return wrap[k](getArgs(frame)) -- Argument processing is left to Module:Arguments. Whitespace is trimmed and blank arguments are removed. end end } return setmetatable(p, mt) swic6dk6xc1d0y6dy9iia3v3d5kiwk5 0 160419 2707391 2693923 2026-09-01T20:19:40Z ~2026-47608-52 186975 /* माळी समाजातील प्रसिद्ध व्यक्ती */ 2707391 wikitext text/x-wiki [[File:Mallees, or Gardeners (9805808934).jpg|thumb|पश्चिम भारतातील माळी (इ.स. १८५५ – १८६२]] '''माळी''' ही भारतात आढळून येणारी एक व्यावसायिक जात आहे. हा समाज पारंपरिकपणे मळे लावणारा किंवा मळेवाला म्हणून काम करत होता आणि अजूनही करतो , मळे करणारा म्हणजे बागायती करणारा.बागायत शेती जिथे असते त्याला मळी म्हणतात म्हणजे शेतकरीच<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=}}</ref>. माळी समाजात अनेक पोटजाती आहेत. माळी [[उत्तर भारत]]ात, [[पूर्व भारत]]ात तसेच [[नेपाळ]]मध्ये, [[महाराष्ट्र]]ात आणि तराई प्रदेशात आढळतात. महाराष्ट्रामध्ये माळी जात ही [[इतर मागास वर्ग]] ([[ओबीसी]]) प्रवर्गात येते. माळी समाज हा मुखत्वे शेती करणारा समाज आहे.जसे कुणबी शेतकरी आहे, फरक एवढाच की माळी हे बागायदर म्हणजे बारा महिने पाणी असलेले शेती करणारा समाज आहे. काही ठिकाणी हा समाज [[बलुतेदार]] आहे तर काही ठिकाणी [[अलुतेदार]] आहे. सर्व माळी उपजातींचा मूळ उगम, संस्कृती, इतिहास किंवा सामाजिक स्थितीत समानता नाहीये. हा समाज काही ठिकाणी क्षत्रिय म्हणून ओळखल्या जातो. जो परिकिय आक्रमणामुळे विस्थापित होऊन शेतीं करायला लागला. लढाऊ असल्यामुळे या समाजाणे हवे ते करायचे निवडले आणि पूर्वी शेती करणारा त्यातल्या त्यात बागायती शेती करणारा समाज हा सर्वात जास्त आत्मनिर्भर असल्यामुळे ह्या लढाऊ समाजाने बागायती शेती केली. आज ह्या समजाचे जे वंशज आहे त्या सर्वांच्या शेती ह्या नदी जवळ किव्वा गावा शेजारीच आहे. पण परकीय आक्रमणानंतर जी वर्ण व्यवस्था भारतीय समाजात लागू झाली त्या व्यवस्थेला हा समाज देखील बळी गेला आणि सध्या क्या परिस्थितीत एक मागासवर्गीय जात म्हणून राहिला,पण राजपूत यांच्यातील एक गट मली आहे आणि १८९१ च्या मारवार राज्यातील जनगणना अहवालातील राजपूत उपवर्गाच्या अंतर्गत समाविष्ट होते. ==उगम== क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, कविटकर, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमात असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते. मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे. फुलमाळी हे फुलांचा व्यवसाय करणारे असून, त्यांनाच सावतामाळी असेही म्हणतात. या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हणले जाते. फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा माळ्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे. क्षत्रिय माळी- क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमाती असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून 'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते.बहुतांश माळी समाज आज हा शेतीविषयक व्यवसाय करत आहे. ==पौराणिक आख्यायिका== नवखंड पुष्कराज मध्ये भगवान ब्रम्हदेवाचे मंदिर आहे,त्या ठिकाणी महायज्ञाचे आयोजन केले होते, तेथे ३३ कोटी देव व शंकर आणि पार्वतीसुद्धा बसले होते. महादेवाने आपल्या अंगाचा मळ काढला व यज्ञात टाकला यज्ञातून तेजस्वी पुरुष निर्माण झाला. त्या पुरुषाचे तेज सूर्याप्रमाणे होते, व त्याच्या हातामध्ये पांढरे फूल होते. त्याचे तेज पाहून देवलोक घाबरले. नारद मुनींनी विचारले की हा तेजस्वी पुरुष कोण आहे ? तर भगवान ब्रह्मदेवांनी महादेवांना विचारले,की हा तेजस्वी पुरुष कोण ? तेव्हा महादेवांनी सांगितले की, माझ्या मळापासून तयार झालेला हा पुरुष सदैव हातामध्ये पांढरे फूल घेऊन माळी समाजात जन्म घेईल. तेव्हापासून माळी समाजाची उत्पत्ती झाली. माळी हा शब्द माला (संस्कृत)या शब्दापासून बनला आहे. ==माळी समाजातील पोट जाती व इतिहास== महाराष्ट्रातील माळी समाज हा कोणत्याही एका शाखेच्या नसून अनेक पोटजाती आणि शाखा, पोटशाखा यांचा समावेश त्यात आहे. महाराष्ट्रात प्रामुख्याने फुलमाळी, क्षत्रिय माळी, वनमाळी, पानमाळी, डांगमाळी, हळदीमाळी, जिरेमाळी, गासेमाळी, काशी माळी, काचमाळी, कोसरे माळी, मरार माळी, पहाड माळी, लोणार माळी, पंचकळसी, चौकळशी, आगारी माळी, लिंगायत माळी आदि पोट जाती व शाखा आढळतात. कोसरे माळी आडनावे :- वाढई, चौधरी, मोहुर्ले, शेंडे, बोरुले, ठाकरे, गाऊञे, महाडोळे, आदे, भेंडारे, सोनुले , निकुरे, निकोडे, ईत्यादि. मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे. माळी समाज समानतेचा संदेश देतो आणि उच्च आणि नीच असा भेद करत नाही. फुलमाळी हे फुलांचा व्यवसाय करणारे असून, त्यांनाच सावतामाळी असेही म्हणतात. या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हणले जाते. फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा त्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे. क्षत्रिय माळी- क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमात असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून 'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांची गोत्रे आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. ==सैनी माळी समाज== १९३० च्या दशकात जेव्हा भारत ब्रिटिश राजवटीखाली होता, तेव्हा राजस्थानच्या क्षत्रिय माळी समुदायाने आणि इतर उत्तर भारतीय माळी लोकांनी उपनाम सैनी स्वीकारले. ==माळी समाजातील प्रसिद्ध व्यक्ती== #[[सावता माळी]] #[[महात्मा फुले]] #[[सावित्रीबाई फुले]] #[[नारायण मेघाजी लोखंडे]] #[[निळू फुले]] #[[नारायणराव सोपानराव बोरावके]] #[[छगन भुजबळ]] #[[राजीव सातव]] #[[अशोक गेहलोत]] #[[गजमल माळी]] #[[सिद्धराम म्हेत्रे]] #[[जयकुमार गोरे]] #[[रुपाली चाकणकर]] #[[अमोल कोल्हे|डॉ. अमोल कोल्हे]] #[[अतुल सावे]] #[[प्रज्ञा राजीव सातव]] #[[देवयानी फरांदे]] #[[मनीषा चौधरी]] #[[अजय चौधरी]] #उमेश उर्फ ​​चंदू आत्मारामजी यावलकर #प्राजक्ता माळी #निशा फुले #मकरंद अनासपुरे ==माळी समाजातील काही जिल्हानिहाय आडनावे== माळी समाजाची जिल्हा निहाय आडनाव यामध्ये प्रामुख्याने आढळली जाणारी नावे आहेत . माळी समाजाची वंशावळ लिहणारे भाट काही वर्षांच्या अंतराने महाराष्ट्रात येतात. आणि वंशावळ लिहितात .खालील यादीत काही आडनावे नसतील.उपलब्ध स्रोतांवरून ही नावे घेतली आहेत. १. ''नाशिक'' : माळी,खैरे, गीते, जाधव, भुजबळ, वाघ, महाजन, सुरसे, वझरे, कोठुळे, बोराडे, पाचोरे, थोरात, राउत, तडस,तिडके, वाघ, मंडलिक, गायकवाड,काठे, वनमाळी, गांगुर्डे, भडके, मोटकरी ,नाईक, नवगिरे, जगझाप, भांबरे, हिवाळे, उबाळे, रानमाळी, गवळी, वेरुळे, रहाणे, वायकांडे, पगार, निकम, मोहन, तांबे, ताजने, बनकर, सोनवणे, शिंदे, तुपे, कांबळे, मौले, ताठे, निकम, काश्मिरे, उगले, शेवकर, गायखे, खसाळे, जेजुरकर, विधाते, खोडे, भंदुरे, शेवाळे, लोणारे, साळवे, शेरताठे, बच्छाव, पुंड, नवले, रासकर, कमोद, खैरनार, पैठणकर, चौरे, शेलार, जगताप, फरांदे, जंजाळे, वेलजाळी, एनडाइत, आहेर, बागुल, थालकर, मोकल, म्हैसे, भालेराव, फुलारे, लोखंडे, साळुंके, बटवाल, मेहेत्रे, पाटील, मालकर, निफाडे, गाडेकर, अंतरे, कुलधार, कचरे, तिसगे, धनवटे, कुटे, पुणेकर, चाफेकर, सूर्यवंशी,वाघचौरे, कमोदकर, महाजन, महात्मे. २ . ''अहमद नगर'' : बोरावके, रांधवन, जमदाडे,नाईक,तुपे, क्षित्रे, नेवसे ,अस्वर,सातव,हजारे, खोडवे, सत्रे,पर्वत,शिरसाठ, काळोखे, जाधव,मालकर, बागडे, सजन, विधाते, मंडलिक, अभंग, शिंदे, नाईकवाडी, ताजने, अनप, मेहेत्रे, म्हस्के, पुंड, भरीतकर, डाके, गाडेकर, घोडेकर, बनकर, शेलार, पांढरे, गिरमे, ससाणे, इनामके, रासकर, शिंदे, नागरे,गाडीलकर,देंडगे,शेलार, चेडे, बोरुडे, व्यवहारे, चौरे, राउत, रसाळ, गायकवाड, कानडे, बागडे, होले, नवले, झोके, काफरे, जगताप, दातरंगे, फुलमाळी ,फुलसुंदर, वाघ, बारावकर, सुडके, आगरकर, पानधडे, भुजबळ, खामकर, लोंढे, घोलप, साबळे, गोरे, मोरे, माळी, महाजन, ठाणगे, सुडके, बोरुडे, चिपाडे, लेंडकर, ताठे, धोंडे, गडालकर, गोंधळे, धाडगे, खराडे, तरटे, ताठे, उकंडे, कुलंगे, हुमे, साळुंके, जाधव, गरुडकर , खेतमाळीस, बेल्हेकर, क्षीरसागर, दळवी, ससाणे, पुंड, पडोळे, पडळकर, बोलगे, पांढरकर, खेतमाळीस, आळेकर, आनंदकर, बनसुडे, नन्नावरे, चाकणे, बढे, दरवडे, शेंडगे, लोखंडे, जांभूळकर, हिरवे, सुपेकर, कोथिम्बिरे, औटी, मोटे, जयकर, खेडकर, जाम्भे, इत्ते, मेमाणे, वऱ्हाडे, बोडखे, फरांदे, चौधरी, मुळे, कन्हेरकर, करंडे, झगडे, एटक, गरुडकर, आंबेकर, रायकर,सुरसे, गांजुरे, बहिर्याडे, पंधाडे, कांदे, खरपुडे, आखाडे, हिरे, जेजुरकर, गडगे, गुल्दगड, अनारसे, टेंभे, सूर्यवंशी, झोडगे , शेंडे, भागवत. ३. ''नागपूर'' : नेरकर, कोठेकर, भेलकर, वऱ्हेकर, आंबेकर, निकाजु, खोडस्कर, पाचघरे, फसाते, गोबरे, तडस, देशमुख, गायधने, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, चाल्पे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गन्जरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, उमप, उमाक, सननसे, घोळशे, आगलावे, चौधरी, परोपते, माळी, कावलकर, वाघ, कोल्हे, लांडगे, येवले, बनकर, ठेम्भारे, शेवाळे, धाकुलकर, डोंगरे, मदनकर, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर, चरपे, गिर्हे, सातपुते, नारेकर, बारमासे, अलोने, मानेकर,वानखडे, भांगे. ४. ''पुणे'' : माळी, फुले, खोडवे, तळेकर, बोरावके, जाधव, टिळेकर, भागवत, फुलारी, धसाडे,शेंडे, भोंग, भोंगळे, जयकर, लोणकर, रायकर, लाहवे, गिरमे, अनारसे, राऊत, भुजबळ, साचणे, शिंदे, झुरंग,गरुडे, बिर्दावडे, आल्हाट, चिचाटे, डोके, बिरदवडे, केळकर, लेंडघर, धाडगे, जांभुळकर , बाणेकर, गोरे, शेवकरी, आगरकर, धामधेरे, व्यवहारे, नावरे, जगताप, लडकत, पाबळ, भास्कर, हिंगणे, होले, वाये, बनकर, हजारे, लोंढे, बोराटे, बुरडे, कुडके, रासकर, खरात, बोरावके, कोद्रे, इनामके, जमदाडे, कुदाळे, पिसे, गदादे, भोगले, टिकोरे, लांडगे, भडके, यादव, नाळे, फडरे, अणेराव, लग्गड, दप्तरे, केदारी, वाडकर, दंगमाळी, गोंधळे, दळवी, आरु , ससाणे, काळे, साळुंखे, नंदे, जमदाडे, नेवासे, लोखंडे, बढे, झगडे, नवले, वाघोले, फरांदे, दुधाळ, कापरे, वडणे, वचकळ, भोंगले, पैठणकर, बोरकर, ताम्हाणे, पिंगळे, वाघ ,आदलिंग, गायकवाड, लावले, बटवाल, वाघमारे, फुलसुंदर, अभंग, वाव्हळ, कावळे, बिर्मल, करपे, बिडवाई, मंडलिक, परंडवाल, चिपाडे,गांजुरे, दुर्गाडे, ५. ''जालना'' - कदम( रेवगाव) जावळे,राजाळे,घनवट, विधाते, देवकर, शिंगणे,टीलेकर, जईद, मोठे, काळे, खरात, घायाळ, गाढवे, बोरकर, झरेकर, शिंदे, गालाबे, चिंचाने, वाघमारे, साबळे, मगर ,खान्देभारद ,खालसे ,पवार, आंबेकर, झोरे, तिडके, केरकळ, जाधव , शिंदे, जवंजाळ , खेत्रे,ठाकरे, पाटील , खैरे, वाघमारे, घोलप, गते, लांडगे, गोरे, शेरकर, वाघ, सपकाळ, मेहेत्रे, गिरम, राउत, पाचफुले, शेवाळे, बनकर, हरकल , गाढवे, धानुरे, वानखेडे, पौलबुद्धे,घायाळ , चौधरी, मोहिते, माळोदे,राऊत, बागवान(मुस्लिम). ६. हिंगोली- धामणे, डुकरे, भडके, कदम, सारंग, पारीस्कर, पायघन, काळे, धामणकर, गोरे, गवळी,मत्ते,ढोले, आराडे वाशिमकर,घोडके,काळे,जावळे,डाके,भोने,लाड,नागुलकर,बोराडे,काठोळे,पांगसे,वाठ,पुंड. ७.''सातारा'' : कर्णे,गवळी, गोरे, अभंग, राउत, काळोखे, जाधव, तांबे, डांगरे, घनवट, बोराटे, शिंदे, भुजबळ, बनसोडे, शेंडे, बंकर, क्षीरसागर, ताटे, कोरे, धोकटे, पाटील, माळी, तोडकर, दगडे, कुदळे, ननावरे , नवले, रासकर, होवाळ ,जमदाडे, फरांदे, टिळेकर.मुंढेकर माळी. ८ .''बुलढाणा'' : खरात, बंडे, तायडे, भरड , जाधव, शिवाजी वेरुळकर, घोलप, वानेरे, इरातकर, महाजन, चोपडे , राऊत , फुलझाडे , खंडागळे, गडे, इंगळे, देशमाने, सोनुने, गिर्हे, वानखडे, चावरे, उमरकर, बगाडे, निमकर्डे, खंडारे , दांडगे, शिरसागर, वावगे,राखोंडे, बोंबटकार, वावटळीकर, पैघन , पार्कीस्कर, पुंड, चंदनशिव, नागुलकर, बोऱ्हाडे, ढोरे, ढोले, भोणे, तोंपे, वानखेडे, पोपळघात, चावळे, डांगे, गवांदे, कानडे, डोईफोडे, धामणकार, बाईसकार, जवळकार, मुंढेकर माळी.,वाघमारे, आगळे, मसने, चिंचोलकार, बोराडे, तडस, लाड, वाथ. ९. ''जळगाव'' : महाजन, जाधव, पाटील, निकम, सोनावणे, बिरारी, बागुल, खैरनार, वानखेडे, बच्छाव, रोकडे, देशमुख, सूर्यवंशी, झाल्टे, गावले, अहिरराव, बाविस्कर, मुंढेकर माळी.मोरे, महाले, राउत, घोंगडे, भडांगे, चौधरी, बनकर. १०. ''बीड'' : कोरडे, खोडवे, जवंजाळ, फुले, ढगे, म्हेत्रे,घोडके, यादव, नाईक, काळे, गोरे, लेंडाळ, भुंबे, गणगे, दिलवाले, साखरे, पांढरे, मस्के, वादे, बनसोडे, कातखडे, कटारे, गवळी, रासवे, काटुळे,कदम, आगरकर, अंतरकर, सत्वधर, लगड, बनकर, माळी, राउत, शिंदे, फुलझळके, जाधव, धोंडे, अरसुडे, डाके, मुंढेकर माळी,सिंगारे, काशीद, जिरे, शिंदे, काळे, गोरे, दुधाळ, तुपे, लोखंडे, गायकवाड, धोंडे, कडू, जाधव, गवळी, गणगे, जिरे, रावसे, यादव, कुदाळे, मणेरी, धवळे, जमदाडे, , शेलार, झीरमाळे. ११. ''धुळे'' : माळी, महाजन, सोनावणे, वाघ, बागुल, जाधव, सौंदाणे, खैरनार, महाले, देवरे, जगदाळे. १२. ''अमरावती': : भुस्कडे, वऱ्हेकर, मडघे, कोरडे ,बनसोड, तडस, हाडोळे , गोंगे, कुंभारखाने, घाटोळ, बोबडे, चांदोरे, गोरडे, गोल्हर, खसाळे, पेटकर, वडनेरकर,कांडलकर,पाचघरे,निकाजु कविटकर ,गणोरकर, अम्बाडकर,जावरकर, लोखंडे, काळे, चर्जन, निमकर, नानोटे, खेरडे, मेहरे, पवार, धनोकार, वांगे, भगत, कडू, भुयार, गाने, अकार्ते, बकाले, भोयर, राउत, रोठेकर, मेंधे, जेवाडे, टवलारे, जुनघरे, फुटाणे, झाडे, पोटदुखे, मुंढेकर माळी,नाथे, बेलोकार, आमले, पाटिल.खारकर. मावदे.पवार १३. ''यवतमाळ'': : कुंभारखाने, धोबे, जावरकर, संदे, भंगे, घावडे, चिंचोरकर, चरडे, गोल्हर, नल्हे, सरडे, पोटदुखे, नाकतोडे, धनोकर. १४. ''वर्धा'' : वाके, तीखे, काळे, गोरे, जांभळे, बोबडे, राउत, खेरडे, थेटे, मेहत्रे, खसाळे, गोंगे.खारकर १५. ''सांगली'' : माळी, तोडकर, कोरे, शिवणकर, अडसूळ,वाघमारे, सागर, बालटे, राउत, जाधव, फुले, बनसोडे, फडथरे , पिसे, बनकर, लिंगे, लोखंडे, लांडगे,मेंढे,बरगाले,दुर्गाडे, मुंढेकर माळी,मोतुगडे,इरळे,म्हेत्रे,येवारे,खोबरे,भडके, माईनकर,मंडले,मानकर,वांडरे,चौगुले. १६. ''अकोला'' : ढोणे, बोचरे, शेवाळकर, भुस्कुटे, धानोकर, मसने, चिंचोलकर ,नावकार,आमले, चोपड, पैघन, पार्कीस्कर, पुंड, चंदनशिव, नागुलकर, बोऱ्हाडे, ढोरे, गोंगे, ढोले, भोणे, तोंपे, वानखेडे, पायघान, पोपळ्घात, चावळे, डांगे, गवांदे, कानडे, डोईफोडे.मुंढेकर माळी, ढोकणे, मारोटकार, डवंगे, लायबर, कोंडे, गुरेकार, ढोक, पांगशे, लाड, डाफे, बुंदे, कोळमकार, मंगळे, मते, घोडे, नागोलकार, मासोदकर, भुस्कडे १७. छत्रपती संभाजीनगर (''औरंगाबाद)'' : शेरकर, जाधव, शिँदे, भुजबळ, ढोके, वाघ, सोणवणे, कातबणे, दिलवाले, तिडके, पोयघन, साचणे, ढवळे, बनकर, भालेराव, गहाळ, हजारे, थोरात, भडके, नवले, गोरे, आंतरकर, भुमकर, काळे, ठाणगे, जेजुरकर, पवार, पुंड, पेरकर, देवकर, जावळे, धोंडे, मुंढेकर माळी,गायकवाड, वाघचौरे, गान्हार, हेकडे, तारव, कुदळे, मोकासे, डहाके, भाग्यवंत, रामकर, वानखेडे, शिनगारे, जैवाळ, राऊत, ताजने, बनसोड, शिरसाठ, मैंद, फुलसौंदर, १८. ''वाशीम'' : पायघन, उमाळे, मोरे, अढाउ,सोनूने,भडके,धाडसे, मानकर, वाकेकर, बुरनासे, बोबडे, आमले, आकोलकर,मानकर, नागापुरे, वैराळे, उमाळे, व्यवहारे, डोंगरे, कळसकर, गिर्हे, देशमुख, पाटील, टेम्भारे,इंगळे, राऊत,काटोलकर, झगडे, भूस्कडे, राखोंडे, तायडे, धाकुलकर, आंबेकर, बिर्हे, काळपांडे, जाधव, सातव, इंगोले, नवलकर, नार्सिंगकार, बगाडे, बोळाखे,ढोक, वाघमारे, धर्माळे, गवळी, घाटे, जामोदकर, कथिलकर, ठोंबरे, दाते, खोडस्कर, चरपे, खडसे, मांडवकर, गोरडे, लेकुरवाळे, गांजरे, धाडसे, बम्बळकर, भोपळे, खरासे, डेहनकर, अढाऊ,वानखडे, उडाखे, मांडवगणे, चौधरी, भभूतकर, भड, खलोकार,राजनकर, कुले, चतुरकर, ढोकणे,जसापुरे, लोखंडे, चर्जन, तडस, भगत, ढोले, वाशिम्कार, चिमोटे, सदाफळे,हाडोळे,दहीकर,बनकर. सुंदरकर, बोळे,पेठकर,श्यामसुंदर,वावगे,नवले, कणेर, पोहनकर,वालोकार,खटाळे,आघाडे,आखरे,पाचघरे,खरबडे,जठाळे,कांडलकर,मडघे,जुनघरे, मेहरे,कोरडे,झाडे,बनसोड,नाथे,टवलारे, मुंढेकर माळी,शाहाकार,कविटकर,गणोरकर,अम्बाडकर,नानोटे, निमकर,खेरडे,बेलसरे,भोगे,वाडोकर,मारोडकर, रडके,कडू,पवार,धनोकार,वांगे,सरडे,भोजने, भुयार,गणगणे,भोयर,होले,बानाईत,मेंढे. २०. ''लातूर'' : माळी, गोरे, कटारे, खडबडे, शिन्दे, फुलसुंदर, वाघमारे, चाम्भार्गे, म्हेत्रे, फूटाने, जगताप. २१ . ''कोल्हापूर'' : धोंडे,बत्तीसे, पवार, सूर्यवंशी, हिवरे, कर्णकर, बाचकर,मानकर, नागापुरे, वैराळे, उमाळे, व्यवहारे, डोंगरे, कळसकर, गिर्हे, देशमुख, पाटील,चौगुले, माळी, म्हेत्रे. २२. ''नंदुरबार'' : महाजन, देवरे, माळी, मगरे, सागर, राणे, शेंडे, पिंपरे, लोखंडे, बत्तीसे, पवार, सूर्यवंशी, हिवरे, सोनुने,कर्णकर.मुंढेकर माळी, 23. सोलापूर :- भोंग, राऊत, पिसे, भुजबळ, गिरमे, एकतपूरे ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ओबीसी जाती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]http://www.maliworld.in/Origin_of_society.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809082024/http://www.maliworld.in/Origin_of_society.aspx |date=2018-08-09 }} qtwv9nnxahrsjz6tgvtmilijgze5yl9 2707501 2707391 2026-09-02T07:16:32Z ~2026-47526-91 186987 /* माळी समाजातील प्रसिद्ध व्यक्ती */ 2707501 wikitext text/x-wiki [[File:Mallees, or Gardeners (9805808934).jpg|thumb|पश्चिम भारतातील माळी (इ.स. १८५५ – १८६२]] '''माळी''' ही भारतात आढळून येणारी एक व्यावसायिक जात आहे. हा समाज पारंपरिकपणे मळे लावणारा किंवा मळेवाला म्हणून काम करत होता आणि अजूनही करतो , मळे करणारा म्हणजे बागायती करणारा.बागायत शेती जिथे असते त्याला मळी म्हणतात म्हणजे शेतकरीच<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=}}</ref>. माळी समाजात अनेक पोटजाती आहेत. माळी [[उत्तर भारत]]ात, [[पूर्व भारत]]ात तसेच [[नेपाळ]]मध्ये, [[महाराष्ट्र]]ात आणि तराई प्रदेशात आढळतात. महाराष्ट्रामध्ये माळी जात ही [[इतर मागास वर्ग]] ([[ओबीसी]]) प्रवर्गात येते. माळी समाज हा मुखत्वे शेती करणारा समाज आहे.जसे कुणबी शेतकरी आहे, फरक एवढाच की माळी हे बागायदर म्हणजे बारा महिने पाणी असलेले शेती करणारा समाज आहे. काही ठिकाणी हा समाज [[बलुतेदार]] आहे तर काही ठिकाणी [[अलुतेदार]] आहे. सर्व माळी उपजातींचा मूळ उगम, संस्कृती, इतिहास किंवा सामाजिक स्थितीत समानता नाहीये. हा समाज काही ठिकाणी क्षत्रिय म्हणून ओळखल्या जातो. जो परिकिय आक्रमणामुळे विस्थापित होऊन शेतीं करायला लागला. लढाऊ असल्यामुळे या समाजाणे हवे ते करायचे निवडले आणि पूर्वी शेती करणारा त्यातल्या त्यात बागायती शेती करणारा समाज हा सर्वात जास्त आत्मनिर्भर असल्यामुळे ह्या लढाऊ समाजाने बागायती शेती केली. आज ह्या समजाचे जे वंशज आहे त्या सर्वांच्या शेती ह्या नदी जवळ किव्वा गावा शेजारीच आहे. पण परकीय आक्रमणानंतर जी वर्ण व्यवस्था भारतीय समाजात लागू झाली त्या व्यवस्थेला हा समाज देखील बळी गेला आणि सध्या क्या परिस्थितीत एक मागासवर्गीय जात म्हणून राहिला,पण राजपूत यांच्यातील एक गट मली आहे आणि १८९१ च्या मारवार राज्यातील जनगणना अहवालातील राजपूत उपवर्गाच्या अंतर्गत समाविष्ट होते. ==उगम== क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, कविटकर, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमात असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते. मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे. फुलमाळी हे फुलांचा व्यवसाय करणारे असून, त्यांनाच सावतामाळी असेही म्हणतात. या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हणले जाते. फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा माळ्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे. क्षत्रिय माळी- क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमाती असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून 'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते.बहुतांश माळी समाज आज हा शेतीविषयक व्यवसाय करत आहे. ==पौराणिक आख्यायिका== नवखंड पुष्कराज मध्ये भगवान ब्रम्हदेवाचे मंदिर आहे,त्या ठिकाणी महायज्ञाचे आयोजन केले होते, तेथे ३३ कोटी देव व शंकर आणि पार्वतीसुद्धा बसले होते. महादेवाने आपल्या अंगाचा मळ काढला व यज्ञात टाकला यज्ञातून तेजस्वी पुरुष निर्माण झाला. त्या पुरुषाचे तेज सूर्याप्रमाणे होते, व त्याच्या हातामध्ये पांढरे फूल होते. त्याचे तेज पाहून देवलोक घाबरले. नारद मुनींनी विचारले की हा तेजस्वी पुरुष कोण आहे ? तर भगवान ब्रह्मदेवांनी महादेवांना विचारले,की हा तेजस्वी पुरुष कोण ? तेव्हा महादेवांनी सांगितले की, माझ्या मळापासून तयार झालेला हा पुरुष सदैव हातामध्ये पांढरे फूल घेऊन माळी समाजात जन्म घेईल. तेव्हापासून माळी समाजाची उत्पत्ती झाली. माळी हा शब्द माला (संस्कृत)या शब्दापासून बनला आहे. ==माळी समाजातील पोट जाती व इतिहास== महाराष्ट्रातील माळी समाज हा कोणत्याही एका शाखेच्या नसून अनेक पोटजाती आणि शाखा, पोटशाखा यांचा समावेश त्यात आहे. महाराष्ट्रात प्रामुख्याने फुलमाळी, क्षत्रिय माळी, वनमाळी, पानमाळी, डांगमाळी, हळदीमाळी, जिरेमाळी, गासेमाळी, काशी माळी, काचमाळी, कोसरे माळी, मरार माळी, पहाड माळी, लोणार माळी, पंचकळसी, चौकळशी, आगारी माळी, लिंगायत माळी आदि पोट जाती व शाखा आढळतात. कोसरे माळी आडनावे :- वाढई, चौधरी, मोहुर्ले, शेंडे, बोरुले, ठाकरे, गाऊञे, महाडोळे, आदे, भेंडारे, सोनुले , निकुरे, निकोडे, ईत्यादि. मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे. माळी समाज समानतेचा संदेश देतो आणि उच्च आणि नीच असा भेद करत नाही. फुलमाळी हे फुलांचा व्यवसाय करणारे असून, त्यांनाच सावतामाळी असेही म्हणतात. या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हणले जाते. फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा त्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे. क्षत्रिय माळी- क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमात असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून 'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांची गोत्रे आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, तडस, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी , मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. ==सैनी माळी समाज== १९३० च्या दशकात जेव्हा भारत ब्रिटिश राजवटीखाली होता, तेव्हा राजस्थानच्या क्षत्रिय माळी समुदायाने आणि इतर उत्तर भारतीय माळी लोकांनी उपनाम सैनी स्वीकारले. ==माळी समाजातील प्रसिद्ध व्यक्ती== #[[सावता माळी]] #[[महात्मा फुले]] #[[सावित्रीबाई फुले]] #[[नारायण मेघाजी लोखंडे]] #[[निळू फुले]] #[[नारायणराव सोपानराव बोरावके]] #[[छगन भुजबळ]] #[[राजीव सातव]] #[[अशोक गेहलोत]] #[[गजमल माळी]] #[[सिद्धराम म्हेत्रे]] #[[जयकुमार गोरे]] #[[रुपाली चाकणकर]] #[[अमोल कोल्हे|डॉ. अमोल कोल्हे]] #[[अतुल सावे]] #[[प्रज्ञा राजीव सातव]] #[[देवयानी फरांदे]] #[[मनीषा चौधरी]] #[[अजय चौधरी]] #उमेश उर्फ ​​चंदू आत्मारामजी यावलकर #प्राजक्ता माळी #निशा फुले #मकरंद अनासपुरे #दिनेश मणेरी ==माळी समाजातील काही जिल्हानिहाय आडनावे== माळी समाजाची जिल्हा निहाय आडनाव यामध्ये प्रामुख्याने आढळली जाणारी नावे आहेत . माळी समाजाची वंशावळ लिहणारे भाट काही वर्षांच्या अंतराने महाराष्ट्रात येतात. आणि वंशावळ लिहितात .खालील यादीत काही आडनावे नसतील.उपलब्ध स्रोतांवरून ही नावे घेतली आहेत. १. ''नाशिक'' : माळी,खैरे, गीते, जाधव, भुजबळ, वाघ, महाजन, सुरसे, वझरे, कोठुळे, बोराडे, पाचोरे, थोरात, राउत, तडस,तिडके, वाघ, मंडलिक, गायकवाड,काठे, वनमाळी, गांगुर्डे, भडके, मोटकरी ,नाईक, नवगिरे, जगझाप, भांबरे, हिवाळे, उबाळे, रानमाळी, गवळी, वेरुळे, रहाणे, वायकांडे, पगार, निकम, मोहन, तांबे, ताजने, बनकर, सोनवणे, शिंदे, तुपे, कांबळे, मौले, ताठे, निकम, काश्मिरे, उगले, शेवकर, गायखे, खसाळे, जेजुरकर, विधाते, खोडे, भंदुरे, शेवाळे, लोणारे, साळवे, शेरताठे, बच्छाव, पुंड, नवले, रासकर, कमोद, खैरनार, पैठणकर, चौरे, शेलार, जगताप, फरांदे, जंजाळे, वेलजाळी, एनडाइत, आहेर, बागुल, थालकर, मोकल, म्हैसे, भालेराव, फुलारे, लोखंडे, साळुंके, बटवाल, मेहेत्रे, पाटील, मालकर, निफाडे, गाडेकर, अंतरे, कुलधार, कचरे, तिसगे, धनवटे, कुटे, पुणेकर, चाफेकर, सूर्यवंशी,वाघचौरे, कमोदकर, महाजन, महात्मे. २ . ''अहमद नगर'' : बोरावके, रांधवन, जमदाडे,नाईक,तुपे, क्षित्रे, नेवसे ,अस्वर,सातव,हजारे, खोडवे, सत्रे,पर्वत,शिरसाठ, काळोखे, जाधव,मालकर, बागडे, सजन, विधाते, मंडलिक, अभंग, शिंदे, नाईकवाडी, ताजने, अनप, मेहेत्रे, म्हस्के, पुंड, भरीतकर, डाके, गाडेकर, घोडेकर, बनकर, शेलार, पांढरे, गिरमे, ससाणे, इनामके, रासकर, शिंदे, नागरे,गाडीलकर,देंडगे,शेलार, चेडे, बोरुडे, व्यवहारे, चौरे, राउत, रसाळ, गायकवाड, कानडे, बागडे, होले, नवले, झोके, काफरे, जगताप, दातरंगे, फुलमाळी ,फुलसुंदर, वाघ, बारावकर, सुडके, आगरकर, पानधडे, भुजबळ, खामकर, लोंढे, घोलप, साबळे, गोरे, मोरे, माळी, महाजन, ठाणगे, सुडके, बोरुडे, चिपाडे, लेंडकर, ताठे, धोंडे, गडालकर, गोंधळे, धाडगे, खराडे, तरटे, ताठे, उकंडे, कुलंगे, हुमे, साळुंके, जाधव, गरुडकर , खेतमाळीस, बेल्हेकर, क्षीरसागर, दळवी, ससाणे, पुंड, पडोळे, पडळकर, बोलगे, पांढरकर, खेतमाळीस, आळेकर, आनंदकर, बनसुडे, नन्नावरे, चाकणे, बढे, दरवडे, शेंडगे, लोखंडे, जांभूळकर, हिरवे, सुपेकर, कोथिम्बिरे, औटी, मोटे, जयकर, खेडकर, जाम्भे, इत्ते, मेमाणे, वऱ्हाडे, बोडखे, फरांदे, चौधरी, मुळे, कन्हेरकर, करंडे, झगडे, एटक, गरुडकर, आंबेकर, रायकर,सुरसे, गांजुरे, बहिर्याडे, पंधाडे, कांदे, खरपुडे, आखाडे, हिरे, जेजुरकर, गडगे, गुल्दगड, अनारसे, टेंभे, सूर्यवंशी, झोडगे , शेंडे, भागवत. ३. ''नागपूर'' : नेरकर, कोठेकर, भेलकर, वऱ्हेकर, आंबेकर, निकाजु, खोडस्कर, पाचघरे, फसाते, गोबरे, तडस, देशमुख, गायधने, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, चाल्पे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गन्जरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, उमप, उमाक, सननसे, घोळशे, आगलावे, चौधरी, परोपते, माळी, कावलकर, वाघ, कोल्हे, लांडगे, येवले, बनकर, ठेम्भारे, शेवाळे, धाकुलकर, डोंगरे, मदनकर, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर, चरपे, गिर्हे, सातपुते, नारेकर, बारमासे, अलोने, मानेकर,वानखडे, भांगे. ४. ''पुणे'' : माळी, फुले, खोडवे, तळेकर, बोरावके, जाधव, टिळेकर, भागवत, फुलारी, धसाडे,शेंडे, भोंग, भोंगळे, जयकर, लोणकर, रायकर, लाहवे, गिरमे, अनारसे, राऊत, भुजबळ, साचणे, शिंदे, झुरंग,गरुडे, बिर्दावडे, आल्हाट, चिचाटे, डोके, बिरदवडे, केळकर, लेंडघर, धाडगे, जांभुळकर , बाणेकर, गोरे, शेवकरी, आगरकर, धामधेरे, व्यवहारे, नावरे, जगताप, लडकत, पाबळ, भास्कर, हिंगणे, होले, वाये, बनकर, हजारे, लोंढे, बोराटे, बुरडे, कुडके, रासकर, खरात, बोरावके, कोद्रे, इनामके, जमदाडे, कुदाळे, पिसे, गदादे, भोगले, टिकोरे, लांडगे, भडके, यादव, नाळे, फडरे, अणेराव, लग्गड, दप्तरे, केदारी, वाडकर, दंगमाळी, गोंधळे, दळवी, आरु , ससाणे, काळे, साळुंखे, नंदे, जमदाडे, नेवासे, लोखंडे, बढे, झगडे, नवले, वाघोले, फरांदे, दुधाळ, कापरे, वडणे, वचकळ, भोंगले, पैठणकर, बोरकर, ताम्हाणे, पिंगळे, वाघ ,आदलिंग, गायकवाड, लावले, बटवाल, वाघमारे, फुलसुंदर, अभंग, वाव्हळ, कावळे, बिर्मल, करपे, बिडवाई, मंडलिक, परंडवाल, चिपाडे,गांजुरे, दुर्गाडे, ५. ''जालना'' - कदम( रेवगाव) जावळे,राजाळे,घनवट, विधाते, देवकर, शिंगणे,टीलेकर, जईद, मोठे, काळे, खरात, घायाळ, गाढवे, बोरकर, झरेकर, शिंदे, गालाबे, चिंचाने, वाघमारे, साबळे, मगर ,खान्देभारद ,खालसे ,पवार, आंबेकर, झोरे, तिडके, केरकळ, जाधव , शिंदे, जवंजाळ , खेत्रे,ठाकरे, पाटील , खैरे, वाघमारे, घोलप, गते, लांडगे, गोरे, शेरकर, वाघ, सपकाळ, मेहेत्रे, गिरम, राउत, पाचफुले, शेवाळे, बनकर, हरकल , गाढवे, धानुरे, वानखेडे, पौलबुद्धे,घायाळ , चौधरी, मोहिते, माळोदे,राऊत, बागवान(मुस्लिम). ६. हिंगोली- धामणे, डुकरे, भडके, कदम, सारंग, पारीस्कर, पायघन, काळे, धामणकर, गोरे, गवळी,मत्ते,ढोले, आराडे वाशिमकर,घोडके,काळे,जावळे,डाके,भोने,लाड,नागुलकर,बोराडे,काठोळे,पांगसे,वाठ,पुंड. ७.''सातारा'' : कर्णे,गवळी, गोरे, अभंग, राउत, काळोखे, जाधव, तांबे, डांगरे, घनवट, बोराटे, शिंदे, भुजबळ, बनसोडे, शेंडे, बंकर, क्षीरसागर, ताटे, कोरे, धोकटे, पाटील, माळी, तोडकर, दगडे, कुदळे, ननावरे , नवले, रासकर, होवाळ ,जमदाडे, फरांदे, टिळेकर.मुंढेकर माळी. ८ .''बुलढाणा'' : खरात, बंडे, तायडे, भरड , जाधव, शिवाजी वेरुळकर, घोलप, वानेरे, इरातकर, महाजन, चोपडे , राऊत , फुलझाडे , खंडागळे, गडे, इंगळे, देशमाने, सोनुने, गिर्हे, वानखडे, चावरे, उमरकर, बगाडे, निमकर्डे, खंडारे , दांडगे, शिरसागर, वावगे,राखोंडे, बोंबटकार, वावटळीकर, पैघन , पार्कीस्कर, पुंड, चंदनशिव, नागुलकर, बोऱ्हाडे, ढोरे, ढोले, भोणे, तोंपे, वानखेडे, पोपळघात, चावळे, डांगे, गवांदे, कानडे, डोईफोडे, धामणकार, बाईसकार, जवळकार, मुंढेकर माळी.,वाघमारे, आगळे, मसने, चिंचोलकार, बोराडे, तडस, लाड, वाथ. ९. ''जळगाव'' : महाजन, जाधव, पाटील, निकम, सोनावणे, बिरारी, बागुल, खैरनार, वानखेडे, बच्छाव, रोकडे, देशमुख, सूर्यवंशी, झाल्टे, गावले, अहिरराव, बाविस्कर, मुंढेकर माळी.मोरे, महाले, राउत, घोंगडे, भडांगे, चौधरी, बनकर. १०. ''बीड'' : कोरडे, खोडवे, जवंजाळ, फुले, ढगे, म्हेत्रे,घोडके, यादव, नाईक, काळे, गोरे, लेंडाळ, भुंबे, गणगे, दिलवाले, साखरे, पांढरे, मस्के, वादे, बनसोडे, कातखडे, कटारे, गवळी, रासवे, काटुळे,कदम, आगरकर, अंतरकर, सत्वधर, लगड, बनकर, माळी, राउत, शिंदे, फुलझळके, जाधव, धोंडे, अरसुडे, डाके, मुंढेकर माळी,सिंगारे, काशीद, जिरे, शिंदे, काळे, गोरे, दुधाळ, तुपे, लोखंडे, गायकवाड, धोंडे, कडू, जाधव, गवळी, गणगे, जिरे, रावसे, यादव, कुदाळे, मणेरी, धवळे, जमदाडे, , शेलार, झीरमाळे. ११. ''धुळे'' : माळी, महाजन, सोनावणे, वाघ, बागुल, जाधव, सौंदाणे, खैरनार, महाले, देवरे, जगदाळे. १२. ''अमरावती': : भुस्कडे, वऱ्हेकर, मडघे, कोरडे ,बनसोड, तडस, हाडोळे , गोंगे, कुंभारखाने, घाटोळ, बोबडे, चांदोरे, गोरडे, गोल्हर, खसाळे, पेटकर, वडनेरकर,कांडलकर,पाचघरे,निकाजु कविटकर ,गणोरकर, अम्बाडकर,जावरकर, लोखंडे, काळे, चर्जन, निमकर, नानोटे, खेरडे, मेहरे, पवार, धनोकार, वांगे, भगत, कडू, भुयार, गाने, अकार्ते, बकाले, भोयर, राउत, रोठेकर, मेंधे, जेवाडे, टवलारे, जुनघरे, फुटाणे, झाडे, पोटदुखे, मुंढेकर माळी,नाथे, बेलोकार, आमले, पाटिल.खारकर. मावदे.पवार १३. ''यवतमाळ'': : कुंभारखाने, धोबे, जावरकर, संदे, भंगे, घावडे, चिंचोरकर, चरडे, गोल्हर, नल्हे, सरडे, पोटदुखे, नाकतोडे, धनोकर. १४. ''वर्धा'' : वाके, तीखे, काळे, गोरे, जांभळे, बोबडे, राउत, खेरडे, थेटे, मेहत्रे, खसाळे, गोंगे.खारकर १५. ''सांगली'' : माळी, तोडकर, कोरे, शिवणकर, अडसूळ,वाघमारे, सागर, बालटे, राउत, जाधव, फुले, बनसोडे, फडथरे , पिसे, बनकर, लिंगे, लोखंडे, लांडगे,मेंढे,बरगाले,दुर्गाडे, मुंढेकर माळी,मोतुगडे,इरळे,म्हेत्रे,येवारे,खोबरे,भडके, माईनकर,मंडले,मानकर,वांडरे,चौगुले. १६. ''अकोला'' : ढोणे, बोचरे, शेवाळकर, भुस्कुटे, धानोकर, मसने, चिंचोलकर ,नावकार,आमले, चोपड, पैघन, पार्कीस्कर, पुंड, चंदनशिव, नागुलकर, बोऱ्हाडे, ढोरे, गोंगे, ढोले, भोणे, तोंपे, वानखेडे, पायघान, पोपळ्घात, चावळे, डांगे, गवांदे, कानडे, डोईफोडे.मुंढेकर माळी, ढोकणे, मारोटकार, डवंगे, लायबर, कोंडे, गुरेकार, ढोक, पांगशे, लाड, डाफे, बुंदे, कोळमकार, मंगळे, मते, घोडे, नागोलकार, मासोदकर, भुस्कडे १७. छत्रपती संभाजीनगर (''औरंगाबाद)'' : शेरकर, जाधव, शिँदे, भुजबळ, ढोके, वाघ, सोणवणे, कातबणे, दिलवाले, तिडके, पोयघन, साचणे, ढवळे, बनकर, भालेराव, गहाळ, हजारे, थोरात, भडके, नवले, गोरे, आंतरकर, भुमकर, काळे, ठाणगे, जेजुरकर, पवार, पुंड, पेरकर, देवकर, जावळे, धोंडे, मुंढेकर माळी,गायकवाड, वाघचौरे, गान्हार, हेकडे, तारव, कुदळे, मोकासे, डहाके, भाग्यवंत, रामकर, वानखेडे, शिनगारे, जैवाळ, राऊत, ताजने, बनसोड, शिरसाठ, मैंद, फुलसौंदर, १८. ''वाशीम'' : पायघन, उमाळे, मोरे, अढाउ,सोनूने,भडके,धाडसे, मानकर, वाकेकर, बुरनासे, बोबडे, आमले, आकोलकर,मानकर, नागापुरे, वैराळे, उमाळे, व्यवहारे, डोंगरे, कळसकर, गिर्हे, देशमुख, पाटील, टेम्भारे,इंगळे, राऊत,काटोलकर, झगडे, भूस्कडे, राखोंडे, तायडे, धाकुलकर, आंबेकर, बिर्हे, काळपांडे, जाधव, सातव, इंगोले, नवलकर, नार्सिंगकार, बगाडे, बोळाखे,ढोक, वाघमारे, धर्माळे, गवळी, घाटे, जामोदकर, कथिलकर, ठोंबरे, दाते, खोडस्कर, चरपे, खडसे, मांडवकर, गोरडे, लेकुरवाळे, गांजरे, धाडसे, बम्बळकर, भोपळे, खरासे, डेहनकर, अढाऊ,वानखडे, उडाखे, मांडवगणे, चौधरी, भभूतकर, भड, खलोकार,राजनकर, कुले, चतुरकर, ढोकणे,जसापुरे, लोखंडे, चर्जन, तडस, भगत, ढोले, वाशिम्कार, चिमोटे, सदाफळे,हाडोळे,दहीकर,बनकर. सुंदरकर, बोळे,पेठकर,श्यामसुंदर,वावगे,नवले, कणेर, पोहनकर,वालोकार,खटाळे,आघाडे,आखरे,पाचघरे,खरबडे,जठाळे,कांडलकर,मडघे,जुनघरे, मेहरे,कोरडे,झाडे,बनसोड,नाथे,टवलारे, मुंढेकर माळी,शाहाकार,कविटकर,गणोरकर,अम्बाडकर,नानोटे, निमकर,खेरडे,बेलसरे,भोगे,वाडोकर,मारोडकर, रडके,कडू,पवार,धनोकार,वांगे,सरडे,भोजने, भुयार,गणगणे,भोयर,होले,बानाईत,मेंढे. २०. ''लातूर'' : माळी, गोरे, कटारे, खडबडे, शिन्दे, फुलसुंदर, वाघमारे, चाम्भार्गे, म्हेत्रे, फूटाने, जगताप. २१ . ''कोल्हापूर'' : धोंडे,बत्तीसे, पवार, सूर्यवंशी, हिवरे, कर्णकर, बाचकर,मानकर, नागापुरे, वैराळे, उमाळे, व्यवहारे, डोंगरे, कळसकर, गिर्हे, देशमुख, पाटील,चौगुले, माळी, म्हेत्रे. २२. ''नंदुरबार'' : महाजन, देवरे, माळी, मगरे, सागर, राणे, शेंडे, पिंपरे, लोखंडे, बत्तीसे, पवार, सूर्यवंशी, हिवरे, सोनुने,कर्णकर.मुंढेकर माळी, 23. सोलापूर :- भोंग, राऊत, पिसे, भुजबळ, गिरमे, एकतपूरे ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ओबीसी जाती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]http://www.maliworld.in/Origin_of_society.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809082024/http://www.maliworld.in/Origin_of_society.aspx |date=2018-08-09 }} elflisxw2bvzubgt6ltoqcq1hmzj7oh 0 165145 2707466 2630834 2026-09-02T06:08:31Z ~2026-41910-22 185743 2707466 wikitext text/x-wiki [[चित्र:NeralDeparture.JPG|250px|इवलेसे|नेरळ स्थानकामधून सुटणारी माथेरान डोंगरी रेल्वे]] [[चित्र:Matheran railway station.jpg|250px|इवलेसे|माथेरान रेल्वे स्थानक]] {{माथेरान डोंगरी रेल्वे}} '''माथेरान डोंगरी रेल्वे''' ही [[भारतीय रेल्वे]]ची एक विशेष सेवा आहे. नॅरो गेजवर धावणारी ही छोटी रेल्वे [[महाराष्ट्र]]ामधील [[माथेरान]] ह्या लोकप्रिय थंड हवेच्या पर्यटन स्थळाला [[मध्य रेल्वे]]वरील [[नेरळ]]सोबत जोडते. [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या [[नेरळ रेल्वे स्थानक|नेरळ]] स्थानकापासून नेरळ−माथेरान रेल्वेची सुरुवात होते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगेमधून वाट काढत ही रेल्वे नेरळ ते माथेरान दरम्यानचे २१ किमी अंतर सुमारे २ तास २० मिनिटांमध्ये पार करते. १९०१ साली [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश राजवटीदरम्यान]] प्रसिद्ध उद्योगपती सर आदमजी पीरभॉय ह्यांनी स्वतःचे {{रुपया}} १६ लाख खर्च करून ही रेल्वे बांधण्याचा निर्णय घेतला. त्यांचा मुलगा अब्दुल हुसेन आदमजी पीरभॉय ह्याने १९०७ साली नेरळ-माथेरान रेल्वेमार्गाचे बांधकाम पूर्ण केले. स्वातंत्र्यानंतर इतर सर्व खाजगी रेल्वेमार्गांप्रमाणे नेरळ-माथेरान रेल्वेदेखील भारत सरकारच्या अखत्यारीखाली आली. १९८३ साली ह्या रेल्वेवरील सर्व [[वाफेचे इंजिन|वाफेची इंजिने]] बंद करून त्याऐवजी [[डीझेल इंजिन]]े वापरली जाऊ लागली. २००५ सालच्या [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यामध्ये]] आलेल्या महापुरादरम्यान माथेरान रेल्वेचा बव्हंशी मार्ग वाहून गेला. तब्बल २ वर्षांनंतर ह्या मार्गाची डागडुजी पूर्ण होऊन मार्च २००७ मध्ये ही रेल्वे पुन्हा सुरू करण्यात आली. सध्या ह्या रेल्वेच्या दररोज ५ सेवा चालवल्या जातात. तसेच अमन लॉज ते माथेरानदरम्यान अतिरिक्त फेऱ्या देखील चालवल्या जातात. == वेळापत्रक == {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| माथेरान कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:crimson" | ५२१५३ || ८:४५ || अमन लॉज || ९:०३ || माथेरान |- style="background:lightgreen" | ५२१०३ || ८:५० || नेरळ || ११:३० || माथेरान |- style="background:crimson" | ५२१५५ || ९:३५ || अमन लॉज || ९:५३ || माथेरान |- style="background:lightgreen" | ५२१०५ || १०:२५ || नेरळ || १३:०५ || माथेरान |- style="background:skyblue" | विशेष १ || १०:३० || अमन लॉज || १०:४८ || माथेरान |- style="background:crimson" | ५२१५७ || १२:०० || अमन लॉज || १२:१८ || माथेरान |- style="background:skyblue" | विशेष ३ || १३:३५ || अमन लॉज || १३:५३ || माथेरान |- style="background:crimson" | ५२१५९ || १४:२५ || अमन लॉज || १४:४३ || माथेरान |- style="background:crimson" | ५२१६१ || १५:४० || अमन लॉज || १५:५८ || माथेरान |- style="background:crimson" | ५२१६३ || १७:४५ || अमन लॉज || १८:०३ || माथेरान |} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-numbers-center" |+ style="background:#afeeee"| नेरळ / अमन लॉज कडे ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:crimson" | ५२१५४ || ८:२० || माथेरान || ८:३८ || अमन लॉज |- style="background:crimson" | ५२१५६ || ९:१० || माथेरान || ९:२८ || अमन लॉज |- style="background:skyblue" | विशेष २ || १०:०५ || माथेरान || १०:२३ || अमन लॉज |- style="background:crimson" | ५२१५८ || ११:३५ || माथेरान || ११:५३ || अमन लॉज |- style="background:skyblue" | विशेष ४ || १३:१० || माथेरान || १३:२८ || अमन लॉज |- style="background:crimson" | ५२१६० || १४:०० || माथेरान || १४:१८ || अमन लॉज |- style="background:lightgreen" | ५२१०४ || १४:४५ || माथेरान || १७:३० || नेरळ |- style="background:crimson" | ५२१६२ || १५:१५ || माथेरान || १५:३३ || अमन लॉज |- style="background:lightgreen" | ५२१०६ || १६:०० || माथेरान || १८:४० || नेरळ |- style="background:crimson" | ५२१६४ || १७:२० || माथेरान || १७:३८ || अमन लॉज |} ==बाह्य दुवे== *[http://www.indianrail.gov.in/matheran.html भारतीय रेल्वेच्या संकेतस्थळावरील माहिती] {{कॉमन्स वर्ग|Matheran Hill Railway|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील पर्यटन]] [[वर्ग:रायगड जिल्हा]] [[वर्ग:माथेरान डोंगरी रेल्वे| ]] 0gxhebqswragtx4e1ww8qot5jm3bwfh 0 185434 2707459 2690302 2026-09-02T05:07:05Z Arjun patil B 186985 /* */ 2707459 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''हाटकर''' किंवा '''हटकर''' ही प्राचीन क्षत्रिय योद्धा जमात आहे. जी भारताच्या दख्खन प्रदेशात आढळते. त्यांची मूळ भाषा मराठी आहे. हटकर, विशेषतः मराठवाडा प्रदेशातील, हटकर क्षत्रिय आहेत आणि त्यांचा वंश योद्धा परंपरेशी संबंधित आहे. * हाटकर मुख्यतः महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्यप्रदेश मध्ये वास्तव्यास आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008045649/http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |url-status=dead }}</ref> हाटकर शब्दाचा अर्थ: "हाट" म्हणजे "लढाई" किंवा "युद्ध" & "कर" म्हणजे "करणारा. * हाटकर = लढणारा किंवा योद्धा समाज. * विदर्भात आणि मराठवाड्यात हटकरांची संख्या खुप आहे. मराठवाड्यातील व विदर्भ भागात सधन व उच्चशिक्षित "हटकर पाटील" आहेत. * नांदेड जिल्ह्या मध्ये बिजूर गावामध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात हटकर समाज राहतो, अर्जुन पाटील, बापूसाहेब बिजुरकर, परमेश्वर बंडगर,नरेश बंडगर, नागेश बंडगर, सुनील सुरनर, * बिजूर गावामध्ये बंडगर, सुरनर, श्रीरामे, देवकाते, उमाठे, राचुरे, असे आडनावे आहेत, == ईतिहास == * Captain Fitzgerald यांच्या मते उत्तर हिंदुस्थानातून १३ व्या आणि १४ व्या शतकात महाराष्ट्रात बारा कुळींचे लोक एकत्र आले आणि त्यांनी एक बारा-हट्टी गाव तयार केले. त्याला बाराहट्टीचा देश म्हणू लागले. सध्या या भागाला हिंगोली आणि आजूबाजूचा परिसर म्हणून ओळखले जाते आणि यावरूनच पुढे हटकर असे नाव पडले. * "१४ व्या शतकात जेव्हा निजाम दख्खनचा सुभेदार म्हणून आला होता, त्याच काळात हटकरसुद्धा आले होते", असे ते म्हणतात. सर्व हटकर जेव्हा कधी मोहिमेवर जातात तेव्हा हातात एक भाला आणि तलवार घेऊनच निघतात. त्यामुळे त्यांना "बर्गी किंवा बारगीर" सुद्धा म्हणले जाते. * अकबराने 'ऐन-ए-अकबरी' नामक ग्रंथात हटकरांचा उल्लेख केला आहे, तो असा - "हटकर हे स्वाभिमानी आहेत, ही राजपुतांची पराक्रमी आणि घमंडी प्रकारची जात आहे. त्यांनी बाशीम (सध्याचे वाशीम) येथे सशस्त्र सेना तयार केली आहे त्यांच्याकडे १००० घोडदळ आणि ५००० पायदळ सैन्य आहे. त्यांनी आजूबाजूचे राज्य आणि किल्ले कब्जात ठेवले आहेत. त्यांना धनगर पण म्हणतात, पण ते राजपूत आहेत." हटकर जमात मुळातच लढवय्ये होती. * ब्रिटिश काळात इसवी सन १८००-१८२० या काळात जमातीने नांदेड, परभणी व पैनगंगेच्या प्रदेशात धुमाकूळ घातला. हंसाजी नाईक हटकर हा त्यांचा नेता होता. त्यांनी नांदेड व वऱ्हाड मधील अनेक प्रमुख ठाणी आपल्या ताब्यात घेतली. त्यांचे ‘नोवा‘(जिल्हा नांदेड) हे प्रमुख ठाणे होते. या ठाण्याला इंग्रजांनी ८ जानेवारी १८१९ रोजी वेढा घातला. तेव्हा किल्ल्यात एक महिना संघर्ष चालू होता. हंसाजी नाईक यांनी एक महिना ब्रिटिशांविरुद्ध झुंज दिली. निजामाच्या राज्यात हटकरांचा दरारा होता. आणि ब्रिटिशांच्या काळात त्यांना सतत युद्धाला उभे राहणारे आणि बंड करण्यात कुख्यात आहेत, असेच समजले जाते. हटकरांमध्ये युद्धात छातीवर वार घेणे आणि शहीद होणे ही अभिमानाची गोष्ट समजली जाते. हटकरांमध्ये मिश्या कधी कापत नाहीत. मिश्या ठेवणाऱ्यांना मान दिला जातो. हटकर पुरुष हे शारीरिक दृष्ट्या धष्टपुष्ट, स्वतंत्र राहणारे, आणि स्वाभिमानी असतात. हटकरांना महाराष्ट्र सरकारने त्यांना भटकी जमात वर्ग-२ म्हणजे (NT-C) प्रवर्गात समाविष्ट केले आहे. महाराष्ट्रात आल्यावर यांचा मुख्य व्यवसाय शेती होता. पण मूळचेच शूर असल्यामुळे यातील काही सैन्यात भरती झाले आणि काहींनी गावातील प्रशासनात सहभाग घेतला.हटकर समाजात विट्टलराव नाईक, माधवराव नाईक यांनी निजाम विरोधात स्वातंत्र्य सैनिक म्हणून काम केले होते. हटकरांचा ध्वज: हटकरांचा स्वतःचा वेगळा ध्वज असतो, निजामाच्या काळात हटकरांची संख्या अधिक होती. त्यांच्या लष्करी पेशाला शोभेल असा झेंडा त्यांच्याकडे असे, झेंड्याचा वरील भाग हा पिवळा असून खालच्या बाजूला तो लालसर रंगाचा असे. समाजातील कुठल्याही सामाजिक कार्यात, किंवा युद्धाच्या वेळी हटकर स्वतःचा झेंडा घेऊनच निघतात. इतिहासात अशाच प्रकारचे झेंडे दोन साम्राज्यांचे आहेत. # दक्षिणेतील विजयनगरच्या साम्राज्यातील वडियार घराण्याचे म्हैसूरचे राज्य. त्यांचा झेंडा तंतोतंत असाच आहे. आणि # म्हणजे राजस्थान आणि पंजाब मधील भाटी राजपुतांच्या राज्याचे झेंडे. हे झेंडे रंगाने मिळते जुळते आहेत. * महाराष्ट्रात धनगर समाजाचे दोन मुख्य प्रवाह आहेत असे सांगितले जाते त्यापैकी एक म्हणजेच हटकर होय. आज हटकर समाज शैक्षणिक व सामाजिक दृष्ट्या पुढारलेला असून विविध राजकीय व प्रशासकीय व्यक्ती समाजाने दिलेले आहेत. हटकर समाजा मध्ये उच्च साक्षरता दर असून आर्थिक दृष्ट्या हा गट सधन आहे. ==प्रमुख वर्चस्व असलेले प्रदेश:== १. मराठवाडा (महाराष्ट्र): जिल्हे: लातूर, उस्मानाबाद, बीड, हिंगोली, परभणी, नांदेड किल्ले: औसा, उदगीर, नळदुर्ग, परळी, कंधार ह्या किल्ल्यांवर हटकर सरदार होते काही हाटकर पाळयेकरांनी छोटे भाग स्वतंत्रपणे प्रशासित केले होते. २. हैदराबाद कर्नाटका / कल्याण-कर्नाटका: जिल्हे: बीदर, गुलबर्गा (कलबुर्गी), यादगिरी, रायचूर बहमनी सुलतानत, निजाम आणि कल्याणी चालुक्यांच्या काळात महत्त्वाची भूमिका. ३. तेलंगणा व आंध्रप्रदेश: जिल्हे: निजामाबाद, आदिलाबाद येथेही हाटकर समाज आढळतो; काही ठिकाणी ते अजूनही मराठी, कन्नड आणि तेलुगू मिश्रित बोली बोलतात. == छ. शिवाजी महाराजांच्या काळातील हटकर सरदारांची नावे == # निम्बाजी पाटोळे # हिरोजी शेळके # दादाजी काकडे # बळवंतराव देवकाते # व्यंकोजी खांडेकर # अंगदोजी पांढरे # धनाजी शिंगाडा # भवाणराव देवकाते # बनाजी बिर्जे # येसाजी थोरात # संभाजी पांढरे # गोदाजी पांढरे # इन्द्राजी गोरड # नाईकजी पांढरे # ग्यानुजी होडगिर # तुका पोले #भगाजी करे #तानाजी राजे कोकरे #लाखोजी कोकरे == प्रसिद्ध घराणी == छत्रपती शिवाजी महाराजानंतर मराठे आणि औरंगजेब यांच्यात ज्या लढाया झाल्या त्यामधून प्रसिद्ध झालेली हटकर सरदारांची घराणी<ref>Ain-e-Akbari</ref><ref>Washim District Wikipedia</ref><ref>People Of India :Maharashtra-Volume 2</ref><ref>The Castes and tribes of H.E.H. the Nizam’s Dominions – Volume 1</ref><ref>The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious -Volume</ref> # देवकाते # बंडगर # शेंडगे # कोळेकर # होडगिर # गोफणे # वाघमोडे # काळे # धायगुडे # शिंदे # मासाळ # हजारे # मदने # खरात # शेळके # सलगर # पुणेकर # पाटोळे # खताळ # माने # फणसे # बलांडेे # बारगळ # शिंगाडे # डांगे # काकडे # गाढवे # महानवर # बरगे # हाके # रूपनवर # गलांडे # भानुसे # सोलणकर किंवा सोनवलकर # बने # आगलावे # वाघे # वाघमारे # पांढरे # सदगर # लवटे # करे # कोकरे # वलकर किंवा वलेकर. # पौळ (पवार) # मस्के # शेम्बडे # देवकते # येळे # बुर्ले # ढाले # नरोटे == आडनावे == विदर्भ आणि मराठवाड्यातील:- थिटे(पाटील) नरवटे/नरुटे(पाटील), भांबेरे(पाटील), येळे(पाटील), भांडे, नप्ते, चोरमले, कन्नर, कुन्नर, नेवडे, जरारे, जेढर, शेळके, शिंदे, काळे, सोनुने, हाके, इतवारे, रामेकर, वाघमोडे, सोर, बादाड, बारे, संसारे, आवाड, नेमाने, माटे, डोने, ढाले, पाराधे, पारखे, बंडगर, घोडके, धरणे, कारंडे, बलांडेे, करे, कोकरे, कोळगिर, कोळेकर, गडदे, गावडे, गोरड, होडगिर, धुळगंडे, भोरगिर, नरवटे, कर्ले, जानकर, थोरात, धायगुडे, बलांडेे , देवकर, देशमुख, घुगरे, देवकाते, पडळकर, पाटील, पांढरे, पुणेकर, पोले, भिसे, मसरक, माने, मार्कंड, मार्कडे, मासाळ, मासुळे, मेमाणे, मोरे, लवटे, लोखंडे, मस्के, वडकुते, वलेकर, वलकर, वाघमारे, वाघमोडे, शिंगाडे, शिंदे, सरोदे, सरगर, सदगर, सलगर, सापनर, सुरनर, राऊतराय, सूळ, सोलणकर किंवा सोनवलकर, हंडे, हराळ, मारकड, हाके, होडबे,दडस(पुजारी ), हापगुंडे आहेत. * काही हटकरांना पाटील, राव, नाईक, देशमुख, राजे, मानकरी या उपाध्या आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] [[वर्ग:मराठी आडनावे]] a1lkbvtu7jnhh10vw4saksfx5lyxk54 2707461 2707459 2026-09-02T05:13:22Z Arjun patil B 186985 /* आडनावे */ 2707461 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''हाटकर''' किंवा '''हटकर''' ही प्राचीन क्षत्रिय योद्धा जमात आहे. जी भारताच्या दख्खन प्रदेशात आढळते. त्यांची मूळ भाषा मराठी आहे. हटकर, विशेषतः मराठवाडा प्रदेशातील, हटकर क्षत्रिय आहेत आणि त्यांचा वंश योद्धा परंपरेशी संबंधित आहे. * हाटकर मुख्यतः महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्यप्रदेश मध्ये वास्तव्यास आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008045649/http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |url-status=dead }}</ref> हाटकर शब्दाचा अर्थ: "हाट" म्हणजे "लढाई" किंवा "युद्ध" & "कर" म्हणजे "करणारा. * हाटकर = लढणारा किंवा योद्धा समाज. * विदर्भात आणि मराठवाड्यात हटकरांची संख्या खुप आहे. मराठवाड्यातील व विदर्भ भागात सधन व उच्चशिक्षित "हटकर पाटील" आहेत. * नांदेड जिल्ह्या मध्ये बिजूर गावामध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात हटकर समाज राहतो, अर्जुन पाटील, बापूसाहेब बिजुरकर, परमेश्वर बंडगर,नरेश बंडगर, नागेश बंडगर, सुनील सुरनर, * बिजूर गावामध्ये बंडगर, सुरनर, श्रीरामे, देवकाते, उमाठे, राचुरे, असे आडनावे आहेत, == ईतिहास == * Captain Fitzgerald यांच्या मते उत्तर हिंदुस्थानातून १३ व्या आणि १४ व्या शतकात महाराष्ट्रात बारा कुळींचे लोक एकत्र आले आणि त्यांनी एक बारा-हट्टी गाव तयार केले. त्याला बाराहट्टीचा देश म्हणू लागले. सध्या या भागाला हिंगोली आणि आजूबाजूचा परिसर म्हणून ओळखले जाते आणि यावरूनच पुढे हटकर असे नाव पडले. * "१४ व्या शतकात जेव्हा निजाम दख्खनचा सुभेदार म्हणून आला होता, त्याच काळात हटकरसुद्धा आले होते", असे ते म्हणतात. सर्व हटकर जेव्हा कधी मोहिमेवर जातात तेव्हा हातात एक भाला आणि तलवार घेऊनच निघतात. त्यामुळे त्यांना "बर्गी किंवा बारगीर" सुद्धा म्हणले जाते. * अकबराने 'ऐन-ए-अकबरी' नामक ग्रंथात हटकरांचा उल्लेख केला आहे, तो असा - "हटकर हे स्वाभिमानी आहेत, ही राजपुतांची पराक्रमी आणि घमंडी प्रकारची जात आहे. त्यांनी बाशीम (सध्याचे वाशीम) येथे सशस्त्र सेना तयार केली आहे त्यांच्याकडे १००० घोडदळ आणि ५००० पायदळ सैन्य आहे. त्यांनी आजूबाजूचे राज्य आणि किल्ले कब्जात ठेवले आहेत. त्यांना धनगर पण म्हणतात, पण ते राजपूत आहेत." हटकर जमात मुळातच लढवय्ये होती. * ब्रिटिश काळात इसवी सन १८००-१८२० या काळात जमातीने नांदेड, परभणी व पैनगंगेच्या प्रदेशात धुमाकूळ घातला. हंसाजी नाईक हटकर हा त्यांचा नेता होता. त्यांनी नांदेड व वऱ्हाड मधील अनेक प्रमुख ठाणी आपल्या ताब्यात घेतली. त्यांचे ‘नोवा‘(जिल्हा नांदेड) हे प्रमुख ठाणे होते. या ठाण्याला इंग्रजांनी ८ जानेवारी १८१९ रोजी वेढा घातला. तेव्हा किल्ल्यात एक महिना संघर्ष चालू होता. हंसाजी नाईक यांनी एक महिना ब्रिटिशांविरुद्ध झुंज दिली. निजामाच्या राज्यात हटकरांचा दरारा होता. आणि ब्रिटिशांच्या काळात त्यांना सतत युद्धाला उभे राहणारे आणि बंड करण्यात कुख्यात आहेत, असेच समजले जाते. हटकरांमध्ये युद्धात छातीवर वार घेणे आणि शहीद होणे ही अभिमानाची गोष्ट समजली जाते. हटकरांमध्ये मिश्या कधी कापत नाहीत. मिश्या ठेवणाऱ्यांना मान दिला जातो. हटकर पुरुष हे शारीरिक दृष्ट्या धष्टपुष्ट, स्वतंत्र राहणारे, आणि स्वाभिमानी असतात. हटकरांना महाराष्ट्र सरकारने त्यांना भटकी जमात वर्ग-२ म्हणजे (NT-C) प्रवर्गात समाविष्ट केले आहे. महाराष्ट्रात आल्यावर यांचा मुख्य व्यवसाय शेती होता. पण मूळचेच शूर असल्यामुळे यातील काही सैन्यात भरती झाले आणि काहींनी गावातील प्रशासनात सहभाग घेतला.हटकर समाजात विट्टलराव नाईक, माधवराव नाईक यांनी निजाम विरोधात स्वातंत्र्य सैनिक म्हणून काम केले होते. हटकरांचा ध्वज: हटकरांचा स्वतःचा वेगळा ध्वज असतो, निजामाच्या काळात हटकरांची संख्या अधिक होती. त्यांच्या लष्करी पेशाला शोभेल असा झेंडा त्यांच्याकडे असे, झेंड्याचा वरील भाग हा पिवळा असून खालच्या बाजूला तो लालसर रंगाचा असे. समाजातील कुठल्याही सामाजिक कार्यात, किंवा युद्धाच्या वेळी हटकर स्वतःचा झेंडा घेऊनच निघतात. इतिहासात अशाच प्रकारचे झेंडे दोन साम्राज्यांचे आहेत. # दक्षिणेतील विजयनगरच्या साम्राज्यातील वडियार घराण्याचे म्हैसूरचे राज्य. त्यांचा झेंडा तंतोतंत असाच आहे. आणि # म्हणजे राजस्थान आणि पंजाब मधील भाटी राजपुतांच्या राज्याचे झेंडे. हे झेंडे रंगाने मिळते जुळते आहेत. * महाराष्ट्रात धनगर समाजाचे दोन मुख्य प्रवाह आहेत असे सांगितले जाते त्यापैकी एक म्हणजेच हटकर होय. आज हटकर समाज शैक्षणिक व सामाजिक दृष्ट्या पुढारलेला असून विविध राजकीय व प्रशासकीय व्यक्ती समाजाने दिलेले आहेत. हटकर समाजा मध्ये उच्च साक्षरता दर असून आर्थिक दृष्ट्या हा गट सधन आहे. ==प्रमुख वर्चस्व असलेले प्रदेश:== १. मराठवाडा (महाराष्ट्र): जिल्हे: लातूर, उस्मानाबाद, बीड, हिंगोली, परभणी, नांदेड किल्ले: औसा, उदगीर, नळदुर्ग, परळी, कंधार ह्या किल्ल्यांवर हटकर सरदार होते काही हाटकर पाळयेकरांनी छोटे भाग स्वतंत्रपणे प्रशासित केले होते. २. हैदराबाद कर्नाटका / कल्याण-कर्नाटका: जिल्हे: बीदर, गुलबर्गा (कलबुर्गी), यादगिरी, रायचूर बहमनी सुलतानत, निजाम आणि कल्याणी चालुक्यांच्या काळात महत्त्वाची भूमिका. ३. तेलंगणा व आंध्रप्रदेश: जिल्हे: निजामाबाद, आदिलाबाद येथेही हाटकर समाज आढळतो; काही ठिकाणी ते अजूनही मराठी, कन्नड आणि तेलुगू मिश्रित बोली बोलतात. == छ. शिवाजी महाराजांच्या काळातील हटकर सरदारांची नावे == # निम्बाजी पाटोळे # हिरोजी शेळके # दादाजी काकडे # बळवंतराव देवकाते # व्यंकोजी खांडेकर # अंगदोजी पांढरे # धनाजी शिंगाडा # भवाणराव देवकाते # बनाजी बिर्जे # येसाजी थोरात # संभाजी पांढरे # गोदाजी पांढरे # इन्द्राजी गोरड # नाईकजी पांढरे # ग्यानुजी होडगिर # तुका पोले #भगाजी करे #तानाजी राजे कोकरे #लाखोजी कोकरे == प्रसिद्ध घराणी == छत्रपती शिवाजी महाराजानंतर मराठे आणि औरंगजेब यांच्यात ज्या लढाया झाल्या त्यामधून प्रसिद्ध झालेली हटकर सरदारांची घराणी<ref>Ain-e-Akbari</ref><ref>Washim District Wikipedia</ref><ref>People Of India :Maharashtra-Volume 2</ref><ref>The Castes and tribes of H.E.H. the Nizam’s Dominions – Volume 1</ref><ref>The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious -Volume</ref> # देवकाते # बंडगर # शेंडगे # कोळेकर # होडगिर # गोफणे # वाघमोडे # काळे # धायगुडे # शिंदे # मासाळ # हजारे # मदने # खरात # शेळके # सलगर # पुणेकर # पाटोळे # खताळ # माने # फणसे # बलांडेे # बारगळ # शिंगाडे # डांगे # काकडे # गाढवे # महानवर # बरगे # हाके # रूपनवर # गलांडे # भानुसे # सोलणकर किंवा सोनवलकर # बने # आगलावे # वाघे # वाघमारे # पांढरे # सदगर # लवटे # करे # कोकरे # वलकर किंवा वलेकर. # पौळ (पवार) # मस्के # शेम्बडे # देवकते # येळे # बुर्ले # ढाले # नरोटे == आडनावे == विदर्भ आणि मराठवाड्यातील:- थिटे(पाटील) बंडगर(पाटील) नरवटे/नरुटे(पाटील), भांबेरे(पाटील), येळे(पाटील), भांडे, नप्ते, चोरमले, कन्नर, कुन्नर, नेवडे, जरारे, जेढर, शेळके, शिंदे, काळे, सोनुने, हाके, इतवारे, रामेकर, वाघमोडे, सोर, बादाड, बारे, संसारे, आवाड, नेमाने, माटे, डोने, ढाले, पाराधे, पारखे, बंडगर, घोडके, धरणे, कारंडे, बलांडेे, करे, कोकरे, कोळगिर, कोळेकर, गडदे, गावडे, गोरड, होडगिर, धुळगंडे, भोरगिर, नरवटे, कर्ले, जानकर, थोरात, धायगुडे, बलांडेे , देवकर, देशमुख, घुगरे, देवकाते, पडळकर, पाटील, पांढरे, पुणेकर, पोले, भिसे, मसरक, माने, मार्कंड, मार्कडे, मासाळ, मासुळे, मेमाणे, मोरे, लवटे, लोखंडे, मस्के, वडकुते, वलेकर, वलकर, वाघमारे, वाघमोडे, शिंगाडे, शिंदे, सरोदे, सरगर, सदगर, सलगर, सापनर, सुरनर, राऊतराय, सूळ, सोलणकर किंवा सोनवलकर, हंडे, हराळ, मारकड, हाके, होडबे,दडस(पुजारी ), हापगुंडे आहेत. * काही हटकरांना पाटील, राव, नाईक, देशमुख, राजे, मानकरी या उपाध्या आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] [[वर्ग:मराठी आडनावे]] 0qbgw4t3eadcrpk4mqf87a0tm599vbm 0 185716 2707438 2308707 2026-09-02T00:36:43Z अभय नातू 206 पुनर्लेखन 2707438 wikitext text/x-wiki '''चंद्रशेखर गाडगीळ''' (इ.स. १९४८ – २ ऑक्टोबर, २०१४) हे एक भारतीय [[मराठी भाषा|मराठी]] गायक व पार्श्वगायक होते. त्यांनी पंडित [[सदाशिवबुवा जाधव]] यांच्याकडून [[किराणा घराणे|किराणा घराण्याच्या]] गायकीचे शिक्षण घेतले.<ref name="mehta-2014">{{cite book |last=House |first=Mehta Publishing |title=Mehta Marathi GranthJagat - September 2014 |url=https://books.google.co.in/books?id=25KDBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |year=२०१४ |publisher=Mehta Publishing House |pages=97 |language=mr}}</ref> याशिवाय त्यांनी [[हृदयनाथ मंगेशकर]], [[यशवंत देव]], [[गोविंदप्रसाद जयपूरवाले]] आणि [[मनोहर चिमटे]] यांच्याकडून शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण घेतले. गाडगीळ यांनी भारतीय संगीत क्षेत्रात सुमारे ५० वर्षे योगदान दिले.<ref name="lokmat-death">{{cite news |title=ज्येष्ठ गायक चंद्रशेखर गाडगीळ यांचे निधन |url=http://www.lokmat.com/mumbai/veteran-singer-chandrashekhar-gadgil-passes-away/ |work=[[लोकमत]] |date=३ ऑक्टोबर २०१४ |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> == संगीत कारकीर्द == गायिका रश्मी यांच्यासोबत त्यांनी 'रश्मी ऑर्केस्ट्रा'ची स्थापना केली.<ref name="lokmat-death" /> याशिवाय ते 'मेलडी मेकर्स' या प्रसिद्ध ऑर्केस्ट्रा समूहातही सक्रिय होते. ऑर्केस्ट्रामधील त्यांचे गायन ऐकून संगीतकार [[राम कदम]] यांनी त्यांना [[व्ही. शांताराम]] निर्मित ''[[झुंज (चित्रपट)|झुंज]]'' या मराठी चित्रपटात पार्श्वगायनाची संधी दिली.<ref name="loksatta-death">{{cite news |title=पार्श्वगायक चंद्रशेखर गाडगीळ यांचे निधन |url=https://www.loksatta.com/pune-news/playback-singer-chandrashekhar-gadgil-is-no-more-1005461/ |work=[[लोकसत्ता]] |date=३ ऑक्टोबर २०१४ |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या चित्रपटासाठी त्यांनी [[उषा मंगेशकर]] यांच्यासोबत गायलेली 'निसर्गराजा ऐक सांगतो' आणि 'कोण होतीस तू काय झालीस तू' ही गीते अत्यंत प्रसिद्ध झाली.<ref name="loksatta-death" /> हिंदी चित्रपट ''[[कुदरत (१९८१ चित्रपट)|कुदरत]]'' (१९८१) मधील [[राहुल देव बर्मन]] यांनी संगीतबद्ध केलेले 'दुख सुख की एक माला' हे शीर्षक गीत त्यांनी गायले.<ref name="lokmat-death" /> त्यांनी [[राम कदम]], [[राहुल देव बर्मन]], [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]] आणि [[रवींद्र जैन]] या दिग्गज संगीतकारांसोबत काम केले.<ref name="loksatta-death" /> पार्श्वगायनासोबतच त्यांनी अनेक भजनांना आणि संगीताला स्वरसाज चढवला. गीतकार [[शांताराम नांदगावकर]] यांच्या 'रजनीगंधा' आणि 'घे मंत्र नवा' या संगीत कार्यक्रमांमध्ये ते प्रमुख गायक म्हणून सहभागी होत असत.<ref name="lokmat-death" /> त्यांनी 'स्कूल ऑफ म्युझिक' या संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी नवोदित कलाकार आणि संगीतकारांना व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले, तसेच संगीतातील [[कॉपीराइट]] आणि [[रॉयल्टी]]विषयक कायदेशीर बाबींबद्दल मार्गदर्शन केले.<ref name="lokmat-death" /> == प्रकाशित साहित्य == चंद्रशेखर गाडगीळ यांनी ''शापित गंधर्व'' हे आत्मकथनपर पुस्तक लिहिले. या पुस्तकाचे शब्दांकन प्रा. प्रज्ञा देशपांडे यांनी केले.<ref name="bookganga">{{cite web |title=शापित गंधर्व - पुस्तक माहिती |url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/5619408723462658447 |publisher=BookGanga |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या पुस्तकाच्या प्रकाशनासोबत त्यांच्या 'किमया अशीच केली' या ध्वनीफितीचेही प्रकाशन करण्यात आले होते.<ref name="bookganga" /> == प्रसिद्ध गीते == === मराठी गीते === * 'अजून आठवे ती रात' (कवी: [[मधुसूदन कालेलकर]], संगीत: [[राम कदम]], चित्रपट: ''[[पारध (चित्रपट)|पारध]]'')<ref name="loksatta-death" /> * 'अन्‌ हल्लगीच्या तालावर' (कवी: [[जगदीश खेबूडकर]], संगीत: [[राम कदम]]) * 'अरूपास पाहे रूपी' (कवी: [[सुधीर मोघे]], संगीत: [[बाळ बर्वे]]) * 'अरे कोंडला कोंडला देव' (कवी: शरद निफाडकर, संगीत: [[राम-लक्ष्मण]], चित्रपट: ''[[नवरे सगळे गाढव (चित्रपट)|नवरे सगळे गाढव]]'') * 'अष्टविनायका तुझा' (कवी: [[जगदीश खेबूडकर]], संगीत: [[अनिल-अरुण]], चित्रपट: ''[[अष्टविनायक (चित्रपट)|अष्टविनायक]]'') * 'आज या एकांत काली' (कवी: [[ग.दि. माडगूळकर]], संगीत: [[राम कदम]], चित्रपट: ''नाते जडले दोन जिवांचे'') * 'कानाने बहिरा मुका परी नाही' ([[दूरदर्शन]])<ref name="lokmat-death" /> * 'कुणी माझ्या मनात लपलयं रे' (चित्रपट: ''[[झुंज (चित्रपट)|झुंज]]'') * 'कोण होतीस तू काय झालीस तू' (चित्रपट: ''[[झुंज (चित्रपट)|झुंज]]'')<ref name="loksatta-death" /> * 'घबाड मिळू दे मला' (संगीत: [[राम कदम]], चित्रपट: ''[[देवकीनंदन गोपाला (चित्रपट)|देवकीनंदन गोपाला]]'') * 'चल झुक झुक' (चित्रपट: ''पांडोबा पोरगी फसली'') * 'जाई ग जाई' (चित्रपट: ''पांडोबा पोरगी फसली'') * 'दूर का तू साजणी' (चित्रपट: ''नाते जडले दोन जीवांचे'') * 'निसर्गराजा ऐक सांगतो' (चित्रपट: ''[[झुंज (चित्रपट)|झुंज]]'')<ref name="loksatta-death" /> * 'माणसा रे माणसा ठेव' (चित्रपट: ''पदराच्या सावलीत'') * 'विठू माउली तू माउली जगाची' (संगीत: [[अनिल-अरुण]], चित्रपट: ''[[अरे संसार संसार (चित्रपट)|अरे संसार संसार]]'')<ref name="loksatta-death" /> === हिंदी गीते === * 'दुख सुख की एक माला' (चित्रपट: ''[[कुदरत (१९८१ चित्रपट)|कुदरत]]'', संगीत: [[राहुल देव बर्मन]])<ref name="lokmat-death" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == * २०१० - 'राम कदम कलागौरव पुरस्कार'<ref name="loksatta-death" /> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:गाडगीळ, चंद्रशेखर}} [[वर्ग:मराठी पार्श्वगायक]] [[वर्ग:मराठी पुरुष गायक]] [[वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] id842ig2w5l1lg7fzrj7kyjm7d3msfz 0 191127 2707525 2036653 2026-09-02T09:43:25Z Ketaki Modak 21590 2707525 wikitext text/x-wiki '''कर्दळ''' (Indian Shot) ही कॅनेसी कुलातील वनस्पती असून तिचे शास्त्रीय नाव ''कॅना इंडिका'' असे आहे. ही मूळची [[कॅरिबियन|वेस्ट इंडीज]] आणि मध्य व [[दक्षिण अमेरिका]] येथील आहे. कर्दळ ही मोठी, बहुवर्षायू व शोभादायक ओषधी असल्यामुळे [[भारत]]ात बागेमध्ये तिच्या अनेक जाती आढळतात. कर्दळीचे जमिनीखालील खोड (मूलक्षोड) जाड असते. तिचे जमिनीवरील खोड ०.९-१.२ मीटर उंच असते. पाने साधी व आकाराने मोठी असतात. फुले अनियमित, द्विलिंगी, जोडीने, लाल, शेंदरी व मिश्र रंगांची असतात. बिया अनेक, काळ्या, लहान, गोलाकार व छऱ्यांप्रमाणे असतात. त्यामुळे या वनस्पतीला इंडियन शॉट असेही म्हणतात. == लागवड == कर्दळीची लागवड ओल्या भुसभुशीत जमिनीत केली जाते. हिला उष्ण हवामान लागते. जमिनीखाली वाढणाऱ्या मूलक्षोडापासून अभिवृद्धी करतात. नवीन प्रकार बियांपासून तयार करतात. निरनिराळ्या प्रकारांत संकर करून पुष्कळ ठेंगण्या, निरनिराळ्या रंगछटांच्या व मोठ्या फुलांच्या जाती तयार करतात. == औषधी उपयोग == कर्दळीचे मूळ मूत्रल (लघवी साफ करणारे), उत्तेजक व स्वेदकारी (घाम आणणारे) असते. बिया जखमा भरून येण्यास चांगल्या आहेत. == अन्य उपयोग == दागिने बनविण्यासाठी कर्दळीच्या बियांचा वापर होतो. == हे सुद्धा पहा == * [[करदळ]] * [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]] [[वर्ग:वनस्पती]] fj1tuw7fto5jmm4k91li1q1buhr78ll 2707526 2707525 2026-09-02T09:44:36Z Ketaki Modak 21590 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707526 wikitext text/x-wiki '''कर्दळ''' (Indian Shot) ही कॅनेसी कुलातील वनस्पती असून तिचे शास्त्रीय नाव ''कॅना इंडिका'' असे आहे. ही मूळची [[कॅरिबियन|वेस्ट इंडीज]] आणि मध्य व [[दक्षिण अमेरिका]] येथील आहे. कर्दळ ही मोठी, बहुवर्षायू व शोभादायक ओषधी असल्यामुळे [[भारत]]ात बागेमध्ये तिच्या अनेक जाती आढळतात. कर्दळीचे जमिनीखालील खोड (मूलक्षोड) जाड असते. तिचे जमिनीवरील खोड ०.९-१.२ मीटर उंच असते. पाने साधी व आकाराने मोठी असतात. फुले अनियमित, द्विलिंगी, जोडीने, लाल, शेंदरी व मिश्र रंगांची असतात. बिया अनेक, काळ्या, लहान, गोलाकार व छऱ्यांप्रमाणे असतात. त्यामुळे या वनस्पतीला इंडियन शॉट असेही म्हणतात. == लागवड == कर्दळीची लागवड ओल्या भुसभुशीत जमिनीत केली जाते. हिला उष्ण हवामान लागते. जमिनीखाली वाढणाऱ्या मूलक्षोडापासून अभिवृद्धी करतात. नवीन प्रकार बियांपासून तयार करतात. निरनिराळ्या प्रकारांत संकर करून पुष्कळ ठेंगण्या, निरनिराळ्या रंगछटांच्या व मोठ्या फुलांच्या जाती तयार करतात. == औषधी उपयोग == कर्दळीचे मूळ मूत्रल (लघवी साफ करणारे), उत्तेजक व स्वेदकारी (घाम आणणारे) असते. बिया जखमा भरून येण्यास चांगल्या आहेत. == अन्य उपयोग == दागिने बनविण्यासाठी कर्दळीच्या बियांचा वापर होतो. == हे सुद्धा पहा == * [[करदळ]] * [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]] [[वर्ग:वनस्पती]] [[वर्ग:फुले]] 2kq85qnc0hpsnryzw9n0qu5z0w8d4hh 2 230209 2707362 2707171 2026-09-01T17:08:04Z Aditya tamhankar 80177 2707362 wikitext text/x-wiki {{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर राहत असलेले शहर|places= {{Location map~|India|lat_deg=18|lat_min=63|lon_deg=73|lon_min=79|position=right|background=|label=[[चिंचवड]]}} }} {{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर यांचे मुळ गाव|places= {{Location map~|India|lat_deg=15|lat_min=99|lon_deg=73|lon_min=59|position=right|background=|label=[[चेंदवण|निरोखेवाडी]], [[चेंदवण]]}} }} {{User Wikipedian for|year=2017|month=6|day=22}}{{द्रुतमाघारकार}} {{१०,००० संपादने}} {{२०,००० संपादने}} {{३०,००० संपादने}} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Image:Cricket-barnstar-small.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Cricket Star''' |} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket |- | 0.1 || || || 5.1 || || || 10.1 || || || 15.1 || || |- | 0.2 || || || 5.2 || || || 10.2 || || || 15.2 || || |- | 0.3 || || || 5.3 || || || 10.3 || || || 15.3 || || |- | 0.4 || || || 5.4 || || || 10.4 || || || 15.4 || || |- | 0.5 || || || 5.5 || || || 10.5 || || || 15.5 || || |- | 1.0 || || || 6.0 || || || 11.0 || || || 16.0 || || |- | 1.1 || || || 6.1 || || || 11.1 || || || 16.1 || || |- | 1.2 || || || 6.2 || || || 11.2 || || || 16.2 || || |- | 1.3 || || || 6.3 || || || 11.3 || || || 16.3 || || |- | 1.4 || || || 6.4 || || || 11.4 || || || 16.4 || || |- | 1.5 || || || 6.5 || || || 11.5 || || || 16.5 || || |- | 2.0 || || || 7.0 || || || 12.0 || || || 17.0 || || |- | 2.1 || || || 7.1 || || || 12.1 || || || 17.1 || || |- | 2.2 || || || 7.2 || || || 12.2 || || || 17.2 || || |- | 2.3 || || || 7.3 || || || 12.3 || || || 17.3 || || |- | 2.4 || || || 7.4 || || || 12.4 || || || 17.4 || || |- | 2.5 || || || 7.5 || || || 12.5 || || || 17.5 || || |- | 3.0 || || || 8.0 || || || 13.0 || || || 18.0 || || |- | 3.1 || || || 8.1 || || || 13.1 || || || 18.1 || || |- | 3.2 || || || 8.2 || || || 13.2 || || || 18.2 || || |- | 3.3 || || || 8.3 || || || 13.3 || || || 18.3 || || |- | 3.4 || || || 8.4 || || || 13.4 || || || 18.4 || || |- | 3.5 || || || 8.5 || || || 13.5 || || || 18.5 || || |- | 4.0 || || || 9.0 || || || 14.0 || || || 19.0 || || |- | 4.1 || || || 9.1 || || || 14.1 || || || 19.1 || || |- | 4.2 || || || 9.2 || || || 14.2 || || || 19.2 || || |- | 4.3 || || || 9.3 || || || 14.3 || || || 19.3 || || |- | 4.4 || || || 9.4 || || || 14.4 || || || 19.4 || || |- | 4.5 || || || 9.5 || || || 14.5 || || || 19.5 || || |- | 5.0 || || || 10.0 || || || 15.0 || || || 20.0 || || |} '''Total -‌ ‌''' महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय तालुके *पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी नगर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अकोले > २) जामखेड > ३) कर्जत > ४) कोपरगाव > ५) नगर > ६) नेवासा > ७) पारनेर > ८) पाथर्डी > ९) रहाटा > १०) राहुरी > ११) संगमनेर > १२) शेवगाव > १३) श्रीगोंदा > १४) श्रीरामपूर *अकोला जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अकोट > २) तेलहारा > ३) अकोला > ४) बालापूर > ५) पतूर > ६) बारशीटाकळी > ७) मुर्तिझापूर *अमरावती जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अमरावती > २) भातुकली > ३) नांदगाव खांदेश्वर > ४) अंजनगाव > ५) दऱ्यापूर > ६) अचलपूर > ७) चंदूर बाझार > ८) वरूड > ९) मोर्शी > १०) धरणी > ११) चिखलदरा > १२) चांदूर रेल्वे > १३) तिवसा > १४) धामणगाव रेल्वे *छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) कन्नड > २) सोयगाव > ३) सिल्लोड > ४) फुलंब्री > ५) औरंगाबाद > ६) खुलताबाद > ७) वैजापूर > ८) गंगापूर > ९) पैठण *बीड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बीड > २) आष्टी > ३) पाटोदा > ४) शिरुर कासर > ५) गेवराई > ६) आंबेजोगाई > ७) वडवाणी > ८) केज > ९) धरुर > १०) परळी > ११) माजलगाव *भंडारा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) भंडारा > २) तुमसर > ३) पौनी > ४) मोहाडी > ५) साकोळी > ६) लखानी > ७) लखनदूर *बुलढाणा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बुलढाणा > २) चिखली > ३) देऊळगाव राजा > ४) खामगाव > ५) शेगाव > ६) मलकापूर > ७) मोटाला > ८) नंदुरा > ९) मेहकर > १०) लोणार > ११) सिंदखेड राजा > १२) जळगाव जामोद > १३) संग्रामपूर *चंद्रपूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) चंद्रपूर > २) भद्रावती > ३) वरोरा > ४) चिमूर > ५) नागभीड > ६) ब्रह्मपुरी > ७) सिंदेवही > ८) मुल > ९) सावली > १०) गोंडपिंपरी > ११) राजुरा > १२) कोर्पाना > १३) पोमबुर्ना > १४) बल्लारपूर > १५) जिवती *धुळे जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) धुळे > २) शिरपूर > ३) साक्री > ४) सिंदखेडा *गडचिरोली जिल्हा (स्थापना: २६ ऑगस्ट १९८२)* * तालुके : > १) गडचिरोली > २) आरमोरी > ३) चामोर्शी > ४) मुलचेरा > ५) अहेरी > ६) सिरोंचा > ७) एटापल्ली > ८) भामरागड > ९) देसाईगंज > १०) धानोरा > ११) कुरखेडा > १२) कोर्ची *गोंदिया जिल्हा (स्थापना: १ मे १९९९)* * तालुके : > १) गोंदिया > २) गोरेगाव > ३) तिरोरा > ४) अर्जुनी मोरगाव > ५) देवरी > ६) आमगाव > ७) सालेकासा > ८) सडक अर्जुनी *हिंगोली जिल्हा (स्थापना: १ मे १९९९)* * तालुके : > १) हिंगोली > २) कळमनुरी > ३) सेनगाव > ४) औंढा नागनाथ > ५) बसमठ *जळगाव जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) जळगाव > २) धरणगाव > ३) अंमळनेर > ४) भदगाव > ५) भुसावळ > ६) बोडवड > ७) चाळीसगाव > ८) चोपडा > ९) एरणडोल > १०) जामनेर > ११) मुक्ताईनगर > १२) पाचोरा > १३) परोळा > १४) रावेर > १५) यवळ *जालना जिल्हा (स्थापना: १ मे १९८१)* * तालुके : > १) जालना > २) अंबड > ३) भोकरदन > ४) बदनापूर > ५) धनसावंगी > ६) परतूर > ७) मंथा > ८) जाफ्राबाद *कोल्हापूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) गडहिंग्लज > २) करवीर > ३) भुदरगड > ४) पन्हाळा > ५) कागल > ६) शिरोळ > ७) हातकणंगले > ८) आजरा > ९) चंदगड > १०) गगनबावडा > ११) राधानगरी > १२) शाहूवाडी *लातूर जिल्हा (स्थापना: १६ ऑगस्ट १९८२)* * तालुके : > १) लातूर > २) उदगीर > ३) अहमदपूर > ४) देवणी > ५) शिरुर अनंतपाळ > ६) जळकोट > ७) औसा > ८) निलंगा > ९) रेणापूर > १०) चाकूर *मुंबई शहर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) कुलाबा > २) फोर्ट > ३) मलाबार हिल्स > ४) भायखळा > ५) दादर > ६) धारावी *मुंबई उपनगर जिल्हा (स्थापना: १ ऑक्टोबर १९९०)* * तालुके : > १) कुर्ला > २) अंधेरी > ३) बोरिवली > ४) वांद्रे > ५) मुलुंड *नागपूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नागपूर > २) नागपूर ग्रामीण > ३) रामटेक > ४) उमरेड > ५) कळमेश्वर > ६) काटोल > ७) कामठी > ८) कुही > ९) नरखेड > १०) परसावनी > ११) भिवापूर > १२) मावडा > १३) सावनेर > १४) हिंगणा *नांदेड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नांदेड > २) अर्धापूर > ३) भोकर > ४) बिलोली > ५) देगलूर > ६) किनवट > ७) लोहा > ८) माहूर > ९) मुदखेड > १०) धर्माबाद > ११) मुखेड > १२) हदगाव > १३) हिमायतनगर > १४) नायगाव > १५) कंधार > १६) उमरी *नंदूरबार जिल्हा (स्थापना: १ जुलै १९९८)* * तालुके : > १) नंदूरबार > २) शहादा > ३) नवापूर > ४) तळोदे > ५) अक्कलकुवा > ६) धडगाव *नाशिक जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नाशिक > २) सिन्नर > ३) इगतपुरी > ४) त्र्यंबक > ५) निफाड > ६) येवला > ७) पेठ > ८) दिंडोरी > ९) चांदवड > १०) बागलाण > ११) देवला > १२) कळवण > १३) मालेगाव > १४) नांदगाव > १५) सुरगणा *धाराशिव जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) उस्मानाबाद > २) उमरगा > ३) तुळजापूर > ४) लोहार > ५) कळंब > ६) भूम > ७) परांडा > ८) वाशी *पालघर जिल्हा (स्थापना: १ ऑगस्ट २०१४)* * तालुके : > १) वसई > २) पालघर > ३) डहाणू > ४) तलासरी > ५) जव्हार > ६) मोखाडा > ७) वाडा > ८) विक्रमगड *परभणी जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) परभणी > २) गंगाखेड > ३) सोनपेठ > ४) पाथरी > ५) मनवठ > ६) पालम > ७) सैलू > ८) जिंतूर > ९) पुर्णा *पुणे जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) पुणे शहर > २) हवेली > ३) मुळशी > ४) वेल्हे > ५) भोर > ६) पुरंदर > ७) बारामती > ८) दौंड > ९) इंदापूर > १०) मावळ > ११) खेड > १२) शिरुर > १३) आंबेगाव > १४) जुन्नर *रायगड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अलिबाग > २) मुरुड > ३) पेण > ४) पनवेल > ५) उरण > ६) कर्जत > ७) खालापूर > ८) रोहा > ९) सुधागड > १०) माणगाव > ११) तळा > १२) श्रीवर्धन > १३) म्हसाळा > १४) महाड > १५) पोलादपूर *रत्नागिरी जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) रत्नागिरी > २) मंडणगड > ३) दापोली > ४) खेड > ५) चिपळूण > ६) गुहागर > ७) संगमेश्वर > ८) लांजा > ९) राजापूर *सांगली जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बत्तीस शिराळा > २) वाळवा > ३) पलूस > ४) कडेगाव > ५) खानापूर-विटा > ६) आटपाडी > ७) तासगाव > ८) मिरज > ९) कवठे महांकाळ > १०) जत *सातारा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) सातारा > २) कराड > ३) वाई > ४) कोरेगाव > ५) जावळी > ६) महाबळेश्वर > ७) खंडाळा > ८) पाटण > ९) फलटण > १०) खटाव > ११) माण ==चार्जिंग नोंदवही== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ टाटा टियागो ई.व्ही. चार्जिंग सुची ! दिनांक ! शहर ! चार्जिंग केंद्र ! चार्जिंग कंपनी ! एकूण बिल |- | १६/०४/२०२३ | मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | शिवकृपा संकुल | निकॉल-ईव्ही | २९७.२५ |- | १७/०४/२०२३ | मु.पो. अणादूर, [[तुळजापूर तालुका|ता. तुळजापूर]], [[धाराशिव जिल्हा|जि. धाराशिव]], [[महाराष्ट्र]] | लाईफलाईन हॉस्पिटल | ई.व्ही. पंप | २९६.०१ |- | १९/०४/२०२३ | मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | शिवकृपा संकुल | निकॉल-ईव्ही | ३००.०१ |- | २२/०४/२०२३ | मु.पो. भादलवाडी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल श्री व्हेज | चार्जझोन | ३७५.७१ |- | १८/०७/२०२३ | मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | माई मंगलम कार्यालय | ई-फिल | १३१.०२ |- | १८/०७/२०२३ | मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | माई मंगलम कार्यालय | ई-फिल | २४२.०४ |- | २९/०३/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १५३.०५ |- | २३/०६/२०२४ | मु.पो. वळवण, [[लोणावळा]], [[मावळ तालुका|ता. मावळ]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | वॅक्स म्युझियम | इन्स्टा चार्ज | १९९.४८ |- | १५/०७/२०२४ | मु.पो. [[कराड]], [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल संगम | टाटा पॉवर ई.झेड | ४००.५८ |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | ४२२.०३ |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल ओपल | बिजलीफाय | २७५.०० |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल ओपल | बिजलीफाय | ६६.१६ |- | २४/०८/२०२४ | मु.पो. मालेगाव, [[नेरळ]], [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | सगुणा बाग ॲग्रो रिसॉर्ट | टाटा पॉवर ई.झेड | २४५.८६ |- | ०४/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | २८४.४७ |- | ०९/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | ३८५.८६ |- | १७/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | १७५.६१ |- | १६/११/२०२४ | मु.पो. चौक, [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप | टाटा पॉवर ई.झेड | २९४.७४ |- | २४/१२/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १८२.६१ |- | २४/१२/२०२४ | मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट | ग्लिडा | २७४.८९ |- | २५/१२/२०२४ | मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल गुरुमाऊली | चार्जझोन | ३०२.४५ |- | २६/१२/२०२४ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | २२७.२३ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | २२१.९४ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल पॅरेडाईस | टाटा पॉवर ई.झेड | २७७.४४ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट | ग्लिडा | ३७७.७१ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. [[हिंजवडी]], [[मुळशी तालुका|ता. मुळशी]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | श्रीनाथ कृपा चार्जिंग संकुल | चार्जझोन | ५२.२९ |- | ५/१/२०२५ | मु.पो. खालापूर, [[खालापूर तालुका|ता. खालापूर]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप | एच.पी. ई-चार्ज | २२८.८९ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १७९.५७ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. नारायणवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई कॅफे आणि रेस्ट्राँ | झियॉन चार्जिंग | ३१६.३९ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल गुरुमाऊली | चार्जझोन | ४७४.२१ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. [[सावंतवाडी]], [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | खासकीलवाडा | झियॉन चार्जिंग | ४३८.४१ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | ८९.५१ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल पॅरेडाईस | टाटा पॉवर ई.झेड | ३००.४८ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. मुंडे, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल द फर्न रेसिडन्सी | जियो बी.पी. प्लस | ४३२.८२ |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ २०२५ मध्ये मी पाहिलेले चित्रपट/वेब सिरिज इत्यादी. ! नाव ! प्रकार ! भाषा ! प्रदर्शित झालेले साल ! कुठे बघितला |- | मुक्काम पोस्ट बोंबिलवाडी | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | ९-१-१ ''सीझन ८'' | वेब सिरिज | इंग्रजी | २०२४ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | द मार्शियन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | लाईक आणि सबस्क्राइब | चित्रपट | मराठी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | बंदीश बॅंडिट्स ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | उंडा | चित्रपट | मल्याळम | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द बिग बुल | चित्रपट | हिंदी | २०२१ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | सिंघम अगेन | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | यात्रा | चित्रपट | तेलुगू | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | यात्रा २ | चित्रपट | तेलुगू | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | स्क्वीड गेम ''सीझन २'' | वेब सिरीज | कोरियन | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०१८ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२१ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[फसक्लास दाभाडे!]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | द क्राऊन ''सीझन १'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१६ | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन २'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१७ | नेटफ्लिक्स |- | इमरजंसी | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | हिसाब बराबर | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | झी५ |- | द क्राऊन ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | [[छावा (चित्रपट)|छावा]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन ४'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२० | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन ५'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | गेला माधव कुणीकडे? | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | द क्राऊन ''सीझन ६'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | गेम चेंजर | चित्रपट | तेलुगू | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[जवान (चित्रपट)|जवान]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | पुरुष | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | कालापानी | वेब सिरीज | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | खाकी : द बिहार चॅप्टर | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | सेक्टर ३६ | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | पाताल लोक ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | ९-१-१ : लोन स्टार ''सीझन ५'' | वेब सिरिज | इंग्रजी | २०२४-२५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ४'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२० | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | भूमिका | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ५'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२१-२२ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | मांझी : द माऊंटन मॅन | चित्रपट | हिंदी | २०१५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | [[गुलकंद (चित्रपट)|गुलकंद]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | द डिप्लोमॅट | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | खाकी : द बंगाल चॅप्टर | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | [[लक्ष्य (चित्रपट)|लक्ष्य]] | चित्रपट | हिंदी | २००४ | नेटफ्लिक्स |- | ब्लॅक वॉरंट | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | जामतारा : सबका नंबर आएगा ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२० | नेटफ्लिक्स |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन १'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१६-१७ | नेटफ्लिक्स |- | स्काय फोर्स | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[आनंद (चित्रपट)|आनंद]] | चित्रपट | हिंदी | १९७१ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | मिशन मजनू | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | [[डंकी (चित्रपट)|डंकी]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन २'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१७ | नेटफ्लिक्स |- | [[बावर्ची]] | चित्रपट | हिंदी | १९७२ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | चिकी चिकी बुबूम बूम | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | [[पंचायत (दूरचित्रवाणी मालिका)|पंचायत ''सीझन ४'']] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[ग्राम चिकित्सालय (दूरचित्रवाणी मालिका)|ग्राम चिकित्सालय ''सीझन १'']] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | रेड २ | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | [[स्क्विड गेम|स्क्विड गेम ''सीझन ३'']] | वेब सिरीज | कोरियन | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | जामतारा : सबका नंबर आयेगा ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[कुलकर्णी चौकातला देशपांडे]] | चित्रपट | मराठी | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | दिल्ली क्राईम ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | दिल्ली क्राईम ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | ए मॅन कॉल्ड ऑटो | चित्रपट | इंग्रजी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[अशी ही जमवा जमवी]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[हाऊसफुल्ल ५]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | व्हाईट हाऊस डाऊन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१३ | नेटफ्लिक्स |- | [[आता थांबायचं नाय!]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | सीबीआय ५ : द ब्रेन | चित्रपट | मल्ल्याळम | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | ओरु सीबीआय डायरी कुरिप्पू | चित्रपट | मल्ल्याळम | १९८८ | युट्युब |- | जग्राता | चित्रपट | मल्ल्याळम | १९८९ | युट्युब |- | अनब्रोकन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१४ | नेटफ्लिक्स |- | झिरो डे | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | कास्ट अवे | चित्रपट | इंग्रजी | २००० | नेटफ्लिक्स |- | [[ग्राऊंड झिरो]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | दुपहिय्याँ | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ६'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२२-२३ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ७'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | कल्की २८९८ एडी | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | [[स्कॅम १९९२ (वेब मालिका)|स्कॅम १९९२ : द हर्षद मेहता स्टोरी]] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२० | सोनी लिव्ह |- | स्कॅम २००३ : द तेलगी स्टोरी | वेब सिरीज | हिंदी | २०२३ | सोनी लिव्ह |- | महाअवतार नरसिम्ह | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |} ==याद्या== {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%; float:right" |- !colspan=5|Medals by Celebs |- align=center |Celeb ! style="background:#f7f6a8;"|[[File:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]] ! style="background:#dce5e5;"|[[File:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]] ! style="background:#ffdab9;"|[[File:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]] !Total |- align=center |align=left|Bhagyashree Limaye|| style="background:#f7f6a8;"|2|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||3 |- align=center |align=left|Prarthana Behere|| style="background:#f7f6a8;"|2|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||2 |- align=center |align=left|Urmila Kanitkar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||2 |- align=center |align=left|Bhagyashree Mote|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|2|| style="background:#ffdab9;"|0||2 |- align=center |align=left|Akshaya Deodhar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Girija Oak|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sharvari Wagh|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Shivani Manchekar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Ashwini Kulkarni|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Neha Pendse|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Prajakta Mali|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sakhee Gokhale|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sai Tamhankar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sara Tendulkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Titeeksha Tawde|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Veena Jagtap|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Kuhoo Paranjpe|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Mithila Palkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Priyadarshini Indalkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Rasika Sunil|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sameeksha Takke|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sayali Sanjeev|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sonalee Kulkarni Jr.|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Yashashree Rao|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center ! style="background:#efefef;"|Total ! style="background:gold;" |9 ! style="background:silver;" |11 ! style="background:#c96;"|9 |'''29''' |} jcvn69biajjb2ynujay9b3bqrdvwjyv 2707363 2707362 2026-09-01T17:08:42Z Aditya tamhankar 80177 2707363 wikitext text/x-wiki {{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर राहत असलेले शहर|places= {{Location map~|India|lat_deg=18|lat_min=63|lon_deg=73|lon_min=79|position=right|background=|label=[[चिंचवड]]}} }} {{Location map+|India|width=300|float=right|caption=सदस्य आदित्य ताम्हनकर यांचे मुळ गाव|places= {{Location map~|India|lat_deg=15|lat_min=99|lon_deg=73|lon_min=59|position=right|background=|label=[[चेंदवण|निरोखेवाडी]], [[चेंदवण]]}} }} {{User Wikipedian for|year=2017|month=6|day=22}}{{द्रुतमाघारकार}} {{१०,००० संपादने}} {{२०,००० संपादने}} {{३०,००० संपादने}} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[Image:Cricket-barnstar-small.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''The Cricket Star''' |} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket ! Over ! Run ! Wicket |- | 0.1 || || || 5.1 || || || 10.1 || || || 15.1 || || |- | 0.2 || || || 5.2 || || || 10.2 || || || 15.2 || || |- | 0.3 || || || 5.3 || || || 10.3 || || || 15.3 || || |- | 0.4 || || || 5.4 || || || 10.4 || || || 15.4 || || |- | 0.5 || || || 5.5 || || || 10.5 || || || 15.5 || || |- | 1.0 || || || 6.0 || || || 11.0 || || || 16.0 || || |- | 1.1 || || || 6.1 || || || 11.1 || || || 16.1 || || |- | 1.2 || || || 6.2 || || || 11.2 || || || 16.2 || || |- | 1.3 || || || 6.3 || || || 11.3 || || || 16.3 || || |- | 1.4 || || || 6.4 || || || 11.4 || || || 16.4 || || |- | 1.5 || || || 6.5 || || || 11.5 || || || 16.5 || || |- | 2.0 || || || 7.0 || || || 12.0 || || || 17.0 || || |- | 2.1 || || || 7.1 || || || 12.1 || || || 17.1 || || |- | 2.2 || || || 7.2 || || || 12.2 || || || 17.2 || || |- | 2.3 || || || 7.3 || || || 12.3 || || || 17.3 || || |- | 2.4 || || || 7.4 || || || 12.4 || || || 17.4 || || |- | 2.5 || || || 7.5 || || || 12.5 || || || 17.5 || || |- | 3.0 || || || 8.0 || || || 13.0 || || || 18.0 || || |- | 3.1 || || || 8.1 || || || 13.1 || || || 18.1 || || |- | 3.2 || || || 8.2 || || || 13.2 || || || 18.2 || || |- | 3.3 || || || 8.3 || || || 13.3 || || || 18.3 || || |- | 3.4 || || || 8.4 || || || 13.4 || || || 18.4 || || |- | 3.5 || || || 8.5 || || || 13.5 || || || 18.5 || || |- | 4.0 || || || 9.0 || || || 14.0 || || || 19.0 || || |- | 4.1 || || || 9.1 || || || 14.1 || || || 19.1 || || |- | 4.2 || || || 9.2 || || || 14.2 || || || 19.2 || || |- | 4.3 || || || 9.3 || || || 14.3 || || || 19.3 || || |- | 4.4 || || || 9.4 || || || 14.4 || || || 19.4 || || |- | 4.5 || || || 9.5 || || || 14.5 || || || 19.5 || || |- | 5.0 || || || 10.0 || || || 15.0 || || || 20.0 || || |} '''Total -‌ ‌''' महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय तालुके *पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी नगर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अकोले > २) जामखेड > ३) कर्जत > ४) कोपरगाव > ५) नगर > ६) नेवासा > ७) पारनेर > ८) पाथर्डी > ९) रहाटा > १०) राहुरी > ११) संगमनेर > १२) शेवगाव > १३) श्रीगोंदा > १४) श्रीरामपूर *अकोला जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अकोट > २) तेलहारा > ३) अकोला > ४) बालापूर > ५) पतूर > ६) बारशीटाकळी > ७) मुर्तिझापूर *अमरावती जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अमरावती > २) भातुकली > ३) नांदगाव खांदेश्वर > ४) अंजनगाव > ५) दऱ्यापूर > ६) अचलपूर > ७) चंदूर बाझार > ८) वरूड > ९) मोर्शी > १०) धरणी > ११) चिखलदरा > १२) चांदूर रेल्वे > १३) तिवसा > १४) धामणगाव रेल्वे *छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) कन्नड > २) सोयगाव > ३) सिल्लोड > ४) फुलंब्री > ५) औरंगाबाद > ६) खुलताबाद > ७) वैजापूर > ८) गंगापूर > ९) पैठण *बीड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बीड > २) आष्टी > ३) पाटोदा > ४) शिरुर कासर > ५) गेवराई > ६) आंबेजोगाई > ७) वडवाणी > ८) केज > ९) धरुर > १०) परळी > ११) माजलगाव *भंडारा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) भंडारा > २) तुमसर > ३) पौनी > ४) मोहाडी > ५) साकोळी > ६) लखानी > ७) लखनदूर *बुलढाणा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बुलढाणा > २) चिखली > ३) देऊळगाव राजा > ४) खामगाव > ५) शेगाव > ६) मलकापूर > ७) मोटाला > ८) नंदुरा > ९) मेहकर > १०) लोणार > ११) सिंदखेड राजा > १२) जळगाव जामोद > १३) संग्रामपूर *चंद्रपूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) चंद्रपूर > २) भद्रावती > ३) वरोरा > ४) चिमूर > ५) नागभीड > ६) ब्रह्मपुरी > ७) सिंदेवही > ८) मुल > ९) सावली > १०) गोंडपिंपरी > ११) राजुरा > १२) कोर्पाना > १३) पोमबुर्ना > १४) बल्लारपूर > १५) जिवती *धुळे जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) धुळे > २) शिरपूर > ३) साक्री > ४) सिंदखेडा *गडचिरोली जिल्हा (स्थापना: २६ ऑगस्ट १९८२)* * तालुके : > १) गडचिरोली > २) आरमोरी > ३) चामोर्शी > ४) मुलचेरा > ५) अहेरी > ६) सिरोंचा > ७) एटापल्ली > ८) भामरागड > ९) देसाईगंज > १०) धानोरा > ११) कुरखेडा > १२) कोर्ची *गोंदिया जिल्हा (स्थापना: १ मे १९९९)* * तालुके : > १) गोंदिया > २) गोरेगाव > ३) तिरोरा > ४) अर्जुनी मोरगाव > ५) देवरी > ६) आमगाव > ७) सालेकासा > ८) सडक अर्जुनी *हिंगोली जिल्हा (स्थापना: १ मे १९९९)* * तालुके : > १) हिंगोली > २) कळमनुरी > ३) सेनगाव > ४) औंढा नागनाथ > ५) बसमठ *जळगाव जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) जळगाव > २) धरणगाव > ३) अंमळनेर > ४) भदगाव > ५) भुसावळ > ६) बोडवड > ७) चाळीसगाव > ८) चोपडा > ९) एरणडोल > १०) जामनेर > ११) मुक्ताईनगर > १२) पाचोरा > १३) परोळा > १४) रावेर > १५) यवळ *जालना जिल्हा (स्थापना: १ मे १९८१)* * तालुके : > १) जालना > २) अंबड > ३) भोकरदन > ४) बदनापूर > ५) धनसावंगी > ६) परतूर > ७) मंथा > ८) जाफ्राबाद *कोल्हापूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) गडहिंग्लज > २) करवीर > ३) भुदरगड > ४) पन्हाळा > ५) कागल > ६) शिरोळ > ७) हातकणंगले > ८) आजरा > ९) चंदगड > १०) गगनबावडा > ११) राधानगरी > १२) शाहूवाडी *लातूर जिल्हा (स्थापना: १६ ऑगस्ट १९८२)* * तालुके : > १) लातूर > २) उदगीर > ३) अहमदपूर > ४) देवणी > ५) शिरुर अनंतपाळ > ६) जळकोट > ७) औसा > ८) निलंगा > ९) रेणापूर > १०) चाकूर *मुंबई शहर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) कुलाबा > २) फोर्ट > ३) मलाबार हिल्स > ४) भायखळा > ५) दादर > ६) धारावी *मुंबई उपनगर जिल्हा (स्थापना: १ ऑक्टोबर १९९०)* * तालुके : > १) कुर्ला > २) अंधेरी > ३) बोरिवली > ४) वांद्रे > ५) मुलुंड *नागपूर जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नागपूर > २) नागपूर ग्रामीण > ३) रामटेक > ४) उमरेड > ५) कळमेश्वर > ६) काटोल > ७) कामठी > ८) कुही > ९) नरखेड > १०) परसावनी > ११) भिवापूर > १२) मावडा > १३) सावनेर > १४) हिंगणा *नांदेड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नांदेड > २) अर्धापूर > ३) भोकर > ४) बिलोली > ५) देगलूर > ६) किनवट > ७) लोहा > ८) माहूर > ९) मुदखेड > १०) धर्माबाद > ११) मुखेड > १२) हदगाव > १३) हिमायतनगर > १४) नायगाव > १५) कंधार > १६) उमरी *नंदूरबार जिल्हा (स्थापना: १ जुलै १९९८)* * तालुके : > १) नंदूरबार > २) शहादा > ३) नवापूर > ४) तळोदे > ५) अक्कलकुवा > ६) धडगाव *नाशिक जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) नाशिक > २) सिन्नर > ३) इगतपुरी > ४) त्र्यंबक > ५) निफाड > ६) येवला > ७) पेठ > ८) दिंडोरी > ९) चांदवड > १०) बागलाण > ११) देवला > १२) कळवण > १३) मालेगाव > १४) नांदगाव > १५) सुरगणा *धाराशिव जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) उस्मानाबाद > २) उमरगा > ३) तुळजापूर > ४) लोहार > ५) कळंब > ६) भूम > ७) परांडा > ८) वाशी *पालघर जिल्हा (स्थापना: १ ऑगस्ट २०१४)* * तालुके : > १) वसई > २) पालघर > ३) डहाणू > ४) तलासरी > ५) जव्हार > ६) मोखाडा > ७) वाडा > ८) विक्रमगड *परभणी जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) परभणी > २) गंगाखेड > ३) सोनपेठ > ४) पाथरी > ५) मनवठ > ६) पालम > ७) सैलू > ८) जिंतूर > ९) पुर्णा *पुणे जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) पुणे शहर > २) हवेली > ३) मुळशी > ४) वेल्हे > ५) भोर > ६) पुरंदर > ७) बारामती > ८) दौंड > ९) इंदापूर > १०) मावळ > ११) खेड > १२) शिरुर > १३) आंबेगाव > १४) जुन्नर *रायगड जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) अलिबाग > २) मुरुड > ३) पेण > ४) पनवेल > ५) उरण > ६) कर्जत > ७) खालापूर > ८) रोहा > ९) सुधागड > १०) माणगाव > ११) तळा > १२) श्रीवर्धन > १३) म्हसाळा > १४) महाड > १५) पोलादपूर *रत्नागिरी जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) रत्नागिरी > २) मंडणगड > ३) दापोली > ४) खेड > ५) चिपळूण > ६) गुहागर > ७) संगमेश्वर > ८) लांजा > ९) राजापूर *सांगली जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) बत्तीस शिराळा > २) वाळवा > ३) पलूस > ४) कडेगाव > ५) खानापूर-विटा > ६) आटपाडी > ७) तासगाव > ८) मिरज > ९) कवठे महांकाळ > १०) जत *सातारा जिल्हा (स्थापना: १ मे १९६०)* * तालुके : > १) सातारा > २) कराड > ३) वाई > ४) कोरेगाव > ५) जावळी > ६) महाबळेश्वर > ७) खंडाळा > ८) पाटण > ९) फलटण > १०) खटाव > ११) माण ==चार्जिंग नोंदवही== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ टाटा टियागो ई.व्ही. चार्जिंग सुची ! दिनांक ! शहर ! चार्जिंग केंद्र ! चार्जिंग कंपनी ! एकूण बिल |- | १६/०४/२०२३ | मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | शिवकृपा संकुल | निकॉल-ईव्ही | २९७.२५ |- | १७/०४/२०२३ | मु.पो. अणादूर, [[तुळजापूर तालुका|ता. तुळजापूर]], [[धाराशिव जिल्हा|जि. धाराशिव]], [[महाराष्ट्र]] | लाईफलाईन हॉस्पिटल | ई.व्ही. पंप | २९६.०१ |- | १९/०४/२०२३ | मु.पो. वंगळी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | शिवकृपा संकुल | निकॉल-ईव्ही | ३००.०१ |- | २२/०४/२०२३ | मु.पो. भादलवाडी, [[इंदापूर तालुका|ता. इंदापूर]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल श्री व्हेज | चार्जझोन | ३७५.७१ |- | १८/०७/२०२३ | मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | माई मंगलम कार्यालय | ई-फिल | १३१.०२ |- | १८/०७/२०२३ | मु.पो. भुयाचीवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | माई मंगलम कार्यालय | ई-फिल | २४२.०४ |- | २९/०३/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १५३.०५ |- | २३/०६/२०२४ | मु.पो. वळवण, [[लोणावळा]], [[मावळ तालुका|ता. मावळ]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | वॅक्स म्युझियम | इन्स्टा चार्ज | १९९.४८ |- | १५/०७/२०२४ | मु.पो. [[कराड]], [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल संगम | टाटा पॉवर ई.झेड | ४००.५८ |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | ४२२.०३ |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल ओपल | बिजलीफाय | २७५.०० |- | १६/०७/२०२४ | मु.पो. [[कोल्हापूर]], [[करवीर तालुका|ता. करवीर]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल ओपल | बिजलीफाय | ६६.१६ |- | २४/०८/२०२४ | मु.पो. मालेगाव, [[नेरळ]], [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | सगुणा बाग ॲग्रो रिसॉर्ट | टाटा पॉवर ई.झेड | २४५.८६ |- | ०४/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | २८४.४७ |- | ०९/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | ३८५.८६ |- | १७/०९/२०२४ | मु.पो. [[चिंचवड]], [[हवेली तालुका|ता. हवेली]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | एल्प्रो मॉल | जियो बीपी प्लस | १७५.६१ |- | १६/११/२०२४ | मु.पो. चौक, [[कर्जत तालुका|ता. कर्जत]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप | टाटा पॉवर ई.झेड | २९४.७४ |- | २४/१२/२०२४ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १८२.६१ |- | २४/१२/२०२४ | मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट | ग्लिडा | २७४.८९ |- | २५/१२/२०२४ | मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल गुरुमाऊली | चार्जझोन | ३०२.४५ |- | २६/१२/२०२४ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | २२७.२३ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | २२१.९४ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल पॅरेडाईस | टाटा पॉवर ई.झेड | २७७.४४ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. काले, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल एच.आर. रिसॉर्ट | ग्लिडा | ३७७.७१ |- | २८/१२/२०२४ | मु.पो. [[हिंजवडी]], [[मुळशी तालुका|ता. मुळशी]], [[पुणे जिल्हा|जि. पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | श्रीनाथ कृपा चार्जिंग संकुल | चार्जझोन | ५२.२९ |- | ५/१/२०२५ | मु.पो. खालापूर, [[खालापूर तालुका|ता. खालापूर]], [[रायगड जिल्हा|जि. रायगड]], [[महाराष्ट्र]] | एच.पी.सी.एल. पेट्रोल पंप | एच.पी. ई-चार्ज | २२८.८९ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. [[सुरूर]], [[वाई तालुका|ता. वाई]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई पार्क इन | चार्जझोन | १७९.५७ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. नारायणवाडी, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल साई कॅफे आणि रेस्ट्राँ | झियॉन चार्जिंग | ३१६.३९ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. कोडवली, [[राजापूर तालुका|ता. राजापूर]], [[रत्नागिरी जिल्हा|जि. रत्नागिरी]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल गुरुमाऊली | चार्जझोन | ४७४.२१ |- | २३/०३/२०२५ | मु.पो. [[सावंतवाडी]], [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | खासकीलवाडा | झियॉन चार्जिंग | ४३८.४१ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. भोम, [[सावंतवाडी तालुका|ता. सावंतवाडी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|जि. सिंधुदुर्ग]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल आराध्य सिनेमा | चार्जझोन | ८९.५१ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. सुळगाव, [[आजरा तालुका|ता. आजरा]], [[कोल्हापूर जिल्हा|जि. कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल पॅरेडाईस | टाटा पॉवर ई.झेड | ३००.४८ |- | २४/०३/२०२५ | मु.पो. मुंडे, [[कराड तालुका|ता. कराड]], [[सातारा जिल्हा|जि. सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | हॉटेल द फर्न रेसिडन्सी | जियो बी.पी. प्लस | ४३२.८२ |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ २०२५ मध्ये मी पाहिलेले चित्रपट/वेब सिरिज इत्यादी. ! नाव ! प्रकार ! भाषा ! प्रदर्शित झालेले साल ! कुठे बघितला |- | मुक्काम पोस्ट बोंबिलवाडी | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | ९-१-१ ''सीझन ८'' | वेब सिरिज | इंग्रजी | २०२४ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | द मार्शियन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | लाईक आणि सबस्क्राइब | चित्रपट | मराठी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | बंदीश बॅंडिट्स ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | उंडा | चित्रपट | मल्याळम | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द बिग बुल | चित्रपट | हिंदी | २०२१ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | सिंघम अगेन | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | यात्रा | चित्रपट | तेलुगू | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | यात्रा २ | चित्रपट | तेलुगू | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | स्क्वीड गेम ''सीझन २'' | वेब सिरीज | कोरियन | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०१८ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२१ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[चाचा विधायक हैं हमारे]] ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[फसक्लास दाभाडे!]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | द क्राऊन ''सीझन १'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१६ | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन २'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१७ | नेटफ्लिक्स |- | इमरजंसी | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | हिसाब बराबर | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | झी५ |- | द क्राऊन ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | [[छावा (चित्रपट)|छावा]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन ४'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२० | नेटफ्लिक्स |- | द क्राऊन ''सीझन ५'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | गेला माधव कुणीकडे? | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | द क्राऊन ''सीझन ६'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | गेम चेंजर | चित्रपट | तेलुगू | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[जवान (चित्रपट)|जवान]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | पुरुष | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | कालापानी | वेब सिरीज | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | खाकी : द बिहार चॅप्टर | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | सेक्टर ३६ | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | पाताल लोक ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | ९-१-१ : लोन स्टार ''सीझन ५'' | वेब सिरिज | इंग्रजी | २०२४-२५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ४'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२० | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | भूमिका | नाटक | मराठी | | नाट्यगृह |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ५'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२१-२२ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | मांझी : द माऊंटन मॅन | चित्रपट | हिंदी | २०१५ | डिस्ने+हॉटस्टार |- | [[गुलकंद (चित्रपट)|गुलकंद]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | सिनेमागृह |- | द डिप्लोमॅट | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | खाकी : द बंगाल चॅप्टर | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | [[लक्ष्य (चित्रपट)|लक्ष्य]] | चित्रपट | हिंदी | २००४ | नेटफ्लिक्स |- | ब्लॅक वॉरंट | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | जामतारा : सबका नंबर आएगा ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२० | नेटफ्लिक्स |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन १'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१६-१७ | नेटफ्लिक्स |- | स्काय फोर्स | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[आनंद (चित्रपट)|आनंद]] | चित्रपट | हिंदी | १९७१ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | मिशन मजनू | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | [[डंकी (चित्रपट)|डंकी]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन २'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१७ | नेटफ्लिक्स |- | [[बावर्ची]] | चित्रपट | हिंदी | १९७२ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | चिकी चिकी बुबूम बूम | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | डेझिग्नेटेड सर्व्हायव्हर ''सीझन ३'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | [[पंचायत (दूरचित्रवाणी मालिका)|पंचायत ''सीझन ४'']] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[ग्राम चिकित्सालय (दूरचित्रवाणी मालिका)|ग्राम चिकित्सालय ''सीझन १'']] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | रेड २ | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | [[स्क्विड गेम|स्क्विड गेम ''सीझन ३'']] | वेब सिरीज | कोरियन | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | जामतारा : सबका नंबर आयेगा ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[कुलकर्णी चौकातला देशपांडे]] | चित्रपट | मराठी | २०१९ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | दिल्ली क्राईम ''सीझन १'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०१९ | नेटफ्लिक्स |- | दिल्ली क्राईम ''सीझन २'' | वेब सिरीज | हिंदी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[मिसेस चॅटर्जी वर्सेस नॉर्वे]] | चित्रपट | हिंदी | २०२३ | नेटफ्लिक्स |- | ए मॅन कॉल्ड ऑटो | चित्रपट | इंग्रजी | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | [[अशी ही जमवा जमवी]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | [[हाऊसफुल्ल ५]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | व्हाईट हाऊस डाऊन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१३ | नेटफ्लिक्स |- | [[आता थांबायचं नाय!]] | चित्रपट | मराठी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | सीबीआय ५ : द ब्रेन | चित्रपट | मल्ल्याळम | २०२२ | नेटफ्लिक्स |- | ओरु सीबीआय डायरी कुरिप्पू | चित्रपट | मल्ल्याळम | १९८८ | युट्युब |- | जग्राता | चित्रपट | मल्ल्याळम | १९८९ | युट्युब |- | अनब्रोकन | चित्रपट | इंग्रजी | २०१४ | नेटफ्लिक्स |- | झिरो डे | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२५ | नेटफ्लिक्स |- | कास्ट अवे | चित्रपट | इंग्रजी | २००० | नेटफ्लिक्स |- | [[ग्राऊंड झिरो]] | चित्रपट | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | दुपहिय्याँ | वेब सिरीज | हिंदी | २०२५ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ६'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२२-२३ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | द गुड डॉक्टर ''सीझन ७'' | वेब सिरीज | इंग्रजी | २०२४ | ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- | कल्की २८९८ एडी | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |- | [[स्कॅम १९९२ (वेब मालिका)|स्कॅम १९९२ : द हर्षद मेहता स्टोरी]] | वेब सिरीज | हिंदी | २०२० | सोनी लिव्ह |- | स्कॅम २००३ : द तेलगी स्टोरी | वेब सिरीज | हिंदी | २०२३ | सोनी लिव्ह |- | महाअवतार नरसिम्ह | चित्रपट | हिंदी | २०२४ | नेटफ्लिक्स |} ==याद्या== {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%; float:right" |- !colspan=5|Medals by Celebs |- align=center |Celeb ! style="background:#f7f6a8;"|[[File:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]] ! style="background:#dce5e5;"|[[File:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]] ! style="background:#ffdab9;"|[[File:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]] !Total |- align=center |align=left|Bhagyashree Limaye|| style="background:#f7f6a8;"|2|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||3 |- align=center |align=left|Prarthana Behere|| style="background:#f7f6a8;"|2|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||2 |- align=center |align=left|Urmila Kanitkar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||2 |- align=center |align=left|Bhagyashree Mote|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|1||2 |- align=center |align=left|Akshaya Deodhar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Girija Oak|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sharvari Wagh|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Shivani Manchekar|| style="background:#f7f6a8;"|1|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Ashwini Kulkarni|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Neha Pendse|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Prajakta Mali|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sakhee Gokhale|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sai Tamhankar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Sara Tendulkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Titeeksha Tawde|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Veena Jagtap|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|1|| style="background:#ffdab9;"|0||1 |- align=center |align=left|Kuhoo Paranjpe|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Mithila Palkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Priyadarshini Indalkar|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Rasika Sunil|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sameeksha Takke|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sayali Sanjeev|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Sonalee Kulkarni Jr.|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center |align=left|Yashashree Rao|| style="background:#f7f6a8;"|0|| style="background:#dce5e5;"|0|| style="background:#ffdab9;"|1||1 |- align=center ! style="background:#efefef;"|Total ! style="background:gold;" |9 ! style="background:silver;" |11 ! style="background:#c96;"|9 |'''29''' |} lzgoordjawj6slpj2fl04aosahlmga8 0 248525 2707450 2703159 2026-09-02T03:54:29Z Meta2026 185199 edit minor biography 2707450 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्री, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस (BMDD), डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, [[लोकापुरे समीकरण]] (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ]] येथून बी.फार्म. तसेच [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], बंगळुरू येथून एम.फार्म. पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर लोकापूरे यांनी सॅगलो संशोधन व विकास संस्था आणि उद्योग या संस्थेची स्थापना करून संशोधन व विकासाच्या क्षेत्रात पायाभूत कार्य सुरू केले. विशेषतः सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी त्यांनी नाविन्यपूर्ण संशोधन हाती घेतले असून, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लेंसलेस नॅनो फायबर ऑप्टिक इल्यूमिनेशन मायक्रोस्कोपसारख्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर त्यांनी कार्य केले आहे. यासोबतच त्यांनी त्वचा संरक्षण घटक (Sun Protection Factor—SPF) यांच्या वैज्ञानिक मूल्यांकनासाठी “Lokapure SPF Equation” ([[लोकापुरे समीकरण]]) विकसित केली आहे. या समीकरणाद्वारे UV-B आणि UV-A या दोन्ही किरणपट्ट्यांमध्ये वनस्पतीजन्य व इतर घटकांच्या फोटोपोटेक्टिव्ह (Photoprotective) क्षमतेचे अधिक व्यापक पद्धतीने मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. त्यांच्या या संशोधनातून फार्मास्युटिकल विज्ञान, कॉस्मेटिक विज्ञान, फोटोपोटेक्शन आणि सूक्ष्मदर्शक तंत्रज्ञान या विविध क्षेत्रांमध्ये नाविन्यपूर्ण संशोधनाला चालना मिळाली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]] === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> <ref> {{Cite journal |last1=Patil |first1=Sudhir |last2=Kokare |first2=Nitin |last3=Maske |first3=Pratik Prakash |last4=Malavi |first4=Shobhraj Bharat |last5=Kolap |first5=Umesh Bhupal |last6=Kokane |first6=Sushant |title=In vitro evaluation of the broad-spectrum photoprotective potential of Psidium guajava L. leaf extract using the biologically weighted Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=288–295 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |access-date=10 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Landage |first1=Tejashree S |last2=Latane |first2=Pragati B |last3=Madake |first3=Srushti S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Assessment of the in vitro photoprotective activity of Gerbera jamesonii flower extract using the Lokapure SPF Equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Latane |first1=Pragati B |last2=Madake |first2=Srushti S |last3=Landage |first3=Tejashree S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Photoprotective potential of Ixora coccinea flower extract using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=456–460 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Bagwan |first1=Adil R |last2=Kondawar |first2=Manish S |last3=Kokare |first3=Nitin V |title=In vitro evaluation of the photoprotective potential of a polyherbal extract mixture containing Azadirachta indica A. Juss., Cinnamomum verum J. Presl, and Hibiscus rosa-sinensis L. using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=440–445 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Madake |first1=Srushti S |last2=Landage |first2=Tejashree S |last3=Latane |first3=Pragati B |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |last6=Karade |first6=Preti |last7=Kothale |first7=Priyanka |title=Determination of Sun Protection Factor (SPF) of marketed some body creams and lotions by Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=413–421 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 }}</ref> == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] eqofstge4cp6norgf5y8gvttqo6t2mo 2707502 2707450 2026-09-02T07:26:56Z Meta2026 185199 edit minor by press reporter or media report 2707502 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो संशोधन व विकास संस्था, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस (BMDD), डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, [[लोकापुरे समीकरण]] (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ]] येथून बी.फार्म. तसेच [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], बंगळुरू येथून एम.फार्म. पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर लोकापूरे यांनी सॅगलो संशोधन व विकास संस्था आणि उद्योग या संस्थेची स्थापना करून संशोधन व विकासाच्या क्षेत्रात पायाभूत कार्य सुरू केले. विशेषतः सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी त्यांनी नाविन्यपूर्ण संशोधन हाती घेतले असून, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लेंसलेस नॅनो फायबर ऑप्टिक इल्यूमिनेशन मायक्रोस्कोपसारख्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर त्यांनी कार्य केले आहे. यासोबतच त्यांनी त्वचा संरक्षण घटक (Sun Protection Factor—SPF) यांच्या वैज्ञानिक मूल्यांकनासाठी “Lokapure SPF Equation” ([[लोकापुरे समीकरण]]) विकसित केली आहे. या समीकरणाद्वारे UV-B आणि UV-A या दोन्ही किरणपट्ट्यांमध्ये वनस्पतीजन्य व इतर घटकांच्या फोटोपोटेक्टिव्ह (Photoprotective) क्षमतेचे अधिक व्यापक पद्धतीने मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. त्यांच्या या संशोधनातून फार्मास्युटिकल विज्ञान, कॉस्मेटिक विज्ञान, फोटोपोटेक्शन आणि सूक्ष्मदर्शक तंत्रज्ञान या विविध क्षेत्रांमध्ये नाविन्यपूर्ण संशोधनाला चालना मिळाली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]] === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> <ref> {{Cite journal |last1=Patil |first1=Sudhir |last2=Kokare |first2=Nitin |last3=Maske |first3=Pratik Prakash |last4=Malavi |first4=Shobhraj Bharat |last5=Kolap |first5=Umesh Bhupal |last6=Kokane |first6=Sushant |title=In vitro evaluation of the broad-spectrum photoprotective potential of Psidium guajava L. leaf extract using the biologically weighted Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=288–295 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |access-date=10 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Landage |first1=Tejashree S |last2=Latane |first2=Pragati B |last3=Madake |first3=Srushti S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Assessment of the in vitro photoprotective activity of Gerbera jamesonii flower extract using the Lokapure SPF Equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Latane |first1=Pragati B |last2=Madake |first2=Srushti S |last3=Landage |first3=Tejashree S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Photoprotective potential of Ixora coccinea flower extract using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=456–460 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Bagwan |first1=Adil R |last2=Kondawar |first2=Manish S |last3=Kokare |first3=Nitin V |title=In vitro evaluation of the photoprotective potential of a polyherbal extract mixture containing Azadirachta indica A. Juss., Cinnamomum verum J. Presl, and Hibiscus rosa-sinensis L. using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=440–445 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Madake |first1=Srushti S |last2=Landage |first2=Tejashree S |last3=Latane |first3=Pragati B |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |last6=Karade |first6=Preti |last7=Kothale |first7=Priyanka |title=Determination of Sun Protection Factor (SPF) of marketed some body creams and lotions by Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=413–421 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 }}</ref> == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] i89tdxx805h1wg1atav2ntdsxuc9n6m 2707503 2707502 2026-09-02T07:30:59Z Meta2026 185199 ref added cited 2707503 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो संशोधन व विकास संस्था, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस (BMDD), डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, [[लोकापुरे समीकरण]] (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ]] येथून बी.फार्म. तसेच [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], बंगळुरू येथून एम.फार्म. पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर लोकापूरे यांनी सॅगलो संशोधन व विकास संस्था आणि उद्योग या संस्थेची स्थापना करून संशोधन व विकासाच्या क्षेत्रात पायाभूत कार्य सुरू केले. विशेषतः सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी त्यांनी नाविन्यपूर्ण संशोधन हाती घेतले असून, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लेंसलेस नॅनो फायबर ऑप्टिक इल्यूमिनेशन मायक्रोस्कोपसारख्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर त्यांनी कार्य केले आहे. यासोबतच त्यांनी त्वचा संरक्षण घटक (Sun Protection Factor—SPF) यांच्या वैज्ञानिक मूल्यांकनासाठी “Lokapure SPF Equation” ([[लोकापुरे समीकरण]]) विकसित केली आहे.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> या समीकरणाद्वारे UV-B आणि UV-A या दोन्ही किरणपट्ट्यांमध्ये वनस्पतीजन्य व इतर घटकांच्या फोटोपोटेक्टिव्ह (Photoprotective) क्षमतेचे अधिक व्यापक पद्धतीने मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. त्यांच्या या संशोधनातून फार्मास्युटिकल विज्ञान, कॉस्मेटिक विज्ञान, फोटोपोटेक्शन आणि सूक्ष्मदर्शक तंत्रज्ञान या विविध क्षेत्रांमध्ये नाविन्यपूर्ण संशोधनाला चालना मिळाली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]] === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> <ref> {{Cite journal |last1=Patil |first1=Sudhir |last2=Kokare |first2=Nitin |last3=Maske |first3=Pratik Prakash |last4=Malavi |first4=Shobhraj Bharat |last5=Kolap |first5=Umesh Bhupal |last6=Kokane |first6=Sushant |title=In vitro evaluation of the broad-spectrum photoprotective potential of Psidium guajava L. leaf extract using the biologically weighted Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=288–295 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |access-date=10 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Landage |first1=Tejashree S |last2=Latane |first2=Pragati B |last3=Madake |first3=Srushti S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Assessment of the in vitro photoprotective activity of Gerbera jamesonii flower extract using the Lokapure SPF Equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Latane |first1=Pragati B |last2=Madake |first2=Srushti S |last3=Landage |first3=Tejashree S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Photoprotective potential of Ixora coccinea flower extract using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=456–460 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Bagwan |first1=Adil R |last2=Kondawar |first2=Manish S |last3=Kokare |first3=Nitin V |title=In vitro evaluation of the photoprotective potential of a polyherbal extract mixture containing Azadirachta indica A. Juss., Cinnamomum verum J. Presl, and Hibiscus rosa-sinensis L. using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=440–445 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Madake |first1=Srushti S |last2=Landage |first2=Tejashree S |last3=Latane |first3=Pragati B |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |last6=Karade |first6=Preti |last7=Kothale |first7=Priyanka |title=Determination of Sun Protection Factor (SPF) of marketed some body creams and lotions by Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=413–421 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 }}</ref> == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] fwzamic3f3ckaqduthe2z0iha29z86a 2707545 2707503 2026-09-02T11:21:01Z Meta2026 185199 edit minor 2707545 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो संशोधन व विकास संस्था, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस (BMDD), डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, [[लोकापुरे समीकरण]] (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ]] येथून बी.फार्म. तसेच [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], बंगळुरू येथून एम.फार्म. पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर लोकापूरे यांनी श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली येथे अध्यापन आणि सॅगलो संशोधन व विकास संस्था आणि उद्योग या संस्थेची स्थापना करून संशोधन व विकासाच्या क्षेत्रात पायाभूत कार्य सुरू केले. विशेषतः सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी त्यांनी नाविन्यपूर्ण संशोधन हाती घेतले असून, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लेंसलेस नॅनो फायबर ऑप्टिक इल्यूमिनेशन मायक्रोस्कोपसारख्या तंत्रज्ञानाच्या विकासावर त्यांनी कार्य केले आहे. यासोबतच त्यांनी त्वचा संरक्षण घटक (Sun Protection Factor—SPF) यांच्या वैज्ञानिक मूल्यांकनासाठी “Lokapure SPF Equation” ([[लोकापुरे समीकरण]]) विकसित केली आहे.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> या समीकरणाद्वारे UV-B आणि UV-A या दोन्ही किरणपट्ट्यांमध्ये वनस्पतीजन्य व इतर घटकांच्या फोटोपोटेक्टिव्ह (Photoprotective) क्षमतेचे अधिक व्यापक पद्धतीने मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. त्यांच्या या संशोधनातून फार्मास्युटिकल विज्ञान, कॉस्मेटिक विज्ञान, फोटोपोटेक्शन आणि सूक्ष्मदर्शक तंत्रज्ञान या विविध क्षेत्रांमध्ये नाविन्यपूर्ण संशोधनाला चालना मिळाली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]] === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते.<ref>Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Maske |first1=Pratik |last2=Malavi |first2=Shobraj |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry |year=2026 |volume=1 |issue=2 |pages=122–135 |doi=10.66220/b4rdph29 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36 |access-date=30 July 2026 }}</ref> <ref> {{Cite journal |last1=Patil |first1=Sudhir |last2=Kokare |first2=Nitin |last3=Maske |first3=Pratik Prakash |last4=Malavi |first4=Shobhraj Bharat |last5=Kolap |first5=Umesh Bhupal |last6=Kokane |first6=Sushant |title=In vitro evaluation of the broad-spectrum photoprotective potential of Psidium guajava L. leaf extract using the biologically weighted Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=288–295 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4c.16053 |access-date=10 August 2026 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Landage |first1=Tejashree S |last2=Latane |first2=Pragati B |last3=Madake |first3=Srushti S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Assessment of the in vitro photoprotective activity of Gerbera jamesonii flower extract using the Lokapure SPF Equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4e.16074 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Latane |first1=Pragati B |last2=Madake |first2=Srushti S |last3=Landage |first3=Tejashree S |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |title=Photoprotective potential of Ixora coccinea flower extract using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=456–460 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16073 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Bagwan |first1=Adil R |last2=Kondawar |first2=Manish S |last3=Kokare |first3=Nitin V |title=In vitro evaluation of the photoprotective potential of a polyherbal extract mixture containing Azadirachta indica A. Juss., Cinnamomum verum J. Presl, and Hibiscus rosa-sinensis L. using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=440–445 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16070 }}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Madake |first1=Srushti S |last2=Landage |first2=Tejashree S |last3=Latane |first3=Pragati B |last4=Ltu |first4=Esther V |last5=Kondawar |first5=Manish S |last6=Karade |first6=Preti |last7=Kothale |first7=Priyanka |title=Determination of Sun Protection Factor (SPF) of marketed some body creams and lotions by Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=413–421 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 |url=https://doi.org/10.22271/phyto.2026.v15.i4d.16066 }}</ref> == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 6y1p49de0axz9h8oqgunrm17w33pttf 0 268918 2707499 2706670 2026-09-02T07:09:50Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707499 wikitext text/x-wiki खालील यादी ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. ऑस्ट्रेलियाने ५ जानेवारी १९७१ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. ऑस्ट्रेलियाने एकूण ६ वेळा अनुक्रमे [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]], [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर त्यांना एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. ऑस्ट्रेलियाने न्यू झीलंड बरोबर १९९२ आणि २०१५ सालच्या विश्वचषकांचे आयोजन केले आहे. तसेच ऑस्ट्रेलियाने एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२००९ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२००९]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी जिंकली. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | ऑस्ट्रेलियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64150.html १०] || ३० मार्च १९७४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|AUS}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64151.html ११] || ३१ मार्च १९७४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65037.html २१] || ७ जून १९७५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65041.html २५] || ११ जून १९७५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65045.html २९] || १४ जून १९७५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65049.html ३३] || २१ जून १९७५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64155.html ३४] || २० डिसेंबर १९७५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64163.html ४८] || २२ फेब्रुवारी १९७८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[अँटिगा रिक्रिएशन मैदान]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64164.html ४९] || १२ एप्रिल १९७८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[मिंडू फिलिप पार्क]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|AUS}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65055.html ६६] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65059.html ७०] || १६ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65287.html ७५] || २७ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65290.html ७८] || ९ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65292.html ८०] || २१ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८५] || १९ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 | |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65300.html ९४] || २३ नोव्हेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=14 | [[१९८०-८१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65301.html ९५] || २५ नोव्हेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65302.html ९७] || ६ डिसेंबर १९८० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65303.html ९८] || ७ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65305.html १००] || १८ डिसेंबर १९८० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65308.html १०४] || ८ जानेवारी १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65310.html १०६] || ११ जानेवारी १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65311.html १०७] || १३ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65312.html १०८] || १५ जानेवारी १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65314.html ११०] || २१ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65315.html १११] || २९ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65316.html ११२] || ३१ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65317.html ११३] || १ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65318.html ११४] || ३ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65320.html १२३] || २२ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} || rowspan=14 | [[१९८१-८२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65321.html १२४] || २४ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65323.html १२७] || ६ डिसेंबर १९८१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65324.html १२८] || १७ डिसेंबर १९८१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65326.html १३०] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65327.html १३२] || ९ जानेवारी १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65328.html १३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65330.html १३५] || १४ जानेवारी १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65332.html १३७] || १७ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65333.html १३८] || १९ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65334.html १३९] || २३ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65335.html १४०] || २४ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65336.html १४१] || २६ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65337.html १४२] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64183.html १४४] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=6 | |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64186.html १४७] || १७ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|AUS}} |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64187.html १४८] || २० फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64193.html १५८] || २० सप्टेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नियाझ स्टेडियम]], [[हैदराबाद, पाकिस्तान|हैदराबाद]] || {{cr|PAK}} |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64195.html १६०] || ८ ऑक्टोबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64196.html १६१] || २२ ऑक्टोबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65338.html १६५] || ९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=12 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65343.html १७०] || १८ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65345.html १७३] || २२ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65350.html १७८] || ३१ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65352.html १८०] || ६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65353.html १८१] || ९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65354.html १८२] || १३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64206.html १८८] || १७ मार्च १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64211.html १९३] || १३ एप्रिल १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पैकियासोती सरवणमुट्टू मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64212.html १९४] || १६ एप्रिल १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पैकियासोती सरवणमुट्टू मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64213.html १९५] || २९ एप्रिल १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64214.html १९६] || ३० एप्रिल १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65066.html १९९] || ९ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=6 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65070.html २०३] || ११-१२ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65074.html २०७] || १३ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65079.html २१२] || १६ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, साउथहँप्टन|काउंटी मैदान]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65082.html २१५] || १८ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65086.html २१९] || २० जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इसेक्स|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65355.html २३१] || ८ जानेवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} || rowspan=5 | [[१९८३-८४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65356.html २३२] || १० जानेवारी १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65359.html २३५] || १५ जानेवारी १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65360.html २३६] || १७ जानेवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65362.html २३८] || २१ जानेवारी १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65363.html २३९] || २२ जानेवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} || rowspan=8 | [[१९८३-८४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65364.html २४०] || २५ जानेवारी १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65366.html २४२] || २९ जानेवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65367.html २४३] || ३० जानेवारी १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65369.html २४५] || ५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65370.html २४६] || ८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65371.html २४७] || ११ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || टाय |- style="background:#cfc;" | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65372.html २४८] || १२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64225.html २५२] || २९ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=9 | |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64228.html २५५] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|AUS}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64232.html २६२] || १९ एप्रिल १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[मिंडू फिलिप मैदान]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|WIN}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64233.html २६३] || २६ एप्रिल १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64234.html २६७] || २८ सप्टेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम|नेहरू स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64235.html २६८] || १ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || अनिर्णित |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64236.html २६९] || ३ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || अनिर्णित |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64237.html २७०] || ५ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64238.html २७१] || ६ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65373.html २८२] || ६ जानेवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} || rowspan=13 | [[१९८४-८५ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८५ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65374.html २८३] || ८ जानेवारी १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65377.html २८७] || १३ जानेवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65378.html २८९] || १५ जानेवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65380.html २९१] || १९ जानेवारी १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65381.html २९२] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65382.html २९४] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65384.html २९७] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65385.html २९९] || २८ जानेवारी १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65387.html ३०१] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65388.html ३०३] || ६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65389.html ३०४] || १० फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65390.html ३०५] || १२ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65723.html ३११] || २४ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65727.html ३१५] || ३ मार्च १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65735.html ३२५] || २९ मार्च १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65391.html ३४७] || ९ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित || rowspan=12 | [[१९८५-८६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65393.html ३४९] || १२ जानेवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65394.html ३५०] || १४ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65395.html ३५१] || १६ जानेवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65397.html ३५३] || १९ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65398.html ३५४] || २१ जानेवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65401.html ३५७] || २६ जानेवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65402.html ३५८] || २७ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65403.html ३५९] || २९ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65404.html ३६०] || ३१ जानेवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65406.html ३६२] || ५ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65407.html ३६३] || ९ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64278.html ३६९] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=4 | |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64280.html ३७१] || २२ मार्च १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64281.html ३७२] || २६ मार्च १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64282.html ३७३] || २९ मार्च १९८६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65813.html ३८२] || ११ एप्रिल १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || [[१९८६ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64285.html ३९०] || ७ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64286.html ३९१] || ९ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|AUS}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64287.html ३९२] || २४ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || अनिर्णित |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64288.html ३९३] || २ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64289.html ३९४] || ५ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64290.html ३९५] || ७ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65909.html ४०९] || १ जानेवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८६-८७ बेन्सन आणि हेजेस चॅलेंज|१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65910.html ४१०] || २ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65912.html ४१२] || ४ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65409.html ४२०] || १८ जानेवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65410.html ४२१] || २० जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65411.html ४२२] || २२ जानेवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65413.html ४२४] || २५ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65414.html ४२५] || २६ जानेवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65415.html ४२७] || २८ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65417.html ४२९] || १ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65419.html ४३१] || ६ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65420.html ४३२] || ८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65421.html ४३३] || ११ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65740.html ४४३] || ३ एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | [[१९८६-८७ शारजाह चषक|१९८७ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65741.html ४४४] || ५ एप्रिल १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65743.html ४४६] || ९ एप्रिल १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65093.html ४५३] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[मद्रास]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65096.html ४५६] || १३ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[मद्रास]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65102.html ४६२] || १८-१९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65105.html ४६५] || २२ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65110.html ४७०] || २७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65111.html ४७१] || ३० ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65115.html ४७५] || ४ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html ४७७] || ८ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65422.html ४८४] || २ जानेवारी १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८७-८८ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८८ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65423.html ४८५] || ३ जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65425.html ४८८] || ७ जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65427.html ४९१] || १० जानेवारी १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65429.html ४९३] || १४ जानेवारी १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65431.html ४९५] || १७ जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65432.html ४९६] || १९ जानेवारी १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65433.html ४९८] || २० जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65434.html ४९९] || २२ जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65435.html ५०१] || २४ जानेवारी १९८८ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64321.html ५०३] || ४ फेब्रुवारी १९८८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | |- | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64331.html ५२२] || १४ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65437.html ५३७] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९८८-८९ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65438.html ५३९] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65439.html ५४०] || १५ डिसेंबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65442.html ५४५] || २ जानेवारी १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65443.html ५४६] || ५ जानेवारी १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[१९८८-८९ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65445.html ५४८] || ८ जानेवारी १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65446.html ५४९] || १० जानेवारी १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65447.html ५५०] || १२ जानेवारी १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65448.html ५५१] || १४ जानेवारी १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65449.html ५५२] || १६ जानेवारी १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65450.html ५५३] || १८ जानेवारी १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64993.html ५६६] || २५ मे १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64994.html ५६७] || २७ मे १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || टाय |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64995.html ५६८] || २९ मे १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65916.html ५७५] || १९ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९८९-९० नेहरू चषक|१९८९ नेहरू चषक]] |- style="background:#cfc;" | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65918.html ५७८] || २१ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[मद्रास]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65921.html ५८१] || २३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई|बॉम्बे]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65925.html ५८५] || २५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|नेहरू स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65927.html ५८७] || २७ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65451.html ५९६] || २६ डिसेंबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८९-९० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65452.html ५९७] || ३० डिसेंबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65454.html ५९९] || ३ जानेवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65455.html ६००] || ४ जानेवारी १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65457.html ६०२] || ११ फेब्रुवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65458.html ६०३] || १३ फेब्रुवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65461.html ६०८] || १८ फेब्रुवारी १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65462.html ६०९] || २० फेब्रुवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65463.html ६१०] || २३ फेब्रुवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65464.html ६११] || २५ फेब्रुवारी १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65934.html ६१३] || ३ मार्च १९९० || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[१९८९-९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका|१९९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65935.html ६१५] || ४ मार्च १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65937.html ६१८] || ८ मार्च १९९० || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65938.html ६१९] || १० मार्च १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65939.html ६२०] || ११ मार्च १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65818.html ६२४] || २६ एप्रिल १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९० ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65822.html ६२८] || ३० एप्रिल १९९० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65824.html ६३०] || २ मे १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65825.html ६३१] || ४ मे १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65465.html ६४२] || २९ नोव्हेंबर १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९९०-९१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65467.html ६४५] || २ डिसेंबर १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65469.html ६४९] || ९ डिसेंबर १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65470.html ६५०] || ११ डिसेंबर १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65473.html ६५३] || १६ डिसेंबर १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65474.html ६५४] || १८ डिसेंबर १९९० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65475.html ६६०] || १ जानेवारी १९९१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65476.html ६६२] || १० जानेवारी १९९१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65477.html ६६३] || १३ जानेवारी १९९१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65478.html ६६४] || १५ जानेवारी १९९१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64370.html ६७१] || २६ फेब्रुवारी १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | |- | २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64371.html ६७२] || ९ मार्च १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|AUS}} |- | २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64372.html ६७३] || १० मार्च १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64373.html ६७४] || १३ मार्च १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64374.html ६७५] || २० मार्च १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65480.html ६९३] || ८ डिसेंबर १९९१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | [[१९९१-९२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65481.html ६९४] || १० डिसेंबर १९९१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65482.html ६९५] || १२ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65484.html ६९७] || १५ डिसेंबर १९९१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65485.html ६९८] || १८ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65486.html ६९९] || ९ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65488.html ७०३] || १२ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65489.html ७०५] || १४ जानेवारी १९९२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65491.html ७०९] || १८ जानेवारी १९९२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65492.html ७११] || २० जानेवारी १९९२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65118.html ७१४] || २२ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=8 | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65123.html ७१९] || २६ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|RSA|1928}} |- style="background:#cfc;" | २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65129.html ७२५] || १ मार्च १९९२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65135.html ७३१] || ५ मार्च १९९२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65137.html ७३३] || ७ मार्च १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65143.html ७३९] || ११ मार्च १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65147.html ७४३] || १४ मार्च १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65153.html ७४९] || १८ मार्च १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64392.html ७५८] || १५ ऑगस्ट १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पी. सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | |- | २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64393.html ७६२] || ४ सप्टेंबर १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64394.html ७६३] || ५ सप्टेंबर १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65494.html ७६९] || ६ डिसेंबर १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|WIN}} || rowspan=10 | [[१९९२-९३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65495.html ७७१] || ८ डिसेंबर १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65496.html ७७३] || १० डिसेंबर १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65498.html ७७७] || १३ डिसेंबर १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65499.html ७८०] || १५ डिसेंबर १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65502.html ७८९] || १० जानेवारी १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65503.html ७९०] || १२ जानेवारी १९९३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65504.html ७९१] || १४ जानेवारी १९९३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65505.html ७९२] || १६ जानेवारी १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65506.html ७९३] || १८ जानेवारी १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- | २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64419.html ८१६] || १९ मार्च १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | |- | २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64422.html ८१९] || २१-२२ मार्च १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- | २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64425.html ८२२] || २४ मार्च १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64428.html ८२५] || २७ मार्च १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} |- | २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64430.html ८२७] || २८ मार्च १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65008.html ८३०] || १९ मे १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- | २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65009.html ८३१] || २१ मे १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65010.html ८३२] || २३ मे १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65507.html ८६०] || ९ डिसेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA|1928}} || rowspan=11 | [[१९९३-९४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65508.html ८६१] || १२ डिसेंबर १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65509.html ८६२] || १४ डिसेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65510.html ८६३] || १६ डिसेंबर १९९३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65513.html ८७१] || ९ जानेवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65514.html ८७२] || ११ जानेवारी १९९४ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | २९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65516.html ८७४] || १६ जानेवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA|1928}} |- style="background:#cfc;" | २९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65517.html ८७५] || १९ जानेवारी १९९४ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65518.html ८७६] || २१ जानेवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA|1928}} |- style="background:#cfc;" | २९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65519.html ८७७] || २३ जानेवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65520.html ८७८] || २५ जानेवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64448.html ८८२] || १९ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA|1928}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64450.html ८८४] || २० फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA|1928}} || rowspan=7 | |- | ३०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64451.html ८८५] || २२ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- | ३०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64452.html ८८६] || २४ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | ३०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64466.html ९००] || २ एप्रिल १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ३०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64467.html ९०१] || ४ एप्रिल १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA|1928}} |- | ३०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64468.html ९०२] || ६ एप्रिल १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ३०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64469.html ९०३] || ८ एप्रिल १९९४ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65827.html ९०५] || १४ एप्रिल १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९९४ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65829.html ९०७] || १६ एप्रिल १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65832.html ९१०] || १९ एप्रिल १९९४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65976.html ९२३] || ७ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९९४ सिंगर विश्व मालिका|१९९४ श्रीलंका चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65977.html ९२४] || ९ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65979.html ९२६] || १३ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पी. सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65988.html ९२८] || १२ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | [[१९९४-९५ पाकिस्तान तिरंगी मालिका|१९९४ पाकिस्तान तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65989.html ९२९] || १४ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[इब्न-ए-कासीम बाग स्टेडियम]], [[मुलतान]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65991.html ९३२] || १८ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[इक्बाल स्टेडियम, फैसलाबाद|इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65993.html ९३५] || २२ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65994.html ९३७] || २४ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65996.html ९४२] || ३० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65521.html ९५२] || २ डिसेंबर १९९४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९४-९५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व मालिका|१९९४-९५ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]]<ref name="NonODI" group="n">या आवृत्तीमध्ये ऑस्ट्रेलिया अ संघाने देखील भाग घेतलेला. ऑस्ट्रेलियाने ऑस्ट्रेलिया अ सोबत खेळलेल्या सामन्याला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय दर्जा नसल्याने तो सामना या यादीत समाविष्ट केलेला नाही.</ref> |- style="background:#cfc;" | ३२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65522.html ९५५] || ६ डिसेंबर १९९४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65523.html ९५७] || ८ डिसेंबर १९९४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65526.html ९६९] || १० जानेवारी १९९५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66018.html ९७५] || १५ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९४-९५ न्यू झीलंड शतकपूर्ती मालिका|१९९५ न्यू झीलंड चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66021.html ९७८] || १९ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66022.html ९७९] || २२ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66024.html ९८३] || २६ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ३२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64489.html ९८५] || ८ मार्च १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]|| {{cr|WIN}} || rowspan=5 | |- | ३२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64490.html ९८६] || ११ मार्च १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|AUS}} |- | ३३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64491.html ९८७] || १२ मार्च १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ३३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64492.html ९८८] || १५ मार्च १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ३३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64493.html ९८९] || १८ मार्च १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65528.html १०२३] || १७ डिसेंबर १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९९५-९६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65529.html १०२४] || १९ डिसेंबर १९९५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65530.html १०२६] || २१ डिसेंबर १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65531.html १०२८] || १ जानेवारी १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65534.html १०३१] || ७ जानेवारी १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65535.html १०३२] || ९ जानेवारी १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65536.html १०३५] || १२ जानेवारी १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65538.html १०३९] || १६ जानेवारी १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65539.html १०४१] || १८ जानेवारी १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65540.html १०४३] || २० जानेवारी १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65167.html १०५८] || २३ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65174.html १०६५] || २७ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65177.html १०६८] || १ मार्च १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65181.html १०७२] || ४ मार्च १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65189.html १०८०] || ११ मार्च १९९६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65191.html १०८२] || १४ मार्च १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65192.html १०८३] || १७ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65981.html ११०५] || २६ ऑगस्ट १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९६ सिंगर विश्वमालिका|१९९६ श्रीलंका चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65983.html ११०८] || ३० ऑगस्ट १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65986.html १११३] || ६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65987.html १११४] || ७ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66060.html ११२८] || १९ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} || rowspan=5 | [[१९९६-९७ टायटन चषक|१९९६ भारत तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66061.html ११२९] || २१ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66063.html ११३१] || २५ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ३५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66065.html ११३४] || १ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ३५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66066.html ११३७] || ३ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65541.html ११४७] || ६ डिसेंबर १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | [[१९९६-९७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65542.html ११४९] || ८ डिसेंबर १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65543.html ११५२] || १५ डिसेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65545.html ११५५] || १ जानेवारी १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65547.html ११५९] || ५ जानेवारी १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65548.html ११६०] || ७ जानेवारी १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65550.html ११६२] || १२ जानेवारी १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65552.html ११६४] || १६ जानेवारी १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64545.html ११८६] || २९ मार्च १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=10 | |- | ३६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64546.html ११८७] || ३१ मार्च १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- | ३६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64547.html ११८८] || २ एप्रिल १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ३७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64548.html ११९१] || ५ एप्रिल १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- | ३७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64549.html ११९५] || ८ एप्रिल १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} |- | ३७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64550.html ११९७] || १० एप्रिल १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- | ३७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64545.html ११९९] || १३ एप्रिल १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}} |- | ३७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65023.html १२१०] || २२ मे १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ३७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65024.html १२११] || २४ मे १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65025.html १२१३] || २५ मे १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65555.html १२५४] || ४ डिसेंबर १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|RSA}} || rowspan=11 | [[१९९७-९८ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65557.html १२५६] || ७ डिसेंबर १९९७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65558.html १२५७] || ९ डिसेंबर १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65560.html १२६५] || १७ डिसेंबर १९९७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65562.html १२७२] || ११ जानेवारी १९९८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65563.html १२७५] || १४ जानेवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65565.html १२८०] || १८ जानेवारी १९९८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65566.html १२८१] || २१ जानेवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65567.html १२८३] || २३ जानेवारी १९९८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65568.html १२८५] || २६ जानेवारी १९९८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65569.html १२८७] || २७ जानेवारी १९९८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64575.html १२९०] || ८ फेब्रुवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | |- | ३८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64576.html १२९१] || १० फेब्रुवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ३९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64577.html १२९२] || १२ फेब्रुवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | ३९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64578.html १२९३] || १४ फेब्रुवारी १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66137.html १३००] || १ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८|१९९८ भारत तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66138.html १३०२] || ३ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66140.html १३०८] || ७ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66142.html १३१३] || ११ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66143.html १३१६] || १४ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65769.html १३२०] || १८ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९७-९८ शारजाह चषक|१९९८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ३९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65770.html १३२२] || १९ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65772.html १३२४] || २१ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65773.html १३२५] || २२ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ४०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65774.html १३२७] || २४ एप्रिल १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || [[१९९७-९८ शारजाह चषक|१९९८ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66165.html १३६०] || २८ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || [[१९९८ आय.सी.सी. नॉकआऊट चषक]] |- | ४०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64592.html १३६५] || ६ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | |- | ४०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64593.html १३६८] || ८ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|AUS}} |- | ४०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64594.html १३७१] || १० नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65570.html १३७९] || १० जानेवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | [[१९९८-९९ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९९९ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65572.html १३८२] || १३ जानेवारी १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65573.html १३८४] || १५ जानेवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65574.html १३८६] || १७ जानेवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65576.html १३८९] || २१ जानेवारी १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65578.html १३९२] || २४ जानेवारी १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65579.html १३९४] || २६ जानेवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65581.html १३९८] || ३१ जानेवारी १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65583.html १४०१] || ५ फेब्रुवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65584.html १४०३] || ७ फेब्रुवारी १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65585.html १४०५] || १० फेब्रुवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65586.html १४०६] || १३ फेब्रुवारी १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ४१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64618.html १४३३] || ११ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्जटाउन]] || {{cr|WIN}} || rowspan=7 | |- | ४१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64619.html १४३६] || १४ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|AUS}} |- | ४२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64620.html १४३८] || १७ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ४२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64621.html १४३९] || १८ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|AUS}} |- | ४२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64622.html १४४०] || २१ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || टाय |- | ४२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64623.html १४४१] || २४ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ४२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64624.html १४४२] || २५ एप्रिल १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65196.html १४४६] || १६ मे १९९९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर|वूस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65202.html १४५२] || २० मे १९९९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65208.html १४५८] || २३ मे १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65214.html १४६४] || २७ मे १९९९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65220.html १४७०] || ३० मे १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65223.html १४७३] || ४ जून १९९९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65227.html १४७७] || ९ जून १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65231.html १४८१] || १३ जून १९९९ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ४३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65233.html १४८३] || १७ जून १९९९ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || टाय |- style="background:#cfc;" | ४३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65234.html १४८४] || २० जून १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66225.html १४८५] || २२ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|गॉल आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[गॉल, श्रीलंका|गॉल]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[१९९९ ऐवा चषक|१९९९ श्रीलंका तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66226.html १४८६] || २३ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|गॉल आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[गॉल, श्रीलंका|गॉल]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66228.html १४८८] || २६ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66229.html १४८९] || २८ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66231.html १४९१] || ३१ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ४४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64627.html १५१८] || २१ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | |- | ४४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64628.html १५२०] || २३ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- | ४४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64629.html १५२१] || २४ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65587.html १५३६] || ९ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=10 | [[१९९९-२००० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65589.html १५३९] || १२ जानेवारी २००० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65589.html १५४०] || १४ जानेवारी २००० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65591.html १५४१] || १६ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65592.html १५४२] || १९ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65594.html १५४५] || २३ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65596.html १५४८] || २६ जानेवारी २००० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65598.html १५५२] || ३० जानेवारी २००० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65599.html १५५४] || २ फेब्रुवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65600.html १५५६] || ४ फेब्रुवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ४५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64648.html १५६३] || १७ फेब्रुवारी २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित || rowspan=12 | |- | ४५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64650.html १५६५] || १९ फेब्रुवारी २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ४५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64653.html १५६८] || २३ फेब्रुवारी २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|AUS}} |- | ४५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64654.html १५६९] || २६ फेब्रुवारी २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- | ४५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64655.html १५७०] || १ मार्च २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|AUS}} |- | ४५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64656.html १५७१] || ३ मार्च २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ४५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64662.html १५८७] || १२ एप्रिल २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ४६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64663.html १५८९] || १४ एप्रिल २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ४६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64664.html १५९१] || १६ एप्रिल २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ४६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64665.html १६२०] || १६ ऑगस्ट २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ४६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64666.html १६२१] || १८ ऑगस्ट २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || टाय |- | ४६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64667.html १६२२] || २० ऑगस्ट २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66173.html १६३३] || ७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|IND}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || [[२००० आय.सी.सी. नॉकआऊट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65601.html १६६७] || ११ जानेवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२०००-०१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65603.html १६७०] || १४ जानेवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65604.html १६७२] || १७ जानेवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65605.html १६७४] || २१ जानेवारी २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65608.html १६७७] || २६ जानेवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65609.html १६७८] || २८ जानेवारी २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65610.html १६७९] || ३० जानेवारी २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65612.html १६८३] || ४ फेब्रुवारी २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65613.html १६८५] || ७ फेब्रुवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65614.html १६८७] || ९ फेब्रुवारी २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ४७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64706.html १६९६] || २५ मार्च २००१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64708.html १६९८] || २८ मार्च २००१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|AUS}} |- | ४७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64709.html १६९९] || ३१ मार्च २००१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ४७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64710.html १७००] || ३ एप्रिल २००१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ४८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64711.html १७०१] || ६ एप्रिल २००१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66275.html १७२०] || ९ जून २००१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | [[२००१ नॅटवेस्ट मालिका|२००१ इंग्लंड आणि वेल्स तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66276.html १७२१] || १० जून २००१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66278.html १७२३] || १४ जून २००१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66280.html १७२५] || १९ जून २००१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66281.html १७२६] || २१ जून २००१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66282.html १७२८] || २३ जून २००१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65615.html १७८३] || ११ जानेवारी २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} || rowspan=8 | [[२००१-०२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65616.html १७८४] || १३ जानेवारी २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65618.html १७८६] || १७ जानेवारी २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65620.html १७८९] || २० जानेवारी २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65621.html १७९१] || २२ जानेवारी २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65622.html १७९६] || २६ जानेवारी २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65624.html १७९९] || २९ जानेवारी २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65626.html १८०२] || ३ फेब्रुवारी २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ४९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64758.html १८१९] || २२ मार्च २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | ४९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64759.html १८२०] || २४ मार्च २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- | ४९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64760.html १८२१] || २७ मार्च २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || टाय |- | ४९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64761.html १८२२] || ३० मार्च २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|AUS}} |- | ४९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64762.html १८२३] || ३ एप्रिल २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- | ५०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64763.html १८२४] || ६ एप्रिल २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ५०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64764.html १८२७] || ९ एप्रिल २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | |- | ५०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64774.html १८४२] || १२ जून २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ५०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64776.html १८४४] || १५ जून २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- | ५०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64778.html १८४६] || १९ जून २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66344.html १८६८] || ३० ऑगस्ट २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[२००२ पीएसओ तिरंगी स्पर्धा|२००२ केन्या तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66346.html १८७०] || २ सप्टेंबर २००२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66347.html १८७१] || ४ सप्टेंबर २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66348.html १८७२] || ५ सप्टेंबर २००२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66349.html १८७३] || ७ सप्टेंबर २००२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66183.html १८७७] || १५ सप्टेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२००२ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66187.html १८८१] || १९ सप्टेंबर २००२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66193.html १८८७] || २७ सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65629.html १९१७] || १३ डिसेंबर २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००२-०३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65630.html १९१९] || १५ डिसेंबर २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65633.html १९२५] || २२ डिसेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65634.html १९३१] || ९ जानेवारी २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65635.html १९३२] || ११ जानेवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65637.html १९३६] || १५ जानेवारी २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65639.html १९३८] || १९ जानेवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65640.html १९३९] || २१ जानेवारी २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65641.html १९४०] || २३ जानेवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65642.html १९४१] || २५ जानेवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65238.html १९४५] || ११ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65244.html १९५१] || १५ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65253.html १९६०] || २० फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65259.html १९६६] || २४ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[बुलावायो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65263.html १९७०] || २७ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65269.html १९७६] || २ मार्च २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65275.html १९८२] || ७ मार्च २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65279.html १९८६] || ११ मार्च २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65283.html १९९०] || १५ मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65284.html १९९१] || १८ मार्च २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html १९९३] || २३ मार्च २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} |- | ५३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64820.html २०११] || १७ मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | |- | ५३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64821.html २०१३] || १८ मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ५३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64822.html २०१६] || २१ मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|AUS}} |- | ५३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64823.html २०१८] || २४ मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|AUS}} |- | ५३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64824.html २०१९] || २५ मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ५३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64825.html २०२०] || ३० मे २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|WIN}} |- | ५४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64826.html २०२१] || १ जून २००३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|WIN}} |- | ५४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64830.html २०३८] || २ ऑगस्ट २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|AUS}} |- | ५४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64831.html २०३९] || ३ ऑगस्ट २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|AUS}} |- | ५४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64832.html २०४०] || ६ ऑगस्ट २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५२] || २६ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२००३-०४ टीव्हीएस चषक|२००३ भारत तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५३] || २९ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५४] || १ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५५] || ३ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरु मैदान, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५८] || ९ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम (गुवाहाटी)|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०६१] || १२ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०६४] || १८ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65643.html २०७७] || ९ जानेवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००३-०४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००४ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65644.html २०७९] || ११ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65646.html २०८२] || १६ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65647.html २०८४] || १८ जानेवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65649.html २०८६] || २२ जानेवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65651.html २०८९] || २६ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65652.html २०९१] || २९ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65653.html २०९३] || १ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65655.html २०९७] || ६ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65656.html २०९८] || ८ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64870.html २१०२] || २० फेब्रुवारी २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगिरी दाम्बुला आंतरराष्ट्रीय मैदान|रणगिरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | |- | ५६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64871.html २१०३] || २२ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगिरी दाम्बुला आंतरराष्ट्रीय मैदान|रणगिरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- | ५६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64873.html २१०५] || २५ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- | ५६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64874.html २१०६] || २७ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- | ५६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64876.html २१०८] || २९ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ५६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64899.html २१३१] || २५ मे २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- | ५६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64900.html २१३२] || २७ मे २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- | ५६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64901.html २१३३] || २९ मे २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66375.html २१५९] || २३ ऑगस्ट २००४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || अनिर्णित || rowspan=2 | [[२००४ व्हिडियोकॉन चषक|२००४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66376.html २१६२] || २८ ऑगस्ट २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || {{cr|AUS}} |- | ५७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66377.html २१६६] || ४ सप्टेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} || |- style="background:#cfc;" | ५७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66200.html २१७२] || १३ सप्टेंबर २००४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66204.html २१७६] || १६ सप्टेंबर २००४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66208.html २१८०] || २१ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66385.html २१९६] || ५ डिसेंबर २००४ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZL}} || rowspan=2 | |- | ५७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66386.html २१९८] || ८ डिसेंबर २००४ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65657.html २२०४] || १४ जानेवारी २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | [[२००४-०५ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००५ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65658.html २२०५] || १६ जानेवारी २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65660.html २२०८] || २१ जानेवारी २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65661.html २२०९] || २३ जानेवारी २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65662.html २२१२] || २६ जानेवारी २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65664.html २२१५] || ३० जानेवारी २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65666.html २२२०] || ४ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65667.html २२२२] || ६ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64930.html २२२७] || १९ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | |- | ५८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64931.html २२२८] || २२ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- | ५८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64933.html २२३०] || २६ फेब्रुवारी २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ५८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64935.html २२३२] || १ मार्च २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ५८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64937.html २२३४] || ५ मार्च २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर (न्यू झीलंड)|नेपियर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/211364.html २२५०] || १८ जून २००५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|BAN}} || rowspan=7 | [[२००५ एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामने (इंग्लंडमध्ये)|२००५ इंग्लंड आणि वेल्स तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/211425.html २२५१] || १९ जून २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/211678.html २२५३] || २३ जून २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/211824.html २२५४] || २५ जून २००५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/212020.html २२५६] || २८ जून २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/212253.html २२५७] || ३० जून २००५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कॅंटरबरी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/212452.html २२५८] || २ जुलै २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || टाय |- | ५९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/212795.html २२५९] || ७ जुलै २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | |- | ५९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/213080.html २२६०] || १० जुलै २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ५९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/213288.html २२६१] || १२ जुलै २००५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ६०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/220935.html २२८२] || ५ ऑक्टोबर २००५ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ६०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/221083.html २२८३] || ७ ऑक्टोबर २००५ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | |- | ६०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/221337.html २२८४] || ९ ऑक्टोबर २००५ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ६०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226364.html २३०१] || ३ डिसेंबर २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ६०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226365.html २३०२] || ७ डिसेंबर २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ६०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226366.html २३०३] || १० डिसेंबर २००५ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226379.html २३१३] || १३ जानेवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | [[२००५-०६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226375.html २३१४] || १५ जानेवारी २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226376.html २३१६] || २० जानेवारी २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226380.html २३१७] || २२ जानेवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226381.html २३१९] || २६ जानेवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226382.html २३२०] || २९ जानेवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226377.html २३२२] || ३ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|डॉकलंड्स स्टेडियम]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226378.html २३२३] || ५ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236358.html २३२६] || १० फेब्रुवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236595.html २३२८] || १२ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236963.html २३३०] || १४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ६१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238196.html २३४१] || २६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 | |- | ६१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238197.html २३४५] || ३ मार्च २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ६१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238198.html २३४७] || ५ मार्च २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|AUS}} |- | ६२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238199.html २३४८] || १० मार्च २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- | ६२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238200.html २३४९] || १२ मार्च २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ६२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238173.html २३६५] || २३ एप्रिल २००६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम|बीर श्रेष्ठो शहीद नुरुल अमीन क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} |- | ६२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238174.html २३६६] || २६ एप्रिल २००६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बांगलादेश|खानसाहेब ओस्मान अली स्टेडियम]], [[बांगलादेश|नारायणगंज]] || {{cr|AUS}} |- | ६२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238175.html २३६७] || २८ एप्रिल २००६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बांगलादेश|खानसाहेब ओस्मान अली स्टेडियम]], [[बांगलादेश|नारायणगंज]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256606.html २४१३] || १२ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकादमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[२००६-०७ डीएलएफ चषक|२००६ मलेशिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256608.html २४१६] || १६ सप्टेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकादमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256610.html २४१७] || १८ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकादमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256614.html २४२१] || २२ सप्टेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकादमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256615.html २४२२] || २४ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकादमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249748.html २४३२] || १८ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} || rowspan=5 | [[२००६ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ६३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249750.html २४३४] || २१ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह स्टेडियम]], [[जयपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249756.html २४४०] || २९ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249757.html २४४१] || १ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249759.html २४४३] || ५ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249232.html २४७३] || १२ जानेवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००६-०७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|२००७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249228.html २४७४] || १४ जानेवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249233.html २४७८] || १९ जानेवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249229.html २४७९] || २१ जानेवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249234.html २४८६] || २६ जानेवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249230.html २४८८] || २८ जानेवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249235.html २४९७] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249231.html २५०१] || ४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249240.html २५१५] || ९ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249241.html २५१९] || ११ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- | ६४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251494.html २५२४] || १६ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[वेस्टपॅक पार्क]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ६४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251495.html २५२६] || १८ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ६४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/251496.html २५२७] || २० फेब्रुवारी २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247458.html २५३२] || १४ मार्च २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247466.html २५४०] || १८ मार्च २००७ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247478.html २५५२] || २४ मार्च २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247481.html २५५५] || २७-२८ मार्च २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247485.html २५५९] || ३१ मार्च २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247491.html २५६५] || ८ एप्रिल २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247496.html २५७०] || १३ एप्रिल २००७ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247499.html २५७३] || १६ एप्रिल २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247503.html २५७७] || २० एप्रिल २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247506.html २५८०] || २५ एप्रिल २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247507.html २५८१] || २८ एप्रिल २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ६५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297793.html २६२१] || २९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित || rowspan=10 | |- | ६६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297794.html २६२३] || २ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|AUS}} |- | ६६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297795.html २६२५] || ५ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ६६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297796.html २६२७] || ८ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} |- | ६६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297797.html २६२९] || ११ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} |- | ६६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297798.html २६३१] || १४ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}} |- | ६६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297799.html २६३२] || १७ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ६६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291345.html २६५५] || १४ डिसेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ६६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291346.html २६५६] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ६६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291347.html २६५७] || २० डिसेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291359.html २६७०] || ३ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित || rowspan=10 | [[२००७-०८ कॉमनवेल्थ बँक मालिका|२००८ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291361.html २६७३] || ८ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291362.html २६७५] || १० फेब्रुवारी २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291364.html २६७९] || १५ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291365.html २६८०] || १७ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291367.html २६८३] || २२ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291368.html २६८५] || २४ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291370.html २६८७] || २९ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291371.html २६८८] || २ मार्च २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291372.html २६८९] || ४ मार्च २००८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- | ६७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319143.html २७१३] || २४ जून २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=22 | |- | ६८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319144.html २७१९] || २७ जून २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|AUS}} |- | ६८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319145.html २७२४] || २९ जून २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|AUS}} |- | ६८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319146.html २७३४] || ४ जुलै २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} |- | ६८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319147.html २७३६] || ६ जुलै २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} |- | ६८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/336201.html २७५८] || ३० ऑगस्ट २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|AUS}} |- | ६८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/336202.html २७६०] || ३ सप्टेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|AUS}} |- | ६८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/336204.html २७६२] || ६ सप्टेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|AUS}} |- | ६८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351684.html २७९५] || १६ जानेवारी २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|RSA}} |- | ६८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351685.html २७९६] || १८ जानेवारी २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ६८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351686.html २८०२] || २३ जानेवारी २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|RSA}} |- | ६९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351687.html २८०४] || २६ जानेवारी २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|RSA}} |- | ६९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351688.html २८०८] || ३० जानेवारी २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA}} |- | ६९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351689.html २८११] || १ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ६९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351690.html २८१६] || ६ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZL}} |- | ६९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351691.html २८१७] || ८ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ६९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351692.html २८१९] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ६९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351693.html २८२०] || १३ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | ६९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350477.html २८३२] || ३ एप्रिल २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- | ६९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350478.html २८३४] || ५ एप्रिल २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ६९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350479.html २८३९] || ९ एप्रिल २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ७०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350480.html २८४०] || १३ एप्रिल २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ७०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350481.html २८४१] || १७ एप्रिल २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} || rowspan=14 | |- | ७०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392616.html २८४५] || २२ एप्रिल २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- | ७०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392617.html २८४६] || २४ एप्रिल २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} |- | ७०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392618.html २८४७] || २७ एप्रिल २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AUS}} |- | ७०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392619.html २८४८] || १ मे २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AUS}} |- | ७०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392620.html २८४९] || ३ मे २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |- | ७०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350042.html २८७९] || २८ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|AUS}} |- | ७०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350043.html २८८२] || ४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ७०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350044.html २८८३] || ६ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ७१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350045.html २८८५] || ९ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ७११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350046.html २८८८] || १२ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ७१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350047.html २८९०] || १५ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ७१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350048.html २८९१] || १७ सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ७१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350049.html २८९२] || २० सप्टेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415277.html २८९७] || २६ सप्टेंबर २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[२००९ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२००९ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ७१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415281.html २९०१] || २८ सप्टेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415283.html २९०३] || ३० सप्टेंबर २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415285.html २९०५] || २ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415287.html २९०७] || ५ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- | ७२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416236.html २९१३] || २५ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=38 | |- | ७२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416237.html २९१५] || २८ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416238.html २९१८] || २१ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ७२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416239.html २९१९] || २ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ७२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416240.html २९२३] || ५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ७२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416241.html २९२५] || ८ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ७२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406202.html २९४४] || २२ जानेवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ७२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406203.html २९४५] || २४ जानेवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ७२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406204.html २९४६] || २६ जानेवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ७२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406205.html २९४७] || २९ जानेवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ७३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406206.html २९४८] || ३१ जानेवारी २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ७३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406192.html २९५०] || ७ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ७३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406193.html २९५२] || ९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ७३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406194.html २९५४] || १२ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ७३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406195.html २९५५] || १४ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ७३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406196.html २९६०] || १९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ७३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/423791.html २९६६] || ३ मार्च २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलिन पार्क]], [[नेपियर, न्यू झीलंड|नेपियर]] || {{cr|NZL}} |- | ७३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/423792.html २९६९] || ६ मार्च २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ७३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/423793.html २९७१] || ९ मार्च २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ७३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/423794.html २९७३] || ११ मार्च २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|AUS}} |- | ७४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/423795.html २९७५] || १३ मार्च २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[वेस्टपॅक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ७४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426384.html २९९४] || १७ जून २०१० || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|AUS}} |- | ७४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426387.html ३०००] || २२ जून २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ७४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426388.html ३००२] || २४ जून २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ७४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426389.html ३००३] || २७ जून २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ७४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426390.html ३००४] || ३० जून २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ७४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426391.html ३०११] || ३ जुलै २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ७४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464529.html ३०६०] || २० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ७४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446957.html ३०६५] || ३ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- | ७४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446958.html ३०६६] || ५ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|SL}} |- | ७५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446959.html ३०६८] || ७ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ७५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446962.html ३०८१] || १६ जानेवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ७५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446963.html ३०८३] || २१ जानेवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ७५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446964.html ३०८६] || २३ जानेवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ७५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446965.html ३०८९] || २६ जानेवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | ७५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446966.html ३०९१] || ३० जानेवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ७५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446967.html ३०९४] || २ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ७५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/446968.html ३०९८] || ६ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433561.html ३१०३] || २१ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ७५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433565.html ३१०७] || २५ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433577.html ३११९] || ५ मार्च २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433588.html ३१३०] || १३ मार्च २०११ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433592.html ३१३४] || १६ मार्च २०११ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433596.html ३१३९] || १९ मार्च २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ७६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433601.html ३१४३] || २४ मार्च २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ७६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/503363.html ३१४९] || ९ एप्रिल २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | ७६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/503364.html ३१५०] || ११ एप्रिल २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|AUS}} |- | ७६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/503365.html ३१५१] || १३ एप्रिल २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान|शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|AUS}} |- | ७६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516206.html ३१७५] || १० ऑगस्ट २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|AUS}} |- | ७६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516207.html ३१७८] || १४ ऑगस्ट २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|AUS}} |- | ७७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516208.html ३१८०] || १६ ऑगस्ट २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}} |- | ७७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516209.html ३१८२] || २० ऑगस्ट २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- | ७७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516210.html ३१८४] || २२ ऑगस्ट २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ७७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514025.html ३२०३] || १९ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- | ७७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514026.html ३२०८] || २३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ७७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514027.html ३२११] || २८ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518956.html ३२३१] || ५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | [[कॉमनवेल्थ बँक मालिका, २०११-१२|२०१२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518958.html ३२३५] || १० फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518959.html ३२३७] || १२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518961.html ३२४१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518962.html ३२४४] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518964.html ३२४८] || २४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518965.html ३२५०] || २६ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518967.html ३२५३] || २ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518968.html ३२५५] || ४ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518969.html ३२५६] || ६ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518970.html ३२५७] || ८ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ७८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/540168.html ३२६२] || १६ मार्च २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=14 | |- | ७८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/540169.html ३२६४] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ७८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/540170.html ३२६६] || २० मार्च २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || टाय |- | ७९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/540171.html ३२६८] || २३ मार्च २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|WIN}} |- | ७९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/540172.html ३२६९] || २५ मार्च २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|AUS}} |- | ७९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534214.html ३२७९] || २३ जून २०१२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित |- | ७९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534215.html ३२८०] || २९ जून २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ७९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534216.html ३२८१] || १ जुलै २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ७९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534218.html ३२८४] || ७ जुलै २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | ७९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534219.html ३२८६] || १० जुलै २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ७९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571947.html ३२९७] || २५ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AUS}} |- | ७९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571145.html ३२९९] || २८ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AUS}} |- | ७९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571146.html ३३०१] || ३१ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} |- | ८०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571147.html ३३०३] || ३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ८०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573014.html ३३१७] || ११ जानेवारी २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | |- | ८०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573015.html ३३१९] || १३ जानेवारी २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[अ‍ॅडलेड ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || {{cr|SL}} |- | ८०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573016.html ३३२१] || १८ जानेवारी २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|SL}} |- | ८०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573017.html ३३२४] || २० जानेवारी २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ८०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573018.html ३३२६] || २३ जानेवारी २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- | ८०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573022.html ३३३०] || १ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573023.html ३३३१] || ३ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573024.html ३३३२] || ६ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573025.html ३३३३] || ८ फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573026.html ३३३४] || १० फेब्रुवारी २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578616.html ३३६५] || ८ जून २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ८१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578620.html ३३६९] || १२ जून २०१३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578625.html ३३७४] || १७ जून २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SL}} |- | ८१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566939.html ३४१०] || ३ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=16 | |- | ८१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566942.html ३४१२] || ८ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- | ८१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566943.html ३४१४] || ११ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || अनिर्णित |- | ८१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566944.html ३४१५] || १४ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ८१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566945.html ३४१६] || १६ सप्टेंबर २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ८२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647249.html ३४१९] || १३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|AUS}} |- | ८२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647251.html ३४२०] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647253.html ३४२१] || १९ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ८२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647255.html ३४२२] || २३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन मैदान संकुल]], [[रांची]] || अनिर्णित |- | ८२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647259.html ३४२४] || ३० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html ३४२८] || २ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636159.html ३४५४] || १२ जानेवारी २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636160.html ३४५५] || १७ जानेवारी २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ८२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636161.html ३४५७] || १९ जानेवारी २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636162.html ३४६१] || २४ जानेवारी २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- | ८३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/636163.html ३४६३] || २६ जानेवारी २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[अ‍ॅडलेड ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736443.html ३५१३] || २५ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[२०१४ झिम्बाब्वे तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736445.html ३५१६] || २७ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ८३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736449.html ३५२१] || ३१ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ८३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736451.html ३५२२] || २ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736455.html ३५२६] || ६ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|RSA}} |- | ८३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727919.html ३५३०] || ७ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | |- | ८३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727921.html ३५३२] || १० ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} |- | ८३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727923.html ३५३४] || १२ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AUS}} |- | ८३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754723.html ३५४५] || १४ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754725.html ३५४६] || १६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA}} |- | ८४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754727.html ३५४८] || १९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754729.html ३५४९] || २१ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754731.html ३५५१] || २३ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754751.html ३५७८] || १६ जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[कार्लटन मिड त्रिकोणी मालिका (ऑस्ट्रेलियामध्ये), २०१४-१५|२०१५ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754749.html ३५८२] || १८ जानेवारी २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754755.html ३५८९] || २३ जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754757.html ३५९२] || २६ जानेवारी २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754761.html ३५९७] || १ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656401.html ३६००] || १४ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656441.html ३६१७] || २८ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656449.html ३६२३] || ४ मार्च २०१५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656461.html ३६२९] || ८ मार्च २०१५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656477.html ३६३७] || १४ मार्च २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656487.html ३६४२] || २० मार्च २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[अ‍ॅडलेड ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656493.html ३६४५] || २६ मार्च २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656495.html ३६४६] || २९ मार्च २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743973.html ३६७९] || २७ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AUS}} || rowspan=14 | |- | ८५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743977.html ३६८०] || ३ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ८५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743979.html ३६८१] || ५ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ८६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743981.html ३६८२] || ८ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ८६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743983.html ३६८३] || ११ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743985.html ३६८४] || १३ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- | ८६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895807.html ३७२३] || १२ जानेवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895809.html ३७२४] || १५ जानेवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ८६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895811.html ३७२५] || १७ जानेवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895813.html ३७२६] || २० जानेवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895815.html ३७२७] || २३ जानेवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ८६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914231.html ३७३१] || ३ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ८६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914233.html ३७३३] || ६ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन प्रादेशिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|AUS}} |- | ८७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914235.html ३७३५] || ८ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932851.html ३७४०] || ५ जून २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[वेस्ट इंडीज त्रिकोणी मालिका, २०१६|२०१६ वेस्ट इंडीज तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932853.html ३७४१] || ७ जून २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[गयाना]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ८७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932855.html ३७४३] || ११ जून २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932857.html ३७४५] || १३ जून २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ८७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932861.html ३७५०] || १९ जून २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932863.html ३७५२] || २१ जून २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932867.html ३७५६] || २६ जून २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ८७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/995457.html ३७६८] || २१ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=21 | |- | ८७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/995459.html ३७६९] || २४ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ८८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/995461.html ३७७२] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|AUS}} |- | ८८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/995463.html ३७७४] || ३१ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|AUS}} |- | ८८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/995465.html ३७७६] || ४ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कॅंडी]] || {{cr|AUS}} |- | ८८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936133.html ३७८२] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936135.html ३७८५] || ३० सप्टेंबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ८८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936137.html ३७८७] || २ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ८८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936139.html ३७९०] || ५ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ८८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936141.html ३७९२] || ९ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ८८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936143.html ३७९५] || १२ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ८८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1001371.html ३८११] || ४ डिसेंबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1001373.html ३८१२] || ६ डिसेंबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1001375.html ३८१३] || ९ डिसेंबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000887.html ३८१७] || १३ जानेवारी २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ८९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000889.html ३८१८] || १५ जानेवारी २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- | ८९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000891.html ३८२०] || १९ जानेवारी २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000893.html ३८२२] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000895.html ३८२६] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ८९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020013.html ३८२९] || ३० जानेवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ८९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020017.html ३८३२] || ५ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022349.html ३८७६] || २ जून २०१७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || अनिर्णित || rowspan=2 | [[२०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ९०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022355.html ३८७९] || ५ जून २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || अनिर्णित |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ९०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022365.html ३८८५] || १० जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट ग्राउंड|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || [[२०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- | ९०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119496.html ३९१०] || १७ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=31 | |- | ९०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119497.html ३९१२] || २१ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ९०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119498.html ३९१४] || २४ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119499.html ३९१७] || २८ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ९०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119500.html ३९१९] || १ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072310.html ३९५१] || १४ जानेवारी २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ९०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072311.html ३९५८] || १९ जानेवारी २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- | ९०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072312.html ३९६०] || २१ जानेवारी २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- | ९१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072313.html ३९६६] || २६ जानेवारी २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ९११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1072314.html ३९६८] || २८ जानेवारी २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- | ९१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119537.html ४००९] || १३ जून २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119538.html ४०१०] || १६ जून २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ९१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119539.html ४०११] || १९ जून २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119540.html ४०१२] || २१ जून २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | ९१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119541.html ४०१३] || २४ जून २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ९१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144986.html ४०६५] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA}} |- | ९१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144987.html ४०६७] || ९ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ९१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144988.html ४०६९] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|RSA}} |- | ९२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144997.html ४०७७] || १२ जानेवारी २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144998.html ४०७८] || १५ जानेवारी २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ९२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144999.html ४०७९] || १८ जानेवारी २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ९२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168242.html ४१०२] || २ मार्च २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ९२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168243.html ४१०६] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168244.html ४१०९] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|AUS}} |- | ९२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html ४१११] || १० मार्च २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ९२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168246.html ४११३] || १३ मार्च २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- | ९२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174238.html ४११६] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- | ९२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174239.html ४११७] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- | ९३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174240.html ४११८] || २७ मार्च २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AUS}} |- | ९३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174241.html ४११९] || २९ मार्च २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} |- | ९३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174242.html ४१२०] || ३१ मार्च २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144486.html ४१४६] || १ जून २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144492.html ४१५२] || ६ जून २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ४१५५] || ९ जून २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144499.html ४१५७] || १२ जून २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[टॉंटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टॉंटन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144502.html ४१५९] || १५ जून २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144508.html ४१६६] || २० जून २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144514.html ४१७३] || २५ जून २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144519.html ४१७८] || २९ जून २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144527.html ४१८८] || ६ जुलै २०१९ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144529.html ४१९१] || ११ जुलै २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187027.html ४२३१] || १४ जानेवारी २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} || rowspan=44 | |- | ९४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187028.html ४२३२] || १७ जानेवारी २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ९४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187029.html ४२३३] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ९४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185319.html ४२४८] || २९ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|RSA}} |- | ९४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185320.html ४२५२] || ४ मार्च २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[मंगांग ओव्हल]], [[ब्लूमफॉंटेन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185321.html ४२५४] || ७ मार्च २०२० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}} |- | ९४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183537.html ४२५५] || १३ मार्च २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198238.html ४२५९] || ११ सप्टेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- | ९५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198239.html ४२६०] || १३ सप्टेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ९५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198240.html ४२६१] || १६ सप्टेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट ग्राउंड|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|AUS}} |- | ९५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223955.html ४२६५] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223956.html ४२६६] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223957.html ४२६७] || २ डिसेंबर २०२० || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | ९५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263161.html ४३१०] || २० जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ९५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263162.html ४३११] || २२-२४ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ९५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263163.html ४३१३] || २६ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- | ९६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1288313.html ४३७९] || २९ मार्च २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} |- | ९६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1288314.html ४३८०] || ३१ मार्च २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1288315.html ४३८२] || २ एप्रिल २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307296.html ४४०९] || १४ जून २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|AUS}} |- | ९६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307297.html ४४१२] || १६ जून २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} |- | ९६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307298.html ४४१५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ९६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307299.html ४४१६] || २१ जून २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ९६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307300.html ४४१८] || २४ जून २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- | ९६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317476.html ४४५८] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|AUS}} |- | ९६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317477.html ४४५९] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|AUS}} |- | ९७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317478.html ४४६०] || ३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|ZIM}} |- | ९७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317479.html ४४६१] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|AUS}} |- | ९७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317480.html ४४६२] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|AUS}} |- | ९७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317481.html ४४६४] || ११ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|AUS}} |- | ९७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317489.html ४४७५] || १७ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | ९७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317490.html ४४७७] || १९ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317491.html ४४८०] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ९७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348656.html ४५३८] || १७ मार्च २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348657.html ४५४१] || १९ मार्च २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ९७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348658.html ४५४५] || २२ मार्च २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} |- | ९८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373571.html ४६३५] || ७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[मंगांग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|AUS}} |- | ९८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373572.html ४६३८] || ९ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[मंगांग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|AUS}} |- | ९८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373573.html ४६४२] || १२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पोचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}} |- | ९८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373574.html ४६४६] || १५ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1373575.html ४६४८] || १७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ९८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389388.html ४६५१] || २२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ९८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389389.html ४६५४] || २४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389390.html ४६५७] || २७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384396.html ४६६२] || ८ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384401.html ४६६७] || १२ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी इकाना क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | ९९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384405.html ४६७१] || १६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी इकाना क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384409.html ४६७५] || २० ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384415.html ४६८१] || २५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384418.html ४६८४] || २८ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384427.html ४६९३] || ४ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384430.html ४६९६] || ७ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384434.html ४७००] || ११ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384438.html ४७०४] || १६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384439.html ४७०५] || १९ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ९९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375847.html ४७२१] || २ फेब्रुवारी २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | |- | १००० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375848.html ४७२२] || ४ फेब्रुवारी २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १००१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375849.html ४७२३] || ६ फेब्रुवारी २०२४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १००२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385700.html ४७६६] || १९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १००३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385701.html ४७७०] || २१ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | १००४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385702.html ४७७५] || २४ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ल-स्ट्रीट]] || {{cr|ENG}} |- | १००५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385703.html ४७७९] || २७ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | १००६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385704.html ४७८०] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|AUS}} |- | १००७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426549.html ४७९५] || ४ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | १००८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426550.html ४८०१] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}} |- | १००९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426551.html ४८०४] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- | १०१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459908.html ४८३१] || १२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १०११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1469168.html ४८३५] || १४ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १०१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466417.html ४८४६] || २२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १०१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466423.html ४८५०] || २८ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १०१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466426.html ४८५३] || ४ मार्च २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478901.html ४८९५] || १९ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅझलीज स्टेडियम]], [[केर्न्स]] || {{cr|RSA}} || rowspan=21 | |- | १०१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478902.html ४८९६] || २२ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ग्रेट बॅरियर रीफ अरेना]], [[मॅके (क्वीन्सलंड)|मॅके]] || {{cr|RSA}} |- | १०१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478903.html ४८९७] || २३ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[ग्रेट बॅरियर रीफ अरेना]], [[मॅके (क्वीन्सलंड)|मॅके]] || {{cr|AUS}} |- | १०१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html ४९११] || १९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | १०१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html ४९१३] || २३ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | १०२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html ४९१५] || २५ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १०२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535645.html ४९६६] || ३० मे २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- | १०२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535646.html ४९६७] || २ जून २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}} |- | १०२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535647.html ४९६९] || ४ जून २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | १०२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532480.html ४९७३] || ९ जून २०२६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532481.html ४९७५] || ११ जून २०२६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532482.html ४९७८] || १४ जून २०२६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|AUS}} |- | १०२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530203.html] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | १०२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530204.html] || १८ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | १०२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530205.html] || २० सप्टेंबर २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | १०३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525655.html] || २४ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || TBD |- | १०३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525656.html] || २७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || TBD |- | १०३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525657.html] || ३० सप्टेंबर २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[जेबी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || TBD |- | १०३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528703.html] || १३ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || TBD |- | १०३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528704.html] || १५ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || TBD |- | १०३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528705.html] || १८ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || TBD |} ==नोंदी== {{reflist|group=n}} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} n1dmhd3fhjd70ez80l4t2uckfv0mcl4 0 318889 2707338 2687108 2026-09-01T15:51:50Z ~2026-45957-11 186545 /* कळमेश्वर-ब्राम्हणी नगरपरिषद */ 2707338 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = कळमेश्वर |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे = 56|अक्षांशसेकंद = 21 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे=35 |रेखांशसेकंद= 42 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा =15 |तापमान_उन्हाळा =47 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = नागपूर |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = नागपूर |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण =100000 |लोकसंख्या_वर्ष =2011 |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तालुका]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = कळमेश्वर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 07106 |पिन_कोड =441201 |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''[[कळमेश्वर]]''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आडसा]] #[[आळेसूर]] #[[अष्टीकला]] #[[बाम्हणी]] #[[बेलोरी बुद्रुक]] #[[भांडगी]] #[[बोरडोह]] #[[बोरगाव बुद्रुक (कळमेश्वर)]] #[[बोरगाव खुर्द (कळमेश्वर)]] #[[बुधळा]] #[[चाकडोह]] #[[चिंचभुवन]] #[[दाढेरा]] #[[दहेगाव (कळमेश्वर)]] #[[देवळी (कळमेश्वर)]] #[[धापेवाडा बुद्रुक]] #[[धापेवाडा खुर्द]] #[[धुरखेडा (कळमेश्वर)]] #[[डोरली (कळमेश्वर)]] #[[डोरली गंगाजी]] #[[दुधबारडी (कळमेश्वर)]] #[[गडगा (कळमेश्वर)]] #[[घोगळी]] #[[घोराड (कळमेश्वर)]] #[[गोंदखैरी]] #[[गोवारी (कळमेश्वर)]] #[[गुमठळा]] #[[हरदोळी (कळमेश्वर)]] #[[जिरोळा]] #[[कळंबी (कळमेश्वर)]] #[[कन्याढोल]] #[[कारळी (कळमेश्वर)]] #[[केतापार]] #[[खैरी (कळमेश्वर)]] #[[खाणगाव (कळमेश्वर)]] #[[खापरी (कळमेश्वर)]] #[[खुमारी]] #[[खुरसापार (कळमेश्वर)]] #[[कोहळी]] #[[कोकर्डा]] #[[कोरेघाट]] #[[लाडई]] #[[लिंगा (कळमेश्वर)]] #[[लोहगड (कळमेश्वर)]] #[[लोणारा (कळमेश्वर)]] #[[मढसावंगी]] #[[मांडवी (कळमेश्वर)]] #[[म्हासेपठार]] #[[मोहगाव (कळमेश्वर)]] #[[मोहळी]] #[[नंदा (कळमेश्वर)]] #[[नंदीखेडा (कळमेश्वर)]] #[[निळगाव]] #[[निंबोळी (कळमेश्वर)]] #[[निमजी]] #[[पांजरा (कळमेश्वर)]] #[[पानुआबळी]] #[[पारडी (कळमेश्वर)]] #[[पारसोडी (कळमेश्वर)]] #[[पारसोडी वकील]] #[[पेठउबळी]] #[[पिळकापार]] #[[पिपळा (कळमेश्वर)]] #[[पोहीगोंदखैरी]] #[[रामगिरी]] #[[रोहाणा (कळमेश्वर)]] #[[सहजापूर]] #[[साहुळी]] #[[सावळी बुद्रुक (कळमेश्वर)]] #[[सावळी खुर्द (कळमेश्वर)]] #[[सावंद्री]] #[[सावंगी (कळमेश्वर)]] #[[सेलु (कळमेश्वर)]] #[[शहापूर (कळमेश्वर)]] #[[सिंदी (कळमेश्वर)]] #[[सोनापार]] #[[सोनेगाव (कळमेश्वर)]] #[[सोनोळी]] #[[सोनपूर (कळमेश्वर)]] #[[सुसुंद्री]] #[[तेलगाव]] #[[तेलकामठी]] #[[तिडंगी]] #[[तिस्टीबुद्रुक]] #[[तिस्टीखुर्द]] #[[तोंडाखैरी]] #[[उबगी]] #[[उबळी]] #[[उपरवणी]] #[[वाधोणा बुद्रुक (कळमेश्वर)]] #[[वाधोणा खुर्द (कळमेश्वर)]] #[[वरोडा (कळमेश्वर)]] #[[वाथोडा (कळमेश्वर)]] #[[येळकापार]] #[[झिलपी]] #[[झुणकी]] ==शाळा महाविद्यालये== ==प्रेक्षणीय ठिकाणे== ==शेतीची उत्पादने== ==व्यवसाय== ==कळमेश्वर-ब्राम्हणी नगरपरिषद== ==उद्योग== ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== ==संदर्भ== {{विस्तार}} {{नागपूर जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:कळमेश्वर तालुका]] [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] h7ay8iw77ou8ncqg1rdnd6kwyao5ktd 0 324508 2707522 2706696 2026-09-02T09:31:22Z Ketaki Modak 21590 2707522 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |०९१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |गुलाबी छटा असलेला शुभ्र गुलाब |[[चित्र:Rosa 'Aspirin Rose' (actm) 01.jpg|इवलेसे]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |४७९ |''[[:en:Hymenocallis|Hymenocallis]] Salisb spp., Amaryllidaceae'' Spider lily, Crown beauty, Sea daffodil, Basket flower |रसायनविद्या |Alchemy |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Beach%20Spider%20Lily.html नागदवणा] |[[चित्र:Hymenocallis Caribaea.jpg|इवलेसे|लिली]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |५६७ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अग्नी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/agni/ Agni] |जास्वंद (केशरी लाल) |[[चित्र:Hibiscus rosa-sinensis 'Rainbow Sherbet' flower in private Austrian garden on 2014-09-20.jpg|इवलेसे]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |८८१ |''[[:en:Cestrum_nocturnum|Cestrum noctumum]] L., Solanaceae'' Lady of the night, Night jessamine |हवा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/air/ Air] |[[रातराणी]] |[[चित्र:Cestrum nocturnum Madagascar 1.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- | | | | | | |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- | | | | | | |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- | | | | | | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230206185823/http://www.blossomlikeaflower.com/ |date=2023-02-06 }} https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] c9612mbi0ez55wy0o36iofax3gucpa8 2707524 2707522 2026-09-02T09:41:52Z Ketaki Modak 21590 2707524 wikitext text/x-wiki == इतिहास == श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. == ग्रंथसंपदा == * १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. * इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत. {| class="wikitable sortable" |+ !क्र. !शास्त्रीय नाव !आध्यात्मिक अर्थ !आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी) !प्रचलित नाव !छायाचित्र |- |००१ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus'' |अदिती - दिव्य चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness] |[[कमळ]] (श्वेत कमळ) |[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]] |- |०९१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलचा स्नेह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine] |गुलाबी छटा असलेला शुभ्र गुलाब |[[चित्र:Rosa 'Aspirin Rose' (actm) 01.jpg|इवलेसे]] |- |१३८ |''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree |पूजन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration] |शेंदरी भोकर |[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]] |- |२०१ |''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae'' Country gooseberry |इच्छाविरहितता / इच्छावासनांचा अभाव |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire] |माकडलिंबू |[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |२०३ |''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark |अहंकाराचे निर्मूलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego] |[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]] |[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]] |- |२४५ |''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree |परिपूर्ती, सिद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment] |[[बकुळ|बकुळीची फुले]] |[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]] |- |४२१ |''[[:en:Solandra_maxima|Solandra maxima]] ( Sesse & Moc.) P. Green., Solanaceae'' Chalice vine |संपूर्ण सत्यनिष्ठा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/absolute-truthfulness/ Absolute Truthfulness] |कप ऑफ गोल्ड वाइन किंवा गोल्डन चॅलिस वाइन |[[चित्र:Starr 000501-1300 Solandra maxima.jpg|इवलेसे]] |- |४३४ |''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.'' Feathered amaranth |अभिव्यक्तीचा सुकाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression] |मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]] (सोनेरी पिवळा रंग) |[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]] |- |४७९ |''[[:en:Hymenocallis|Hymenocallis]] Salisb spp., Amaryllidaceae'' Spider lily, Crown beauty, Sea daffodil, Basket flower |रसायनविद्या |Alchemy |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Beach%20Spider%20Lily.html नागदवणा] |[[चित्र:Hymenocallis Caribaea.jpg|इवलेसे|लिली]] |- |५१३ |''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron |सौंदर्याची रेलचेल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty] |ऱ्‍होडोडेंड्रॉन |[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]] |- |५६७ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अग्नी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/agni/ Agni] |जास्वंद (केशरी लाल) |[[चित्र:Hibiscus rosa-sinensis 'Rainbow Sherbet' flower in private Austrian garden on 2014-09-20.jpg|इवलेसे]] |- |६०९ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |सौंदर्यपूर्ण शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power] |[[जास्वंद]] (लाल) |[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]] |- |६२५ |''[[:en:Canna_(plant)|Canna]] Xgeneralis L.H. bail., Cannacceae.'' Canna lily |शारीरिक देहातील आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/ananda-in-the-physical-body/ Ananda in the Physical Body] |[[कर्दळ]] |[[चित्र:Canna sp.jpg|इवलेसे|कर्दळ]] |- |८५४ |''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin |विपुलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance] |लाल भोपळ्याचे फूल |[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]] |- |८८१ |''[[:en:Cestrum_nocturnum|Cestrum noctumum]] L., Solanaceae'' Lady of the night, Night jessamine |हवा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/air/ Air] |[[रातराणी]] |[[चित्र:Cestrum nocturnum Madagascar 1.jpg|इवलेसे]] |- |७९७ |''[[:en:Capsicum_annuum|Capsicum annuum]] L. Var, Annuum, Solanaceae'' Capsicum, Paprika, Cayenne pepper, Red pepper, Chili pepper |चाबकाचा फटका |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/a-whipping/ A Whipping] |हिरवी मिरची |[[चित्र:Dundicut Pepper Flower in Behbahan, Iran.jpg|इवलेसे]] |- |०३७ |[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow |मानसिक अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise] |[[पेटारी]] |[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४१० |''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae'' |वीराला उचित कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action] |रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया |[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]] |- |६७४ |[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang) |निर्मळ मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind] |हिरवा चाफा, हरि चंपा |[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]] |- |४०७ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |कृतीमधील निर्भयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action] |राजगिरा, उनाडभाजी |[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |८०७ |''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]] |रक्तामध्ये प्रकाश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood] |बडीशेप |[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]] |- |६४१ |''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae'' Kadam tree |अतिमानसिक सूर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun] |कदंब, निपा (संस्कृत) <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}</ref> |[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६८८ |''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae'' Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root |भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला दिलेला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light] |पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू |[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |५११ |''Asparagus L. sp., Liliaceae.'' |आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration] |[[शतावरी]] |[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |६३४ |[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae'' |अतिमानसिक कृती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action] |समुद्रफूल |[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३४१ |''Begonia L. Spp., Begoniaceae.'' [[:en:Begonia|Begonia]] |संतुलन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance] |काप्रू |[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]] |- |०४७ |''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.'' Annatto, Lipstick tree, Achiote |एक नवीन जगत् |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World] |शेंदरी, लटकान, सिंधुरी |[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]] |- |०२४ |[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.'' Bougainvillea |संरक्षण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection] |बोगनवेल |[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]] |- |०११ |''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean |विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World] |लाल झुंबर |[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]] |- |०५७ |''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae'' Blackberry lily, Leopard lily |ईश्वराविषयी आत्मीयता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine] |लेपर्ड लिली |[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]] |- |६३६ |''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas |अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation] |पळस |[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]] |- |७८ |''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira |ईश्वराशी सख्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine] |सर्वजया |[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]] |- |२७६ |''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.'' Carnation, Clove pink |सहयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration] |कार्नेशन, देवाचे फूल |[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]] |- |६९० |''Castanospermum australe A. Cunn. & C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae'' Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean |जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन' |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter] |[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]] |[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]] |- |०६० |''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid |जीवनाची साध्यपूर्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised] |[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |७७६ |[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae'' Burning bush |जीवनामध्ये कृतीचे संघटन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life] |पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे) |[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]] |- |५५८ |[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae'' Cannonball tree |समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] <ref name=":0" /> |[[कैलाशपती|कैलासपती]] |[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |०५३ |''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]] |अतिमानवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity] |[[डेलिया]] (पांढरा) |[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४९४ |''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae'' Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana |साक्षात्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation] |[[गुलमोहर]] |[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]] |- |६२ |''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae'' Orchid |परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine] |[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी) |[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]] |- | | | | | | |- |०४४ |''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop |पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal] |गॅलॅन्थस |[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]] |- |७१९ |''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower |स्पष्टतेच्या शोधात |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity] |[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183626/https://marathivishwakosh.org/41399/ |date=2026-01-06 }} |[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]] |- |५७२ |''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical] |केशरी जास्वंद |[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]] |- |५०५ |''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button |अमर्त्यत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality] |गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग) |[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]] |- |८७६ |''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton |भौतिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance] |कार्पास, [[कापूस|कपाशी]] |[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]] |- |००३ |''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily |सत्-चित्-आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda] |[[सोनटक्का]] |[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]] |- |६३८ |''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae'' Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy |पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] <ref name=":0" /> |पेपर डेझी |[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]] |- |५६६ |''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow |ईश्वरी कृपा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace] |पुष्करिणी, स्थलकमल |[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]] |- |५७४ |''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love] |जास्वंद (गुलाबी) |[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]] |- |०३६ |''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China |नव-निर्मितीचे सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation] |[[जास्वंद]] |[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]] |- |१२५ |[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]] ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant'' |सामूहिक अभीप्सेची शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration] |अंबरी (होया कार्नोसा) |[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]] |- |७७३ |''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae'' Mountain thistle, Acanthe rose |ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine] |तालीमखाना |[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]] |- | | | | | | |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |सरळपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी] नेमाली, नेवली (संस्कृत) |[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]] |- |३०२ |''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine |शुद्धता, निर्मळता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity] |[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106183259/https://marathivishwakosh.org/16485/ |date=2026-01-06 }}, [[मोगरा]] |[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]] |- |८३५ |''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant] |अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action] | |[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |७७२ |''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club |भावनिक समृद्धी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance] |[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल] |[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]] |- |८१५ |''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena |पेशींमधील भावनिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells] |टणटणी, घाणेरी |[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]] |- |११६ |''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.'' |आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension] |दीपमाळ |[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३३१ |''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower'' |आशावाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism] |[[अबोली]] |[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी सांभाळ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |मिरची जास्वंद |[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]] |- |०५५ |''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood |चमत्कार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle] |अंजनी (निळा व गुलाबी रंग) |[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile] |चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा) |[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]] |- |५०० |''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine |रूपांतरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation] |बुचाची फुले |[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]] |- | | | | | | |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] |[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]] |- |०१९ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |मनातील दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind] |गुलबक्षी (पिवळा रंग) |[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]] |- |०२० |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |प्राणातील दिलासा   |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital] |गुलबक्षी |[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]] |- |०२१ |''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |पूर्ण दिलासा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace] |गुलबक्षी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]] |- |०५६ |''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle |केवळ ईश्वरासाठीच जगणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine] |विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती |[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००२ |''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus |अवतार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth] |अरविंद |[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७३० |''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay |मिथ्यत्वाचे समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood] |[[कण्हेर]] |[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११८ |''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness |[[अभीप्सा]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration] |प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली |[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |१४० |''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.'' Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi |भक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion] |[[तुळस]] |[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१२ |''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.'' Wooden rose |ईश्वरी कृपेची हाक |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar) |[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]] |- |६५७ |''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine |आध्यात्मिक गंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]], केतकी |[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |३७५ |''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.'' Petunia |कृतीमधील उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action] |पेटुनिया | |- |२५२ |''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower] |ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work] |रक्तवर्णी कृष्णकमळ |[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]] |- |००५ |''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.'' Cape leadwort |ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence] |[[चित्रक]] |[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६६८ |''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being]. |चंपा, पांढरा [[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]] |- |६६४ |''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree |मानसिक परिपूर्णत्व |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection] |[[चाफा]] |[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०४८ |''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.'' Tuberose |नव-निर्मिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation] |[[निशिगंध]], गुलछडी |[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१४ |''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock |श्रीअरविंदांची करुणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion] |नोनिया |[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]] |- |००७ |''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate |[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]] |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love] |[[डाळिंब|डाळिंबा]]<nowiki/>चे फूल |[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- | | | | | | |- |१०३ |''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose |मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine] |लाल [[गुलाब]] |[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]] |- |०२२ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings] |पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |४९३ |''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird |साक्षात्काराचा आरंभ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation] |हादगा / [[अगस्ता]] |[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]] |- |०५४ |''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa'' |आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation] |अगस्त्यमाला |[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]] |- |३१० |''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.'' |कृतीमधील शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action] | |[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]] |- |६९८ |''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. & Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay |मानसिक शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity] |[[तगर (फूल)|तगर]] |[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६७१ |''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree |मन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग) |[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |००४ |[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White |ईश्वरी उपस्थिती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया] |[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]] |- |०३५ |''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe |चैतन्याची खूण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम] |[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]] |- |०४५ |''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy |सर्जक शब्द |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी] |[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]] |- |१३० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] <ref name=":0" /> |[[लिली]] |[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]] |- |२२६ |''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age |सहनशक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance] |झिनिया |[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]] |- |३२१ |''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.'' Passion flower |निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence] |[[कृष्णकमळ]] |[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]] |- |७४५ |''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower |प्राणामधील निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital] | |[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]] |- |३२२ |''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon |समग्र निश्चल-नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence] |वेल-घाणी? |[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]] |- |३२३ |[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon |बोलकी नीरवता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) |[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]] |- |६७८ |''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage |मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind] |(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम] दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली |[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]] |- |८७७ |[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. & schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily |आध्यात्मिकतेबद्दलची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली] |[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]] |- |३१३ |''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy |समग्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity] |डेझी (पांढरा रंग) |[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]] |- |२८४ |''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle |अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress] |[[सदाफुली]] [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]] |- |७९० |''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae'' Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant |प्राणिक संवेदनशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity] |[[लाजाळू]], लाजवंती [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]] |- |६९७ |''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae'' |खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी] |[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]] |- |०१६ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] |[[जास्वंद]] (लाल रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |०१७ |''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap |योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood] |[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६९२ |''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy |मानसिक साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]] |- |७४९ |''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock |प्राणामधील विनम्र साधेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]] |- |२९० |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |साधा प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]] |- |६९६ |''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod'' |मानसिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity] |गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250906173630/https://marathivishwakosh.org/12705/ |date=2025-09-06 }} |[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]] |- |२९१ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |भावनिक प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग) |[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]] |- |२९२ |''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster |प्राणामधील प्रामाणिकपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग) |[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]] |- |२५५ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow) |मानसिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]] |- |२५७ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |कार्यामधील भावनिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] (पांढरा रंग) |[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |२५८ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox |प्राणिक कार्यामधील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]] |- |२५९ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers). |कार्यामधील शारीरिक कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]] |- |२६० |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red) |भौतिक कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] | |- |२६१ |''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Small White) |समग्र कार्यातील कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]] |- |२६२ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour) |कलात्मक कार्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]] |- |२६३ |[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox |कार्यातील तेजस्वी कुशलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]] |- |५२० |''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry |सौंदर्याचे हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty] |जपानी चेरी [https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]] |- |५८१ |''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus |चिरंतन हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]] |- |०१३ |''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca |ईश्वरी हास्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile] |[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[चाफा]] (विकिपीडिया) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |११७ |''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur |आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]] |- |१०६ |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]] |- |०१८ |''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night |सांत्वन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace] |[[गुलबक्षी]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |७५२ |''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower |प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital] |[[राजगिरा]] (मराठी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]] |- |११९ |Alcea rosea (Hollyhock) |प्राणाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |होली हॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]] |- |१५१ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock |जडभौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |होली हॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]] |- |७५० |''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle |प्राणामधील सामर्थ्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी) |[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]] |- |३९४ |''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]] |विशेष तपशीलवर ऊर्जा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy] | |[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]] |- |४२५ |''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather |आध्यात्मिक वाणी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)] |[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]] |- |६४४ |''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan |आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration] |जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)] |[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]] |- |६५३ |''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]] |आध्यात्मिक सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty] | |[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]] |- |६५४ |''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill |आध्यात्मिक आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness] |जिरेनियम |[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]] |- |६४५ |''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona |आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality] | | |- |६४६ |''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised]. |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]] |- |६४७ |''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. & Schult., Labiatae.'' Scarlet sage |स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] |[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]] |- |७०६ |''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.'' |अनुकरणाची मानसिक वृत्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा] |[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]] |- |६५२ |''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.'' |आध्यात्मिक यश |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी) |[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]] |- |६५७ |[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]] |आध्यात्मिक सुगंध |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume] |[[केवडा]] |[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]] |- |८०० |''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.'' |भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी) | |- |८२९ |''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine |उपचाराची आध्यात्मिक शक्ती |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता] |[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |६४८ |''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.'' Fiddle-wood, Zitherwood |आध्यात्मिक आरोहण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension] | |[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]] |- |७९९ |''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae'' Mexican sunflower |पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल] |[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.'' Common guava, Yellow guava, Apple guava |स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल] |[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]] |- |७८५ |''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae'' Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu |स्थिर प्राणिकता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality] |[[सुपारी]] |[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]] |- |४६८ |''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae'' Red silk-cotton tree, Simul |जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले सघन स्थैर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness] |[[सांवर|काटेसावर]] |[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]] |- |४२२ |''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree |स्पष्टवक्तेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness] |रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी |[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]] |- |०२३ |''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose |जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world] |पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा |[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]] |- |८०९ |''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.'' |रक्तामधील विशुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood] |रानजिरे किंवा गाज्री |[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]] |- |०६५ |''[[:en:Vanda_tessellata|Vanda tessellata]] (Roxb.) D. Don., Orchidaceae'' Orchid |ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/detailed-attachment-to-the-divine/ Detailed Attachment for the Divine] |रास्ना (Rasna) किंवा [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Checkered%20Vanda.html आसना] बांदा, पर्सरा |[[चित्र:Vanda tessellata in Bangladesh.jpg|इवलेसे]] |- |७०४ |''[[:en:Cananga_odorata|Cananga odorata]] (Lam.) Hook. f. & T. Thoms. [Canangium odorata (Lam.) King.], Annonaceae'' Ilang-ilang |योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध) |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/correct-perception/ Correct Perception] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Ylang%20Ylang.html हिरवा चाफा] |[[चित्र:Cananga odorata 4.jpg|इवलेसे]] |- |३१७ |''[[:en:Chrysojasminum_humile|Jasminum humile]] L., Oleaceae.'' Italian yellow jasmine |योग्य स्वयं-मूल्यमापन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/correct-self-estimation/ Correct Self-evaluation] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Yellow%20Jasmine.html पिवळी चमेली] किंवा इटालियन चमेली |[[चित्र:Jasminum humile glabrum1SHSU.jpg|इवलेसे]] |- |७३८ |''[[:en:Streptocarpus_ionanthus|Saintpaulia ionantha]] H. Wendl., Gesneriaceae.'' African violet, Usambara violet |सुयोग्य गतीविधी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/correct-movement/ Correct Movements] |[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/African%20Violet.html आफ्रिकन व्हायोलेट] |[[चित्र:Saintpaulia 'Volshebnye Sny' 01.jpg|इवलेसे]] |- |४६५ |''[[:en:Helianthus|Helianthus]] L. Spp., Compositae'' Sunflower |अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/consciousness-turned-towards-the-supramental-light/ Consciousness turned towards the supramental Light] |[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल] |[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]] |- |१५० |[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora) |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine] |दुहेरी गुलाब |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]] |- |१५१ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine] |जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब | |- |१५२ |''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose |ईश्वराप्रति कोमल प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine] |फिकट गुलाबी गुलाब | |- | | | | | | |- |१५४ |[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)'' |धैर्ययुक्त सदिच्छा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill] |मारंडी, वागाटी |[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]] |- |१५५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine] |विविध रंगी गुलाब | |- |१५६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine] |शुभ्र गुलाब | |- |१५७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] |लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१५८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine] |नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१५९ |''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.'' |समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६० |''Rosa L., Rosaceae.'' |प्रेमपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender] |दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब | |- |१६१ |''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose |तपशिलासह समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender] | |[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]] |- |१६२ |''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.'' |शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender] | | |- |१६३ |''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.'' |परिपूर्ण समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender] | |[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]] |- |१६४ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानसिक समर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender] |पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब | |- |१६५ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine] |पिवळ्या रंगाचा गुलाब | |- |१६६ |''Rosa L., Rosaceae.'' |आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence] |गुलाब | |- |१६७ |''Rosa L., Rosaceae.'' |मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine] |लाल गुलाब | |- |१६८ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine] |दुहेरी रंगाचा गुलाब | |- |१६९ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine] |गुलाब | |- |१७० |''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine |प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature] |फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब |[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]] |- |१७१ |''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.'' |ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine] | | |- |१७२ |''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.'' Polyantha rose |ईश्वराशी सायुज्य |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine] |गुलाब | |- |१७३ |''Rosa L., Rosaceae.'' |ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine] |गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल | |- |१७४ |''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.'' |ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine] |लिलियासी. | |- |१७५ |''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]'' |परिपूर्ण मार्ग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path] |कॉफीची फुले |[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]] |- |१७६ |''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.'' |आशा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] | |[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]] |- |१७७ |''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].'' Finger-grass |पश्चात्ताप |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance] |गोंडवेल, गोश्या,मेसी |[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]] |- |१७८ |''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.'' Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant |मार्गच्युत झालेली व्यक्ती पुन्हा परतून मार्गावर येणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return] |विलेती चमेली |[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]] |- |१७९ |''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae'' |परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme] | | |- |१८० |''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.'' Spider flower, Spider plant |अभीप्सेचा उत्साह, जोम |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration] | | |- |१८१ |''Acer L.spp., Aceraceae.'' Maple |अभीप्सेची ज्वाला |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration] |मॅपल | |- |१८२ |''Spathiphyllum Schoot., Araceae.'' Peace lily, Spathe Flower |विशुद्धतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity] |[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250707052218/https://marathivishwakosh.org/43837/ |date=2025-07-07 }} |[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]] |- |१८३ |''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.'' |परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality] | | |- |१८४ |''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.'' Curtain creeper |दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] |पडदा वेल, वरनोनिया वेल |[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]] |- |१८५ |''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.'' ''Thorn Straggler'' |तिहेरी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration] |अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर | |- |१८६ |''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora'' |आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration] |चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी |[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]] |- |१८७ |''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |मानसिक अभीप्सा, ओढ |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration] |जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली |[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]] |- |१८८ |''Ixora coccinea L., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love |जडभौतिकातील अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical] |इक्सोरा |[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]] |- |१८९ |''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.'' |अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light] |इक्सोरा (केशरी रंग) | |- |१९० |''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्रार्थना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] |कळवंटी, लिली |[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]] |- |१९१ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |आंतरात्मिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer] |गुलाबी रंगाची लिली |[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]] |- |१९२ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |मानसिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer] |पिवळ्या रंगाची लिली |[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]] |- |१९३ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |प्राणिक अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer] | | |- |१९४ |''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily |परिपूर्ण अभीप्सा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] | | |- |१९५ |''Sternbergia lutea (L.) Roem. & Schult., Amaryllidaceae.'' Winter daffodil, Lily of the field |अतिमानसिक आवाहन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation] | |[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]] |- |१९६ |''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.'' Pala indigo plant |धार्मिक विचार |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought] |इंद्रजौ, कपूर, दुधी |[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]] |- |१९७ |''Leucas aspera Spreng, Labiatae.'' |खरी उपासना |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship] |द्रोणपुष्पी |[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]] |- |१९९ |''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince |भक्तिमय दृष्टिकोन |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude] |[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल] |[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]] |- |२०० |''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.'' Hoary basil |विजयाचा उत्साह |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] |काळी तुळस | |- |२०१ |''Ocimum basilicum L., Labiate.'' Common basil, Sweet basil |ईश्वरी ऐक्याचा आनंद |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine] |राम तुळस |[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]] |- |२०२ |''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.'' Soap-Wort, Bouncing bet |कृपेचा सुयोग्य उपयोग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace] |कावळा साबण |[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]] |- |२०३ |''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine |केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine] |ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल |[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]] |- |२०४ |''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.'' Hollyhock (Dark purple, almost black) |तमोमयतेचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities] |हॉलीहॉक (गडद जांभळा) |[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]] |- |२०५ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Light pink) |अंतरात्मिक अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering] |हॉलीहॉक (गुलाबी रंग) |[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]] |- |२०६ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock (Lavender pink) |भावनांचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions] |हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]] |- |२०७ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital] |हॉलीहॉक (गडद लाल रंग) |[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]] |- |२०८ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital] |हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा रंग व मध्यभागी जांभळा) |[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]] |- |२०९ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital] |हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग) |[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]] |- |२१० |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital] |हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग) |[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]] |- |२११ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical] |हॉलीहॉक (लाल रंग) |[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]] |- |२१२ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being] |हॉलीहॉक (दुरंगी) |[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]] |- |२१३ |''Alcea rosea L., Malvaceae.'' Hollyhock |समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering] |हॉलीहॉक (पांढरा रंग) |[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]] |- |२१४ |''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.'' [[:en:Morning_glory|Morning glory]] |विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering] |निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा |[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]] |- |२१५ |''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].'' Moonflower, Belle de nuit |संपूर्ण आत्मदान |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving] |गुलचांदी किंवा सकनकळी |[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]] |- |२१६ |''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush |स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance] |निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी |[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]] |- |२१७ |''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.'' Japanese honeysuckle |ईश्वराचे नित्य स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine] |कापूर भेंडी |[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]] |- |२१८ |''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.'' Edging lobelia |(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo] | |[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]] |- |२१९ |''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.'' Farewell to spring, Godetia |आनंददायी स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance] | |[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]] |- |२२० |''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.'' Garden forget-me-not |चिरस्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance] | |[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]] |- |२२१ |''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.'' Bleeding heart |भावनिक स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance] | |[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]] |- |२२२ |''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. & J.R. Drumm., Boraginaceae.'' Chinese forget-me-not |अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance] | |[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]] |- |२२३ |''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]'' |खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening] |कोरांटी |[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]] |- |२२४ |''Barleria prionitis L., Acanthaceae'' |मानसिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening] |वज्रादांति, पिवळी कोरांटी |[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]] |- |२२५ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening] | |[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]] |- |२२६ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |भावनिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital] |जांभळसर रंगाची कोरांटी |[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]] |- |२२७ |''Barleria L. sp., Acanthaceae'' |अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light] | |[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]] |- |२२८ |''Barleria cristata L., Acanthaceae'' |ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] |जांभळट पांढरी कोरांटी |[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']] |- |२२९ |''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae'' |श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force] | |[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]] |- |२३० |''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light] |नीळघंटी, नीलकंठी |[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]] |- |२३१ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]] |- |२३२ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine |दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light] | | |- |२३३ |''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae'' King's mantle, Bush clock vine, December flower |दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light] | |[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]] |- |२३४ |''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity] |''ग्लॅडिओलस'' |[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]] |- |२३५ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अंतरात्मिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity] |लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]] |- |२३६ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic] |दुरंगी ग्लॅडिओलस |[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]] |- |२३७ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |मानसिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity] |ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग) |[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]] |- |२३८ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |भावनिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity] |ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग) |[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]] |- |२३९ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |प्राणिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity] |ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग) |[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]] |- |२४० |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |शारीरिक ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity] |ग्लॅडिओलस (लाल रंग) |[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]] |- |२४१ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |समग्र ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity] |ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग) |[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]] |- |२४२ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |बहुविध ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity] |ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी) |[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]] |- |२४३ |''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.'' Garden gladiolus |अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity] |ग्लॅडिओलस (केशरी रंग) |[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]] |- |२४४ |''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |अस्तित्व विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being] |[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती] |[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]] |- |२४५ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सुसंघटीत भावनिक विशालता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening] | | |- |२४६ |''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.'' Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia |सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital] | | |- |२४७ |''Tulipa L., Liliaceae.'' Tulip |बहर |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming] | |[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]] |- |२४८ |''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.'' Crown of thorns, Christ thorn |एकाग्रता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration] | |[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]] |- |२४९ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya] |धोतरा |[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]] |- |२५० |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |मानसिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya] | |[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]] |- |२५१ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |प्राणिक तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya] | |[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]] |- |२५२ |''Datura L., Solanaceae.'' Thorn apple |समग्र तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya] |दुहेरी धोतरा | |- |२५३ |''Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. Ex Wild ) Berchit. & Presl., Solanaceae.'' Angel's trumpet |परिपूर्ण तपस्या |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya] | |[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]] |- |२५४ |''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.'' Railway creeper |अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine] | |[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]] |- |२५५ |''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.'' Teak, Indian oak, Saga, Saigun |इच्छावासनांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires] |साग |[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]] |- |२५६ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |भावनिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires] |(पांढरा रंग) | |- |२५७ |''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl]]., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires] |(जांभळा रंग) |[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]] |- |२५८ |''Angelonia salicariifolia Humb. & Bonpl., Scrophulariaceae.'' |प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires] | | |- | | | | | | |- |२६० |''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.'' Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine |निस्वार्थीपणा |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness] |टेंटू |[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]] |- |२६२ |''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.'' Lemon |शुद्धता |[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity] |लिंबू |[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]] |} == बाह्य दुवे == http://www.blossomlikeaflower.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230206185823/http://www.blossomlikeaflower.com/ |date=2023-02-06 }} https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/ == संदर्भ == Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282 [[वर्ग:निसर्ग]] [[वर्ग:फुले]] [[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]] 73rywxa3z5vnns1nutzadyeycnqfxnr 0 343758 2707411 2371045 2026-09-02T00:09:49Z अभय नातू 206 असलेला लेख 2707411 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयेशा सिद्दिका]] byu64ybosixkff6in95oxh0s6tcg4sf 10 351971 2707486 2453926 2026-09-02T06:55:32Z Nitin.kunjir 4684 2707486 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = महिला आशिया चषक |title = [[महिला आशिया चषक]] |state = collapsed |bodyclass = hlist |image = |group1 = स्पर्धा |list1 = {{Navbox|subgroup |group1 = आं.ए.दि |list1 = * [[२००४ महिला आशिया कप|श्रीलंका २००४]] * [[२००५-०६ महिला आशिया कप|पाकिस्तान २००५-०६]] * [[२००६ महिला आशिया कप|भारत २००६]] * [[२००८ महिला आशिया कप|श्रीलंका २००८]] |group2 = आं.टी२० | list2 = * [[२०१२ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप|चीन २०१२]] * [[२०१६ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप|थायलंड २०१६]] * [[२०१८ महिला टी२० आशिया चषक|मलेशिया २०१८]] * [[२०२२ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|बांगलादेश २०२२]] * [[२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक|श्रीलंका २०२४]] * [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|युएई २०२६]] }} |group2 = खेळाडू |list2 = * [[२००४ महिला आशिया कप#संघ|२००४]] * [[२००५-०६ महिला आशिया कप#संघ|२००५-०६]] * [[२००६ महिला आशिया कप#संघ|२००६]] * [[२००८ महिला आशिया कप#संघ|२००८]] * [[२०१२ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप#संघ|२०१२]] * [[२०१६ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप#संघ|२०१६]] * [[२०१८ महिला टी२० आशिया चषक#संघ|२०१८]] * [[२०२२ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक#संघ|२०२२]] * [[२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक#संघ|२०२४]] * [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक#संघ|२०२६]] |group3 = पात्रता |list3 = * [[२०२२ एसीसी महिला ट्वेंटी२० अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२२]] * [[२०२४ एसीसी महिला प्रीमियर कप|२०२४]] |group4 = अंतिम सामना |list4 = * [[२००५-०६ महिला आशिया कप#अंतिम सामना|२००५-०६]] * [[२००६ महिला आशिया कप#अंतिम सामना|२००६]] * [[२००८ महिला आशिया कप#अंतिम सामना|२००८]] * [[२०१२ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप#अंतिम सामना|२०१२]] * [[२०१६ महिला ट्वेंटी-२० आशिया कप#अंतिम सामना|२०१६]] * [[२०१८ महिला टी२० आशिया चषक#अंतिम सामना|२०१८]] * [[२०२२ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक#अंतिम सामना|२०२२]] * [[२०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक#अंतिम सामना|२०२४]] * [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक#अंतिम सामना|२०२६]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट मार्गक्रमण साचे]] </noinclude> moxlu4ha2uuojnqgl33zv06ob3h1fqd 0 355508 2707302 2707211 2026-09-01T13:49:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2707302 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग | image = | caption = | fromdate = २५ सप्टेंबर २०२४ | todate = २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[लिस्ट-अ सामने|लिस्ट अ]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | host = {{Plainlist| ; लीग अ * केनिया (२०२४) * जर्सी (२०२५) * निश्चित करायचे आहे (२०२६) ; लीग ब * युगांडा (२०२४) * हाँग काँग (२०२५) * टांझानिया (२०२६)}} | champions = {{cr|ITA}} (लीग ब) | count = | participants = १२ | matches = ९० | player of the series = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०१९-२०२२ | previous_tournament = २०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग | next_year = | next_tournament = }} {{2027 Cricket World Cup sidebar}} '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग'''<ref>{{cite web |url=https://www.czarsportzauto.com/2027-icc-mens-cricket-world-cup-qualification/ |title=CWC League 2 and Challenge League cycle to continue for 2027 world cup qualification |work=Czarsportz |access-date=४ एप्रिल २०२३}}</ref> ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]ची दुसरी आवृत्ती असून, २०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेचा भाग असलेली [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/129468/details-of-2027-world-cup-qualification-pathway-revealed |title=Details of 2027 World Cup Qualification pathway revealed |work=Cricbuzz |access-date=१४ फेब्रुवारी २०२४}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== [[चित्र:आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०२७ पात्रता निकष.jpg|मध्यभागी|thumb|500x500px|[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता मार्ग]] या लीगमध्ये बारा संघांचा समावेश आहे: [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०१९-२०२२ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]मधील आपापल्या लीगमध्ये दुसऱ्या ते चौथ्या स्थानावर राहिलेले संघ, [[२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी|२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी]]तील अव्वल चार संघ<ref name="ICC2">{{Cite web |url=https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/08/12/2d56f04b-6096-4b2c-9c9b-14e541c8c0a6/190812-Men-s-CWC-2023-pathway-FAQs-Final.pdf |title=ICC Men's Cricket World Cup 2023 Qualification Pathway Frequently Asked Questions |date=१२ ऑगस्ट २०१९ |access-date=६ मार्च २०२० |work=International Cricket Council |archive-date=2019-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812162028/https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/08/12/2d56f04b-6096-4b2c-9c9b-14e541c8c0a6/190812-Men-s-CWC-2023-pathway-FAQs-Final.pdf |url-status=dead }}</ref> आणि [[२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरी]]तील दोन संघ.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=२५ मार्च २०२३}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3077994 |title=Race for League 2 top three set for thrilling climax after Nepal tri-series clean sweep |access-date=२२ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> त्या स्पर्धेत [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|मागील चॅलेंज लीग]]मधील लीग अ विजेता [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]] लीग २ मध्ये बढती मिळवण्यात यशस्वी ठरला, तर [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला खालच्या स्तरावर उतरवण्यात आले. चॅलेंज लीगचा दुसरा विजेता [[जर्सी क्रिकेट संघ|जर्सी]] मात्र बढती मिळवण्यात यशस्वी ठरला नाही. अ आणि ब या दोन्ही गटांतील प्रत्येकी अव्वल दोन संघ आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील.<ref>{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/groups-announced-for-icc-men-s-cricket-world-cup-challenge-league |title=Groups announced for ICC Men's Cricket World Cup Challenge League |date=२८ मार्च २०२४ |access-date=१० ऑगस्ट २०२४ |work=International Cricket Council}}</ref> {| class="wikitable" ! scope=col | पात्रता पद्धत ! scope=col | पात्रतेची तारीख ! scope=col | ठिकाणे ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ |- | rowspan=2 | {{nobr|[[२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरी|२०२३ पात्रता बाद फेरी]]}} | rowspan=2 | २६ मार्च - ५ एप्रिल २०२३ | rowspan=2 | नामिबिया | rowspan="2" | {{center|२}} | {{cr|JER}} |- | {{nobr|{{cr|PNG}}}} |- | rowspan=6 | [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०१९-२०२२ चॅलेंज लीग]] | rowspan=6 | १६ सप्टेंबर २०१९ - १३ डिसेंबर २०२२ | rowspan=6 | विविध | rowspan=6 | {{center|६}} | {{cr|DEN}} |- | {{cr|HK}} |- | {{cr|KEN}} |- | {{cr|QAT}} |- | {{cr|SIN}} |- | {{cr|UGA}} |- | rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी|२०२४ चॅलेंज लीग बाद फेरी]] | rowspan="4" | २२ फेब्रुवारी - ३ मार्च २०२४ | rowspan=4 | मलेशिया | rowspan="4" | {{center|४}} | {{cr|BHR}} |- | {{cr|ITA}} |- | {{cr|KUW}} |- | {{cr|TAN}} |- ! एकूण ! ! ! १२ ! |} ==सामन्यांचे वेळापत्रक== प्रत्येक गटात २०२४ ते २०२६ या कालावधीत दरवर्षी एकदा अशा प्रकारे एकेरी साखळी पद्धतीने तीन स्पर्धा खेळवल्या जाणार आहेत. यानुसार प्रत्येक संघ एकूण १५ सामने आणि स्पर्धेत एकूण ९० सामने खेळेल.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/icc-cwc-challenge-league-group-a-first-round/ |title=Cricket Kenya to host first round of CWC Challenge League group in September 2024 |work=Czarsportz Global |access-date=१५ ऑगस्ट २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823044457/https://czarsportzauto.com/icc-cwc-challenge-league-group-a-first-round/ |archive-date=२३ ऑगस्ट २०२४}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! लीग !! तारीख !! ठिकाण |- style="background:#ddeeff" | अ || [[२०२४ केन्या क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ|२५ सप्टेंबर - {{nobr|५ ऑक्टोबर २०२४}}]] || केन्या |- | ब || [[२०२४ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (युगांडा)|६-१६ नोव्हेंबर २०२४]] || युगांडा |- style="background:#ddeeff" | ब || [[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (हाँग काँग)|६-१६ फेब्रुवारी २०२५]] || हाँग काँग |- | अ || [[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ (जर्सी)|२१-३१ ऑगस्ट २०२५]] || जर्सी |- style="background:#ddeeff" | ब || [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)|८-१८ ऑगस्ट २०२६]] || टांझानिया |- | अ || ऑक्टोबर २०२६ || निश्चित करायचे आहे |} == गुणफलक == === लीग अ === {{२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ गुणफलक}} === लीग ब === {{२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब गुणफलक}} ==फिक्स्चर== प्रत्येक गट २०२४ ते २०२६ या कालावधीत वर्षातून एकदा एकाच राऊंड-रॉबिन स्पर्धेच्या स्वरूपात तीन वेळा खेळणार होता. हे प्रति संघ १५ सामने आणि एकूण ९० सामने इतके आहे.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/icc-cwc-challenge-league-group-a-first-round/ |title=Cricket Kenya to host first round of CWC Challange League group in September 2024 |work=Czarsportz Global |access-date=15 August 2024}}</ref> {| class="wikitable sortable" !लीग !तारीख !स्थान !नोंदी |-style="background:#ddeeff" |अ |[[२०२४ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ (केनिया)|{{nobr|२५ सप्टेंबर}} - ५ ऑक्टोबर २०२४]] |केनिया | |- |ब |[[२०२४ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (युगांडा)|६-१६ नोव्हेंबर २०२४]] |युगांडा | |- |-style="background:#ddeeff" |ब |[[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (हाँग काँग)|६-१६ फेब्रुवारी २०२५]] |हाँग काँग | |- |अ |[[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ (जर्सी)|२१-३१ ऑगस्ट २०२५]] |जर्सी | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] o4bc7jsm0j25eec5qtav2kdx8le6tcn 2707365 2707302 2026-09-01T17:18:30Z Ganesh591 62733 /* फिक्स्चर */ 2707365 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग | image = | caption = | fromdate = २५ सप्टेंबर २०२४ | todate = २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[लिस्ट-अ सामने|लिस्ट अ]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | host = {{Plainlist| ; लीग अ * केनिया (२०२४) * जर्सी (२०२५) * निश्चित करायचे आहे (२०२६) ; लीग ब * युगांडा (२०२४) * हाँग काँग (२०२५) * टांझानिया (२०२६)}} | champions = {{cr|ITA}} (लीग ब) | count = | participants = १२ | matches = ९० | player of the series = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०१९-२०२२ | previous_tournament = २०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग | next_year = | next_tournament = }} {{2027 Cricket World Cup sidebar}} '''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग'''<ref>{{cite web |url=https://www.czarsportzauto.com/2027-icc-mens-cricket-world-cup-qualification/ |title=CWC League 2 and Challenge League cycle to continue for 2027 world cup qualification |work=Czarsportz |access-date=४ एप्रिल २०२३}}</ref> ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]ची दुसरी आवृत्ती असून, २०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेचा भाग असलेली [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/129468/details-of-2027-world-cup-qualification-pathway-revealed |title=Details of 2027 World Cup Qualification pathway revealed |work=Cricbuzz |access-date=१४ फेब्रुवारी २०२४}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== [[चित्र:आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक २०२७ पात्रता निकष.jpg|मध्यभागी|thumb|500x500px|[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता मार्ग]] या लीगमध्ये बारा संघांचा समावेश आहे: [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०१९-२०२२ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]मधील आपापल्या लीगमध्ये दुसऱ्या ते चौथ्या स्थानावर राहिलेले संघ, [[२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी|२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी]]तील अव्वल चार संघ<ref name="ICC2">{{Cite web |url=https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/08/12/2d56f04b-6096-4b2c-9c9b-14e541c8c0a6/190812-Men-s-CWC-2023-pathway-FAQs-Final.pdf |title=ICC Men's Cricket World Cup 2023 Qualification Pathway Frequently Asked Questions |date=१२ ऑगस्ट २०१९ |access-date=६ मार्च २०२० |work=International Cricket Council |archive-date=2019-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812162028/https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/08/12/2d56f04b-6096-4b2c-9c9b-14e541c8c0a6/190812-Men-s-CWC-2023-pathway-FAQs-Final.pdf |url-status=dead }}</ref> आणि [[२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरी]]तील दोन संघ.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=२५ मार्च २०२३}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3077994 |title=Race for League 2 top three set for thrilling climax after Nepal tri-series clean sweep |access-date=२२ फेब्रुवारी २०२३}}</ref> त्या स्पर्धेत [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|मागील चॅलेंज लीग]]मधील लीग अ विजेता [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]] लीग २ मध्ये बढती मिळवण्यात यशस्वी ठरला, तर [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला खालच्या स्तरावर उतरवण्यात आले. चॅलेंज लीगचा दुसरा विजेता [[जर्सी क्रिकेट संघ|जर्सी]] मात्र बढती मिळवण्यात यशस्वी ठरला नाही. अ आणि ब या दोन्ही गटांतील प्रत्येकी अव्वल दोन संघ आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील.<ref>{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/groups-announced-for-icc-men-s-cricket-world-cup-challenge-league |title=Groups announced for ICC Men's Cricket World Cup Challenge League |date=२८ मार्च २०२४ |access-date=१० ऑगस्ट २०२४ |work=International Cricket Council}}</ref> {| class="wikitable" ! scope=col | पात्रता पद्धत ! scope=col | पात्रतेची तारीख ! scope=col | ठिकाणे ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ |- | rowspan=2 | {{nobr|[[२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक पात्रता बाद फेरी|२०२३ पात्रता बाद फेरी]]}} | rowspan=2 | २६ मार्च - ५ एप्रिल २०२३ | rowspan=2 | नामिबिया | rowspan="2" | {{center|२}} | {{cr|JER}} |- | {{nobr|{{cr|PNG}}}} |- | rowspan=6 | [[२०१९-२१ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०१९-२०२२ चॅलेंज लीग]] | rowspan=6 | १६ सप्टेंबर २०१९ - १३ डिसेंबर २०२२ | rowspan=6 | विविध | rowspan=6 | {{center|६}} | {{cr|DEN}} |- | {{cr|HK}} |- | {{cr|KEN}} |- | {{cr|QAT}} |- | {{cr|SIN}} |- | {{cr|UGA}} |- | rowspan=4 | [[२०२४ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बाद फेरी|२०२४ चॅलेंज लीग बाद फेरी]] | rowspan="4" | २२ फेब्रुवारी - ३ मार्च २०२४ | rowspan=4 | मलेशिया | rowspan="4" | {{center|४}} | {{cr|BHR}} |- | {{cr|ITA}} |- | {{cr|KUW}} |- | {{cr|TAN}} |- ! एकूण ! ! ! १२ ! |} ==सामन्यांचे वेळापत्रक== प्रत्येक गटात २०२४ ते २०२६ या कालावधीत दरवर्षी एकदा अशा प्रकारे एकेरी साखळी पद्धतीने तीन स्पर्धा खेळवल्या जाणार आहेत. यानुसार प्रत्येक संघ एकूण १५ सामने आणि स्पर्धेत एकूण ९० सामने खेळेल.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/icc-cwc-challenge-league-group-a-first-round/ |title=Cricket Kenya to host first round of CWC Challenge League group in September 2024 |work=Czarsportz Global |access-date=१५ ऑगस्ट २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823044457/https://czarsportzauto.com/icc-cwc-challenge-league-group-a-first-round/ |archive-date=२३ ऑगस्ट २०२४}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! लीग !! तारीख !! ठिकाण |- style="background:#ddeeff" | अ || [[२०२४ केन्या क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ|२५ सप्टेंबर - {{nobr|५ ऑक्टोबर २०२४}}]] || केन्या |- | ब || [[२०२४ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (युगांडा)|६-१६ नोव्हेंबर २०२४]] || युगांडा |- style="background:#ddeeff" | ब || [[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (हाँग काँग)|६-१६ फेब्रुवारी २०२५]] || हाँग काँग |- | अ || [[२०२५ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ (जर्सी)|२१-३१ ऑगस्ट २०२५]] || जर्सी |- style="background:#ddeeff" | ब || [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)|८-१८ ऑगस्ट २०२६]] || टांझानिया |- | अ || ऑक्टोबर २०२६ || निश्चित करायचे आहे |} == गुणफलक == === लीग अ === {{२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग अ गुणफलक}} === लीग ब === {{२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब गुणफलक}} ==आकडेवारी== ===लीग अ=== ====सर्वाधिक धावा==== * स्रोत: ''[[क्रिकइन्फो]]''<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/cwc-challenge-league-group-a-2024-2026-16673 |title=Records / CWC Challenge League Group A 2024-2026 / Most runs |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ जानेवारी २०२५}}</ref> * शेवटचे अद्यतन: ३१ ऑगस्ट २०२५ {| class="wikitable sortable" |+ फलंदाजाने केलेल्या सर्वाधिक धावा ! scope=col | [[धाव (क्रिकेट)|धावा]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | {{Abbr|डाव|डाव}} ! scope=col | {{Abbr|सर्वो.|सर्वोच्च धावसंख्या}} ! scope=col | [[सरासरी धावा|{{Abbr|सरा.|सरासरी}}]] ! scope=col | [[स्ट्राइक रेट|{{Abbr|स्ट्रा.|स्ट्राइक रेट}}]] ! scope=col | [[शतक (क्रिकेट)|{{Abbr|१००|शतके}}]] ! scope=col | {{Abbr|५०|अर्धशतके}} ! scope=col | {{Abbr|४|चौकार}} ! scope=col | [[षटकार|{{Abbr|६|षटकार}}]] |- ! scope=row | ४४२ | {{cricon|KEN}} राकेप पटेल || ९ || ९१ || align=center | '''६३.१४''' || ८२.१५ || ० || ५ || ३७ || १० |- ! scope=row | ४३५ | {{cricon|DEN}} सैफ अहमद || १० || १४० || '''४३.५०''' || ९४.५६ || २ || १ || २५ || २६ |- ! scope=row | ३८० | {{cricon|QAT}} [[इमल लियानागे]] || १० || १०७[[नाबाद|*]] || '''४७.५०''' || ८०.८५ || १ || ३ || ४३ || ५ |- ! scope=row | ३७३ | {{cricon|JER}} झॅक ट्राइब || ९ || १०० || '''७४.६०''' || १०८.७४ || १ || २ || ३२ || १० |- ! scope=row | ३७३ | {{cricon|JER}} जॉश लॉरेन्सन || ९ || १३९ || '''४१.४४''' || ७४.८९ || १ || १ || ४० || २ |} ====सर्वाधिक बळी==== * स्रोत: ''[[क्रिकइन्फो]]''<ref>{{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=16673;type=tournament |title=Records / CWC Challenge League Group A 2024-2026 / Most wickets |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ जानेवारी २०२५}}</ref> * शेवटचे अद्यतन: ३१ ऑगस्ट २०२५ {| class="wikitable sortable" |+ गोलंदाजाने घेतलेले सर्वाधिक बळी ! scope=col | [[बळी (क्रिकेट)|{{Abbr|बळी|बळी}}]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | {{Abbr|डाव|डाव}} ! scope=col | [[षटक (क्रिकेट)|{{Abbr|षटके|षटके}}]] ! scope=col | {{Abbr|सर्वो.|एका डावातील सर्वोत्तम गोलंदाजी}} ! scope=col | [[गोलंदाजी सरासरी|{{Abbr|सरा.|गोलंदाजी सरासरी}}]] ! scope=col | [[स्ट्राइक रेट|{{Abbr|स्ट्रा.|गोलंदाजी स्ट्राइक रेट}}]] ! scope=col | [[इकॉनॉमी रेट|{{Abbr|इकॉ.|इकॉनॉमी रेट}}]] ! scope=col | {{Abbr|४ बळी|चार बळी}} ! scope=col | {{Abbr|५ बळी|पाच बळी}} |- ! २३ | {{cricon|PNG}} काबुआ मोरेआ || १० || ८०.४ || ५/२९ || align=center | '''१६.९५''' || २१.०४ || ४.८३ || १ || १ |- ! २२ | {{cricon|JER}} जॉश लॉरेन्सन || ९ || ६७.० || ५/२९ || align=center | '''१०.९०''' || १८.२७ || ३.५८ || २ || १ |- ! १९ | {{cricon|JER}} [[निक ग्रीनवूड]] || ८ || ५९.३ || ५/३८ || align=center | '''१२.२६''' || १८.७८ || ३.९१ || ० || १ |- ! १८ | {{cricon|KUW}} यासिन पटेल || ९ || ७६.० || ५/४८ || align=center | '''१८.११''' || २५.३३ || ४.२८ || ० || १ |- ! rowspan="2" | १६ | {{cricon|PNG}} [[आले नाओ]] || ९ || ६५.० || ४/१७ || align=center | '''१७.६२''' || २४.३७ || ४.३३ || २ || ० |- | {{cricon|DEN}} सैफ अहमद || १० || ७८.५ || ५/३८ || align=center | '''२३.१८''' || २९.५६ || ४.७० || १ || १ |} ===लीग ब=== ====सर्वाधिक धावा==== * स्रोत: ''[[क्रिकइन्फो]]''<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/cwc-challenge-league-group-b-2024-2026-16682 |title=Records / CWC Challenge League Group B 2024-2026 / Most runs |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ फलंदाजाने केलेल्या सर्वाधिक धावा ! scope=col | [[धाव (क्रिकेट)|धावा]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | {{Abbr|डाव|डाव}} ! scope=col | {{Abbr|सर्वो.|सर्वोच्च धावसंख्या}} ! scope=col | [[सरासरी धावा|{{Abbr|सरा.|सरासरी}}]] ! scope=col | [[स्ट्राइक रेट|{{Abbr|स्ट्रा.|स्ट्राइक रेट}}]] ! scope=col | [[शतक (क्रिकेट)|{{Abbr|१००|शतके}}]] ! scope=col | {{Abbr|५०|अर्धशतके}} ! scope=col | {{Abbr|४|चौकार}} ! scope=col | [[षटकार|{{Abbr|६|षटकार}}]] |- ! scope=row | ५५८ | {{cricon|UGA}} [[राघव धवन]] || १३ || ८५ || align=center | '''५०.७२''' || ७६.७५ || ० || ६ || ५६ || १० |- ! scope=row | ५२९ | {{cricon|HK}} [[अंशुमन रथ]] || १४ || ९१ || align=center | '''४०.६९''' || ७६.०० || ० || ५ || ५८ || ५ |- ! scope=row | ४७३ | {{cricon|UGA}} रियाझत अली शाह || १२ || १०४ || align=center | '''४३.००''' || ९८.९५ || १ || ३ || ३४ || २० |- ! scope=row | ४६० | {{cricon|ITA}} मार्कस कॅम्पोपिआनो || १३ || ७४[[नाबाद|*]] || align=center | '''४६.००''' || ७३.१३ || ० || ३ || ४३ || ११ |- ! scope=row | ३४१ | {{cricon|HK}} [[बाबर हयात]] || १४ || १०३ || align=center | '''२८.४१''' || ६६.६० || १ || १ || ३६ || ९ |} ====सर्वाधिक बळी==== * स्रोत: ''[[क्रिकइन्फो]]''<ref>{{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=16682;type=tournament |title=Records / CWC Challenge League Group B 2024-2026 / Most wickets |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ गोलंदाजाने घेतलेले सर्वाधिक बळी ! scope=col | [[बळी (क्रिकेट)|{{Abbr|बळी|बळी}}]] ! scope=col | खेळाडू ! scope=col | {{Abbr|डाव|डाव}} ! scope=col | [[षटक (क्रिकेट)|{{Abbr|षटके|षटके}}]] ! scope=col | {{Abbr|सर्वो.|एका डावातील सर्वोत्तम गोलंदाजी}} ! scope=col | [[गोलंदाजी सरासरी|{{Abbr|सरा.|गोलंदाजी सरासरी}}]] ! scope=col | [[स्ट्राइक रेट|{{Abbr|स्ट्रा.|गोलंदाजी स्ट्राइक रेट}}]] ! scope=col | [[इकॉनॉमी रेट|{{Abbr|इकॉ.|इकॉनॉमी रेट}}]] ! scope=col | {{Abbr|४ बळी|चार बळी}} ! scope=col | {{Abbr|५ बळी|पाच बळी}} |- ! २९ | {{cricon|ITA}} क्रिशन कलुगमागे || १३ || ९६.५ || ४/३६ || align=center | '''१३.२०''' || २०.०० || ३.९५ || १ || ० |- ! २५ | {{cricon|HK}} [[यासिम मुर्तझा]] || १३ || १०२.४ || ४/१७ || align=center | '''१४.६०''' || २४.६० || ३.५५ || २ || ० |- ! २४ | {{cricon|UGA}} [[जुमा मियागी]] || १३ || ९०.१ || ६/१७ || align=center | '''१४.९५''' || २२.५० || ३.९८ || २ || १ |- ! rowspan="2" | २३ | {{cricon|ITA}} रकिबुल हसन || ९ || ७६.२ || ६/१८ || align=center | '''९.३४''' || १९.९० || २.८१ || ० || २ |- | {{cricon|UGA}} हेन्री सेन्योंडो || १२ || ९७.५ || ४/२८ || align=center | '''१३.१७''' || २५.५० || ३.०९ || २ || ० |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}} {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1= {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} <!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --> }} [[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] tsfh56uaog5ce54fzmoeklqbpzt0hoh 0 355825 2707451 2679383 2026-09-02T04:00:13Z ~2026-47651-12 186982 2707451 wikitext text/x-wiki 2707455 2707451 2026-09-02T04:22:02Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-47651-12|~2026-47651-12]] ([[User talk:~2026-47651-12|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:آیات محراج|آیات محراج]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2679383 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''सम्राट चौधरी''' (जन्म १६ नोव्हेंबर १९६८) किंवा '''राकेश कुमार''' या नावानेही ओळखले जाणारे, एक भारतीय राजकारणी आहेत, जे २८ जानेवारी २०२४ पासून [[नितीश कुमार]] यांच्या नेतृत्वाखाली बिहारचे उपमुख्यमंत्री म्हणून कार्यरत आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाकडून]] [[बिहार विधान परिषद|बिहार विधान परिषदेचे]] सदस्य आहेत. ते मार्च २०२३ ते २५ जुलै २०२४ पर्यंत भाजप बिहार राज्य युनिटचे पक्षाध्यक्ष होते. ते विधानसभेचे सदस्य आणि [[राष्ट्रीय जनता दल]] सरकारमध्ये बिहार सरकारमध्ये मंत्रीही राहिले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bihar-mlc-polls-bjp-candidates-1692214-2020-06-24|title=Mayukh, Samrat Choudhary BJP candidates for Bihar MLC polls|date=24 June 2020|website=India Today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014013022/https://www.indiatoday.in/india/story/bihar-mlc-polls-bjp-candidates-1692214-2020-06-24|archive-date=14 October 2020|access-date=15 November 2020}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newsnationtv.com/states/bihar/all-9-candidates-have-been-elected-unopposed-for-9-seats-of-bihar-legislative-councile-148137.html|title=बिहार विधान परिषद चुनाव में सभी 9 उम्मीदवार निर्विरोध चुने गए, JDU-RJD का दिखा दबदबा|date=29 June 2020|website=newsnationtv|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115202848/https://www.newsnationtv.com/states/bihar/all-9-candidates-have-been-elected-unopposed-for-9-seats-of-bihar-legislative-councile-148137.html|archive-date=15 November 2020|access-date=15 November 2020|quote=The JDU's winning in Bihar Legislative Council are Dr. Kumud Verma, Professor Ghulam and Bhisam Sahni. While RJD to Mo Farooq, Rambali Singh and Sunil Kumar Singh have been made MLCs. On the other hand, Sanjay Prakash and Samrat Chaudhary from BJP have secured MLC seat while Sameer Kumar Singh from Congress has got a place in Bihar Legislative Council.}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/nda-candidates-file-nomination-papers-for-council-elections-in-bihar-2252158|title=NDA Candidates File Nomination Papers For Council Elections In Bihar|website=NDTV|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906215845/https://www.ndtv.com/india-news/nda-candidates-file-nomination-papers-for-council-elections-in-bihar-2252158|archive-date=6 September 2020|access-date=15 November 2020}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:जनता दल (संयुक्त) नेते]] [[वर्ग:राष्ट्रीय जनता दलातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:बिहारचे आमदार]] [[वर्ग:बिहारचे उपमुख्यमंत्री]] qj9d91jqs3ewmz6ode4o2y1xinhj6bk 0 361915 2707437 2685993 2026-09-02T00:32:08Z अभय नातू 206 /* निवडक चित्रपट */ 2707437 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''आयदा अल-काशेफ''' ही एक [[स्त्रीवाद|स्त्रीवादी]] इजिप्शियन चित्रपट निर्माती आणि अभिनेत्री आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|last=Salem|first=Mostafa|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|title=NoMilTrials Protest Dispersed; Prominent Activists Detained|last2=Ashraf|first2=Fady|last3=Gulhane|first3=Joel|date=26 November 2013|work=Daily News Egypt|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225558/http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|archive-date=23 September 2015|url-status=live}}</ref> तिच्या अभिनय कामांमध्ये ''[[शिप ऑफ थिसियस (चित्रपट)|शिप ऑफ थिसियस]]'' आणि ''[[Walad w Bent|वलाद डब्ल्यू बेंट]]'' या चित्रपटांचा समावेश आहे.<ref name="HinduNews">{{स्रोत बातमी|last=Devi Dundoo|first=Sangeetha|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-our-revolution-too/article4931922.ece|title='It's our revolution too'|date=19 July 2013|access-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705020446/http://www.thehindu.com/features/cinema/its-our-revolution-too/article4931922.ece|archive-date=5 July 2014|url-status=live|agency=द हिंदू}}</ref> == सामाजिक कार्य == अल-काशेफ २०१०-११ च्या तहरीर चौकातील निदर्शनांमध्ये सहभागी होती, जिथे तिने अरब स्प्रिंगच्या घटनांचे चित्रीकरण केले होते. ती तहरीर वर कब्जा करणाऱ्या पहिल्या निदर्शकांपैकी एक होती जिथे तिने तंबू उभारला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Scott|first=A.O.|url=https://www.nytimes.com/2013/10/25/movies/the-square-jehane-noujaims-documentary-on-egypts-unrest.html?_r=0|title=Brave Optimism of Tahrir Square Meets Other Fierce Forces|date=24 October 2013|work=The New York Times|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125145346/http://www.nytimes.com/2013/10/25/movies/the-square-jehane-noujaims-documentary-on-egypts-unrest.html?_r=0|archive-date=25 January 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Gohar|first=Anicee|url=http://www.ipsnews.net/2014/02/egypt-looking-conscience/|title=Egypt&nbsp;— Looking for a Conscience|date=19 February 2014|work=Inter Press Service|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716071244/http://www.ipsnews.net/2014/02/egypt-looking-conscience/|archive-date=16 July 2015|url-status=live}}</ref> अनेकदा स्वतःची वैयक्तिक सुरक्षा धोक्यात घालून तिने निषेधांदरम्यान झालेल्या महिलांवरील आक्रमक हल्ल्यांचे दस्तऐवजीकरण देखील केले होते.<ref name="HinduNews"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|title=The Female Fightback|last=Mullender|first=Rosie|date=12 June 2013|website=Cosmopolitan|publisher=Hearst Magazines UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225558/http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|archive-date=23 September 2015|access-date=15 July 2015}}</ref> अल-काशेफने बनवलेले महिलांवरील लैंगिक अत्याचार करणारे पुरुषांचे चित्रपट जगभर दाखवण्यात आले आणि अल-काशेफ आणि तिच्या मैत्रिणींनी संरक्षणासाठी इलेक्ट्रिक यंत्रे आणि चाकू घेऊन लढण्याची शपथ घेतली आहे.<ref>{{Cite news|url = http://www.cbsnews.com/news/egyptian-women-fight-back-as-sexual-assaults-skyrocket/|title = Egyptian Women Fight Back as Sexual Assaults Skyrocket|last = Ward|first = Clarissa|date = 27 March 2013|work = CBS Evening News|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150716105636/http://www.cbsnews.com/news/egyptian-women-fight-back-as-sexual-assaults-skyrocket/|archive-date = 16 July 2015}}</ref> "नागरिकांसाठी लष्करी खटले नको" या निषेधात सहभागी झाल्यामुळे तिला अटक करण्यात आली आणि ताब्यात घेण्यात आले. निषेधांचा आणखी एक पैलू म्हणजे कैरोमधील झेनहोम शवागृहवर त्यांच्या प्रियजनांना शेवटचे भेटण्यासाठी छापा टाकणाऱ्या कुटुंबातील सदस्यांच्या दुःखाचे चित्रीकरण करण्यात तिचा सहभाग होता.<ref>{{Cite news|url = http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/151/79876/Egypt/Features/Guardians-of-the-betrayed-dead-Inside-Cairos-Zeinh.aspx|title = Guardians of the Betrayed Dead: Inside Cairo's Zeinhom Morgue|last = Fathi|first = Yasmine|date = 2 September 2013|work = Ahram Online|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150716120137/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/151/79876/Egypt/Features/Guardians-of-the-betrayed-dead-Inside-Cairos-Zeinh.aspx|archive-date = 16 July 2015}}</ref> == चित्रपट == २००८ मध्ये अल-काशेफने ''रॅप्सोडी इन ऑटम'' नावाचा एक लघुपट बनवला होता. अल-काशेफने २०१२ मध्ये आलेल्या हिंदी/इंग्रजी भारतीय चित्रपट ''शिप ऑफ थिसियस'' मध्ये काम केले होते, ज्याचे लेखन आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांनी केले होते. त्यात [[नीरज काबी]] आणि [[सोहम शाह (अभिनेता)|सोहम शाह]] यांनीही मुख्य भूमिका साकारल्या होत्या. ती एका इजिप्शियन छायाचित्रकाराची भूमिका साकारत आहे, जी दृष्टीदोष आहे. कॉर्निया प्रत्यारोपणानंतर तिची दृष्टी परत येते. पण आता तिला तिच्या नवीन दृष्टीशी जुळवून घेण्यात अडचण येत आहे आणि त्यामुळे तिच्या छायाचित्रणाशी ती असमाधानी आहे. २००८ मध्ये अम-काशेफ आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांची भेट हॅनोव्हर चित्रपट महोत्सवात झाली होती, जेथे अल-काशेफचा ''रॅप्सोडी इन ऑटम'' प्रदर्शित होत होता. त्यांनी सोबत अजून कही काम केले व नंतर गांधींनी अल-काशेफला ही भूमीका साकारण्यास दिली. चित्रपट प्रसिद्धीआधी अल-काशेफ इजिप्टमध्ये निषेध करत असताना भारतात ''शिप ऑफ थिसियसच्या'' प्रमोशनला चुकली.<ref>{{Cite news|url = https://www.indiaglitz.com/egyptianbased-actress-aida-el-kashef-to-visit-india-for-ship-of-theseus-hindi-news-95450.html|title = Egyptian-Based Actress Aida El Kashef to Visit India for Ship of Theseus|date = 13 July 2013|work = Indiaglitz|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150813105607/http://www.indiaglitz.com/egyptianbased-actress-aida-el-kashef-to-visit-india-for-ship-of-theseus-hindi-news-95450.html|archive-date = 13 August 2015}}</ref> २०१४ मध्ये, एल-काशेफला ''शिप ऑफ थिसियसमधील'' तिच्या भूमिकेसाठी [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार|भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमधून]] [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार]] मिळाला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://variety.com/2014/film/asia/ship-of-theseus-wins-indias-national-film-award-1201158125/|title='Ship of Theseus' Wins Indian National Film Award|date=16 April 2014|work=Variety|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716073108/http://variety.com/2014/film/asia/ship-of-theseus-wins-indias-national-film-award-1201158125/|archive-date=16 July 2015|url-status=live}}</ref> सोबतच तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणचा [[स्क्रीन पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news|url=http://screenawards.indianexpress.com/nominations |title=The 20th Annual Screen Awards 2014 Nominations |work=[[Screen Awards]] |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111015859/http://screenawards.indianexpress.com/nominations |archive-date=11 January 2014 |agency=[[Indian Express Limited]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://screenawards.indianexpress.com/ |title=The 20th Annual Screen Awards 2014 Winners |work=[[Screen Awards]] |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121055141/http://screenawards.indianexpress.com/ |archive-date=21 January 2014 |agency=[[Indian Express Limited]]}}</ref> २०१२ मध्ये ''शिप ऑफ थिसियसमधील'' तिच्या भूमिकेसाठी तिने दुबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात मुहर आशिया आफ्रिका फीचर श्रेणीसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार जिंकला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.albawaba.com/entertainment/egyptian-award-winners-at-dubai-international-film-festival-457353|title=Egyptian Stars Win Big at Dubai Film Fest|date=17 December 2012|work=Albawaba English|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724131437/http://www.albawaba.com/entertainment/egyptian-award-winners-at-dubai-international-film-festival-457353|archive-date=24 July 2015|url-status=live}}</ref> == निवडक चित्रपट == {| class="wikitable sortable" style="background-color: #fcfcfc;" |- ! वर्ष ! चित्रपट ! भूमिका ! पुरस्कार/नोंदी |- | २०१० | [[अल्सुबक]] | प्रमुख भूमिका | पदार्पण |- | २०१३ | [[अल-खुरूज]] | - | - |- | २०१५ | [[झिल|झिल (चित्रपट)]] | - | - |- | २०१८ | [[सफर]] | - | - |- | २०२१ | [[अल-वदा]] | - | - |- | २०२३ | [[अल-अमल]] | - | - |- | २०२४ | [[सादा]] | - | - |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री}} [[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:स्क्रीन पुरस्कारविजेते]] bubrs0f2hmeuz4yawakn09abi4te0rh 0 368627 2707518 2597645 2026-09-02T09:13:32Z Aryan Bagkar 152513 /* */ 2707518 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट पुलकेशी पहिला | पदवी = सत्याश्रय, वल्लभ, धर्म-महाराजा | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५३५]] | राज्यव्याप्ती = भारताच्या [[पश्चिम]] दख्खन प्रदेशातील सध्याच्या [[महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] राज्यांच्या काही भूभाग | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = पुलकेशी पहिला | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[रणराग]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | वडील = [[रणराग]] | आई = | पत्नी = [[दुर्लभा देवी]] | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पुलकेशी पहिला''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा [[वातापी]] (आधुनिक बदामी) या चालुक्य राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता. त्याने भारताच्या पश्चिम दख्खन प्रदेशातील सध्याच्या महाराष्ट्र आणि कर्नाटक राज्यांच्या काही भागांवर राज्य केले. पुलकेशिनने [[बादामी]] शहराची स्थापना केली आणि आपला सार्वभौम दर्जा कायम ठेवण्यासाठी अश्वमेध यज्ञ केला. त्यानंतरच्या काळात त्याने स्थापन केलेल्या राजवंशाने द्वीपकल्पीय भारताच्या मोठ्या भागावर राज्य केले. ==बालपण== पुलकेशीन हा [[रणराग]]चा मुलगा आणि उत्तराधिकारी होता, आणि त्याच्या घराण्यातील सर्वात जुन्या ऐतिहासिकदृष्ट्या नोंदवलेल्या शासक जयसिंहाचा नातू होता. त्याचे पूर्वज मांडलिक राजे होते, बहुधा कदंब किंवा मनपुराचे सुरुवातीचे राष्ट्रकूट ([[मान्यखेट]]च्या नंतरच्या शाही राष्ट्रकूटांशी गल्लत करू नये). नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये, ज्यांनी वातापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा केला, पुलकेशीनचे वडील म्हणून विजयादित्य यांचे नाव आहे. तथापि, या नोंदी अविश्वसनीय म्हणून नाकारल्या जाऊ शकतात, कारण वातापी चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये रणरागाचे नाव पुलकेशीनचे वडील म्हणून स्पष्टपणे नमूद केले आहे. ==राज्य== पुलकेशीन हा त्याच्या राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता आणि म्हणूनच त्याला त्याच्या राजवंशाचा "खरा संस्थापक" म्हटले जाते. के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांसारखे काही विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की पुलकेशीन सुरुवातीला कदंबांचा मांडलिक होता आणि नंतर त्याने वातापीच्या आसपासच्या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवून स्वातंत्र्य घोषित केले. दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांसारखे इतर विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की तो मानपुराच्या राष्ट्रकूटांचा मांडलिक होता आणि त्यांच्या अधिपत्याखाली त्याने पूर्वीचा कदंब प्रदेश ताब्यात घेतला. चालुक्य शिलालेखांवरून असे सूचित होते की पुलकेशीने तेथे एक किल्ला बांधून वतापीला आपली राजधानी बनवले. त्याचा सर्वात जुना शिलालेख, जो वल्लभेश्वर या नावाने जारी करण्यात आला होता, तो [[बदामी]] येथे सापडला आहे आणि तो ५४३ CE ( शाक वर्ष ४६५) चा आहे. पुलकेशीने कदाचित काही वर्षांपूर्वी, सुमारे ५४० मध्ये सिंहासनावर आरोहण केले असावे. त्याच्या ५४३ च्या बदामी शिलालेखानुसार, पुलकेशीनने अश्वमेध यज्ञ केला होता. तथापि, या राजवंशाच्या सुरुवातीच्या नोंदींमध्ये त्याच्या लष्करी कामगिरीबद्दल कोणताही विशिष्ट तपशील आढळत नाही. इतिहासकार डी. सी. सिरकार यांनी असे सुचवले की त्याच्या कारकिर्दीत चालुक्यांना मिळालेल्या लष्करी यशाचे श्रेय त्याचा मुलगा आणि सेनापती [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याला दिले जाऊ शकते. [[चिपळूण]] शिलालेखात कीर्तिवर्मन प्रथम याने वातापी शहराची स्थापना केल्याचे श्रेय दिले आहे, या वस्तुस्थितीमुळे या सूचनेस पुष्टी मिळते. तथापि, वातापी किल्ल्याचे बांधकाम पुलकेशीनच्या कारकिर्दीत सुरू झाले आणि कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीत पूर्ण झाले, असे गृहीत धरून या विधानाचे पर्यायी स्पष्टीकरण दिले जाऊ शकते. ==धर्म== शिलालेखीय पुराव्यांवरून असे सूचित होते की पुलकेशीन वैदिक धर्माचे पालन करत होता. त्याचा मुलगा कीर्तिवर्मन प्रथम याच्या गोदाची शिलालेखानुसार, पुलकेशीनने धर्म-महाराजा (धर्माचा महान राजा) ही पदवी धारण केली होती. इतिहासकार के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांनी असा सिद्धांत मांडला की ही पदवी सूचित करते की पुलकेशीनने बौद्ध धर्म आणि जैन धर्माच्या विरोधात सक्रियपणे वैदिक श्रद्धेचा (धर्माचा) प्रचार केला . पुलकेशीनचा 543 मधला [[बदामी]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की त्यांनी श्रौत (वैदिक) परंपरेनुसार अश्वमेध आणि इतर यज्ञ केले. त्याचा मुलगा मंगलेशाचा महाकुट स्तंभ शिलालेख सांगतो की त्याने अग्निष्टोम, अग्निचायन, वाजपेय, बहुसुवर्ण, पौंडरिका, अश्वमेध आणि हिरण्यगर्भ यज्ञ केले. शिलालेखात त्यांचे वर्णन ब्राह्मणांच्या (ब्रह्मया) शिकवणींचे पालन करणारी, वडिलांचे पालन करणारी (वृद्धोपदेश-ग्रही), सत्य बोलणारी आणि कधीही वचने न मोडणारी व्यक्ती असे आहे. [[मंगलेश]]]च्या नेरूर शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशी मनुस्मृतीचे पूर्ण जाणकार होते; आणि त्यांनी पुराणे, [[रामायण]], [[महाभारत]] आणि इतर इतिहास ग्रंथांवर प्रभुत्व मिळवले होते. त्यात असेही म्हटले आहे की ते नीती (राजकारण) मध्ये बृहस्पती देवतेसारखे होते. इतर राजवंशीय नोंदींमध्ये त्यांची तुलना ययाती आणि दिलीप यांच्यासह हिंदू पौराणिक कथांमधील प्रसिद्ध राजांशी केली जाते . पुलकेशीनच्या ५६६-५६७ मधील 'सत्यश्रय' या नावाने प्रसिद्ध झालेल्या अम्मीनाभावी ग्रंथात, त्याने वैशाख महिन्यातील अमावस्येच्या दिवशी सूर्यग्रहणाच्या निमित्ताने कालिदेव देवतेला दिलेल्या देणग्यांची नोंद आहे. त्याने आपला मुलगा कीर्तिवर्मन याच्याकडून बदामीजवळील महाकुटा येथील मकुटेश्वर-नाथ देवाच्या मंदिरात देणगी दिली . ==वैयक्तिक जीवन== पुलकेशीनने [[दुर्लभा देवी]]शी विवाह केला, जी बप्पुरा वंशातील होती. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की ती तिच्या पतीवरील भक्तीमध्ये पौराणिक दमयंतीसारखी होती. [[ऐहोळे]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशीन, "इंदुकंतीचा पती असूनही आणि श्री (संकटाची देवी) चा आवडता स्वामी असूनही, त्याने वातापी-पुरी ([[वातापी]] शहर) च्या वधूशी विवाह केला होता". विविध व्याख्यांनुसार, "इंदुकतानी" (शब्दशः "चंद्राची चमक") हा एक काव्यमय शब्दप्रयोग आहे किंवा याचा अर्थ असा आहे की वातापीच्या स्थापनेपूर्वी, पुलकेशीन इंदुकंती नावाच्या शहरावर राज्य करत होता. तथापि, इंदुकंती हे पुलकेशीनच्या दुसऱ्या राणीचे नाव असण्याची अधिक शक्यता आहे. पुलकेशीनंतर त्याचे पुत्र, प्रथम [[पहिला कीर्तिवर्मा]] आणि नंतर [[मंगलेश]] गादीवर आले. मुधोळ शिलालेखात उल्लेख असलेला चालुक्य राजकुमार पुगवर्मन हा कधीकधी पुलकेशीचा मुलगा मानला जातो, परंतु हे निश्चित नाही: तो मंगलेशाचा मुलगा असू शकतो. कीर्तिवर्मनचा बदामी शिलालेख, जो त्याच्या राज्याच्या १२ व्या वर्षात जारी करण्यात आला होता, तो शके वर्ष ५०० चा आहे. त्यामुळे, त्याने शके वर्ष ४८८-४८९, म्हणजेच ५६६-५६७ मध्ये पुलकेशीनची जागा घेतली असावी. o08y92xvxz39v839sr6g37gv8earf55 2707521 2707518 2026-09-02T09:21:25Z Aryan Bagkar 152513 /* */ 2707521 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट पुलकेशी पहिला | पदवी = सत्याश्रय, वल्लभ, धर्म-महाराजा | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५३५]] | राज्यव्याप्ती = भारताच्या [[पश्चिम]] दख्खन प्रदेशातील सध्याच्या [[महाराष्ट्र]] आणि [[कर्नाटक]] राज्यांच्या काही भूभाग | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = पुलकेशी पहिला | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[रणराग]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | वडील = [[रणराग]] | आई = | पत्नी = [[दुर्लभा देवी]] | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला कीर्तिवर्मा]]<br> [[मंगलेश]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पुलकेशी पहिला''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा [[वातापी]] (आधुनिक बदामी) या चालुक्य राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता. त्याने भारताच्या पश्चिम दख्खन प्रदेशातील सध्याच्या महाराष्ट्र आणि कर्नाटक राज्यांच्या काही भागांवर राज्य केले. पुलकेशिनने [[बादामी]] शहराची स्थापना केली आणि आपला सार्वभौम दर्जा कायम ठेवण्यासाठी अश्वमेध यज्ञ केला. त्यानंतरच्या काळात त्याने स्थापन केलेल्या राजवंशाने द्वीपकल्पीय भारताच्या मोठ्या भागावर राज्य केले. ==बालपण== पुलकेशीन हा [[रणराग]]चा मुलगा आणि उत्तराधिकारी होता, आणि त्याच्या घराण्यातील सर्वात जुन्या ऐतिहासिकदृष्ट्या नोंदवलेल्या शासक जयसिंहाचा नातू होता. त्याचे पूर्वज मांडलिक राजे होते, बहुधा कदंब किंवा मनपुराचे सुरुवातीचे राष्ट्रकूट ([[मान्यखेट]]च्या नंतरच्या शाही राष्ट्रकूटांशी गल्लत करू नये). नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये, ज्यांनी वातापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा केला, पुलकेशीनचे वडील म्हणून विजयादित्य यांचे नाव आहे. तथापि, या नोंदी अविश्वसनीय म्हणून नाकारल्या जाऊ शकतात, कारण वातापी चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये रणरागाचे नाव पुलकेशीनचे वडील म्हणून स्पष्टपणे नमूद केले आहे. ==राज्य== पुलकेशीन हा त्याच्या राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता आणि म्हणूनच त्याला त्याच्या राजवंशाचा "खरा संस्थापक" म्हटले जाते. के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांसारखे काही विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की पुलकेशीन सुरुवातीला कदंबांचा मांडलिक होता आणि नंतर त्याने वातापीच्या आसपासच्या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवून स्वातंत्र्य घोषित केले. दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांसारखे इतर विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की तो मानपुराच्या राष्ट्रकूटांचा मांडलिक होता आणि त्यांच्या अधिपत्याखाली त्याने पूर्वीचा कदंब प्रदेश ताब्यात घेतला. चालुक्य शिलालेखांवरून असे सूचित होते की पुलकेशीने तेथे एक किल्ला बांधून वतापीला आपली राजधानी बनवले. त्याचा सर्वात जुना शिलालेख, जो वल्लभेश्वर या नावाने जारी करण्यात आला होता, तो [[बदामी]] येथे सापडला आहे आणि तो ५४३ CE ( शाक वर्ष ४६५) चा आहे. पुलकेशीने कदाचित काही वर्षांपूर्वी, सुमारे ५४० मध्ये सिंहासनावर आरोहण केले असावे. त्याच्या ५४३ च्या बदामी शिलालेखानुसार, पुलकेशीनने अश्वमेध यज्ञ केला होता. तथापि, या राजवंशाच्या सुरुवातीच्या नोंदींमध्ये त्याच्या लष्करी कामगिरीबद्दल कोणताही विशिष्ट तपशील आढळत नाही. इतिहासकार डी. सी. सिरकार यांनी असे सुचवले की त्याच्या कारकिर्दीत चालुक्यांना मिळालेल्या लष्करी यशाचे श्रेय त्याचा मुलगा आणि सेनापती [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याला दिले जाऊ शकते. [[चिपळूण]] शिलालेखात कीर्तिवर्मन प्रथम याने वातापी शहराची स्थापना केल्याचे श्रेय दिले आहे, या वस्तुस्थितीमुळे या सूचनेस पुष्टी मिळते. तथापि, वातापी किल्ल्याचे बांधकाम पुलकेशीनच्या कारकिर्दीत सुरू झाले आणि कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीत पूर्ण झाले, असे गृहीत धरून या विधानाचे पर्यायी स्पष्टीकरण दिले जाऊ शकते. ==धर्म== शिलालेखीय पुराव्यांवरून असे सूचित होते की पुलकेशीन वैदिक धर्माचे पालन करत होता. त्याचा मुलगा कीर्तिवर्मन प्रथम याच्या गोदाची शिलालेखानुसार, पुलकेशीनने धर्म-महाराजा (धर्माचा महान राजा) ही पदवी धारण केली होती. इतिहासकार के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांनी असा सिद्धांत मांडला की ही पदवी सूचित करते की पुलकेशीनने बौद्ध धर्म आणि जैन धर्माच्या विरोधात सक्रियपणे वैदिक श्रद्धेचा (धर्माचा) प्रचार केला . पुलकेशीनचा 543 मधला [[बदामी]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की त्यांनी श्रौत (वैदिक) परंपरेनुसार अश्वमेध आणि इतर यज्ञ केले. त्याचा मुलगा मंगलेशाचा महाकुट स्तंभ शिलालेख सांगतो की त्याने अग्निष्टोम, अग्निचायन, वाजपेय, बहुसुवर्ण, पौंडरिका, अश्वमेध आणि हिरण्यगर्भ यज्ञ केले. शिलालेखात त्यांचे वर्णन ब्राह्मणांच्या (ब्रह्मया) शिकवणींचे पालन करणारी, वडिलांचे पालन करणारी (वृद्धोपदेश-ग्रही), सत्य बोलणारी आणि कधीही वचने न मोडणारी व्यक्ती असे आहे. [[मंगलेश]]]च्या नेरूर शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशी मनुस्मृतीचे पूर्ण जाणकार होते; आणि त्यांनी पुराणे, [[रामायण]], [[महाभारत]] आणि इतर इतिहास ग्रंथांवर प्रभुत्व मिळवले होते. त्यात असेही म्हटले आहे की ते नीती (राजकारण) मध्ये बृहस्पती देवतेसारखे होते. इतर राजवंशीय नोंदींमध्ये त्यांची तुलना ययाती आणि दिलीप यांच्यासह हिंदू पौराणिक कथांमधील प्रसिद्ध राजांशी केली जाते . पुलकेशीनच्या ५६६-५६७ मधील 'सत्यश्रय' या नावाने प्रसिद्ध झालेल्या अम्मीनाभावी ग्रंथात, त्याने वैशाख महिन्यातील अमावस्येच्या दिवशी सूर्यग्रहणाच्या निमित्ताने कालिदेव देवतेला दिलेल्या देणग्यांची नोंद आहे. त्याने आपला मुलगा कीर्तिवर्मन याच्याकडून बदामीजवळील महाकुटा येथील मकुटेश्वर-नाथ देवाच्या मंदिरात देणगी दिली . ==वैयक्तिक जीवन== पुलकेशीनने [[दुर्लभा देवी]]शी विवाह केला, जी बप्पुरा वंशातील होती. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की ती तिच्या पतीवरील भक्तीमध्ये पौराणिक दमयंतीसारखी होती. [[ऐहोळे]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशीन, "इंदुकंतीचा पती असूनही आणि श्री (संकटाची देवी) चा आवडता स्वामी असूनही, त्याने वातापी-पुरी ([[वातापी]] शहर) च्या वधूशी विवाह केला होता". विविध व्याख्यांनुसार, "इंदुकतानी" (शब्दशः "चंद्राची चमक") हा एक काव्यमय शब्दप्रयोग आहे किंवा याचा अर्थ असा आहे की वातापीच्या स्थापनेपूर्वी, पुलकेशीन इंदुकंती नावाच्या शहरावर राज्य करत होता. तथापि, इंदुकंती हे पुलकेशीनच्या दुसऱ्या राणीचे नाव असण्याची अधिक शक्यता आहे. पुलकेशीनंतर त्याचे पुत्र, प्रथम [[पहिला कीर्तिवर्मा]] आणि नंतर [[मंगलेश]] गादीवर आले. मुधोळ शिलालेखात उल्लेख असलेला चालुक्य राजकुमार पुगवर्मन हा कधीकधी पुलकेशीचा मुलगा मानला जातो, परंतु हे निश्चित नाही: तो मंगलेशाचा मुलगा असू शकतो. कीर्तिवर्मनचा बदामी शिलालेख, जो त्याच्या राज्याच्या १२ व्या वर्षात जारी करण्यात आला होता, तो शके वर्ष ५०० चा आहे. त्यामुळे, त्याने शके वर्ष ४८८-४८९, म्हणजेच ५६६-५६७ मध्ये पुलकेशीनची जागा घेतली असावी. kxfmdrj7xg74ndtibdycum6kq7tdn1k 0 368684 2707514 2636781 2026-09-02T08:35:36Z Aryan Bagkar 152513 /* */ 2707514 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट कीर्तिवर्मा पहिला | पदवी = सत्याश्रय, महाराजा, श्री-पृथ्वी-वल्लभ | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५६६]] – [[इ.स. ५९२]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५६६]] | राज्यव्याप्ती = [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]] चा काही भाग | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = कीर्तिवर्मा पहिला | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[मंगलेश]] | वडील = [[पुलकेशी पहिला]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा पुलकेशी]]<br>[[विष्णुवर्धन]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''कीर्तिवर्मा पहिला''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याचा पुत्र होता. त्याने सध्याच्या [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]]च्या काही भागांवर राज्य केले. त्याने नल, कोकणातील [[मौर्य]], [[कदंब]], अलुप आणि तलकडचे गंगे यांचा पराभव करून चालुक्य राज्याचा विस्तार केला. ==नावे आणि पदव्या== राजवंशातील काही शिलालेख त्याला किर्ती-राजा म्हणतात. गोदाची शिलालेख त्याला कट्टी-अरसा म्हणतो, जो कदाचित त्याच्या नावाचा [[कन्नड]] भाषेचा प्रकार आहे. शाही उपाधी महाराजा याशिवाय, राजवंशाचे शिलालेख त्यांना चालुक्य घराण्याची श्री-पृथ्वी-वल्लभ, वल्लभ आणि सत्याश्रय अशी नावे देतात. त्याचा भाऊ [[मंगलेश]]चा महाकुट स्तंभ शिलालेख त्याची तुलना पौराणिक राजा पुरूशी करतो, त्याला पुरू-राणा-पराक्रम ("पुरुसारख्या युद्धात शूर") म्हणतो. ==बालपण== कीर्तिवर्मन पहिला हा चालुक्य वंशाचा पहिला सार्वभौम शासक [[पहिला पुलकेशी]] चा मुलगा होता. अम्मीनाभावी शिलालेख, जो पुलकेशीनच्या कारकिर्दीतील शेवटचा उपलब्ध पुरावा आहे, तो ५६६-५६७ (शके वर्ष ४८८) चा आहे. ५७८ चा [[बदामी]] शिलालेख, जो कीर्तिवर्मनच्या १२ व्या राज्याभिषेक वर्षात जारी करण्यात आला होता, तो ३१ ऑक्टोबर ५७८ (शके वर्ष ५०० ची कार्तिक पौर्णिमा) चा आहे. अशाप्रकारे, कीर्तिवर्मन ५६६-५६७ मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला असावा. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] l6882bcbpa2y17f90s3g7w7lddxcyek 2707515 2707514 2026-09-02T08:42:32Z Aryan Bagkar 152513 2707515 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट कीर्तिवर्मा पहिला | पदवी = सत्याश्रय, महाराजा, श्री-पृथ्वी-वल्लभ | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५६६]] – [[इ.स. ५९२]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५६६]] | राज्यव्याप्ती = [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]] चा काही भाग | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = कीर्तिवर्मा पहिला | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[मंगलेश]] | वडील = [[पुलकेशी पहिला]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा पुलकेशी]]<br>[[विष्णुवर्धन]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''कीर्तिवर्मा पहिला''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याचा पुत्र होता. त्याने सध्याच्या [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]]च्या काही भागांवर राज्य केले. त्याने नल, कोकणातील [[मौर्य]], [[कदंब]], अलुप आणि तलकडचे गंगे यांचा पराभव करून चालुक्य राज्याचा विस्तार केला. ==नावे आणि पदव्या== राजवंशातील काही शिलालेख त्याला किर्ती-राजा म्हणतात. गोदाची शिलालेख त्याला कट्टी-अरसा म्हणतो, जो कदाचित त्याच्या नावाचा [[कन्नड]] भाषेचा प्रकार आहे. शाही उपाधी महाराजा याशिवाय, राजवंशाचे शिलालेख त्यांना चालुक्य घराण्याची श्री-पृथ्वी-वल्लभ, वल्लभ आणि सत्याश्रय अशी नावे देतात. त्याचा भाऊ [[मंगलेश]]चा महाकुट स्तंभ शिलालेख त्याची तुलना पौराणिक राजा पुरूशी करतो, त्याला पुरू-राणा-पराक्रम ("पुरुसारख्या युद्धात शूर") म्हणतो. ==बालपण== कीर्तिवर्मन पहिला हा चालुक्य वंशाचा पहिला सार्वभौम शासक [[पहिला पुलकेशी]] चा मुलगा होता. अम्मीनाभावी शिलालेख, जो पुलकेशीनच्या कारकिर्दीतील शेवटचा उपलब्ध पुरावा आहे, तो ५६६-५६७ (शके वर्ष ४८८) चा आहे. ५७८ चा [[बदामी]] शिलालेख, जो कीर्तिवर्मनच्या १२ व्या राज्याभिषेक वर्षात जारी करण्यात आला होता, तो ३१ ऑक्टोबर ५७८ (शके वर्ष ५०० ची कार्तिक पौर्णिमा) चा आहे. अशाप्रकारे, कीर्तिवर्मन ५६६-५६७ मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला असावा. ==राज्याचा विस्तार== कीर्तिवर्मनला [[वातापी]]च्या आसपास केंद्रित असलेले एक छोटे राज्य वारसा म्हणून मिळाले आणि त्याने त्याचा मोठ्या प्रमाणात विस्तार केला. त्याच्या वैभवाच्या काळात, त्याचे राज्य उत्तरेला सध्याच्या महाराष्ट्राच्या [[कोकण]] किनारपट्टीपासून दक्षिणेला कर्नाटकाच्या शिमोगा जिल्ह्यापर्यंत; आणि पश्चिमेला अरबी समुद्रापासून पूर्वेला कुर्नूल आणि गुंटूर जिल्ह्यांपर्यंत ([[आंध्र प्रदेश]]) पसरले होते. ==प्रशासन== गोदाची शिलालेखात कीर्तिवर्मनचे वर्णन "आपल्या प्रजेला न्याय मिळवून देण्यात आनंद मानणारा" असे केले आहे. राज्यसर्वस्य आणि धुरंधर ही पदे सांभाळणारे त्यांचे मंत्री व्याघ्रस्वामीन हे विद्वान होते. सत्याश्रयच्या चिपळूण शिलालेखात कीर्तिवर्मन प्रथम याचा उल्लेख वटवापा शहराचा "पहिला निर्माता" म्हणून केला आहे, जरी इतर चालुक्य शिलालेखांमध्ये त्याचे वडील पुलकेशीन प्रथम यांना वटवापाईला ([[बदामी]]) राजवंशाची राजधानी बनवण्याचे आणि तेथे किल्ला बांधण्याचे श्रेय दिले आहे. या विसंगतीचे स्पष्टीकरण असे गृहीत धरून दिले जाऊ शकते की वटवापाई किल्ल्याचे बांधकाम पुलकेशीनच्या कारकिर्दीत सुरू झाले आणि कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीत पूर्ण झाले. ==धर्म== महाकुट स्तंभावरील शिलालेखानुसार, कीर्तिवर्मनने अग्निष्टोमा आणि बहुसुवर्ण यज्ञ केले. गोदाची शिलालेखात असे म्हटले आहे की तो सर्व शास्त्रे आणि स्मृतींमध्ये पारंगत होता. त्याचा भाऊ [[मंगलेश]] याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात असे म्हटले आहे की मंगलेशाने त्याच्या आदेशानुसार [[विष्णू]] मंदिर बांधले. ==वैयक्तिक जीवन== [[दुसरा पुलकेशी]] च्या [[चिपळूण]] शिलालेखात नमूद केल्यानुसार, कीर्तिवर्मनने सेंद्रक राजा श्री-वल्लभ सेनानदाच्या बहिणीशी विवाह केला होता. सेंद्रक हे पूर्वीचे [[कदंब]] मांडलिक होते, ज्यांनी कीर्तिवर्मनने कदंब राज्य जिंकल्यानंतर चालुक्यांशी निष्ठा बदलली होती. त्याला कमीतकमी तीन पुत्र होते: [[दुसरा पुलकेशी]], [[विष्णुवर्धन]] आणि बुद्ध-वरसा. निरपान अनुदान शिलालेखात धरश्रय जयसिंहाला कीर्तिवर्मनचा पुत्र म्हणून नाव दिले आहे, परंतु जेएफ फ्लीटच्या मते, हा शिलालेख बनावट आहे. ==उत्तराधिकार== कीर्तिवर्मननंतर त्याचा भाऊ [[मंगलेश]] गादीवर आला , आणि त्याच्यानंतर कीर्तिवर्मनचा मुलगा [[दुसरा पुलकेशी]] गादीवर आला. [[कल्याणी]] चालुक्यांच्या शिलालेखांवरून असे सूचित होते की, कीर्तिवर्मनच्या मृत्यूच्या वेळी पुलकेशीन द्वितीय अल्पवयीन असल्यामुळे मंगलेशाने गादीवर राज्य केले आणि पुलकेशीन द्वितीय प्रौढ झाल्यावर त्याला राज्य परत केले. तथापि, पुलकेशीन द्वितीयच्या [[ऐहोळे]] प्रशस्ती शिलालेखावरून असे सूचित होते की सिंहासनावरून संघर्ष झाला होता, ज्याचा परिणाम मंगलेशाच्या हत्येत झाला. कुटुंबाच्या नंतरच्या नोंदींमध्ये मंगलेशाकडे मोठ्या प्रमाणात दुर्लक्ष केले आहे आणि मंगलेशाच्या कारकिर्दीतील शिलालेखांवर कॅलेंडर युगानुसार तारीख दिलेली नाही. जे.एफ. फ्लीट यांनी ५९७-५९८ CE हे मंगलेशाच्या कारकिर्दीची सुरुवात मानले, परंतु हे निश्चितपणे सांगता येत नाही. म्हणून, उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीचा कालावधी निश्चितपणे ठरवता येत नाही. असे दिसते की त्याने ५९१-५९२ CE पर्यंत राज्य केले. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] heawfoz33i902iyn0i7l5ohoncw4y9p 2707516 2707515 2026-09-02T08:52:38Z Aryan Bagkar 152513 2707516 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट कीर्तिवर्मा पहिला | पदवी = सत्याश्रय, महाराजा, श्री-पृथ्वी-वल्लभ | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५६६]] – [[इ.स. ५९२]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५६६]] | राज्यव्याप्ती = [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]] चा काही भाग | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = कीर्तिवर्मा पहिला | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[मंगलेश]] | वडील = [[पुलकेशी पहिला]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा पुलकेशी]]<br>[[विष्णुवर्धन]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''कीर्तिवर्मा पहिला''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याचा पुत्र होता. त्याने सध्याच्या [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[आंध्र प्रदेश]]च्या काही भागांवर राज्य केले. त्याने नल, कोकणातील [[मौर्य]], [[कदंब]], अलुप आणि तलकडचे गंगे यांचा पराभव करून चालुक्य राज्याचा विस्तार केला. ==नावे आणि पदव्या== राजवंशातील काही शिलालेख त्याला किर्ती-राजा म्हणतात. गोदाची शिलालेख त्याला कट्टी-अरसा म्हणतो, जो कदाचित त्याच्या नावाचा [[कन्नड]] भाषेचा प्रकार आहे. शाही उपाधी महाराजा याशिवाय, राजवंशाचे शिलालेख त्यांना चालुक्य घराण्याची श्री-पृथ्वी-वल्लभ, वल्लभ आणि सत्याश्रय अशी नावे देतात. त्याचा भाऊ [[मंगलेश]]चा महाकुट स्तंभ शिलालेख त्याची तुलना पौराणिक राजा पुरूशी करतो, त्याला पुरू-राणा-पराक्रम ("पुरुसारख्या युद्धात शूर") म्हणतो. ==बालपण== कीर्तिवर्मन पहिला हा चालुक्य वंशाचा पहिला सार्वभौम शासक [[पहिला पुलकेशी]] चा मुलगा होता. अम्मीनाभावी शिलालेख, जो पुलकेशीनच्या कारकिर्दीतील शेवटचा उपलब्ध पुरावा आहे, तो ५६६-५६७ (शके वर्ष ४८८) चा आहे. ५७८ चा [[बदामी]] शिलालेख, जो कीर्तिवर्मनच्या १२ व्या राज्याभिषेक वर्षात जारी करण्यात आला होता, तो ३१ ऑक्टोबर ५७८ (शके वर्ष ५०० ची कार्तिक पौर्णिमा) चा आहे. अशाप्रकारे, कीर्तिवर्मन ५६६-५६७ मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला असावा. ==लष्करी विजय== कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीत जारी केलेल्या ५७८ [[बदामी]] शिलालेख आणि गोदाची शिलालेखात त्याच्या कारकिर्दीतील राजकीय घटनांबद्दल कोणतीही माहिती मिळत नाही. [[दुसरा पुलकेशी]] च्या [[ऐहोळे]] शिलालेखात म्हटले आहे की कीर्तिवर्मन हा नल, मौर्य आणि कदंब यांच्यासाठी "विनाशाची रात्र" होता. कीर्तिवर्मनचा भाऊ आणि उत्तराधिकारी [[मंगलेश]] याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात त्याला इतर अनेक राज्यांच्या शासकांवरील विजयांचे श्रेय दिले आहे, परंतु ही एक स्पष्ट अतिशयोक्ती आहे. ===कदंब=== [[ऐहोळे]] शिलालेखाव्यतिरिक्त, इतर अनेक चालुक्य नोंदींमध्ये कीर्तिवर्मनने कदंबांवर विजय मिळवल्याचे श्रेय दिले आहे , ज्यांची राजधानी वैजयंती (आधुनिक [[बनवासी]]) येथे होती आणि ज्यांच्या विविध शाखा लगतच्या प्रदेशांवर राज्य करत होत्या. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की वैजयंतीचा शासक हा कीर्तिवर्मनने पराभूत केलेल्या राजांपैकी एक होता. नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या शिलालेखांमध्ये, ज्यांनी वातापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा केला, कीर्तिवर्मनचे काव्यात्मक वर्णन "कदंबांच्या मुळावर घाव घालणारी कुऱ्हाड" असे केले आहे (कदंब हे एका झाडाचे नाव देखील आहे). कीर्तिवर्मनचे वडील [[पहिला पुलकेशी]] यांनी कदंबांविरुद्ध काही लष्करी यश मिळवले असल्याचे दिसते. कीर्तिवर्मनने त्यांच्याविरुद्ध अधिक आक्रमक धोरण अवलंबले आणि त्यांची राजधानी चालुक्य राज्याला जोडली. चालुक्य शिलालेखांमध्ये समकालीन कदंब राजाचा उल्लेख नाही, परंतु तो बहुधा कृष्णवर्मन द्वितीयचा मुलगा अजवर्मन असावा. विजयाच्या राजवटीत (राज्यकाळ अंदाजे ६५०–अंदाजे ६५५) आणि त्यानंतर जारी केलेल्या चालुक्य शिलालेखांमध्ये असे म्हटले आहे की कीर्तिवर्मनने बनवासी आणि इतर मंडळांच्या (प्रांतांच्या) शासकांना पराभूत करून "शुद्ध कीर्ती" मिळवली, ज्यावरून असे सूचित होते की त्याने बनवासीच्या कदंबांनाच नव्हे, तर कदंबांच्या इतर शाखांच्या शासकांनाही पराभूत केले. ऐहोळे शिलालेखात असे म्हटले आहे की त्याने कदंबांचे एक संघराज्य मोडून काढले: या संघराज्यात गंगा आणि सेंद्रक यांचा समावेश असू शकतो, ज्यांना कीर्तिवर्मनच्या विजयानंतर चालुक्य मांडलिक म्हणून राज्य करण्याची परवानगी देण्यात आली होती. ===नल=== नल राजवंशाने ६ व्या शतकात सध्याच्या [[छत्तीसगड]]मध्ये आणि त्याच्या आसपास राज्य केले. ऐहोळे शिलालेखाव्यतिरिक्त, कीर्तिवर्मनच्या नलांवरील विजयाचा उल्लेख नंतरच्या चालुक्य नोंदींमध्ये देखील आढळतो, ज्यात असे म्हटले आहे की त्याने नलांच्या वस्त्या (निलय) नष्ट केल्या. कीर्तिवर्मनचा नातू [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] आणि त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांच्या काळात, चालुक्य साम्राज्यात नालवडी नावाचा एक विषय (प्रांत) होता, ज्याचे नाव कदाचित त्याचे पूर्वीचे शासक, नाल यांच्या नावावरून आले असावे. ===कोकणाचे मौर्य=== कोकणातील मौर्यांनी सध्याच्या महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीच्या प्रदेशावर त्यांची राजधानी पुरी येथून राज्य केले, जी सामान्यतः एलिफंटा बेटावरील [[घारापुरी]] म्हणून ओळखली जाते. मौर्यांना पराभूत केल्यानंतर, कीर्तिवर्मनने पूर्वीच्या मौर्य प्रदेशासाठी नवीन गव्हर्नरची नियुक्ती केली असे दिसते. एका सिद्धांतानुसार, हा राज्यपाल सत्याश्रय ध्रुवराज इंद्रवर्मन होता, ज्याची ओळख कीर्तिवर्मनचा माहेरचा नातेवाईक किंवा त्याच्या कुटुंबातील सदस्य म्हणून केली जाते. कीर्तिवर्मनचा उत्तराधिकारी [[मंगलेश]] याच्या कारकिर्दीतील नेरूर शिलालेखात या राज्यपालाने कोकण विषयातील (प्रांतातील) कुंडीवटक गाव दान केल्याची नोंद आहे. दुसऱ्या एका सिद्धांतानुसार, कीर्तिवर्मनने नियुक्त केलेला राज्यपाल स्वामीराज हा एक चालुक्य सरदार होता, ज्याला नेरूर शिलालेखानुसार, मंगलेशाने पराभूत करून ठार मारले होते. ===अलुपास=== महाकुट स्तंभावरील शिलालेखानुसार, कीर्तिवर्मनने आलुपांना (ज्यांना आलुका किंवा आलुवा असेही म्हणतात) जिंकले, जे नंतर चालुक्यांचे मांडलिक बनले. आलुपा शिलालेखांच्या शोधस्थळांवरून असे सूचित होते की त्यांनी दक्षिण कन्नड प्रदेशात राज्य केले. ===गंगा=== महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात कीर्तिवर्मनच्या गंगांवरील विजयाचा उल्लेख आहे, जे आलुपांप्रमाणेच चालुक्यांचे मांडलिक बनले. हे गंग बहुधा तळकाडचे गंग असावेत, जे पूर्वी कदंबांचे मांडलिक होते. कीर्तिवर्मनने कदंबांविरुद्धच्या मोहिमेदरम्यान त्यांना पराभूत केले असावे आणि त्यांनी त्याचे अधिपत्य स्वीकारल्यानंतर त्यांना पुन्हा स्थापित केले असावे. कीर्तिवर्मनची गंगा प्रतिस्पर्धी बहुधा दुर्विनिता होती. ===इतर तथाकथित विजय=== महाकुट स्तंभाच्या शिलालेखात असाही दावा करण्यात आला आहे की कीर्तिवर्मनने वंग, अंग, कलिंग, वत्तुरा(अज्ञात), [[मगध]], मद्राका, [[केरळ]] (पश्चिम तामिळनाडू आणि मध्य केरळचे चेरस), गंगा, मुशाक(उत्तर केरळ) या राज्यकर्त्यांचा पराभव केला. [[पल्लव]], चोलिया, अलुका आणि वैजयंती. ही एक स्पष्ट काव्यात्मक अतिशयोक्ती आहे, आणि हे दावे कीर्तिवर्मन यांच्या स्वतःच्या पुत्र [[दुसरा पुलकेशी]] च्या शिलालेखातही आढळत नाहीत. यापैकी बहुतेक प्रदेश चालुक्य साम्राज्याचा त्याच्या शिखरावर असतानाही त्याचा भाग नव्हता. ==राज्याचा विस्तार== कीर्तिवर्मनला [[वातापी]]च्या आसपास केंद्रित असलेले एक छोटे राज्य वारसा म्हणून मिळाले आणि त्याने त्याचा मोठ्या प्रमाणात विस्तार केला. त्याच्या वैभवाच्या काळात, त्याचे राज्य उत्तरेला सध्याच्या महाराष्ट्राच्या [[कोकण]] किनारपट्टीपासून दक्षिणेला कर्नाटकाच्या शिमोगा जिल्ह्यापर्यंत; आणि पश्चिमेला अरबी समुद्रापासून पूर्वेला कुर्नूल आणि गुंटूर जिल्ह्यांपर्यंत ([[आंध्र प्रदेश]]) पसरले होते. ==प्रशासन== गोदाची शिलालेखात कीर्तिवर्मनचे वर्णन "आपल्या प्रजेला न्याय मिळवून देण्यात आनंद मानणारा" असे केले आहे. राज्यसर्वस्य आणि धुरंधर ही पदे सांभाळणारे त्यांचे मंत्री व्याघ्रस्वामीन हे विद्वान होते. सत्याश्रयच्या चिपळूण शिलालेखात कीर्तिवर्मन प्रथम याचा उल्लेख वटवापा शहराचा "पहिला निर्माता" म्हणून केला आहे, जरी इतर चालुक्य शिलालेखांमध्ये त्याचे वडील पुलकेशीन प्रथम यांना वटवापाईला ([[बदामी]]) राजवंशाची राजधानी बनवण्याचे आणि तेथे किल्ला बांधण्याचे श्रेय दिले आहे. या विसंगतीचे स्पष्टीकरण असे गृहीत धरून दिले जाऊ शकते की वटवापाई किल्ल्याचे बांधकाम पुलकेशीनच्या कारकिर्दीत सुरू झाले आणि कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीत पूर्ण झाले. ==धर्म== महाकुट स्तंभावरील शिलालेखानुसार, कीर्तिवर्मनने अग्निष्टोमा आणि बहुसुवर्ण यज्ञ केले. गोदाची शिलालेखात असे म्हटले आहे की तो सर्व शास्त्रे आणि स्मृतींमध्ये पारंगत होता. त्याचा भाऊ [[मंगलेश]] याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात असे म्हटले आहे की मंगलेशाने त्याच्या आदेशानुसार [[विष्णू]] मंदिर बांधले. ==वैयक्तिक जीवन== [[दुसरा पुलकेशी]] च्या [[चिपळूण]] शिलालेखात नमूद केल्यानुसार, कीर्तिवर्मनने सेंद्रक राजा श्री-वल्लभ सेनानदाच्या बहिणीशी विवाह केला होता. सेंद्रक हे पूर्वीचे [[कदंब]] मांडलिक होते, ज्यांनी कीर्तिवर्मनने कदंब राज्य जिंकल्यानंतर चालुक्यांशी निष्ठा बदलली होती. त्याला कमीतकमी तीन पुत्र होते: [[दुसरा पुलकेशी]], [[विष्णुवर्धन]] आणि बुद्ध-वरसा. निरपान अनुदान शिलालेखात धरश्रय जयसिंहाला कीर्तिवर्मनचा पुत्र म्हणून नाव दिले आहे, परंतु जेएफ फ्लीटच्या मते, हा शिलालेख बनावट आहे. ==उत्तराधिकार== कीर्तिवर्मननंतर त्याचा भाऊ [[मंगलेश]] गादीवर आला , आणि त्याच्यानंतर कीर्तिवर्मनचा मुलगा [[दुसरा पुलकेशी]] गादीवर आला. [[कल्याणी]] चालुक्यांच्या शिलालेखांवरून असे सूचित होते की, कीर्तिवर्मनच्या मृत्यूच्या वेळी पुलकेशीन द्वितीय अल्पवयीन असल्यामुळे मंगलेशाने गादीवर राज्य केले आणि पुलकेशीन द्वितीय प्रौढ झाल्यावर त्याला राज्य परत केले. तथापि, पुलकेशीन द्वितीयच्या [[ऐहोळे]] प्रशस्ती शिलालेखावरून असे सूचित होते की सिंहासनावरून संघर्ष झाला होता, ज्याचा परिणाम मंगलेशाच्या हत्येत झाला. कुटुंबाच्या नंतरच्या नोंदींमध्ये मंगलेशाकडे मोठ्या प्रमाणात दुर्लक्ष केले आहे आणि मंगलेशाच्या कारकिर्दीतील शिलालेखांवर कॅलेंडर युगानुसार तारीख दिलेली नाही. जे.एफ. फ्लीट यांनी ५९७-५९८ CE हे मंगलेशाच्या कारकिर्दीची सुरुवात मानले, परंतु हे निश्चितपणे सांगता येत नाही. म्हणून, उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे कीर्तिवर्मनच्या कारकिर्दीचा कालावधी निश्चितपणे ठरवता येत नाही. असे दिसते की त्याने ५९१-५९२ CE पर्यंत राज्य केले. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] 04g89j2b6vtpcw0isdzqfjyimxxzfre 0 368717 2707510 2707005 2026-09-02T08:05:55Z Aryan Bagkar 152513 /* */ 2707510 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट पुलकेशी दुसरा | पदवी = सत्याश्रय, श्री-पृथ्वी-वल्लभ, भट्टारका, महाराजाधिराज, परमेश्वर, कर्णटेश्वर | चित्र = Pulakeshin statue, badami.png | चित्र_शीर्षक = राजधानी बादामी मधील सम्राट पुलकेशी दुसरा याची आधुनिक मूर्ती | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६१०]] – [[इ.स. ६४२]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६१०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = पुलकेशी दुसरा | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[मंगलेश]] | राजपद_वारस = [[विष्णुवर्धन]] | राजपद_वारस_प्रकार = भाऊ | उत्तराधिकारी = [[आदित्यवर्मा]] | वडील = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[आदित्यवर्मा]]<br>[[चंद्रादित्य]]<br>[[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''पुलकेशी दुसरा''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. त्याचा काका [[मंगलेश]] याच्यानंतर तो गादीवर आला. चालुक्य सम्राट [[पहिला कीर्तिवर्मा]] यांचा पुत्र असलेल्या पुलकेशीने सिंहासनावर ताबा मिळवण्यासाठी आपला काका [[मंगलेश]] याला पदच्युत केले. त्याने अप्पयिका आणि गोविंद यांचे बंड मोडून काढले आणि दक्षिणेकडील बनवासीच्या कदंबांचा निर्णायक पराभव केला. तळकाडूच्या आलुप आणि गंगा लोकांनी त्याचे अधिपत्य मान्य केले. त्याने कोकणातील मौर्यांना जिंकून पश्चिम किनारपट्टीवर चालुक्यांचे नियंत्रण मजबूत केले. त्याच्या [[ऐहोळे]] शिलालेखात उत्तरेकडील लत, मालव आणि [[गुर्जर प्रतिहार]] यांना जिंकण्याचे श्रेयही त्याला दिले जाते. पुलकेशीनची सर्वात उल्लेखनीय लष्करी कामगिरी म्हणजे उत्तरेकडील शक्तिशाली सम्राट [[हर्षवर्धन]]वरील त्याचा विजय. हर्षवर्धनाला दक्षिणेकडील चालुक्य प्रदेश जिंकण्यात अपयश आले, ज्याची नोंद चिनी प्रवासी झुआनझांगने केली आहे. पूर्वेकडे, पुलकेशीनने दक्षिण कोसल आणि [[कलिंग]]च्या शासकांना जिंकले. विष्णुकुंडिन राजाचा पराभव केल्यानंतर, त्याने आपला भाऊ [[विष्णुवर्धन]] याला पूर्व दख्खनचा राज्यपाल म्हणून नियुक्त केले; याच भावाने नंतर [[वेंगी]] येथे स्वतंत्र पूर्व चालुक्य राजवंशाची स्थापना केली. पुलकेशीनने दक्षिणेकडील पल्लवांविरुद्धही काही यश मिळवले, परंतु इ.स. ६४२-६४३ च्या सुमारास [[पल्लव]] सम्राट [[पहिला नरसिंहवर्मन]] याच्या आक्रमणात त्याचा अखेरीस पराभव झाला आणि कदाचित तो मारला गेला. पुलकेशी वैष्णव होते, परंतु शैव [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]]सह इतर धर्मांबद्दलही ते सहिष्णू होते. त्यांनी रविकीर्ती यांच्यासह अनेक जैन विद्वानांना आश्रय दिला, ज्यांनी आपला [[ऐहोळे]] शिलालेख रचला. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] 1quoonky7xbjavzbcjp9exktfrwz87f 0 368718 2707517 2597738 2026-09-02T09:02:43Z Aryan Bagkar 152513 /* */ 2707517 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट मंगलेश | पदवी = महाराजा<br> श्री-पृथ्वी-वल्लभ | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५९२]] – [[इ.स. ६१०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५९२]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = मंगलेश | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा पुलकेशी]] | वडील = [[पुलकेशी पहिला]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''मंगलेश''' हा [[चालुक्य साम्राज्य|चालुक्य साम्राज्याचा]] सम्राट होता. हा चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याचा पुत्र होता. ==नावे आणि पदव्या== "मंगलेश" या नावाचा शब्दशः अर्थ "समृद्ध स्वामी" असा आहे. राजवंशीय नोंदींमध्ये या नावाचे अनेक प्रकार आढळतात, ज्यात मंगलेश्वर, मंगलिष, मंगळराज आणि मंगलार्णव ("शुभतेचा सागर") यांचा समावेश आहे. इसवी सन ५७८ च्या [[बदामी]] शिलालेखात त्यांना मंगलिश्वर म्हटले आहे. त्यांच्या राजकिय उपाधींमध्ये श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजा, राणा-विक्रांत ("युद्धात पुसणारा"), आणि उरु-राणा-विक्रांत ("युद्धातील उरुसारखा पुसट") यांचा समावेश होता. ==बालपण== मंगलेश हा चालुक्य राजा [[पहिला पुलकेशी]] याचा मुलगा होता. त्याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात पुलकेशीची पत्नी दुर्लभा-देवी हिचा उल्लेख त्याच्या "वडिलांची पत्नी" असा केला आहे, यावरून असे सूचित होते की दुर्लभा-देवी त्याची सावत्र आई होती. मंगलेश हा त्याचा मोठा भाऊ [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याच्यानंतर गादीवर आला, जो बहुधा त्याचा सावत्र भाऊ होता, आणि ज्याच्या पश्चात किमान तीन अल्पवयीन पुत्र होते. कल्याणीच्या नंतरच्या चालुक्यांच्या शिलालेखांमध्ये असा दावा केला जातो की, कीर्तिवर्मनचा मुलगा [[दुसरा पुलकेशी]] अल्पवयीन असल्यामुळे मंगलेशाने "प्रशासनाचा भार स्वतःवर घेतला". तथापि, हे शिलालेख चुकीचा दावा देखील करतात की पुलकेशीन द्वितीय मोठा झाल्यावर मंगलेशाने त्याला राज्य परत केले आणि अशा अनुकरणीय वर्तनाबद्दल चालुक्य वंशाची प्रशंसा केली. हा दावा पुलकेशीन द्वितीयच्या स्वतःच्या [[ऐहोळे]] शिलालेखाद्वारे खोडून काढला जातो आणि पुलकेशीन द्वितीयने मंगलेशाला पदच्युत केल्याच्या घटनेवर पांघरूण घालण्याचा हा एक उशिरा केलेला प्रयत्न असल्याचे दिसते. अशी शक्यता आहे की मंगलेशाने सुरुवातीला एक प्रतिनिधी म्हणून राज्य केले, परंतु नंतर सिंहासन बळकावण्याचा निर्णय घेतला. इतिहासकार के. व्ही. रमेश असा सिद्धांत मांडतात की, लष्करी मोहिमांमध्ये व्यस्त असलेल्या कीर्तिवर्मनच्या हयातीत मंगलेशाने राज्याचा कारभार पाहिला. रमेश यांच्या मते, कीर्तिवर्मन आणि मंगलेश यांनी आळीपाळीने राज्याचा कारभार पाहिला असावा आणि लष्करी मोहिमांचे नेतृत्व केले असावे. ==पुलकेशिनसोबतचा संघर्ष== मंगळेशाला त्याचा पुतण्या [[दुसरा पुलकेशी]] याने पदच्युत केले, जो त्याचा मोठा भाऊ आणि पूर्वाधिकारी [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याचा मुलगा होता. याची साक्ष पुलकेशीनच्या ऐहोळे शिलालेखात मिळते. हे नेमके कसे घडले हे स्पष्ट नाही, कारण ऐहोळे शिलालेखात या घटनेचे एक गूढ वर्णन आहे: त्यात म्हटले आहे की मंगळेशाला पुलकेशीनचा हेवा वाटत होता, कारण पुलकेशीन लक्ष्मीचा (संकटाची देवी) आवडता होता. म्हणून, पुलकेशीनने वनवासात जाण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर, पुलकेशीनने आपल्या "चांगल्या सल्ल्याची आणि ऊर्जेची देणगी" वापरल्यामुळे मंगळेश "सर्व बाजूंनी" कमजोर झाला. शेवटी, मंगळेशाला एकाच वेळी तीन गोष्टींचा त्याग करावा लागला: आपल्या मुलासाठी सिंहासन सुरक्षित करण्याचा प्रयत्न (किंवा स्वतःचा वंश पुढे चालू ठेवण्याची क्षमता), त्याचे राज्य आणि त्याचे स्वतःचे जीवन. वरील वर्णनावरून असे सूचित होते की मंगलेशाने पुलकेशीनचा सिंहासनावरील दावा नाकारला, ज्यामुळे पुलकेशीनला वनवासात जावे लागले आणि शक्यतो त्याने स्वतःच्या मुलाला वारस म्हणून नियुक्त केले. त्याच्या वनवासादरम्यान, पुलकेशीनने मंगलेशावर हल्ला करण्याची योजना आखली आणि शेवटी त्याला पराभूत करून ठार मारले. दिनांक नसलेल्या पेड्डवडुगुरू शिलालेखात पुलकेशीनने रणविक्रमाला जिंकल्यानंतर एल्पट्टू सिंभिगे गाव दिल्याचा उल्लेख आहे. एका सिद्धांतानुसार, हा रणविक्रमा मंगलेश (ज्याने "रणविक्रमा" ही पदवी धारण केली होती) होता, जो एल्पट्टू सिंभिगे येथे झालेल्या लढाईत मंगलेशाकडून पराभूत झाला होता. तथापि, दुसरा सिद्धांत रणविक्रमाला बाण राजा म्हणून ओळखतो. पुलकेशीनच्या वंशजांनी नंतर राज्यावर राज्य केल्यामुळे, राजवंशाच्या नंतरच्या नोंदींमध्ये मंगलेशाच्या कामगिरीकडे दुर्लक्ष केले गेले. ==वैयक्तिक जीवन== मुधोळ शिलालेखात 'पृथ्वी-वल्लभ महाराजा' या उपाधीने उल्लेखलेला शासक मंगलेश असू शकतो. या शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुगवर्मन हा या शासकाचा मुलगा होता. अशी शक्यता आहे की मंगलेशाने सुरुवातीला पुलकेशींसाठी प्रतिनिधी म्हणून राज्य केले, परंतु नंतर सिंहासन बळकावले आणि स्वतःच्या मुलाला युवराज म्हणून नियुक्त केले, ज्यामुळे पुलकेशीने बंड केले. महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात असे म्हटले आहे की मंगलेश "राजकीय चातुर्य, सुसंस्कृतपणा, ज्ञान, औदार्य, दयाळूपणा आणि सभ्यता या सद्गुणांनी युक्त होता". त्यात त्याचे वर्णन चालुक्य वंशाचा मुकुटमणी असे केले आहे आणि असे म्हटले आहे की त्याच्याकडे संपत्तीची देवी श्री होती. त्याची तुलना पौराणिक आणि पौराणिक नायकांशी केली आहे, असे म्हटले आहे की तो महेंद्रासारखा अभेद्य, रामासारखा अजिंक्य, शिबीसारखा उदार, युधिष्ठिरासारखा आपल्या शब्दाला जागणारा, वसुदेवासारखा भाग्यवान, मंधात्रासारखा प्रसिद्ध आणि बृहस्पतीसारखा बुद्धिमान होता. या शिलालेखात त्याच्या शौर्याची प्रशंसा देखील केली आहे, असे म्हटले आहे की योद्धे त्याला पसंत करत आणि त्याने इतर सिंहासारख्या राजांचा संहार केला होता. ==धर्म== नेरूर शिलालेखात मंगळेशाला परम-भागवत ("विष्णूचा भक्त") म्हटले आहे, यावरून तो वैष्णव असावा असे दिसते. [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याच्या कारकिर्दीत जारी केलेल्या ५७८ CE च्या [[बदामी]] शिलालेखात, मंगळेशाने विष्णूला समर्पित केलेल्या लांजेश्वर किंवा महा-विष्णू-गृह गुहा मंदिराच्या बांधकामाची नोंद आहे. शिलालेखात मंदिराचे वर्णन "सुसंबद्ध आणि अद्भुत कारागिरीचे" असे केले आहे. हा शिलालेख शके ५०० च्या कार्तिक पौर्णिमेला, म्हणजेच ३१ ऑक्टोबर ५७८ CE रोजीचा आहे. या शिलालेखात त्याने मंदिराच्या हार बनवणाऱ्यांना जमीन दान केल्याचीही नोंद आहे. मंगलेशाने शैव धर्मासह इतर हिंदू पंथांनाही आश्रय दिला असल्याचे दिसते. महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात शिवाचे एक रूप असलेल्या मौक्तेश्वर-नाथाच्या देवस्थानाला त्याने दहा गावे दान केल्याची नोंद आहे. dx16usi9mi4q77hkfso2z5vndm8s58x 0 369742 2707309 2705506 2026-09-01T14:10:21Z RaviRaval3006 186680 2707309 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जिन्दल स्टील लिमिटेड''' ( '''जेएसएल''' ) ही [[नवी दिल्ली]] येथे स्थित एक भारतीय [[पोलाद|स्टील]] कंपनी आहे.<ref name="Forbes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|title=Jindal Steel & Power on the Forbes Global 2000 List|date=31 May 2013|website=Forbes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235620/http://www.forbes.com/companies/jindal-steel-power/|archive-date=2 December 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> जेएसएल ही [[OP Jindal Group|ओपी जिन्दल ग्रुपचा]] एक भाग आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Lancelot Joseph|url=https://businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|title=Amazing turnaround of JSPL|date=28 June 2021|work=businessindia.co|access-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519075546/https://www.businessindia.co/magazine/amazing-turnaround-of-jspl|archive-date=19 May 2022|url-status=live}}</ref> टनेजच्या बाबतीत, ही भारतातील तिसरी सर्वात मोठी खाजगी स्टील उत्पादक कंपनी आहे आणि रेलचे उत्पादन करणारी भारतातील एकमेव खाजगी कंपनी आहे. ही कंपनी स्पंज आयर्न, माइल्ड स्टील स्लॅब, रेल, माइल्ड स्टील, स्ट्रक्चरल, हॉट रोल्ड प्लेट्स, आयर्न ओर पेलेट्स आणि कॉइल्सचे उत्पादन आणि विक्री करते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|title=Jindal Steel & Power Ltd|work=Business Standard India|access-date=9 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209120005/https://www.business-standard.com/company/jindal-steel-20287/information/company-history|archive-date=9 February 2022|url-status=live}}</ref> जिंदाल स्टीलचा ओडिशातील अंगुल येथे प्लांट स्थानिक पातळीवर उपलब्ध आणि स्वस्त हाय-ॲश कोळसा वापरतो आणि स्टील बनवण्यासाठी त्याचे संश्लेषण वायूमध्ये रूपांतर करतो, ज्यामुळे आयात केलेल्या कोकिंग कोळशावरील अवलंबित्व कमी होते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|title=JSPL's coal gas-based steel tech in Harvard case study|date=18 January 2015|work=Business Standard India|access-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608040109/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jspl-s-coal-gas-based-steel-tech-in-harvard-case-study-115011800659_1.html|archive-date=8 June 2022|url-status=live|agency=Press Trust of India}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]] [[वर्ग:हिसार]] [[वर्ग:भारतातील स्टील कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:निफ्टी ५० माजी घटक]] pwd8ore66gxt96t4mjmbrc3496k4jwm 118 370939 2707319 2615153 2026-09-01T14:59:46Z Pawar shushant 163177 2707319 wikitext text/x-wiki अंमळनेर हे [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] तालुक्यातील एक छोटेसे गाव आहे {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = गाव |स्थानिक_नाव = अंमळनेर |राज्य_नाव = [[महाराष्ट्र]] |आकाशदेखावा= |आकाशदेखावा_title= |जिल्हा = [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] |जिल्हा_नाव = [[अहमदनगर|अहमदनगर]] |तालुका_नाव = |तालुका_नावे =[[नेवासा तालुका | नेवासा]] |जवळचे_शहर = [[नेवासा|नेवासा]] | अक्षांश = 19| अक्षांशमिनिटे = 4| अक्षांशसेकंद = 7 | रेखांश = 74| रेखांशमिनिटे = 36| रेखांशसेकंद = 4 |उंची = |शोधक_स्थान = right |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = 95 |साक्षरता_स्त्री = |साक्षरता_पुरूष = |अधिकृत_भाषा= [[मराठी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[ग्रामपंचायत]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = अंमळनेर (नेवासा) | नेता_पद_१ = सरपंच | नेता_नाव_१ = ज्ञानेश्वर काशिनाथ आयनर |चित्र = DNYNESHWAR KASHINATH AYANAR.jpg |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = 414105 |आरटीओ_कोड = MH17 |संकेतस्थळ = |तळटिपा = <references/> |लोकसंख्या_क्रमांक=}} b6f3s8b6ubvpp2lk3vzjh0ipwlfewl1 2707322 2707319 2026-09-01T15:05:01Z Pawar shushant 163177 2707322 wikitext text/x-wiki अंमळनेर हे [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] तालुक्यातील एक छोटेसे गाव आहे {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = गाव |स्थानिक_नाव = अंमळनेर |राज्य_नाव = [[महाराष्ट्र]] |आकाशदेखावा= |आकाशदेखावा_title= |जिल्हा = [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] |जिल्हा_नाव = [[अहमदनगर|अहमदनगर]] |तालुका_नाव = |तालुका_नावे =[[नेवासा तालुका | नेवासा]] |जवळचे_शहर = [[नेवासा|नेवासा]] | अक्षांश = 19| अक्षांशमिनिटे = 4| अक्षांशसेकंद = 7 | रेखांश = 74| रेखांशमिनिटे = 36| रेखांशसेकंद = 4 |उंची = |शोधक_स्थान = right |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = 95 |साक्षरता_स्त्री = |साक्षरता_पुरूष = |अधिकृत_भाषा= [[मराठी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[ग्रामपंचायत]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = अंमळनेर (नेवासा) | नेता_पद_१ = सरपंच | नेता_नाव_१ = ज्ञानेश्वर काशिनाथ आयनर |चित्र = DNYNESHWAR KASHINATH AYANAR.jpg |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = 414105 |आरटीओ_कोड = MH17 |संकेतस्थळ = |तळटिपा = <references/> |लोकसंख्या_क्रमांक=|विधानसभा_मतदारसंघ=नेवासा|संसदीय_मतदारसंघ=शिर्डी}} i42ficivu5t36j3b2rjh866i2jvbcmt 2707326 2707322 2026-09-01T15:07:38Z Pawar shushant 163177 सरपंच फोटो 2707326 wikitext text/x-wiki अंमळनेर हे [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[नेवासा]] तालुक्यातील एक छोटेसे गाव आहे {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = गाव |स्थानिक_नाव = अंमळनेर |राज्य_नाव = [[महाराष्ट्र]] |आकाशदेखावा= |आकाशदेखावा_title= |जिल्हा = [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] |जिल्हा_नाव = [[अहमदनगर|अहमदनगर]] |तालुका_नाव = |तालुका_नावे =[[नेवासा तालुका | नेवासा]] |जवळचे_शहर = [[नेवासा|नेवासा]] | अक्षांश = 19| अक्षांशमिनिटे = 4| अक्षांशसेकंद = 7 | रेखांश = 74| रेखांशमिनिटे = 36| रेखांशसेकंद = 4 |उंची = |शोधक_स्थान = right |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = 95 |साक्षरता_स्त्री = |साक्षरता_पुरूष = |अधिकृत_भाषा= [[मराठी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[ग्रामपंचायत]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = अंमळनेर (नेवासा) | नेता_पद_१ = सरपंच | नेता_नाव_१ = ज्ञानेश्वर काशिनाथ आयनर |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड = 414105 |आरटीओ_कोड = MH17 |संकेतस्थळ = |तळटिपा = <references/> |लोकसंख्या_क्रमांक=|विधानसभा_मतदारसंघ=नेवासा|संसदीय_मतदारसंघ=शिर्डी}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सरपंच ज्ञानेश्वर काशिनाथ आयनर | पदवी = | चित्र = DNYNESHWAR KASHINATH AYANAR.jpg | चित्र_शीर्षक = ज्ञानेश्वर काशिनाथ आयनर |}} q0a1mi5prdq93km3tyh58wyxz8whpb0 0 370985 2707477 2637884 2026-09-02T06:20:32Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2707477 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५ | team1_image = Flag of Zimbabwe.svg | team1_name = झिम्बाब्वे | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = २८ जून | to_date = १० जुलै २०२५ | team1_captain = [[क्रेग अर्व्हाइन]] | team2_captain = [[केशव महाराज]] (१ली कसोटी)<br/>[[वियान मल्डर]] (२री कसोटी) | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 0 | team2_tests_won = 2 | team1_tests_most_runs = [[शॉन विल्यम्स]] (२५७) | team2_tests_most_runs = [[वियान मल्डर]] (५३१) | team1_tests_most_wickets = [[तनाका चिवंगा]] (८) | team2_tests_most_wickets = [[कॉर्बिन बॉश]] (१०)<br>[[कोडी युसूफ]] (१०) | player_of_test_series = [[वियान मल्डर]] (द) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]ाने जून आणि जुलै २०२५ मध्ये [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[झिम्बाब्वे]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133862/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-for-tests-and-t20i-tri-series |trans-title=झिम्बाब्वे कसोटी आणि टी२० तिरंगी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार आहे.|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand for Tests and T20I tri-series |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-in-multi-format-contest |trans-title=झिम्बाब्वे बहु-स्वरूपातील स्पर्धेत दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand in multi-format contest |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यावर दोन कसोटी सामने खेळविले गेले, त्यानंतर न्यू झीलंडचा समावेश असलेली [[२०२५ झिम्बाब्वे तिरंगी मालिका|तिरंगी टी२० मालिका]]ही होती.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-for-tests-and-t20is-in-bumper-summer-1478461 |trans-title=उन्हाळ्यात झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडसोबत कसोटी आणि टी-२० सामन्यांचे आयोजन करणार.|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand for Tests and T20Is in bumper summer |work=[[एसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Programme |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref> मार्च २०२५ मध्ये, [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]]ने २०२५ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://zimcricket.org/news/3818/Zimbabwe-to-host-SA,-New-Zealand-for-Tests,-T20I-tri-series |trans-title=झिम्बाब्वे कसोटी, टी२० तिरंगी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार.|title=Zimbabwe to host SA, New Zealand for Tests, T20I tri-series |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|ZIM}}<ref>{{cite web| url=https://www.zimcricket.org/news/3983/Zimbabwe-name-Test-squad-to-face-world-champions-South-Africa |trans-title=विश्वविजेत्या दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी सामन्यासाठी झिम्बाब्वेचा संघ जाहीर|title=Zimbabwe name Test squad to face world champions South Africa |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-mens-squad-announced-for-test-series-against-zimbabwe/|trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेच्या पुरुष संघाची घोषणा|title=Proteas Men’s Squad Announced For Test Series Against Zimbabwe|work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]|access-date=२२ सप्टेंबर २०२५|archive-date=2025-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608095754/https://cricket.co.za/proteas-mens-squad-announced-for-test-series-against-zimbabwe/|url-status=dead}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[क्रेग अर्व्हाइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ब्रायन बेनेट]] * [[तनाका चिवंगा]] * [[ट्रेवर ग्वांडू]] * [[टाकुद्ज्वानाशी कैतानो]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] * [[क्लाइव्ह मदांदे]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[व्हिन्सेंट मासेकेसा]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[प्रिन्स मस्वौरे]] * [[कुंदाई माटिगीमु]] * [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] * [[डीयोन मायर्स]]{{efn|केवळ दुसऱ्या कसोटीसाठी संघात समावेश.}} * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक वेल्च]] * [[शॉन विल्यम्स]] | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[टेंबा बावुमा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])</s> * [[डेव्हिड बेडिंगहॅम]] * [[कॉर्बिन बॉश]] * [[मॅथ्यू ब्रीट्झके]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[झुबेर हमझा]] * [[क्वेना मफाका]] * [[वियान मल्डर]] * [[सेनुरन मुथुसामी]]{{efn|केवळ दुसऱ्या कसोटीसाठी संघात समावेश.}} * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लेसेगो सेनोक्वेन]] * [[प्रीनेलन सब्रायेन]] * [[काइल व्हेरेइन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[कोडी युसूफ]] |} २० जून रोजी, [[टेंबा बावुमा]]ला हॅमस्ट्रिंग स्ट्रेनमुळे मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले,<ref>{{cite web |url=https://cricket.co.za/bavuma-ruled-out-of-zimbabwe-test-series/ |trans-title=बावुमा झिम्बाब्वे कसोटी मालिकेतून बाहेर |title=Bavuma ruled out of Zimbabwe Test Series |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |archive-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620144226/https://cricket.co.za/bavuma-ruled-out-of-zimbabwe-test-series/ |url-status=dead }}</ref> आणि [[केशव महाराज]]ला कर्णधार म्हणून निवडण्यात आले.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/zim-vs-sa-test-series-injured-bavuma-out-of-south-africa-zimbabwe-tests-maharaj-named-captain-1491019 |trans-title=दुखापतग्रस्त बावुमा झिम्बाब्वे कसोटीतून बाहेर, महाराज कर्णधार|title=Injured Bavuma out of Zimbabwe Tests, Maharaj named captain |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date= २२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> २ जुलै रोजी, केशव महाराजला कंबरेच्या दुखापतीमुळे दुसऱ्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले आणि त्यांच्या जागी [[सेनुरन मुथुसामी]]ची निवड करण्यात आली आणि [[वियान मल्डर]]ला कर्णधार म्हणून घोषित करण्यात आले. <ref name=":0">{{cite web |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=महाराज दुसऱ्या झिम्बाब्वे कसोटीतून बाहेर, दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व मल्डरकडे|title=Maharaj ruled out of second Zimbabwe Test, Mulder to captain South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/story/wiaan-mulder-to-captain-south-africa-in-second-test-after-keshav-maharaj-ruled-out-with-groin-strain-1493081 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> पहिल्या कसोटीत प्रभावी कामगिरी करणाऱ्या वेगवान गोलंदाजांना पुढील संधी देण्यासाठी संघात आधी समाविष्ट केलेल्या [[लुंगी न्गिदी]]लाही वगळण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=महाराजच्या दुखापतीनंतर दक्षिण आफ्रिकेचा नवा कर्णधार|title=New captain for South Africa following Maharaj injury |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-captain-for-south-africa-following-maharaj-injury |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> ५ जुलै रोजी, दुखापतीमुळे [[प्रिन्स मस्वौरे]]ला दुसऱ्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले, त्याच्या जागी [[डीयोन मायर्स]]ची निवड करण्यात आली.{{cn|date=सप्टेंबर २०२५}} == कसोटी मालिका == === १ली कसोटी === {{Two-innings cricket match | date = २८ जून – १ जुलै २०२५ | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score-team1-inns1 = ४१८/९[[घोषणा आणि जप्ती (क्रिकेट)#घोषणा|घो]] (९० षटके) | runs-team1-inns1 = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] १५३ (१६०) | wickets-team1-inns1 = [[तनाका चिवंगा]] ४/८३ (१६ षटके) | score-team2-inns1 = २५१ (६७.४ षटके) | runs-team2-inns1 = [[शॉन विल्यम्स]] १३७ (१६४) | wickets-team2-inns1 = [[वियान मल्डर]] ४/५० (१६ षटके) | score-team1-inns2 = ३६९ (८२.५ षटके) | runs-team1-inns2 = [[वियान मल्डर]] १४७ (२०६) | wickets-team1-inns2 = [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] ४/९८ (२२ षटके) | score-team2-inns2 = २०८ (६६.२ षटके) | runs-team2-inns2 = [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] ५७ (९२) | wickets-team2-inns2 = [[कॉर्बिन बॉश]] ५/४३ (१२ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ३२८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478863.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | motm = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] (द आ) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]], [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] आणि [[कोडी युसूफ]] (द आ) ह्या सर्वानी कसोटी पदार्पण केले. * [[केशव महाराज]]ने (द आ) पहिल्यांदाच कसोटीत दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web|url=https://www.citizen.co.za/sport/cricket/caring-calculating-keshav-maharaj-test-captain-first-time/ |trans-title=कॅल्क्युलेटिंग बट केअरिंग: केशव महाराजची कसोटी कर्णधार म्हणून पहिल्यांदाच निवड |title=Calculating but caring: Keshav Maharaj backed as Test captain for first time |work=द सिटीझन |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]]ने (द आ) कसोटीत त्यांचे पहिले शतक झळकावले. तसेच तो कसोटी शतक झळकावणारा सर्वात तरुण दक्षिण आफ्रिकी तर १५० धावा करणारा सर्वात तरुण क्रिकेट खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/who-is-lhuan-dre-pretorius-meet-19-yr-old-batsman-who-smashed-test-ton-on-debut-for-south-africa-against-zimbabwe/articleshow/122130684.cms?from=mdr |trans-title=लुआन-ड्रे प्रिटोरियस कोण आहे? भेटा झिम्बाब्वेविरुद्ध दक्षिण आफ्रिकेसाठी पदार्पणातच शतक ठोकणाऱ्या १९ वर्षीय फलंदाजाला|title=Who is Lhuan Dre Pretorius? Meet 19-yr-old batsman who smashed Test ton on debut for South Africa against Zimbabwe |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[कॉर्बिन बॉश]]ने (द आ) कसोटीत त्याचे पहिले शतक झळकावले<ref>{{cite web|url=https://revsportz.in/zim-vs-sa-corbin-bosch-scores-maiden-test-century/ |trans-title=झिम्बाब्वे वि दक्षिण आफ्रिका: कॉर्बिन बॉशने ठोकले पहिले कसोटी शतक|title=ZIM vs SA: Corbin Bosch Scores Maiden Test Century |work=रेव्हस्पोर्ट्झ |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[केशव महाराज]]ने (द आ) कसोटीत त्याचा २०० वा बळी घेतला आणि हा टप्पा गाठणारा दक्षिण आफ्रिकेचा पहिला फिरकी गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/maharaj-becomes-first-south-africa-spinner-to-take-200-test-wickets-3607980 |trans-title=२०० कसोटी विकेट्स घेणारा महाराज दक्षिण आफ्रिकेचा पहिला फिरकी गोलंदाज ठरला.|title=Maharaj becomes first South Africa spinner to take 200 Test wickets |work=[[डेक्कन हेराल्ड]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricketnmore.com/cricket-news/keshav-maharaj-becomes-first-proteas-spinner-to-bag-200-test-scalps-173024 |trans-title=२०० कसोटी विकेट घेणारा, केशव महाराज ठरला पहिला प्रोटीज स्पिनर|title=Keshav Maharaj Becomes First Proteas Spinner To Bag 200 Test Scalps |work=Cricketnmore |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[कॉर्बिन बॉश]]ने (द आ) यांनी कसोटीत पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले. <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/cricket/bosch-leads-south-africa-328-run-win-over-zimbabwe-2025-07-01/ |trans-title=बॉशमुळे दक्षिण आफ्रिकेचा झिम्बाब्वेवर ३२८ धावांनी विजय|title=Bosch leads South Africa to 328-run win over Zimbabwe |work=[[रॉयटर्स]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> }} === २री कसोटी === {{Two-innings cricket match | date = ६–८ जुलै २०२५ | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score-team1-inns1 = ६२६/५[[घोषणा आणि जप्ती (क्रिकेट)#घोषणा|घो]] (११४ षटके) | runs-team1-inns1 = [[वियान मल्डर]] ३६७[[नाबाद|*]] (३३४) | wickets-team1-inns1 = [[तनाका चिवंगा]] २/११२ (२४ षटके) | score-team2-inns1 = १७० (४३ षटके) | runs-team2-inns1 = [[शॉन विल्यम्स]] ८३[[नाबाद|*]] (५५) | wickets-team2-inns1 = [[प्रीनेलन सब्रायेन]] ४/४२ (१० षटके) | score-team1-inns2 = | runs-team1-inns2 = | wickets-team1-inns2 = | score-team2-inns2 = २२० (७७.३ षटके) ([[फॉलोऑन|फॉ/ऑ]]) | runs-team2-inns2 = [[निक वेल्च]] ५५ (१२६) | wickets-team2-inns2 = [[कॉर्बिन बॉश]] ४/३८ (१९ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १ डाव आणि २३६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478864.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | motm = [[वियान मल्डर]] (द आ) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[कुंदाई मतिगीमू]] (झि), [[लेसेगो सेनोक्वेन]] आणि [[प्रीनेलन सब्रायेन]] (द आ) ह्या सर्वांनी कसोटी पदार्पण केले. * [[वियान मल्डर]]ने (द आ) पहिल्यांदाच कसोटीत दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web |trans-title=१९९२ नंतर वियान मल्डर दक्षिण आफ्रिकेचा १८ वा कसोटी कर्णधार बनला - संपूर्ण यादी|title=Wiaan Mulder becomes SA’s 18th Test captain since 1992 – FULL list |url=https://www.clubcricket.co.za/latestnews/list-of-captains-for-south-africa-in-tests/ |work=Club Cricket SA |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * वियान मल्डरने (द आ) कसोटीतील पहिले त्रिशतक झळकावले आणि दक्षिण आफ्रिकेकडून कसोटीत सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्येचा हाशिम अमलाचा (३११*) विक्रम मोडला.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/wiaan-mulder-triple-century-zim-vs-sa-test-record-stats-list-of-south-africans-to-score-300/article69782532.ece |trans-title=विआन मल्डर कसोटी क्रिकेटमध्ये त्रिशतक करणारा दुसरा दक्षिण आफ्रिकी खेळाडू ठरला.|title=Wiaan Mulder becomes second South African to score triple century in Test cricket |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * वियान मल्डरने (द आ) कसोटी कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/who-is-wiaan-मल्डर-south-africa-captain-who-did-not-break-brian-laras-record-declared-his-innings-on-367-article-152237394/ |trans-title=कोण आहे वियान मोल्डर? ब्रायन लाराचा विक्रम मोडू न शकलेला दक्षिण आफ्रिकेचा कर्णधार, ३६७ धावांवर डाव घोषित केला|title=Who Is Wiaan Mulder? South Africa Captain Who Did Not Break Brian Lara's Record, Declared His Innings On 367 |work=Times Now |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> }} ==नोंदी== {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-zimbabwe-2025-1478513 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर ] {{झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२०२५]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 123huxxb19zmjlnnue2l8s11lhar69m 2707478 2707477 2026-09-02T06:20:50Z Nitin.kunjir 4684 /* २री कसोटी */ 2707478 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५ | team1_image = Flag of Zimbabwe.svg | team1_name = झिम्बाब्वे | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = २८ जून | to_date = १० जुलै २०२५ | team1_captain = [[क्रेग अर्व्हाइन]] | team2_captain = [[केशव महाराज]] (१ली कसोटी)<br/>[[वियान मल्डर]] (२री कसोटी) | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 0 | team2_tests_won = 2 | team1_tests_most_runs = [[शॉन विल्यम्स]] (२५७) | team2_tests_most_runs = [[वियान मल्डर]] (५३१) | team1_tests_most_wickets = [[तनाका चिवंगा]] (८) | team2_tests_most_wickets = [[कॉर्बिन बॉश]] (१०)<br>[[कोडी युसूफ]] (१०) | player_of_test_series = [[वियान मल्डर]] (द) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]ाने जून आणि जुलै २०२५ मध्ये [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[झिम्बाब्वे]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133862/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-for-tests-and-t20i-tri-series |trans-title=झिम्बाब्वे कसोटी आणि टी२० तिरंगी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार आहे.|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand for Tests and T20I tri-series |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-in-multi-format-contest |trans-title=झिम्बाब्वे बहु-स्वरूपातील स्पर्धेत दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand in multi-format contest |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यावर दोन कसोटी सामने खेळविले गेले, त्यानंतर न्यू झीलंडचा समावेश असलेली [[२०२५ झिम्बाब्वे तिरंगी मालिका|तिरंगी टी२० मालिका]]ही होती.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-host-south-africa-and-new-zealand-for-tests-and-t20is-in-bumper-summer-1478461 |trans-title=उन्हाळ्यात झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडसोबत कसोटी आणि टी-२० सामन्यांचे आयोजन करणार.|title=Zimbabwe to host South Africa and New Zealand for Tests and T20Is in bumper summer |work=[[एसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Programme |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref> मार्च २०२५ मध्ये, [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]]ने २०२५ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://zimcricket.org/news/3818/Zimbabwe-to-host-SA,-New-Zealand-for-Tests,-T20I-tri-series |trans-title=झिम्बाब्वे कसोटी, टी२० तिरंगी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिका आणि न्यूझीलंडचे यजमानपद भूषवणार.|title=Zimbabwe to host SA, New Zealand for Tests, T20I tri-series |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|ZIM}}<ref>{{cite web| url=https://www.zimcricket.org/news/3983/Zimbabwe-name-Test-squad-to-face-world-champions-South-Africa |trans-title=विश्वविजेत्या दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी सामन्यासाठी झिम्बाब्वेचा संघ जाहीर|title=Zimbabwe name Test squad to face world champions South Africa |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-mens-squad-announced-for-test-series-against-zimbabwe/|trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेच्या पुरुष संघाची घोषणा|title=Proteas Men’s Squad Announced For Test Series Against Zimbabwe|work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]|access-date=२२ सप्टेंबर २०२५|archive-date=2025-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608095754/https://cricket.co.za/proteas-mens-squad-announced-for-test-series-against-zimbabwe/|url-status=dead}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[क्रेग अर्व्हाइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ब्रायन बेनेट]] * [[तनाका चिवंगा]] * [[ट्रेवर ग्वांडू]] * [[टाकुद्ज्वानाशी कैतानो]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] * [[क्लाइव्ह मदांदे]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[व्हिन्सेंट मासेकेसा]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[प्रिन्स मस्वौरे]] * [[कुंदाई माटिगीमु]] * [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] * [[डीयोन मायर्स]]{{efn|केवळ दुसऱ्या कसोटीसाठी संघात समावेश.}} * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक वेल्च]] * [[शॉन विल्यम्स]] | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[टेंबा बावुमा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])</s> * [[डेव्हिड बेडिंगहॅम]] * [[कॉर्बिन बॉश]] * [[मॅथ्यू ब्रीट्झके]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[झुबेर हमझा]] * [[क्वेना मफाका]] * [[वियान मल्डर]] * [[सेनुरन मुथुसामी]]{{efn|केवळ दुसऱ्या कसोटीसाठी संघात समावेश.}} * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लेसेगो सेनोक्वेन]] * [[प्रीनेलन सब्रायेन]] * [[काइल व्हेरेइन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[कोडी युसूफ]] |} २० जून रोजी, [[टेंबा बावुमा]]ला हॅमस्ट्रिंग स्ट्रेनमुळे मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले,<ref>{{cite web |url=https://cricket.co.za/bavuma-ruled-out-of-zimbabwe-test-series/ |trans-title=बावुमा झिम्बाब्वे कसोटी मालिकेतून बाहेर |title=Bavuma ruled out of Zimbabwe Test Series |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |archive-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620144226/https://cricket.co.za/bavuma-ruled-out-of-zimbabwe-test-series/ |url-status=dead }}</ref> आणि [[केशव महाराज]]ला कर्णधार म्हणून निवडण्यात आले.<ref>{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/zim-vs-sa-test-series-injured-bavuma-out-of-south-africa-zimbabwe-tests-maharaj-named-captain-1491019 |trans-title=दुखापतग्रस्त बावुमा झिम्बाब्वे कसोटीतून बाहेर, महाराज कर्णधार|title=Injured Bavuma out of Zimbabwe Tests, Maharaj named captain |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date= २२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> २ जुलै रोजी, केशव महाराजला कंबरेच्या दुखापतीमुळे दुसऱ्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले आणि त्यांच्या जागी [[सेनुरन मुथुसामी]]ची निवड करण्यात आली आणि [[वियान मल्डर]]ला कर्णधार म्हणून घोषित करण्यात आले. <ref name=":0">{{cite web |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=महाराज दुसऱ्या झिम्बाब्वे कसोटीतून बाहेर, दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व मल्डरकडे|title=Maharaj ruled out of second Zimbabwe Test, Mulder to captain South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/story/wiaan-mulder-to-captain-south-africa-in-second-test-after-keshav-maharaj-ruled-out-with-groin-strain-1493081 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref> पहिल्या कसोटीत प्रभावी कामगिरी करणाऱ्या वेगवान गोलंदाजांना पुढील संधी देण्यासाठी संघात आधी समाविष्ट केलेल्या [[लुंगी न्गिदी]]लाही वगळण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=महाराजच्या दुखापतीनंतर दक्षिण आफ्रिकेचा नवा कर्णधार|title=New captain for South Africa following Maharaj injury |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-captain-for-south-africa-following-maharaj-injury |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> ५ जुलै रोजी, दुखापतीमुळे [[प्रिन्स मस्वौरे]]ला दुसऱ्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले, त्याच्या जागी [[डीयोन मायर्स]]ची निवड करण्यात आली.{{cn|date=सप्टेंबर २०२५}} == कसोटी मालिका == === १ली कसोटी === {{Two-innings cricket match | date = २८ जून – १ जुलै २०२५ | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score-team1-inns1 = ४१८/९[[घोषणा आणि जप्ती (क्रिकेट)#घोषणा|घो]] (९० षटके) | runs-team1-inns1 = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] १५३ (१६०) | wickets-team1-inns1 = [[तनाका चिवंगा]] ४/८३ (१६ षटके) | score-team2-inns1 = २५१ (६७.४ षटके) | runs-team2-inns1 = [[शॉन विल्यम्स]] १३७ (१६४) | wickets-team2-inns1 = [[वियान मल्डर]] ४/५० (१६ षटके) | score-team1-inns2 = ३६९ (८२.५ षटके) | runs-team1-inns2 = [[वियान मल्डर]] १४७ (२०६) | wickets-team1-inns2 = [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] ४/९८ (२२ षटके) | score-team2-inns2 = २०८ (६६.२ षटके) | runs-team2-inns2 = [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] ५७ (९२) | wickets-team2-inns2 = [[कॉर्बिन बॉश]] ५/४३ (१२ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ३२८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478863.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | motm = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] (द आ) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]], [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] आणि [[कोडी युसूफ]] (द आ) ह्या सर्वानी कसोटी पदार्पण केले. * [[केशव महाराज]]ने (द आ) पहिल्यांदाच कसोटीत दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web|url=https://www.citizen.co.za/sport/cricket/caring-calculating-keshav-maharaj-test-captain-first-time/ |trans-title=कॅल्क्युलेटिंग बट केअरिंग: केशव महाराजची कसोटी कर्णधार म्हणून पहिल्यांदाच निवड |title=Calculating but caring: Keshav Maharaj backed as Test captain for first time |work=द सिटीझन |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]]ने (द आ) कसोटीत त्यांचे पहिले शतक झळकावले. तसेच तो कसोटी शतक झळकावणारा सर्वात तरुण दक्षिण आफ्रिकी तर १५० धावा करणारा सर्वात तरुण क्रिकेट खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/who-is-lhuan-dre-pretorius-meet-19-yr-old-batsman-who-smashed-test-ton-on-debut-for-south-africa-against-zimbabwe/articleshow/122130684.cms?from=mdr |trans-title=लुआन-ड्रे प्रिटोरियस कोण आहे? भेटा झिम्बाब्वेविरुद्ध दक्षिण आफ्रिकेसाठी पदार्पणातच शतक ठोकणाऱ्या १९ वर्षीय फलंदाजाला|title=Who is Lhuan Dre Pretorius? Meet 19-yr-old batsman who smashed Test ton on debut for South Africa against Zimbabwe |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[कॉर्बिन बॉश]]ने (द आ) कसोटीत त्याचे पहिले शतक झळकावले<ref>{{cite web|url=https://revsportz.in/zim-vs-sa-corbin-bosch-scores-maiden-test-century/ |trans-title=झिम्बाब्वे वि दक्षिण आफ्रिका: कॉर्बिन बॉशने ठोकले पहिले कसोटी शतक|title=ZIM vs SA: Corbin Bosch Scores Maiden Test Century |work=रेव्हस्पोर्ट्झ |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[केशव महाराज]]ने (द आ) कसोटीत त्याचा २०० वा बळी घेतला आणि हा टप्पा गाठणारा दक्षिण आफ्रिकेचा पहिला फिरकी गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/maharaj-becomes-first-south-africa-spinner-to-take-200-test-wickets-3607980 |trans-title=२०० कसोटी विकेट्स घेणारा महाराज दक्षिण आफ्रिकेचा पहिला फिरकी गोलंदाज ठरला.|title=Maharaj becomes first South Africa spinner to take 200 Test wickets |work=[[डेक्कन हेराल्ड]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricketnmore.com/cricket-news/keshav-maharaj-becomes-first-proteas-spinner-to-bag-200-test-scalps-173024 |trans-title=२०० कसोटी विकेट घेणारा, केशव महाराज ठरला पहिला प्रोटीज स्पिनर|title=Keshav Maharaj Becomes First Proteas Spinner To Bag 200 Test Scalps |work=Cricketnmore |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * [[कॉर्बिन बॉश]]ने (द आ) यांनी कसोटीत पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले. <ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/cricket/bosch-leads-south-africa-328-run-win-over-zimbabwe-2025-07-01/ |trans-title=बॉशमुळे दक्षिण आफ्रिकेचा झिम्बाब्वेवर ३२८ धावांनी विजय|title=Bosch leads South Africa to 328-run win over Zimbabwe |work=[[रॉयटर्स]] |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> }} === २री कसोटी === {{Two-innings cricket match | date = ६–८ जुलै २०२५ | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score-team1-inns1 = ६२६/५[[घोषणा आणि जप्ती (क्रिकेट)#घोषणा|घो]] (११४ षटके) | runs-team1-inns1 = [[वियान मल्डर]] ३६७[[नाबाद|*]] (३३४) | wickets-team1-inns1 = [[तनाका चिवंगा]] २/११२ (२४ षटके) | score-team2-inns1 = १७० (४३ षटके) | runs-team2-inns1 = [[शॉन विल्यम्स]] ८३[[नाबाद|*]] (५५) | wickets-team2-inns1 = [[प्रीनेलन सब्रायेन]] ४/४२ (१० षटके) | score-team1-inns2 = | runs-team1-inns2 = | wickets-team1-inns2 = | score-team2-inns2 = २२० (७७.३ षटके) ([[फॉलोऑन|फॉ/ऑ]]) | runs-team2-inns2 = [[निक वेल्च]] ५५ (१२६) | wickets-team2-inns2 = [[कॉर्बिन बॉश]] ४/३८ (१९ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १ डाव आणि २३६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478864.html धावफलक] | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | motm = [[वियान मल्डर]] (द आ) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[कुंदाई माटिगीमु]] (झि), [[लेसेगो सेनोक्वेन]] आणि [[प्रीनेलन सब्रायेन]] (द आ) ह्या सर्वांनी कसोटी पदार्पण केले. * [[वियान मल्डर]]ने (द आ) पहिल्यांदाच कसोटीत दक्षिण आफ्रिकेचे नेतृत्व केले.<ref>{{cite web |trans-title=१९९२ नंतर वियान मल्डर दक्षिण आफ्रिकेचा १८ वा कसोटी कर्णधार बनला - संपूर्ण यादी|title=Wiaan Mulder becomes SA’s 18th Test captain since 1992 – FULL list |url=https://www.clubcricket.co.za/latestnews/list-of-captains-for-south-africa-in-tests/ |work=Club Cricket SA |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * वियान मल्डरने (द आ) कसोटीतील पहिले त्रिशतक झळकावले आणि दक्षिण आफ्रिकेकडून कसोटीत सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्येचा हाशिम अमलाचा (३११*) विक्रम मोडला.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/wiaan-mulder-triple-century-zim-vs-sa-test-record-stats-list-of-south-africans-to-score-300/article69782532.ece |trans-title=विआन मल्डर कसोटी क्रिकेटमध्ये त्रिशतक करणारा दुसरा दक्षिण आफ्रिकी खेळाडू ठरला.|title=Wiaan Mulder becomes second South African to score triple century in Test cricket |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> * वियान मल्डरने (द आ) कसोटी कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/who-is-wiaan-मल्डर-south-africa-captain-who-did-not-break-brian-laras-record-declared-his-innings-on-367-article-152237394/ |trans-title=कोण आहे वियान मोल्डर? ब्रायन लाराचा विक्रम मोडू न शकलेला दक्षिण आफ्रिकेचा कर्णधार, ३६७ धावांवर डाव घोषित केला|title=Who Is Wiaan Mulder? South Africa Captain Who Did Not Break Brian Lara's Record, Declared His Innings On 367 |work=Times Now |access-date=२२ सप्टेंबर २०२५}}</ref> }} ==नोंदी== {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-zimbabwe-2025-1478513 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर ] {{झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२०२५]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 2q3j4dnxu2vrlbmux37px51dy4uy5fj 0 377014 2707367 2655724 2026-09-01T17:21:26Z Ganesh591 62733 /* संघ */ 2707367 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद | image = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | fromdate= २० फेब्रुवारी २०२६ | todate= एप्रिल २०२९ | host = विविध | champions = | count = | runner up = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२२–२०२५ | previous_tournament = २०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप | next_year = | next_tournament = }} '''२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद''' ही आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेची चौथी आवृत्ती आहे, ही [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेट स्पर्धा आहे जी अकरा संघांमध्ये [[२०२९ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी खेळली जात आहे.<ref>{{cite news |date=२३ ऑगस्ट २०२४|trans-title=आयसीसी महिला एकदिवसीय अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचा समावेश होणार|title=Zimbabwe to be included in ICC Women’s ODI Championship |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50982-zimbabwe-to-be-included-in-icc-womens-odi-championship.html |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |trans-title=|title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> प्रत्येक संघ एकूण आठ तीन सामन्यांच्या मालिका खेळेल, त्यापैकी चार घरच्या मैदानावर खेळल्या जातील आणि चार परदेशात खेळल्या जातील.<ref name="icc"/><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/icc-womens-future-tours-programme-ftp-2025-29-india-home-away-series-world-cup-test-matches-cricket-news/article68828591.ece/ |trans-title=आयसीसीने जाहीर केला २०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम: झिम्बाब्वेचा अकरावा सदस्य म्हणून समावेश; प्रत्येक संघ मायदेशी आणि परदेशात चार मालिका खेळणार|title=ICC announces Women’s FTP for 2025-29: Zimbabwe added as eleventh member; each team to play four series home and away |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) घोषणा केली की ते महिला अजिंक्यपद दहा संघांवरून अकरा संघांमध्ये वाढवत आहेत, त्यामुळे स्पर्धेच्या भविष्यातील आवृत्त्यांमध्ये [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]]चा समावेश केला जाईल.<ref>{{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/icc-womens-championship-expands-to-11-teams-with-zimbabwes-inclusion/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या समावेशासह आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत ११ संघांचा समावेश|title=ICC Women’s Championship expands to 11 teams with Zimbabwe’s inclusion |work=न्यू झिम्बाब्वे|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-ftp-for-2025-29-announced |trans-title=२०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर|title=Women's FTP for 2025-29 announced |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत खालील संघ सहभागी होतील:<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/zimbabwe-icc-womens-ftp-2025-29-2627853-2024-11-04 |title=Zimbabwe debuts in ICC Women's Championship in FTP for 2025-29 |work=India Today |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zimbabwe-make-historic-debut-in-icc-womens-championship/ |title=Zimbabwe make historic debut in ICC Women’s Championship |work=The Chronicle |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * {{crw|AUS}} * {{crw|BAN}} * {{crw|ENG}} * {{crw|IND}} * {{crw|IRE}} * {{crw|NZL}} * {{crw|PAK}} * {{crw|RSA}} * {{crw|SRI}} * {{crw|WIN}} * {{crw|ZIM}} {{div col end}} ==वेळापत्रक== आयसीसीने प्रत्येक संघासाठी खालीलप्रमाणे मायदेशातील आणि परदेशातील वेळापत्रक जाहीर केले::<ref name="icc"/> {{#invoke:Sports results|main |match_col_width = 50 |matches_style = FBR |team_nowrap=yes |solid_cell=grey |update = २२ फेब्रुवारी २०२६ |start_date = |source = |team1=IRE |name_IRE={{crw-rt|IRE}} |short_IRE={{criconw|IRE}} |team2=AUS |name_AUS={{crw-rt|AUS}} |short_AUS={{criconw|AUS}} |team3=ENG |name_ENG={{crw-rt|ENG}} |short_ENG={{criconw|ENG}} |team4=ZIM |name_ZIM={{crw-rt|ZIM}} |short_ZIM={{criconw|ZIM}} |team5=RSA |name_RSA={{crw-rt|RSA}} |short_RSA={{criconw|RSA}} |team6=NZL |name_NZL={{crw-rt|NZL}} |short_NZL={{criconw|NZL}} |team7=PAK |name_PAK={{crw-rt|PAK}} |short_PAK={{criconw|PAK}} |team8=BAN |name_BAN={{crw-rt|BAN}} |short_BAN={{criconw|BAN}} |team9=IND |name_IND={{crw-rt|IND}} |short_IND={{criconw|IND}} |team10=WIN |name_WIN={{crw-rt|WIN}} |short_WIN={{criconw|WIN}} |team11=SRI |name_SRI={{crw-rt|SRI}} |short_SRI={{criconw|SRI}} |match_AUS_BAN= |match_AUS_ENG= |match_AUS_IND=— |match_AUS_IRE= |match_AUS_NZL= |match_AUS_PAK=— |match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ZIM=— |match_BAN_AUS=— |match_BAN_ENG=— |match_BAN_IND=— |match_BAN_IRE=— |match_BAN_NZL=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA= |match_BAN_SRI= |match_BAN_WIN= |match_BAN_ZIM= |match_ENG_AUS=— |match_ENG_BAN= |match_ENG_IND=— |match_ENG_IRE=[[#इंग्लंड वि आयर्लंड|{{small|सप्टें '२६}}]] |match_ENG_NZL=[[#इंग्लंड वि न्यू झीलंड|{{small|मे '२६}}]] |match_ENG_PAK=— |match_ENG_RSA= |match_ENG_SRI=— |match_ENG_WIN=— |match_ENG_ZIM=— |match_IND_AUS= |match_IND_BAN= |match_IND_ENG= |match_IND_IRE=— |match_IND_NZL=— |match_IND_PAK=— |match_IND_RSA=— |match_IND_SRI=— |match_IND_WIN=— |match_IND_ZIM= |match_IRE_AUS=— |match_IRE_BAN=— |match_IRE_ENG=— |match_IRE_IND= |match_IRE_NZL= |match_IRE_PAK= |match_IRE_RSA=— |match_IRE_SRI=— |match_IRE_WIN= |match_IRE_ZIM=— |match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_IND= |match_NZL_IRE=— |match_NZL_PAK=— |match_NZL_RSA=[[#न्यू झीलंड वि दक्षिण आफ्रिका|{{small|मार्च '२६}}]] |match_NZL_SRI= |match_NZL_WIN=— |match_NZL_ZIM=[[#न्यू झीलंड वि झिम्बाब्वे|{{small|फेब्रु '२६}}]] |match_PAK_AUS=— |match_PAK_BAN= |match_PAK_ENG= |match_PAK_IND=— |match_PAK_IRE=— |match_PAK_NZL= |match_PAK_RSA=— |match_PAK_SRI=— |match_PAK_WIN=— |match_PAK_ZIM=[[#पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे|{{small|एप्रिल '२६}}]] |match_RSA_AUS= |match_RSA_BAN=— |match_RSA_ENG=— |match_RSA_IND= |match_RSA_IRE=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=[[#दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान |{{small|फेब्रु '२६}}]] |match_RSA_SRI=— |match_RSA_WIN= |match_RSA_ZIM=— |match_SRI_AUS= |match_SRI_BAN=— |match_SRI_ENG= |match_SRI_IND=— |match_SRI_IRE= |match_SRI_NZL=— |match_SRI_PAK= |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=— |match_SRI_ZIM=— |match_WIN_AUS= |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_IND= |match_WIN_IRE=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK= |match_WIN_RSA=— |match_WIN_SRI=[[#वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका|{{small|फेब्रु '२६}}]] |match_WIN_ZIM=— |match_ZIM_AUS=— |match_ZIM_BAN=— |match_ZIM_ENG=— |match_ZIM_IND=— |match_ZIM_IRE= |match_ZIM_NZL=— |match_ZIM_PAK=— |match_ZIM_RSA= |match_ZIM_SRI= |match_ZIM_WIN= }} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! rowspan=2|संघ ! colspan=2|नियोजित सामने ! rowspan=2 class=unsortable| ह्या संघांविरुद्ध खेळण्याचे नियोजित नाही |- ! मायदेशी ! परदेशी |- | style="text-align: left;" | {{crw|IRE}} || {{crw|IND}}, {{crw|NZL}},<br>{{crw|PAK}}, {{crw|WIN}} || {{crw|AUS}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|SRI}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|BAN}}, {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|IRE}}, {{crw|NZL}} || {{crw|IND}}, {{crw|RSA}},<br>{{crw|SRI}}, {{crw|WIN}} || {{crw|PAK}}, {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ENG}} || {{crw|BAN}}, {{crw|IRE}},<br>{{crw|NZL}}, {{crw|RSA}} || {{crw|AUS}}, {{crw|IND}},<br>{{crw|PAK}}, {{crw|SRI}} || {{crw|WIN}}, {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ZIM}} || {{crw|IRE}}, {{crw|RSA}},<br>{{crw|SRI}}, {{crw|WIN}} || {{crw|BAN}}, {{crw|IND}},<br>{{crw|NZL}}, {{crw|PAK}} || {{crw|AUS}}, {{crw|ENG}} |- | style="text-align: left;" | {{nobr|{{crw|RSA}}}} || {{crw|AUS}}, {{crw|IND}},<br>{{crw|PAK}}, {{crw|WIN}} || {{crw|BAN}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|NZL}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|IRE}}, {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|NZL}} || {{crw|IND}}, {{crw|RSA}},<br>{{crw|SRI}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|AUS}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|IRE}}, {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}}, {{crw|WIN}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|NZL}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|IRE}}, {{crw|RSA}},<br>{{crw|SRI}}, {{crw|WIN}} || {{crw|AUS}}, {{crw|IND}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|BAN}} || {{crw|RSA}}, {{crw|SRI}},<br>{{crw|WIN}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|AUS}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|IND}}, {{crw|PAK}} || {{crw|IRE}}, {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IND}} || {{crw|AUS}}, {{crw|BAN}},<br>{{crw|ENG}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|IRE}}, {{crw|NZL}},<br>{{crw|RSA}}, {{crw|WIN}} || {{crw|PAK}}, {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|WIN}} || {{crw|AUS}}, {{crw|IND}},<br>{{crw|PAK}}, {{crw|SRI}} || {{crw|BAN}}, {{crw|IRE}},<br>{{crw|RSA}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|ENG}}, {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|SRI}} || {{crw|AUS}}, {{crw|ENG}},<br>{{crw|IRE}}, {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}}, {{crw|NZL}},<br>{{crw|WIN}}, {{crw|ZIM}} || {{crw|IND}}, {{crw|RSA}} |} ==गुणफलक== {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद गुणफलक}} ==सामने== ===२०२५–२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} ====वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका==== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २४०/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३० (४९.४ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १० धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०८ (४७.१ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १९४ (४८ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १४ धावांनी विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१७/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २१८/४ (४६ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', श्रीलंका ० }} ====दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान==== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = २६०/६ (४१ षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२३ (३८.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका ३७ धावांनी विजयी]] | venue = [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = Y | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३६१/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = ३४५ (४९.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका १६ धावांनी विजयी]] | venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३०६/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = १८७ (३६.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ११९ धावांनी विजयी]] | venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] | scorecard =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} ====न्यू झीलंड वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ५ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ८ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ११ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | points = }} ====न्यू झीलंड वि दक्षिण आफ्रिका==== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | points = }} ===२०२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} ====पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} ====इंग्लंड वि न्यू झीलंड==== {{main|न्यूझीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ल-स्ट्रीट]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १३ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html धावफलक] | points = }} ====इंग्लंड वि आयर्लंड==== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[डर्बी]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html धावफलक] | points = }} <!--===२०२६–२७=== ===२०२७=== ===२०२७–२८=== ===२०२८=== ===२०२८–२९===--> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] pn1y4jq9wylwn5ddxqpv4b14k8343wm 2707368 2707367 2026-09-01T17:24:18Z Ganesh591 62733 /* वेळापत्रक */ 2707368 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद | image = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | fromdate= २० फेब्रुवारी २०२६ | todate= एप्रिल २०२९ | host = विविध | champions = | count = | runner up = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२२–२०२५ | previous_tournament = २०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप | next_year = | next_tournament = }} '''२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद''' ही आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेची चौथी आवृत्ती आहे, ही [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेट स्पर्धा आहे जी अकरा संघांमध्ये [[२०२९ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी खेळली जात आहे.<ref>{{cite news |date=२३ ऑगस्ट २०२४|trans-title=आयसीसी महिला एकदिवसीय अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचा समावेश होणार|title=Zimbabwe to be included in ICC Women’s ODI Championship |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50982-zimbabwe-to-be-included-in-icc-womens-odi-championship.html |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |trans-title=|title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> प्रत्येक संघ एकूण आठ तीन सामन्यांच्या मालिका खेळेल, त्यापैकी चार घरच्या मैदानावर खेळल्या जातील आणि चार परदेशात खेळल्या जातील.<ref name="icc"/><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/icc-womens-future-tours-programme-ftp-2025-29-india-home-away-series-world-cup-test-matches-cricket-news/article68828591.ece/ |trans-title=आयसीसीने जाहीर केला २०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम: झिम्बाब्वेचा अकरावा सदस्य म्हणून समावेश; प्रत्येक संघ मायदेशी आणि परदेशात चार मालिका खेळणार|title=ICC announces Women’s FTP for 2025-29: Zimbabwe added as eleventh member; each team to play four series home and away |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) घोषणा केली की ते महिला अजिंक्यपद दहा संघांवरून अकरा संघांमध्ये वाढवत आहेत, त्यामुळे स्पर्धेच्या भविष्यातील आवृत्त्यांमध्ये [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]]चा समावेश केला जाईल.<ref>{{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/icc-womens-championship-expands-to-11-teams-with-zimbabwes-inclusion/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या समावेशासह आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत ११ संघांचा समावेश|title=ICC Women’s Championship expands to 11 teams with Zimbabwe’s inclusion |work=न्यू झिम्बाब्वे|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-ftp-for-2025-29-announced |trans-title=२०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर|title=Women's FTP for 2025-29 announced |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत खालील संघ सहभागी होतील:<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/zimbabwe-icc-womens-ftp-2025-29-2627853-2024-11-04 |title=Zimbabwe debuts in ICC Women's Championship in FTP for 2025-29 |work=India Today |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zimbabwe-make-historic-debut-in-icc-womens-championship/ |title=Zimbabwe make historic debut in ICC Women’s Championship |work=The Chronicle |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * {{crw|AUS}} * {{crw|BAN}} * {{crw|ENG}} * {{crw|IND}} * {{crw|IRE}} * {{crw|NZL}} * {{crw|PAK}} * {{crw|RSA}} * {{crw|SRI}} * {{crw|WIN}} * {{crw|ZIM}} {{div col end}} ==वेळापत्रक== आयसीसीने प्रत्येक संघासाठी खालील मायदेशातील आणि परदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले:<ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> {{#invoke:Sports results|main |match_col_width = 50 |matches_style = FBR |team_nowrap=yes |solid_cell=grey |update = १६ मे २०२६ |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2025-26-2029-1525333/match-schedule-fixtures-and-results क्रिकइन्फो] |team1=AUS |name_AUS={{crw-rt|AUS}} |short_AUS={{criconw|AUS}} |team2=BAN |name_BAN={{crw-rt|BAN}} |short_BAN={{criconw|BAN}} |team3=ENG |name_ENG={{crw-rt|ENG}} |short_ENG={{criconw|ENG}} |team4=IND |name_IND={{crw-rt|IND}} |short_IND={{criconw|IND}} |team5=IRE |name_IRE={{crw-rt|IRE}} |short_IRE={{criconw|IRE}} |team6=NZL |name_NZL={{crw-rt|NZL}} |short_NZL={{criconw|NZL}} |team7=PAK |name_PAK={{crw-rt|PAK}} |short_PAK={{criconw|PAK}} |team8=RSA |name_RSA={{crw-rt|RSA}} |short_RSA={{criconw|RSA}} |team9=SRI |name_SRI={{crw-rt|SRI}} |short_SRI={{criconw|SRI}} |team10=WIN |name_WIN={{crw-rt|WIN}} |short_WIN={{criconw|WIN}} |team11=ZIM |name_ZIM={{crw-rt|ZIM}} |short_ZIM={{criconw|ZIM}} |match_AUS_BAN=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध बांगलादेश|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_AUS_ENG= |match_AUS_IND=— |match_AUS_IRE= |match_AUS_NZL=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यूझीलंड|{{small|मार्च '२७}}]] |match_AUS_PAK=— |match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ZIM=— |match_BAN_AUS=— |match_BAN_ENG=— |match_BAN_IND=— |match_BAN_IRE=— |match_BAN_NZL=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA= |match_BAN_SRI=[[#बांगलादेश विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_BAN_WIN= |match_BAN_ZIM= |match_ENG_AUS=— |match_ENG_BAN=[[#इंग्लंड विरुद्ध बांगलादेश|{{small|सप्टेंबर '२७}}]] |match_ENG_IND=— |match_ENG_IRE=[[#इंग्लंड विरुद्ध आयर्लंड|{{small|सप्टेंबर '२६}}]] |match_ENG_NZL=[[#इंग्लंड विरुद्ध न्यूझीलंड|१-१]] |match_ENG_PAK=— |match_ENG_RSA= |match_ENG_SRI=— |match_ENG_WIN=— |match_ENG_ZIM=— |match_IND_AUS= |match_IND_BAN= |match_IND_ENG= |match_IND_IRE=— |match_IND_NZL=— |match_IND_PAK=— |match_IND_RSA=— |match_IND_SRI=— |match_IND_WIN=— |match_IND_ZIM=[[#भारत विरुद्ध झिम्बाब्वे|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_IRE_AUS=— |match_IRE_BAN=— |match_IRE_ENG=— |match_IRE_IND= |match_IRE_NZL= |match_IRE_PAK= |match_IRE_RSA=— |match_IRE_SRI=— |match_IRE_WIN=[[#आयर्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज|०-३]] |match_IRE_ZIM=— |match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_IND= |match_NZL_IRE=— |match_NZL_PAK=— |match_NZL_RSA=[[#न्यूझीलंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|२-१]] |match_NZL_SRI= |match_NZL_WIN=— |match_NZL_ZIM=[[#न्यूझीलंड विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_PAK_AUS=— |match_PAK_BAN= |match_PAK_ENG= |match_PAK_IND=— |match_PAK_IRE=— |match_PAK_NZL=[[#पाकिस्तान विरुद्ध न्यूझीलंड|{{small|एप्रिल '२७}}]] |match_PAK_RSA=— |match_PAK_SRI=— |match_PAK_WIN=— |match_PAK_ZIM=[[#पाकिस्तान विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_RSA_AUS=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|{{small|मार्च '२७}}]] |match_RSA_BAN=— |match_RSA_ENG=— |match_RSA_IND=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध भारत|{{small|डिसेंबर '२६}}]] |match_RSA_IRE=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_RSA_SRI=— |match_RSA_WIN= |match_RSA_ZIM=— |match_SRI_AUS= |match_SRI_BAN=— |match_SRI_ENG= |match_SRI_IND=— |match_SRI_IRE= |match_SRI_NZL=— |match_SRI_PAK=[[#श्रीलंका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=— |match_SRI_ZIM=— |match_WIN_AUS=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|०-३]] |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_IND= |match_WIN_IRE=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK= |match_WIN_RSA=— |match_WIN_SRI=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_WIN_ZIM=— |match_ZIM_AUS=— |match_ZIM_BAN=— |match_ZIM_ENG=— |match_ZIM_IND=— |match_ZIM_IRE= |match_ZIM_NZL=— |match_ZIM_PAK=— |match_ZIM_RSA= |match_ZIM_SRI= |match_ZIM_WIN= }} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;white-space:nowrap;" |- ! rowspan=2 | संघ ! colspan=2 | नियोजित सामने ! rowspan=2 class=unsortable | ज्यांच्याविरुद्ध<br/>सामने नियोजित नाहीत |- ! मायदेशात ! परदेशात |- | style="text-align: left;" | {{crw|AUS}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|BAN}} || style="text-align: left;" | {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ENG}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IND}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IRE}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|WIN}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}} |} ==गुणफलक== {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद गुणफलक}} ==सामने== ===२०२५–२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} ====वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका==== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २४०/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३० (४९.४ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १० धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०८ (४७.१ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १९४ (४८ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १४ धावांनी विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१७/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २१८/४ (४६ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', श्रीलंका ० }} ====दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान==== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = २६०/६ (४१ षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२३ (३८.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका ३७ धावांनी विजयी]] | venue = [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = Y | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३६१/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = ३४५ (४९.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका १६ धावांनी विजयी]] | venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३०६/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = १८७ (३६.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ११९ धावांनी विजयी]] | venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] | scorecard =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} ====न्यू झीलंड वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ५ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ८ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ११ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | points = }} ====न्यू झीलंड वि दक्षिण आफ्रिका==== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | points = }} ===२०२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} ====पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} ====इंग्लंड वि न्यू झीलंड==== {{main|न्यूझीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ल-स्ट्रीट]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १३ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html धावफलक] | points = }} ====इंग्लंड वि आयर्लंड==== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[डर्बी]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html धावफलक] | points = }} <!--===२०२६–२७=== ===२०२७=== ===२०२७–२८=== ===२०२८=== ===२०२८–२९===--> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] dj777vjx6a4m6qppnd94v8aci8d599t 2707369 2707368 2026-09-01T17:24:22Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2707369 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद | image = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | fromdate= २० फेब्रुवारी २०२६ | todate= एप्रिल २०२९ | host = विविध | champions = | count = | runner up = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२२–२०२५ | previous_tournament = २०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप | next_year = | next_tournament = }} '''२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद''' ही आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेची चौथी आवृत्ती आहे, ही [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेट स्पर्धा आहे जी अकरा संघांमध्ये [[२०२९ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी खेळली जात आहे.<ref>{{cite news |date=२३ ऑगस्ट २०२४|trans-title=आयसीसी महिला एकदिवसीय अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचा समावेश होणार|title=Zimbabwe to be included in ICC Women’s ODI Championship |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50982-zimbabwe-to-be-included-in-icc-womens-odi-championship.html |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |trans-title=|title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> प्रत्येक संघ एकूण आठ तीन सामन्यांच्या मालिका खेळेल, त्यापैकी चार घरच्या मैदानावर खेळल्या जातील आणि चार परदेशात खेळल्या जातील.<ref name="icc"/><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/icc-womens-future-tours-programme-ftp-2025-29-india-home-away-series-world-cup-test-matches-cricket-news/article68828591.ece/ |trans-title=आयसीसीने जाहीर केला २०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम: झिम्बाब्वेचा अकरावा सदस्य म्हणून समावेश; प्रत्येक संघ मायदेशी आणि परदेशात चार मालिका खेळणार|title=ICC announces Women’s FTP for 2025-29: Zimbabwe added as eleventh member; each team to play four series home and away |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) घोषणा केली की ते महिला अजिंक्यपद दहा संघांवरून अकरा संघांमध्ये वाढवत आहेत, त्यामुळे स्पर्धेच्या भविष्यातील आवृत्त्यांमध्ये [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]]चा समावेश केला जाईल.<ref>{{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/icc-womens-championship-expands-to-11-teams-with-zimbabwes-inclusion/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या समावेशासह आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत ११ संघांचा समावेश|title=ICC Women’s Championship expands to 11 teams with Zimbabwe’s inclusion |work=न्यू झिम्बाब्वे|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-ftp-for-2025-29-announced |trans-title=२०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर|title=Women's FTP for 2025-29 announced |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत खालील संघ सहभागी होतील:<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/zimbabwe-icc-womens-ftp-2025-29-2627853-2024-11-04 |title=Zimbabwe debuts in ICC Women's Championship in FTP for 2025-29 |work=India Today |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zimbabwe-make-historic-debut-in-icc-womens-championship/ |title=Zimbabwe make historic debut in ICC Women’s Championship |work=The Chronicle |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * {{crw|AUS}} * {{crw|BAN}} * {{crw|ENG}} * {{crw|IND}} * {{crw|IRE}} * {{crw|NZL}} * {{crw|PAK}} * {{crw|RSA}} * {{crw|SRI}} * {{crw|WIN}} * {{crw|ZIM}} {{div col end}} ==वेळापत्रक== आयसीसीने प्रत्येक संघासाठी खालील मायदेशातील आणि परदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले:<ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> {{#invoke:Sports results|main |match_col_width = 50 |matches_style = FBR |team_nowrap=yes |solid_cell=grey |update = १६ मे २०२६ |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2025-26-2029-1525333/match-schedule-fixtures-and-results क्रिकइन्फो] |team1=AUS |name_AUS={{crw-rt|AUS}} |short_AUS={{criconw|AUS}} |team2=BAN |name_BAN={{crw-rt|BAN}} |short_BAN={{criconw|BAN}} |team3=ENG |name_ENG={{crw-rt|ENG}} |short_ENG={{criconw|ENG}} |team4=IND |name_IND={{crw-rt|IND}} |short_IND={{criconw|IND}} |team5=IRE |name_IRE={{crw-rt|IRE}} |short_IRE={{criconw|IRE}} |team6=NZL |name_NZL={{crw-rt|NZL}} |short_NZL={{criconw|NZL}} |team7=PAK |name_PAK={{crw-rt|PAK}} |short_PAK={{criconw|PAK}} |team8=RSA |name_RSA={{crw-rt|RSA}} |short_RSA={{criconw|RSA}} |team9=SRI |name_SRI={{crw-rt|SRI}} |short_SRI={{criconw|SRI}} |team10=WIN |name_WIN={{crw-rt|WIN}} |short_WIN={{criconw|WIN}} |team11=ZIM |name_ZIM={{crw-rt|ZIM}} |short_ZIM={{criconw|ZIM}} |match_AUS_BAN=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध बांगलादेश|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_AUS_ENG= |match_AUS_IND=— |match_AUS_IRE= |match_AUS_NZL=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|मार्च '२७}}]] |match_AUS_PAK=— |match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ZIM=— |match_BAN_AUS=— |match_BAN_ENG=— |match_BAN_IND=— |match_BAN_IRE=— |match_BAN_NZL=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA= |match_BAN_SRI=[[#बांगलादेश विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_BAN_WIN= |match_BAN_ZIM= |match_ENG_AUS=— |match_ENG_BAN=[[#इंग्लंड विरुद्ध बांगलादेश|{{small|सप्टेंबर '२७}}]] |match_ENG_IND=— |match_ENG_IRE=[[#इंग्लंड विरुद्ध आयर्लंड|{{small|सप्टेंबर '२६}}]] |match_ENG_NZL=[[#इंग्लंड विरुद्ध न्यू झीलंड|१-१]] |match_ENG_PAK=— |match_ENG_RSA= |match_ENG_SRI=— |match_ENG_WIN=— |match_ENG_ZIM=— |match_IND_AUS= |match_IND_BAN= |match_IND_ENG= |match_IND_IRE=— |match_IND_NZL=— |match_IND_PAK=— |match_IND_RSA=— |match_IND_SRI=— |match_IND_WIN=— |match_IND_ZIM=[[#भारत विरुद्ध झिम्बाब्वे|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_IRE_AUS=— |match_IRE_BAN=— |match_IRE_ENG=— |match_IRE_IND= |match_IRE_NZL= |match_IRE_PAK= |match_IRE_RSA=— |match_IRE_SRI=— |match_IRE_WIN=[[#आयर्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज|०-३]] |match_IRE_ZIM=— |match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_IND= |match_NZL_IRE=— |match_NZL_PAK=— |match_NZL_RSA=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|२-१]] |match_NZL_SRI= |match_NZL_WIN=— |match_NZL_ZIM=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_PAK_AUS=— |match_PAK_BAN= |match_PAK_ENG= |match_PAK_IND=— |match_PAK_IRE=— |match_PAK_NZL=[[#पाकिस्तान विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|एप्रिल '२७}}]] |match_PAK_RSA=— |match_PAK_SRI=— |match_PAK_WIN=— |match_PAK_ZIM=[[#पाकिस्तान विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_RSA_AUS=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|{{small|मार्च '२७}}]] |match_RSA_BAN=— |match_RSA_ENG=— |match_RSA_IND=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध भारत|{{small|डिसेंबर '२६}}]] |match_RSA_IRE=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_RSA_SRI=— |match_RSA_WIN= |match_RSA_ZIM=— |match_SRI_AUS= |match_SRI_BAN=— |match_SRI_ENG= |match_SRI_IND=— |match_SRI_IRE= |match_SRI_NZL=— |match_SRI_PAK=[[#श्रीलंका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=— |match_SRI_ZIM=— |match_WIN_AUS=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|०-३]] |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_IND= |match_WIN_IRE=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK= |match_WIN_RSA=— |match_WIN_SRI=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_WIN_ZIM=— |match_ZIM_AUS=— |match_ZIM_BAN=— |match_ZIM_ENG=— |match_ZIM_IND=— |match_ZIM_IRE= |match_ZIM_NZL=— |match_ZIM_PAK=— |match_ZIM_RSA= |match_ZIM_SRI= |match_ZIM_WIN= }} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;white-space:nowrap;" |- ! rowspan=2 | संघ ! colspan=2 | नियोजित सामने ! rowspan=2 class=unsortable | ज्यांच्याविरुद्ध<br/>सामने नियोजित नाहीत |- ! मायदेशात ! परदेशात |- | style="text-align: left;" | {{crw|AUS}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|BAN}} || style="text-align: left;" | {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ENG}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IND}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IRE}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|WIN}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}} |} ==गुणफलक== {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद गुणफलक}} ==सामने== ===२०२५–२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} ====वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका==== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २४०/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३० (४९.४ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १० धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०८ (४७.१ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १९४ (४८ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १४ धावांनी विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१७/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २१८/४ (४६ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue =[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', श्रीलंका ० }} ====दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान==== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = २६०/६ (४१ षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२३ (३८.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका ३७ धावांनी विजयी]] | venue = [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = Y | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३६१/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = ३४५ (४९.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका १६ धावांनी विजयी]] | venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३०६/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = १८७ (३६.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ११९ धावांनी विजयी]] | venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] | scorecard =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} ====न्यू झीलंड वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ५ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ८ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ११ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | points = }} ====न्यू झीलंड वि दक्षिण आफ्रिका==== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = | team2 = {{crw|SA}} | score2 = | result = | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | points = }} ===२०२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} ====पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे==== {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = | result = | venue = | scorecard = | points = }} ====इंग्लंड वि न्यू झीलंड==== {{main|न्यूझीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ल-स्ट्रीट]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = १३ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html धावफलक] | points = }} ====इंग्लंड वि आयर्लंड==== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[डर्बी]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html धावफलक] | points = }} <!--===२०२६–२७=== ===२०२७=== ===२०२७–२८=== ===२०२८=== ===२०२८–२९===--> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 2r8lmsiyx2v6hg4vdjhgl91oqplot8u 2707375 2707369 2026-09-01T17:53:02Z Ganesh591 62733 /* सामने */ 2707375 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद | image = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | fromdate= २० फेब्रुवारी २०२६ | todate= एप्रिल २०२९ | host = विविध | champions = | count = | runner up = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२२–२०२५ | previous_tournament = २०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप | next_year = | next_tournament = }} '''२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद''' ही आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेची चौथी आवृत्ती आहे, ही [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेट स्पर्धा आहे जी अकरा संघांमध्ये [[२०२९ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी खेळली जात आहे.<ref>{{cite news |date=२३ ऑगस्ट २०२४|trans-title=आयसीसी महिला एकदिवसीय अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचा समावेश होणार|title=Zimbabwe to be included in ICC Women’s ODI Championship |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50982-zimbabwe-to-be-included-in-icc-womens-odi-championship.html |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |trans-title=|title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> प्रत्येक संघ एकूण आठ तीन सामन्यांच्या मालिका खेळेल, त्यापैकी चार घरच्या मैदानावर खेळल्या जातील आणि चार परदेशात खेळल्या जातील.<ref name="icc"/><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/icc-womens-future-tours-programme-ftp-2025-29-india-home-away-series-world-cup-test-matches-cricket-news/article68828591.ece/ |trans-title=आयसीसीने जाहीर केला २०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम: झिम्बाब्वेचा अकरावा सदस्य म्हणून समावेश; प्रत्येक संघ मायदेशी आणि परदेशात चार मालिका खेळणार|title=ICC announces Women’s FTP for 2025-29: Zimbabwe added as eleventh member; each team to play four series home and away |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) घोषणा केली की ते महिला अजिंक्यपद दहा संघांवरून अकरा संघांमध्ये वाढवत आहेत, त्यामुळे स्पर्धेच्या भविष्यातील आवृत्त्यांमध्ये [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]]चा समावेश केला जाईल.<ref>{{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/icc-womens-championship-expands-to-11-teams-with-zimbabwes-inclusion/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या समावेशासह आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत ११ संघांचा समावेश|title=ICC Women’s Championship expands to 11 teams with Zimbabwe’s inclusion |work=न्यू झिम्बाब्वे|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-ftp-for-2025-29-announced |trans-title=२०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर|title=Women's FTP for 2025-29 announced |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत खालील संघ सहभागी होतील:<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/zimbabwe-icc-womens-ftp-2025-29-2627853-2024-11-04 |title=Zimbabwe debuts in ICC Women's Championship in FTP for 2025-29 |work=India Today |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zimbabwe-make-historic-debut-in-icc-womens-championship/ |title=Zimbabwe make historic debut in ICC Women’s Championship |work=The Chronicle |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * {{crw|AUS}} * {{crw|BAN}} * {{crw|ENG}} * {{crw|IND}} * {{crw|IRE}} * {{crw|NZL}} * {{crw|PAK}} * {{crw|RSA}} * {{crw|SRI}} * {{crw|WIN}} * {{crw|ZIM}} {{div col end}} ==वेळापत्रक== आयसीसीने प्रत्येक संघासाठी खालील मायदेशातील आणि परदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले:<ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> {{#invoke:Sports results|main |match_col_width = 50 |matches_style = FBR |team_nowrap=yes |solid_cell=grey |update = १६ मे २०२६ |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2025-26-2029-1525333/match-schedule-fixtures-and-results क्रिकइन्फो] |team1=AUS |name_AUS={{crw-rt|AUS}} |short_AUS={{criconw|AUS}} |team2=BAN |name_BAN={{crw-rt|BAN}} |short_BAN={{criconw|BAN}} |team3=ENG |name_ENG={{crw-rt|ENG}} |short_ENG={{criconw|ENG}} |team4=IND |name_IND={{crw-rt|IND}} |short_IND={{criconw|IND}} |team5=IRE |name_IRE={{crw-rt|IRE}} |short_IRE={{criconw|IRE}} |team6=NZL |name_NZL={{crw-rt|NZL}} |short_NZL={{criconw|NZL}} |team7=PAK |name_PAK={{crw-rt|PAK}} |short_PAK={{criconw|PAK}} |team8=RSA |name_RSA={{crw-rt|RSA}} |short_RSA={{criconw|RSA}} |team9=SRI |name_SRI={{crw-rt|SRI}} |short_SRI={{criconw|SRI}} |team10=WIN |name_WIN={{crw-rt|WIN}} |short_WIN={{criconw|WIN}} |team11=ZIM |name_ZIM={{crw-rt|ZIM}} |short_ZIM={{criconw|ZIM}} |match_AUS_BAN=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध बांगलादेश|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_AUS_ENG= |match_AUS_IND=— |match_AUS_IRE= |match_AUS_NZL=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|मार्च '२७}}]] |match_AUS_PAK=— |match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ZIM=— |match_BAN_AUS=— |match_BAN_ENG=— |match_BAN_IND=— |match_BAN_IRE=— |match_BAN_NZL=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA= |match_BAN_SRI=[[#बांगलादेश विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_BAN_WIN= |match_BAN_ZIM= |match_ENG_AUS=— |match_ENG_BAN=[[#इंग्लंड विरुद्ध बांगलादेश|{{small|सप्टेंबर '२७}}]] |match_ENG_IND=— |match_ENG_IRE=[[#इंग्लंड विरुद्ध आयर्लंड|{{small|सप्टेंबर '२६}}]] |match_ENG_NZL=[[#इंग्लंड विरुद्ध न्यू झीलंड|१-१]] |match_ENG_PAK=— |match_ENG_RSA= |match_ENG_SRI=— |match_ENG_WIN=— |match_ENG_ZIM=— |match_IND_AUS= |match_IND_BAN= |match_IND_ENG= |match_IND_IRE=— |match_IND_NZL=— |match_IND_PAK=— |match_IND_RSA=— |match_IND_SRI=— |match_IND_WIN=— |match_IND_ZIM=[[#भारत विरुद्ध झिम्बाब्वे|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_IRE_AUS=— |match_IRE_BAN=— |match_IRE_ENG=— |match_IRE_IND= |match_IRE_NZL= |match_IRE_PAK= |match_IRE_RSA=— |match_IRE_SRI=— |match_IRE_WIN=[[#आयर्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज|०-३]] |match_IRE_ZIM=— |match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_IND= |match_NZL_IRE=— |match_NZL_PAK=— |match_NZL_RSA=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|२-१]] |match_NZL_SRI= |match_NZL_WIN=— |match_NZL_ZIM=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_PAK_AUS=— |match_PAK_BAN= |match_PAK_ENG= |match_PAK_IND=— |match_PAK_IRE=— |match_PAK_NZL=[[#पाकिस्तान विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|एप्रिल '२७}}]] |match_PAK_RSA=— |match_PAK_SRI=— |match_PAK_WIN=— |match_PAK_ZIM=[[#पाकिस्तान विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_RSA_AUS=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|{{small|मार्च '२७}}]] |match_RSA_BAN=— |match_RSA_ENG=— |match_RSA_IND=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध भारत|{{small|डिसेंबर '२६}}]] |match_RSA_IRE=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_RSA_SRI=— |match_RSA_WIN= |match_RSA_ZIM=— |match_SRI_AUS= |match_SRI_BAN=— |match_SRI_ENG= |match_SRI_IND=— |match_SRI_IRE= |match_SRI_NZL=— |match_SRI_PAK=[[#श्रीलंका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=— |match_SRI_ZIM=— |match_WIN_AUS=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|०-३]] |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_IND= |match_WIN_IRE=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK= |match_WIN_RSA=— |match_WIN_SRI=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_WIN_ZIM=— |match_ZIM_AUS=— |match_ZIM_BAN=— |match_ZIM_ENG=— |match_ZIM_IND=— |match_ZIM_IRE= |match_ZIM_NZL=— |match_ZIM_PAK=— |match_ZIM_RSA= |match_ZIM_SRI= |match_ZIM_WIN= }} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;white-space:nowrap;" |- ! rowspan=2 | संघ ! colspan=2 | नियोजित सामने ! rowspan=2 class=unsortable | ज्यांच्याविरुद्ध<br/>सामने नियोजित नाहीत |- ! मायदेशात ! परदेशात |- | style="text-align: left;" | {{crw|AUS}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|BAN}} || style="text-align: left;" | {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ENG}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IND}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IRE}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|WIN}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}} |} ==गुणफलक== {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद गुणफलक}} ==सामने== ===२०२५-२६=== {{मुख्य|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} ====वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका==== {{मुख्य|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २४०/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३० (४९.४ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १० धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html धावफलक] | points = वेस्ट इंडीज ०, '''श्रीलंका २''' }} {{Cricket match summary | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०८ (४७.१ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १९४ (४८ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १४ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html धावफलक] | points = वेस्ट इंडीज ०, '''श्रीलंका २''' }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१७/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २१८/४ (४६ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', श्रीलंका ० }} ====दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान==== {{मुख्य|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = २६०/६ (४१ षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२३ (३८.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका ३७ धावांनी विजयी]] | venue = [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = Y | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३६१/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = ३४५ (४९.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका १६ धावांनी विजयी]] | venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३०६/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = १८७ (३६.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ११९ धावांनी विजयी]] | venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html धावफलक] | points = दक्षिण आफ्रिका ०, '''पाकिस्तान २''' }} ====न्यूझीलंड वि झिम्बाब्वे==== {{मुख्य|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ५ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३५४/३ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १७४ (४७.३ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड १८० धावांनी विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | date = ८ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | score1 = १०२ (२९.१ षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = १०६/२ (१६.२ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ११ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३०३/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १०३ (२७.१ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड २०० धावांनी विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} ====वेस्ट इंडीज वि ऑस्ट्रेलिया==== {{मुख्य|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २७ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३८/८ (५० षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १७९ (४६ षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|WIN}} | score1 = १३६ (३५.४ षटके) | team2 = {{crw|AUS}} | score2 = १३७/१ (१९.४ षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} ====न्यूझीलंड वि दक्षिण आफ्रिका==== {{मुख्य|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = २६८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = २६९/८ (५० षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी]] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', न्यूझीलंड ० }} {{Cricket match summary | date = १ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३४६/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = ३५०/८ (४९.४ षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड २ गडी राखून विजयी]] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३०६/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = २४० (४६.१ षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड ६६ धावांनी विजयी]] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} ===२०२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} ====बांगलादेश वि श्रीलंका==== {{मुख्य|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०५/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|BAN}} | score2 = २०६/७ (४८.३ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|बांगलादेश ३ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html धावफलक] | points = '''बांगलादेश २''', श्रीलंका ० }} {{Cricket match summary | date = २२ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | score1 = १६५ (४५.५ षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = १६६/६ (३८.२ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ४ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528280.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', बांगलादेश ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | score1 = २१३/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = २१४/३ (४६.३ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = | points = '''श्रीलंका २''', बांगलादेश ० }} ====पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे==== {{मुख्य|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३३०/५ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १६२ (३६.४ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान १६८ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | date = ६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३४३/४ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १३७ (३९ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान २०६ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ९ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | score1 = २२२/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२५/१ (३१.५ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} ====इंग्लंड वि न्यू झीलंड==== {{मुख्य|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = २१० (४८.४ षटके) | team2 = {{crw|ENG}} | score2 = २११/९ (४८.२ षटके) | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|इंग्लंड १ गडी राखून विजयी]] | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html धावफलक] | points = '''इंग्लंड २''', न्यू झीलंड ० }} {{Cricket match summary | date = १३ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|निकाल नाही]] | venue = काउंटी मैदान, नॉर्थॅम्प्टन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html धावफलक] | points = इंग्लंड १, न्यू झीलंड १ }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = १८१/७ (३३ षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = १४१/४ (२४.४ षटके) | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यू झीलंड १७ धावांनी विजयी (डीएलएस)]] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html धावफलक] | points = '''न्यू झीलंड २''', इंग्लंड ० }} ====आयर्लंड वि वेस्ट इंडीज==== {{मुख्य|वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | score1 = २६९ (४९ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २७०/१ (३८.४ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528544.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} {{Cricket match summary | date = १२ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | score1 = २४१/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २४२/४ (३८.५ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528545.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १५ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|WIN}} | score1 = २५७ (५० षटके) | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = १९३ (४३.१ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६४ धावांनी विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528546.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} ====श्रीलंका वि पाकिस्तान==== {{मुख्य|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २३ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१०/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २११/५ (४३ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ५ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540540.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', श्रीलंका ० }} {{Cricket match summary | date = २५ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = २७३/५ (५० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = २७५/२ (४६.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540541.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २८ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = १८७ (४० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = १९१/२ (३७.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540542.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', पाकिस्तान ० }} ====इंग्लंड वि आयर्लंड==== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[डर्बी]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html धावफलक] | points = }} <!--===२०२६–२७=== ===२०२७=== ===२०२७–२८=== ===२०२८=== ===२०२८–२९===--> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 8n4dgdz4jcamizxs8kurczden4aiv1k 2707376 2707375 2026-09-01T17:53:05Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2707376 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद | image = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] | tournament format = [[साखळी सामने]] | fromdate= २० फेब्रुवारी २०२६ | todate= एप्रिल २०२९ | host = विविध | champions = | count = | runner up = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२२–२०२५ | previous_tournament = २०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप | next_year = | next_tournament = }} '''२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद''' ही आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेची चौथी आवृत्ती आहे, ही [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेट स्पर्धा आहे जी अकरा संघांमध्ये [[२०२९ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी खेळली जात आहे.<ref>{{cite news |date=२३ ऑगस्ट २०२४|trans-title=आयसीसी महिला एकदिवसीय अजिंक्यपद स्पर्धेत झिम्बाब्वेचा समावेश होणार|title=Zimbabwe to be included in ICC Women’s ODI Championship |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/50982-zimbabwe-to-be-included-in-icc-womens-odi-championship.html |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |trans-title=|title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> प्रत्येक संघ एकूण आठ तीन सामन्यांच्या मालिका खेळेल, त्यापैकी चार घरच्या मैदानावर खेळल्या जातील आणि चार परदेशात खेळल्या जातील.<ref name="icc"/><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/icc-womens-future-tours-programme-ftp-2025-29-india-home-away-series-world-cup-test-matches-cricket-news/article68828591.ece/ |trans-title=आयसीसीने जाहीर केला २०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम: झिम्बाब्वेचा अकरावा सदस्य म्हणून समावेश; प्रत्येक संघ मायदेशी आणि परदेशात चार मालिका खेळणार|title=ICC announces Women’s FTP for 2025-29: Zimbabwe added as eleventh member; each team to play four series home and away |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) घोषणा केली की ते महिला अजिंक्यपद दहा संघांवरून अकरा संघांमध्ये वाढवत आहेत, त्यामुळे स्पर्धेच्या भविष्यातील आवृत्त्यांमध्ये [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]]चा समावेश केला जाईल.<ref>{{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/icc-womens-championship-expands-to-11-teams-with-zimbabwes-inclusion/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या समावेशासह आयसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत ११ संघांचा समावेश|title=ICC Women’s Championship expands to 11 teams with Zimbabwe’s inclusion |work=न्यू झिम्बाब्वे|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/women-s-ftp-for-2025-29-announced |trans-title=२०२५-२९ साठी महिलांचा भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम जाहीर|title=Women's FTP for 2025-29 announced |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत खालील संघ सहभागी होतील:<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/zimbabwe-icc-womens-ftp-2025-29-2627853-2024-11-04 |title=Zimbabwe debuts in ICC Women's Championship in FTP for 2025-29 |work=India Today |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zimbabwe-make-historic-debut-in-icc-womens-championship/ |title=Zimbabwe make historic debut in ICC Women’s Championship |work=The Chronicle |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * {{crw|AUS}} * {{crw|BAN}} * {{crw|ENG}} * {{crw|IND}} * {{crw|IRE}} * {{crw|NZL}} * {{crw|PAK}} * {{crw|RSA}} * {{crw|SRI}} * {{crw|WIN}} * {{crw|ZIM}} {{div col end}} ==वेळापत्रक== आयसीसीने प्रत्येक संघासाठी खालील मायदेशातील आणि परदेशातील सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले:<ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/blockbuster-women-s-future-tours-programme-ftp-announced-for-2025-29 |title=Blockbuster Women’s Future Tours Programme (FTP) announced for 2025-29 |work=International Cricket Council |access-date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> {{#invoke:Sports results|main |match_col_width = 50 |matches_style = FBR |team_nowrap=yes |solid_cell=grey |update = १६ मे २०२६ |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2025-26-2029-1525333/match-schedule-fixtures-and-results क्रिकइन्फो] |team1=AUS |name_AUS={{crw-rt|AUS}} |short_AUS={{criconw|AUS}} |team2=BAN |name_BAN={{crw-rt|BAN}} |short_BAN={{criconw|BAN}} |team3=ENG |name_ENG={{crw-rt|ENG}} |short_ENG={{criconw|ENG}} |team4=IND |name_IND={{crw-rt|IND}} |short_IND={{criconw|IND}} |team5=IRE |name_IRE={{crw-rt|IRE}} |short_IRE={{criconw|IRE}} |team6=NZL |name_NZL={{crw-rt|NZL}} |short_NZL={{criconw|NZL}} |team7=PAK |name_PAK={{crw-rt|PAK}} |short_PAK={{criconw|PAK}} |team8=RSA |name_RSA={{crw-rt|RSA}} |short_RSA={{criconw|RSA}} |team9=SRI |name_SRI={{crw-rt|SRI}} |short_SRI={{criconw|SRI}} |team10=WIN |name_WIN={{crw-rt|WIN}} |short_WIN={{criconw|WIN}} |team11=ZIM |name_ZIM={{crw-rt|ZIM}} |short_ZIM={{criconw|ZIM}} |match_AUS_BAN=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध बांगलादेश|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_AUS_ENG= |match_AUS_IND=— |match_AUS_IRE= |match_AUS_NZL=[[#ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|मार्च '२७}}]] |match_AUS_PAK=— |match_AUS_RSA=— |match_AUS_SRI=— |match_AUS_WIN=— |match_AUS_ZIM=— |match_BAN_AUS=— |match_BAN_ENG=— |match_BAN_IND=— |match_BAN_IRE=— |match_BAN_NZL=— |match_BAN_PAK=— |match_BAN_RSA= |match_BAN_SRI=[[#बांगलादेश विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_BAN_WIN= |match_BAN_ZIM= |match_ENG_AUS=— |match_ENG_BAN=[[#इंग्लंड विरुद्ध बांगलादेश|{{small|सप्टेंबर '२७}}]] |match_ENG_IND=— |match_ENG_IRE=[[#इंग्लंड विरुद्ध आयर्लंड|{{small|सप्टेंबर '२६}}]] |match_ENG_NZL=[[#इंग्लंड विरुद्ध न्यू झीलंड|१-१]] |match_ENG_PAK=— |match_ENG_RSA= |match_ENG_SRI=— |match_ENG_WIN=— |match_ENG_ZIM=— |match_IND_AUS= |match_IND_BAN= |match_IND_ENG= |match_IND_IRE=— |match_IND_NZL=— |match_IND_PAK=— |match_IND_RSA=— |match_IND_SRI=— |match_IND_WIN=— |match_IND_ZIM=[[#भारत विरुद्ध झिम्बाब्वे|{{small|ऑक्टोबर '२६}}]] |match_IRE_AUS=— |match_IRE_BAN=— |match_IRE_ENG=— |match_IRE_IND= |match_IRE_NZL= |match_IRE_PAK= |match_IRE_RSA=— |match_IRE_SRI=— |match_IRE_WIN=[[#आयर्लंड विरुद्ध वेस्ट इंडीज|०-३]] |match_IRE_ZIM=— |match_NZL_AUS=— |match_NZL_BAN=— |match_NZL_ENG=— |match_NZL_IND= |match_NZL_IRE=— |match_NZL_PAK=— |match_NZL_RSA=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका|२-१]] |match_NZL_SRI= |match_NZL_WIN=— |match_NZL_ZIM=[[#न्यू झीलंड विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_PAK_AUS=— |match_PAK_BAN= |match_PAK_ENG= |match_PAK_IND=— |match_PAK_IRE=— |match_PAK_NZL=[[#पाकिस्तान विरुद्ध न्यू झीलंड|{{small|एप्रिल '२७}}]] |match_PAK_RSA=— |match_PAK_SRI=— |match_PAK_WIN=— |match_PAK_ZIM=[[#पाकिस्तान विरुद्ध झिम्बाब्वे|३-०]] |match_RSA_AUS=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|{{small|मार्च '२७}}]] |match_RSA_BAN=— |match_RSA_ENG=— |match_RSA_IND=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध भारत|{{small|डिसेंबर '२६}}]] |match_RSA_IRE=— |match_RSA_NZL=— |match_RSA_PAK=[[#दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_RSA_SRI=— |match_RSA_WIN= |match_RSA_ZIM=— |match_SRI_AUS= |match_SRI_BAN=— |match_SRI_ENG= |match_SRI_IND=— |match_SRI_IRE= |match_SRI_NZL=— |match_SRI_PAK=[[#श्रीलंका विरुद्ध पाकिस्तान|२-१]] |match_SRI_RSA=— |match_SRI_WIN=— |match_SRI_ZIM=— |match_WIN_AUS=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया|०-३]] |match_WIN_BAN=— |match_WIN_ENG=— |match_WIN_IND= |match_WIN_IRE=— |match_WIN_NZL=— |match_WIN_PAK= |match_WIN_RSA=— |match_WIN_SRI=[[#वेस्ट इंडीज विरुद्ध श्रीलंका|१-२]] |match_WIN_ZIM=— |match_ZIM_AUS=— |match_ZIM_BAN=— |match_ZIM_ENG=— |match_ZIM_IND=— |match_ZIM_IRE= |match_ZIM_NZL=— |match_ZIM_PAK=— |match_ZIM_RSA= |match_ZIM_SRI= |match_ZIM_WIN= }} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;white-space:nowrap;" |- ! rowspan=2 | संघ ! colspan=2 | नियोजित सामने ! rowspan=2 class=unsortable | ज्यांच्याविरुद्ध<br/>सामने नियोजित नाहीत |- ! मायदेशात ! परदेशात |- | style="text-align: left;" | {{crw|AUS}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|BAN}} || style="text-align: left;" | {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ENG}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IND}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|IRE}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|NZL}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|WIN}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|RSA}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|SRI}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|WIN}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IND}}<br/> {{crw|RSA}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|PAK}}<br/> {{crw|SRI}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|ENG}}<br/> {{crw|NZL}} |- | style="text-align: left;" | {{crw|ZIM}} || style="text-align: left;" | {{crw|IRE}}<br/> {{crw|RSA}}<br/> {{crw|SRI}}<br/> {{crw|WIN}} || style="text-align: left;" | {{crw|BAN}}<br/> {{crw|IND}}<br/> {{crw|NZL}}<br/> {{crw|PAK}} || style="text-align: left;" | {{crw|AUS}}<br/> {{crw|ENG}} |} ==गुणफलक== {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद गुणफलक}} ==सामने== ===२०२५-२६=== {{मुख्य|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} ====वेस्ट इंडीज वि श्रीलंका==== {{मुख्य|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २४०/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३० (४९.४ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १० धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html धावफलक] | points = वेस्ट इंडीज ०, '''श्रीलंका २''' }} {{Cricket match summary | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०८ (४७.१ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १९४ (४८ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका १४ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html धावफलक] | points = वेस्ट इंडीज ०, '''श्रीलंका २''' }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१७/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २१८/४ (४६ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', श्रीलंका ० }} ====दक्षिण आफ्रिका वि पाकिस्तान==== {{मुख्य|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २२ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = २६०/६ (४१ षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२३ (३८.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका ३७ धावांनी विजयी]] | venue = [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | date = २५ फेब्रुवारी २०२६ | daynight = Y | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३६१/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = ३४५ (४९.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका १६ धावांनी विजयी]] | venue = [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३०६/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = १८७ (३६.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ११९ धावांनी विजयी]] | venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html धावफलक] | points = दक्षिण आफ्रिका ०, '''पाकिस्तान २''' }} ====न्यू झीलंड वि झिम्बाब्वे==== {{मुख्य|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ५ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३५४/३ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १७४ (४७.३ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड १८० धावांनी विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | date = ८ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | score1 = १०२ (२९.१ षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = १०६/२ (१६.२ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ११ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३०३/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १०३ (२७.१ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड २०० धावांनी विजयी]] | venue = [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', झिम्बाब्वे ० }} ====वेस्ट इंडीज वि ऑस्ट्रेलिया==== {{मुख्य|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २७ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २३८/८ (५० षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = १७९ (४६ षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|WIN}} | score1 = १३६ (३५.४ षटके) | team2 = {{crw|AUS}} | score2 = १३७/१ (१९.४ षटके) | result = [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], बासेटेरे | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | points = '''ऑस्ट्रेलिया २''', वेस्ट इंडीज ० }} ====न्यू झीलंड वि दक्षिण आफ्रिका==== {{मुख्य|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २९ मार्च २०२६ | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = २६८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = २६९/८ (५० षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#१ला आं.ए.दि. सामना|दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी]] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | points = '''दक्षिण आफ्रिका २''', न्यूझीलंड ० }} {{Cricket match summary | date = १ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SA}} | score1 = ३४६/६ (५० षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = ३५०/८ (४९.४ षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#२रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड २ गडी राखून विजयी]] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = ३०६/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|SA}} | score2 = २४० (४६.१ षटके) | result = [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यूझीलंड ६६ धावांनी विजयी]] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | points = '''न्यूझीलंड २''', दक्षिण आफ्रिका ० }} ===२०२६=== {{main|आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} ====बांगलादेश वि श्रीलंका==== {{मुख्य|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २० एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २०५/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|BAN}} | score2 = २०६/७ (४८.३ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|बांगलादेश ३ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html धावफलक] | points = '''बांगलादेश २''', श्रीलंका ० }} {{Cricket match summary | date = २२ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | score1 = १६५ (४५.५ षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = १६६/६ (३८.२ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ४ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528280.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', बांगलादेश ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २५ एप्रिल २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|BAN}} | score1 = २१३/८ (५० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = २१४/३ (४६.३ षटके) | result = [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी]] | venue = [[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] | scorecard = | points = '''श्रीलंका २''', बांगलादेश ० }} ====पाकिस्तान वि झिम्बाब्वे==== {{मुख्य|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ४ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३३०/५ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १६२ (३६.४ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान १६८ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | date = ६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = ३४३/४ (५० षटके) | team2 = {{crw|ZIM}} | score2 = १३७ (३९ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान २०६ धावांनी विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ९ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | score1 = २२२/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २२५/१ (३१.५ षटके) | result = [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', झिम्बाब्वे ० }} ====इंग्लंड वि न्यू झीलंड==== {{मुख्य|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | score1 = २१० (४८.४ षटके) | team2 = {{crw|ENG}} | score2 = २११/९ (४८.२ षटके) | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|इंग्लंड १ गडी राखून विजयी]] | venue = [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html धावफलक] | points = '''इंग्लंड २''', न्यू झीलंड ० }} {{Cricket match summary | date = १३ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|निकाल नाही]] | venue = काउंटी मैदान, नॉर्थॅम्प्टन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html धावफलक] | points = इंग्लंड १, न्यू झीलंड १ }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १६ मे २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = १८१/७ (३३ षटके) | team2 = {{crw|NZ}} | score2 = १४१/४ (२४.४ षटके) | result = [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|न्यू झीलंड १७ धावांनी विजयी (डीएलएस)]] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html धावफलक] | points = '''न्यू झीलंड २''', इंग्लंड ० }} ====आयर्लंड वि वेस्ट इंडीज==== {{मुख्य|वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १० जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | score1 = २६९ (४९ षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २७०/१ (३८.४ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ९ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528544.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} {{Cricket match summary | date = १२ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | score1 = २४१/७ (५० षटके) | team2 = {{crw|WIN}} | score2 = २४२/४ (३८.५ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६ गडी राखून विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528545.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १५ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|WIN}} | score1 = २५७ (५० षटके) | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = १९३ (४३.१ षटके) | result = [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|वेस्ट इंडीज ६४ धावांनी विजयी]] | venue = [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], माघेरामासन | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528546.html धावफलक] | points = '''वेस्ट इंडीज २''', आयर्लंड ० }} ====श्रीलंका वि पाकिस्तान==== {{मुख्य|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २३ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | score1 = २१०/९ (५० षटके) | team2 = {{crw|PAK}} | score2 = २११/५ (४३ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#१ला आं.ए.दि. सामना|पाकिस्तान ५ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540540.html धावफलक] | points = '''पाकिस्तान २''', श्रीलंका ० }} {{Cricket match summary | date = २५ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = २७३/५ (५० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = २७५/२ (४६.५ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#२रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540541.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', पाकिस्तान ० }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = २८ जुलै २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|PAK}} | score1 = १८७ (४० षटके) | team2 = {{crw|SL}} | score2 = १९१/२ (३७.२ षटके) | result = [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६#३रा आं.ए.दि. सामना|श्रीलंका ८ गडी राखून विजयी]] | venue = [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540542.html धावफलक] | points = '''श्रीलंका २''', पाकिस्तान ० }} ====इंग्लंड वि आयर्लंड==== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = १ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी क्रिकेट मैदान]], [[डर्बी]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html धावफलक] | points = }} {{Cricket match summary | bg=#eee | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | daynight = | team1 = {{crw-rt|ENG}} | score1 = | team2 = {{crw|IRE}} | score2 = | result = | venue = [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] | scorecard = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html धावफलक] | points = }} <!--===२०२६–२७=== ===२०२७=== ===२०२७–२८=== ===२०२८=== ===२०२८–२९===--> ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] i06ml9n3otnaufo6m166wf4k8aszptu 10 377088 2707371 2655725 2026-09-01T17:27:15Z Ganesh591 62733 2707371 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=२८ जुलै २०२६ |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2025-26-2029-1525333/points-table-standings |title=ICC Women's Championship 2025/26-2029 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> |show_tie=yes |team_order=NZ, SL, PAK, WIN, AUS, SA, ENG, BAN, IND, IRE, ZIM |result1=|result2=|result3=|result4=|result5=|result6=|result7=|result8=|result9=|result10=|result11= |win_AUS=3 |loss_AUS= |nr_AUS= |tie_AUS= |nrr_AUS=2.556 |win_BAN=1 |loss_BAN=2 |nr_BAN= |tie_BAN= |nrr_BAN=-0.406 |win_ENG=1 |loss_ENG=1 |nr_ENG=1 |tie_ENG= |nrr_ENG=-0.112 |win_IND= |loss_IND= |nr_IND= |tie_IND= |nrr_IND= |win_IRE= |loss_IRE=3 |nr_IRE= |tie_IRE= |nrr_IRE=-1.345 |win_NZ=6 |loss_NZ=2 |nr_NZ=1 |tie_NZ= |nrr_NZ=1.776 |win_PAK=5 |loss_PAK=4 |nr_PAK= |tie_PAK= |nrr_PAK=1.159 |win_SA=3 |loss_SA=3 |nr_SA= |tie_SA= |nrr_SA=-0.471 |win_SL=6 |loss_SL=3 |nr_SL= |tie_SL= |nrr_SL=0.261 |win_WIN=4 |loss_WIN=5 |nr_WIN= |tie_WIN= |nrr_WIN=-0.402 |win_ZIM= |loss_ZIM=6 |nr_ZIM= |tie_ZIM= |nrr_ZIM=-3.693 |name_AUS={{crw|AUS}} |name_BAN={{crw|BAN}} |name_ENG={{crw|ENG}} |name_IND={{crw|IND}} |name_IRE={{crw|IRE}} |name_NZ={{crw|NZ}} |name_PAK={{crw|PAK}} |name_SA={{crw|SA}} |name_SL={{crw|SL}} |name_WIN={{crw|WIN}} |name_ZIM={{crw|ZIM}} }}<noinclude> [[वर्ग:क्रिकेट साचे]] </noinclude> roez0iuk2pfcrqxkd9lbh4u51fpnxgy 0 377458 2707480 2707282 2026-09-02T06:23:13Z Nitin.kunjir 4684 /* नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा */ 2707480 wikitext text/x-wiki {{short description|International cricket season}} {{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}</ref> या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.<ref>{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}</ref> [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील. == मोसम आढावा == === पुरुषांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |'''आरंभ दिनांक''' ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |निकाल [सामने] |- ! width="80" |[[कसोटी सामना|कसोटी]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}} |- |style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]] |style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |style="text-align:left" |{{cr|AUS}} |{{n/a}} |२–१ [३] |{{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | १–० [२] || ०–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} |१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} |१–० [२] || २–१ [५] |[३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ४–० [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–३ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|23 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | १–१ [२]|| {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || ०–४ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | १–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|SRI}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |०–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |[३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|9 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|NAM}} | style="text-align:left" |{{cr|SA}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये|१३ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" |[[#ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || [3] || {{n/a}} |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|{{date|2 April 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] |{{n/a}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)|६ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)|{{date|21 July 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)|{{date|3 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|8 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|28 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | |} === महिलांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |आरंभ दिनांक ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |'''निकाल [सामने]''' |- ! width="80" |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! width="80" |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|SA}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|BAN}} | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|NZ}} | {{n/a}} || १-१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | style="text-align:left" |{{crw|WIN}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | {{n/a}} || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|१० ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|THA}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा|२८ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SCO}} | style="text-align:left" | {{crw|NED}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | style="text-align:left" |{{crw|RSA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|SCO}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|WIN}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" |{{Crw|AUS}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |२८ ऑगस्ट २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |[[२०२६ महिला आशिया चषक]] | style="text-align:left" | |} == एप्रिल == === २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)=== {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका |- !क्र. !दिनांक !संघ १ !संघ २ !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६] |२ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७] |४ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} ३ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८] |६ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |अनिर्णित |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९] |८ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} १२ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०] |१० एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|NAM}} १ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१] |१२ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|SCO}} ७ गडी राखून |} === न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा === {{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.] |१७ एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} २६ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.] |२३ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ५५ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०] |२९ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०] |२ मे |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |} === भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा === {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०] |१७ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०] |१९ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ८ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०] |२२ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|SA}} ९ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०] |२५ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|IND}} १४ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] |{{Crw|SA}} २३ धावांनी |} === श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.] |२२ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.] |२५ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4" |WT20I series |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०] |२८ एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २५ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०] |३० एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २१ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०] |२ मे |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} ३ धावांनी |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी |} == मे== === झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५] |४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६] |६ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७] |९ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4" |म.आं.टी२०. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६] |१२ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७] |१४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९] |१५ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[ २०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532486.html कसोटी २६१७] || ८–१२ मे || [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} १०४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532487.html कसोटी २६१८] || १६–२० मे|| [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} ७८ धावांनी |} === न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html म.आं.ए.दि. १५४८] |१० मे |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |{{Cr|ENG}} १ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html म.आं.ए.दि. १५४९] |१३ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html म.आं.ए.दि. १५५०] |१६ मे |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{Cr|NZL}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html म.आं.टी२० २७७२] |२० मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html म.आं.टी२० २७७४] |२३ मे |[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]] |{{Cr|NZL}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html म.आं.टी२० २७७५] |२५ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९६०]|| १२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html आं.ए.दि. ४९६१]|| १४ मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html आं.ए.दि. ४९६२]|| १६ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html आं.ए.दि. ४९६३]|| १८ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html आं.ए.दि. ४९६४]|| २० मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|USA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html आं.ए.दि. ४९६५]|| २२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} १२२ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा === {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |कसोटी मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528547.html कसोटी २६१९] |२७-३० मे |[[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] |{{Cr|NZ}} १ डाव आणि ७९ धावांनी |- |} === २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535591.html म.आं.टी२० २७८२]|| २८ मे || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535592.html म.आं.टी२० २७९१]|| ३० मे || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535593.html म.आं.टी२० २७९६]|| ३१ मे || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|NED}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535594.html म.आं.टी२० २७९९]|| २ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535595.html म.आं.टी२० २८०९]|| ३ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} २४ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535596.html म.आं.टी२० २८१९]|| ४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} १३ धावांनी |} ===२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका=== {{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html म.आं.टी२० २७८३] || २८ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528539.html म.आं.टी२० २७८६] || २९ मे || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]]|| {{crw|WIN}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html म.आं.टी२० २७९७] || ३१ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html म.आं.टी२० २७९८] || १ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} १ धावेने ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528542.html म.आं.टी२० २८१०] || ३ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528543.html म.आं.टी२० २८१९अ] || ४ जून|| {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || सामना रद्द |} === भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html म.आं.टी२० २७८४] |२८ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] |{{crw|IND}} ३८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html म.आं.टी२० २७९२] |३० मे |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{crw|ENG}} २६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html म.आं.टी२० २८००] |२ जून |[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] |{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला कसोटी |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html म.कसोटी १५३] |१०–१३ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{crw|IND}} २७० धावांनी |} === ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535645.html आं.ए.दि. ४९६६] |३० मे |[[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] |{{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535646.html आं.ए.दि. ४९६७] |२ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|AUS}} ४१ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535647.html आं.ए.दि. ४९६९] |४ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|PAK}} ४ गडी राखून |} ==जून== ===श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538304.html आं.ए.दि. ४९६८] || ३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538305.html आं.ए.दि. ४९७१] || ६ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538306.html आं.ए.दि. ४९७२अ] || ८ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| सामना रद्द |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538307.html आं.टी२० ३९४७] || ११ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538308.html आं.टी२० ३९५२] || १३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538309.html आं.टी२० ३९५५] || १४ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ५ गडी राखून |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538311.html कसोटी २६२४] || २५–२९ जून || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| {{cr|WIN}} १ डाव आणि २१७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538312.html कसोटी २६२६] || ३–७ जुलै || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| सामना अनिर्णित |} ===न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html कसोटी २६२०] || ४–८ जून || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{cr|ENG}} ११५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html कसोटी २६२२] || १७–२१ जून || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{cr|NZ}} २५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html कसोटी २६२३] || २५–२९ जून || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]|| {{cr|NZ}} १६० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा भारत दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव कसोटी |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527150.html कसोटी २६२१] || ६–१० जून || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], नवीन चंदिगढ || {{cr|IND}} १ डाव आणि ३०० धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html आं.ए.दि. ४९७७] || १३ जून || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा (हिमाचल प्रदेश)|धर्मशाळा]]|| {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html आं.ए.दि. ४९८०] || १७ जून || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]]|| {{cr|IND}} १७० धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html आं.ए.दि. ४९८१] || २० जून || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]|| {{cr|IND}} ९ गडी राखून |} ===२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)=== {{main|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९७०] || ६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९७२] || ८ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|NED}} २१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९७४] || १० जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|CAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९७६] || १२ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९७८अ] || १४ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९७९] || १६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| अनिर्णित |} ===ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा=== {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532480.html आं.ए.दि. ४९७३] || ९ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ८६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532481.html आं.ए.दि. ४९७५] || ११ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ५ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532482.html आं.ए.दि. ४९७८] || १४ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|AUS}} १ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532483.html आं.टी२० ३९५६] || १७ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532484.html आं.टी२० ३९६०] || १९ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532485.html आं.टी२० ३९७२] || २१ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ गडी राखून |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|गट अ}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|GroupB}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html म.आं.टी२० २८४७] || १२ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SL}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} ८७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html म.आं.टी२० २८५०] || १३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SCO}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} ४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html म.आं.टी२० २८५१] || १३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|AUS}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html म.आं.टी२० २८५२] || १३ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|WIN}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html म.आं.टी२० २८५४] || १४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|BAN}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html म.आं.टी२० २८५७] || १४ जून || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|IND}} ६४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html म.आं.टी२० २८६१] || १६ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SL}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|SL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html म.आं.टी२० २८६२] || १६ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|IRE}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html म.आं.टी२० २८६३] || १७ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html म.आं.टी२० २८६५] || १७ जून || {{crw|IND}} || {{crw|NED}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|IND}} ९५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html म.आं.टी२० २८६६] || १७ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|SA}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html म.आं.टी२० २८७०] || १८ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|WIN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html म.आं.टी२० २८७४] || १९ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|NZ}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html म.आं.टी२० २८७७] || २० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|NED}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|AUS}} ९८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html म.आं.टी२० २८७८] || २० जून || {{crw|BAN}} || {{crw|PAK}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|BAN}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html म.आं.टी२० २८७९] || २० जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SCO}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|ENG}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html म.आं.टी२० २८८०]|| २१ जून || {{crw|SL}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|WIN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html म.आं.टी२० २८८१] || २१ जून || {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html म.आं.टी२० २८८२] || २५ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SCO}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html म.आं.टी२० २८८३] || २३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SL}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html म.आं.टी२० २८८४] || २३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|PAK}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ११३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html म.आं.टी२० २८८५] || २४ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|WIN}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html म.आं.टी२० २८८६] || २५ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|IND}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html म.आं.टी२० २८८७] || २५ जून || {{crw|NED}} || {{crw|SA}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SA}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html म.आं.टी२० २८९१] || २६ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|SL}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SL}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html म.आं.टी२० २८९५] || २७ जून || {{crw|NED}} || {{crw|PAK}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|PAK}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html म.आं.टी२० २८९९] || २७ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html म.आं.टी२० २९००] || २७ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html म.आं.टी२० २९०४] || २८ जून ||{{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|SA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html म.आं.टी२० २९०७] || २८ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|IND}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html म.आं.टी२० २९०८] || ३० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|WIN}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html म.आं.टी२० २९०९] || २ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|SA}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ४० धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html म.आं.टी२० २९१०] || ५ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|AUS}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |} ===भारताचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html आं.टी२० ३९९३] || २६ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html आं.टी२० ४००४] || २८ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} १ धावेने |} === बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap| कसोटी सामना}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538297.html कसोटी २६२५] || २८ जून–२ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १ डाव आणि ८५ धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538298.html आं.ए.दि. ४९८२] || ६ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538299.html आं.ए.दि. ४९८३] || ९ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538300.html आं.ए.दि. ४९८४] || ११ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538301.html आं.टी२० ४०३६] || १५ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|ZIM}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538302.html आं.टी२० ४०३७] || १७ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538303.html आं.टी२० ४०३८] || १९ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |} == जुलै == ===भारताचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html आं.टी२० ४००७] |१ जुलै |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |सामना अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html आं.टी२० ४०१२] |४ जुलै |[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html आं.टी२० ४०१३] |७ जुलै |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] |{{cr|ENG}} १२५ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html आं.टी२० ४०२०] |९ जुलै |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{cr|ENG}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html आं.टी२० ४०२५] |११ जुलै |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] |{{cr|ENG}} ५६ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.] |१४ जुलै |[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] |{{cr|IND}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.] |१६ जुलै |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.] |१९ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{cr|ENG}} २७ धावांनी |} === वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528544.html म.आं.ए.दि. १५५१] |१० जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528545.html म.आं.ए.दि. १५५२] |१२ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528546.html म.आं.ए.दि. १५५३] |१५ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538624.html आं.ए.दि. ४९८५] || ११ जुलै || [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538625.html आं.ए.दि. ४९८६] || १३ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538626.html आं.ए.दि. ४९८९] || १६ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538627.html आं.ए.दि. ४९९१] || १९ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|NZ}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538628.html आं.ए.दि. ४९९३] || २१ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} २ गडी राखून |} ===२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)=== {{main|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९९२] || २१ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९९४] || २३ जुलै|| {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९९५] || २५ जुलै || {{cr|NED}}|| {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९९६] || २७ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९९७] || २९ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९९८] || ३१ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ६ गडी राखून |} ===पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा=== {{Main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540540.html म.आं.ए.दि. १५५४] |२३ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540541.html म.आं.ए.दि. १५५५] |२५ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540542.html म.आं.ए.दि. १५५६] |२८ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" |{{nowrap| म.आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540543.html म.आं.टी२० २९४३] |३१ जुलै |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540544.html म.आं.टी२० २९४८] |२ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540545.html म.आं.टी२० २९५१] |४ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|PAK}} ४ गडी राखून |} ===भारताचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html आं.टी२० ४०३९] |२३ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html आं.टी२० ४०४१] |२५ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html आं.टी२० ४०४४] |२६ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ३५ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{Main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538630.html कसोटी २६२७] |२५–२९ जुलै |[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|WIN}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538631.html कसोटी २६२८] |२–६ ऑगस्ट |[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |} ==ऑगस्ट== ===२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html आं.ए.दि. ४९९८अ] || ३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html आं.ए.दि. ४९९८क] || ५ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html आं.ए.दि. ५०००] || ७ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} ९ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html आं.ए.दि. ५००१] || ९ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html आं.ए.दि. ५००३] || ११ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|UAE}} ९७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html आं.ए.दि. ५००५] || १३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १७० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा=== {{Main| अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528550.html आं.ए.दि. ४९९८ब] || ५ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html आं.ए.दि. ४९९९] || ७ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html आं.ए.दि. ५००२] || १० ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ३ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html आं.ए.दि. ५००४] || १२ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ४२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html आं.ए.दि. ५००६] || १५ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] ||{{cr|AFG|२०१३}} ६ गडी राखून |} ===२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)=== {{main|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] – लिस्ट अ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546340.html १ला सामना] || ८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ९० धावांनी([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत | डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546341.html २रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546342.html ३रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} १६३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546343.html ४था सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546344.html ५वा सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ११३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546345.html ६वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546346.html ७वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ५१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546347.html ८वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ३८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546348.html ९वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546349.html १०वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|SIN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546350.html ११वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|BHR}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546351.html १२वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546352.html १३वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546353.html १४वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546354.html १५वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ४ गडी राखून |} ===थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{main| थायलंड महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549208.html म.आं.टी२० २९५२] || १० ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549209.html म.आं.टी२० २९५३] || ११ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549210.html म.आं.ए.दि. १५५७] || १३ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} १२१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549211.html म.आं.ए.दि. १५५८] || १५ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ४० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549212.html म.आं.ए.दि. १५५९] || १७ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ५ गडी राखून |} === बांगलादेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527273.html कसोटी २६२९] || १३–१७ ऑगस्ट || [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|BAN}} ९ गडी राखून |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527274.html कसोटी २६३२] || २२–२६ ऑगस्ट|| [[ग्रेट बॅरियर रीफ अरेना]], [[मॅके (क्वीन्सलंड)|मॅके]] ||{{cr|AUS}} १ डाव आणि ५१ धावांनी |} === भारताचा श्रीलंका दौरा=== {{main| भारतीय क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544001.html कसोटी २६३०] || १५–१९ ऑगस्ट || [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गाली (श्रीलंका)|गाली]] || {{cr|IND}} १६५ धावांनी |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544002.html कसोटी २६३३] || २३–२७ ऑगस्ट || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |} === पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा === {{Main| पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html कसोटी २६३१] || १९–२३ ऑगस्ट || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स ]] ||{{cr|ENG}} १ डाव आणि १०३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html कसोटी २६३४] || २७–३१ ऑगस्ट|| [[लॉर्ड्स]], [[लंडन ]] ||{{cr|ENG}} १९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] || ९–१३ सप्टेंबर || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || |} ===नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा=== {{main| नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549972.html म.आं.ए.दि. १५६०] || २८ ऑगस्ट || [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{Crw|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549973.html म.आं.ए.दि. १५६१]|| ३० ऑगस्ट || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || {{Crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549974.html म.आं.ए.दि. १५६२]|| १ सप्टेंबर || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || सामना रद्द |} ===२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका}} {{#section: २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|PTS}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html आं.टी२० ४०९७] || २८ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} १८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html आं.टी२० ४०९८] || २९ ऑगस्ट || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html आं.टी२० ४०९९] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|ZIM}} ५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html आं.टी२० ४१००] || १ सप्टेंबर || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ४५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html आं.टी२० ४१०१] || ३ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html आं.टी२० ४१०२] || ४ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html आं.टी२० ४१०३] || ६ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |} ===२०२६ महिला टी२० आशिया चषक === {{main|२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548891.html म.आं.टी२० २९७६] || २८ ऑगस्ट || {{crw|HK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|THA}} ६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548892.html म.आं.टी२० २९८२] || २९ ऑगस्ट || {{crw|UAE}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548893.html म.आं.टी२० २९८६] || ३० ऑगस्ट || {{crw|IND}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548894.html म.आं.टी२० २९८७] || ३१ ऑगस्ट || {{crw|BAN}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|BAN}} ७१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548895.html म.आं.टी२० २९८८] || १ सप्टेंबर || {{crw|PAK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|PAK}} ३५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html म.आं.टी२० २९८९] || २ सप्टेंबर || {{crw|INA}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548897.html म.आं.टी२० २९९०] || ३ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548898.html म.आं.टी२० २९९६] || ४ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548899.html म.आं.टी२० ३००२] || ५ सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548900.html म.आं.टी२० ३००७] || ६ सप्टेंबर || {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548901.html म.आं.टी२० ३००८] || ७ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548902.html म.आं.टी२० ३००९] || ८ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|BAN}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548903.html म.आं.टी२० ३०१०] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548904.html म.आं.टी२० ३०१२] || ११ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548905.html म.आं.टी२० ३०१४] || १३ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |} ===२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक === {{main|२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section: २०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549946.html १ला सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|OMA}} || {{cr|SIN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|OMA}} १३१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549947.html २रा सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|HK}} १६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549948.html ३रा सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|QAT}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|UAE}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549949.html ४था सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549950.html ५वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549951.html ६वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|SIN}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549952.html ७वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549953.html ८वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549954.html ९वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549955.html १०वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549956.html ११वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|QAT}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549957.html १२वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549958.html १३वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|OMA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549959.html १४वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|HK}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549960.html १५वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549961.html १६वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549962.html १७वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|BHR}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549963.html १८वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549964.html १९वा सामना] || ८ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549965.html २०वा सामना] || ८ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549966.html २१वा सामना] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549967.html २२वा सामना] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549968.html २३वा सामना] || १२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549969.html २४वा सामना] || १२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |} == सप्टेंबर == === आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.] || १ सप्टेंबर || [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.] || ३ सप्टेंबर || [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.] || ६ सप्टेंबर || [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] || |} === दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549531.html आं.ए.दि. ५००८] || ९ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549532.html आं.ए.दि. ५००९] || ११ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549533.html आं.ए.दि. ५०१०] || १३ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543887.html म.आं.टी२० ३०११] || ११ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543888.html म.आं.टी२० ३०१३] || १३ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543889.html म.आं.टी२० ३०१५] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543890.html ४था म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543891.html ५वा म.आं.टी२०] || १९ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |} ===भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये=== {{main|अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html T20I 4104] || १३ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html T20I 4105] || १५ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html 3rd T20I] || १७ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |} === श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html आं.टी२० ४१०६] || १५ सप्टेंबर || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी.२०] || १७ सप्टेंबर || [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी.२०] || १९ सप्टेंबर || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]|| |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.] || २२ सप्टेंबर || [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.] || २४ सप्टेंबर || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.] || २७ सप्टेंबर || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| |} ===ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530203.html आं.ए.दि. ५०११] || १५ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530204.html २रा आं.ए.दि.] || १८ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530205.html ३रा आं.ए.दि.] || २० सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |} ===२०२६ आशियाई खेळ=== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games}} ====महिला स्पर्धा==== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games – Women's tournament}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |Quarter-finals |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550474.html १ला म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || {{crw|JPN}} || {{crw|IND}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550475.html २रा म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || {{crw|BAN}} || {{crw|CHN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550476.html ३रा म.आं.टी२०] || १८ सप्टेंबर || {{crw|MAS}} || {{crw|SL}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550477.html ४था म.आं.टी२०] || १८ सप्टेंबर || {{crw|PAK}} || {{crw|THA}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550478.html ५वा म.आं.टी२०] || २० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550479.html ६वा म.आं.टी२०] || २० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550480.html ७वा म.आं.टी२०] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550481.html ८वा म.आं.टी२०] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} ====पुरुष स्पर्धा==== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament}} {{#section:Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament|Group A}} {{#section:Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament|Group B}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|AFG|२०१३}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | २रा आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|MYS}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ३रा आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ४था आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ५वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ६वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|MYS}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य पूर्व सामने |- | ७वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || TBD (RU-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ८वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || TBD (RU-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ९वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|SL}} || TBD (WN-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १०वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || TBD (WN-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | ११वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १२वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | १३वा आं.टी२० || ३ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | १४वा आं.टी२० || 3 ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} == संदर्भयादी == {{reflist}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} poaitfk0n0pbeoikyd8vgfvhamjomem 2707481 2707480 2026-09-02T06:26:29Z Nitin.kunjir 4684 /* २०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक */ 2707481 wikitext text/x-wiki {{short description|International cricket season}} {{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}</ref> या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.<ref>{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}</ref> [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील. == मोसम आढावा == === पुरुषांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |'''आरंभ दिनांक''' ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |निकाल [सामने] |- ! width="80" |[[कसोटी सामना|कसोटी]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}} |- |style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]] |style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |style="text-align:left" |{{cr|AUS}} |{{n/a}} |२–१ [३] |{{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | १–० [२] || ०–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} |१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} |१–० [२] || २–१ [५] |[३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ४–० [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|NZ}} | {{n/a}} || २–३ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|23 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|WIN}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} | १–१ [२]|| {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|IRE}} | style="text-align:left" |{{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || ०–४ [५] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | style="text-align:left" |{{cr|BAN}} | १–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|SRI}} | style="text-align:left" |{{cr|IND}} |०–१ [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|PAK}} |[३] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|9 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|NAM}} | style="text-align:left" |{{cr|SA}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये|१३ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ENG}} | style="text-align:left" |{{cr|SL}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" |[[#ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|15 September 2026}}]] | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}} | style="text-align:left" |{{cr|AUS}} | {{n/a}} || [3] || {{n/a}} |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|{{date|2 April 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] |{{n/a}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)|६ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)|{{date|21 July 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)|{{date|3 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|8 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|28 August 2026}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | |} === महिलांचे कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan="6" |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' |- ! rowspan="2" |आरंभ दिनांक ! rowspan="2" |यजमान संघ ! rowspan="2" |पाहुणा संघ ! colspan="3" |'''निकाल [सामने]''' |- ! width="80" |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! width="80" |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]] ! width="80" |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|SA}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|BAN}} | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|NZ}} | {{n/a}} || १-१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IND}} | ०–१ [१] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | style="text-align:left" |{{crw|WIN}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|SRI}} | style="text-align:left" |{{crw|PAK}} | {{n/a}} || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|१० ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|THA}} | {{n/a}} || ०–३ [३] || १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा|२८ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SCO}} | style="text-align:left" | {{crw|NED}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ENG}} | style="text-align:left" |{{crw|IRE}} | {{n/a}} || [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]] | style="text-align:left" |{{crw|ZIM}} | style="text-align:left" |{{crw|RSA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा''' |- !'''आरंभ दिनांक''' ! colspan="4" |'''स्पर्धा''' !'''विजेते''' |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|SCO}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" |{{Crw|WIN}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" |{{Crw|AUS}} |- | style="text-align:left" |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |२८ ऑगस्ट २०२६]] | colspan="4" style="text-align:left" |[[२०२६ महिला आशिया चषक]] | style="text-align:left" | |} == एप्रिल == === २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)=== {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका |- !क्र. !दिनांक !संघ १ !संघ २ !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६] |२ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७] |४ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} ३ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८] |६ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |अनिर्णित |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९] |८ एप्रिल |{{cr|OMA}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|OMA}} १२ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०] |१० एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|OMA}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|NAM}} १ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१] |१२ एप्रिल |{{cr|NAM}} |{{cr|SCO}} |[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] |{{cr|SCO}} ७ गडी राखून |} === न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा === {{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.] |१७ एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} २६ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.] |२३ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ५५ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |{{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०] |२९ एप्रिल |[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] |सामना रद्द |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०] |२ मे |[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]] |{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |} === भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा === {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०] |१७ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०] |१९ एप्रिल |[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] |{{Crw|SA}} ८ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०] |२२ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|SA}} ९ गडी राखून |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०] |२५ एप्रिल |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{Crw|IND}} १४ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०] |२७ एप्रिल |[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] |{{Crw|SA}} २३ धावांनी |} === श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.] |२० एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.] |२२ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.] |२५ एप्रिल |[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]] |{{Crw|SL}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4" |WT20I series |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०] |२८ एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २५ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०] |३० एप्रिल |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} २१ धावांनी |- |[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०] |२ मे |[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] |{{Crw|SL}} ३ धावांनी |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी |} == मे== === झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५] |४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६] |६ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७] |९ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4" |म.आं.टी२०. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६] |१२ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७] |१४ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९] |१५ मे |[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]] |{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[ २०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532486.html कसोटी २६१७] || ८–१२ मे || [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} १०४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532487.html कसोटी २६१८] || १६–२० मे|| [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} ७८ धावांनी |} === न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html म.आं.ए.दि. १५४८] |१० मे |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |{{Cr|ENG}} १ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html म.आं.ए.दि. १५४९] |१३ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html म.आं.ए.दि. १५५०] |१६ मे |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{Cr|NZL}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html म.आं.टी२० २७७२] |२० मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html म.आं.टी२० २७७४] |२३ मे |[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]] |{{Cr|NZL}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html म.आं.टी२० २७७५] |२५ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] |{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून |} === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९६०]|| १२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html आं.ए.दि. ४९६१]|| १४ मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html आं.ए.दि. ४९६२]|| १६ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html आं.ए.दि. ४९६३]|| १८ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html आं.ए.दि. ४९६४]|| २० मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|USA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html आं.ए.दि. ४९६५]|| २२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} १२२ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा === {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |कसोटी मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528547.html कसोटी २६१९] |२७-३० मे |[[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] |{{Cr|NZ}} १ डाव आणि ७९ धावांनी |- |} === २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535591.html म.आं.टी२० २७८२]|| २८ मे || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535592.html म.आं.टी२० २७९१]|| ३० मे || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535593.html म.आं.टी२० २७९६]|| ३१ मे || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|NED}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535594.html म.आं.टी२० २७९९]|| २ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535595.html म.आं.टी२० २८०९]|| ३ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} २४ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535596.html म.आं.टी२० २८१९]|| ४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} १३ धावांनी |} ===२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका=== {{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}} {{#section:२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html म.आं.टी२० २७८३] || २८ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528539.html म.आं.टी२० २७८६] || २९ मे || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]]|| {{crw|WIN}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html म.आं.टी२० २७९७] || ३१ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html म.आं.टी२० २७९८] || १ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} १ धावेने ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528542.html म.आं.टी२० २८१०] || ३ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528543.html म.आं.टी२० २८१९अ] || ४ जून|| {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || सामना रद्द |} === भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html म.आं.टी२० २७८४] |२८ मे |[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] |{{crw|IND}} ३८ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html म.आं.टी२० २७९२] |३० मे |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{crw|ENG}} २६ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html म.आं.टी२० २८००] |२ जून |[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] |{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला कसोटी |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html म.कसोटी १५३] |१०–१३ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{crw|IND}} २७० धावांनी |} === ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535645.html आं.ए.दि. ४९६६] |३० मे |[[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] |{{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535646.html आं.ए.दि. ४९६७] |२ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|AUS}} ४१ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535647.html आं.ए.दि. ४९६९] |४ जून |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|PAK}} ४ गडी राखून |} ==जून== ===श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538304.html आं.ए.दि. ४९६८] || ३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538305.html आं.ए.दि. ४९७१] || ६ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538306.html आं.ए.दि. ४९७२अ] || ८ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| सामना रद्द |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538307.html आं.टी२० ३९४७] || ११ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538308.html आं.टी२० ३९५२] || १३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538309.html आं.टी२० ३९५५] || १४ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ५ गडी राखून |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538311.html कसोटी २६२४] || २५–२९ जून || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| {{cr|WIN}} १ डाव आणि २१७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538312.html कसोटी २६२६] || ३–७ जुलै || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| सामना अनिर्णित |} ===न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html कसोटी २६२०] || ४–८ जून || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{cr|ENG}} ११५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html कसोटी २६२२] || १७–२१ जून || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{cr|NZ}} २५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html कसोटी २६२३] || २५–२९ जून || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]|| {{cr|NZ}} १६० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा भारत दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव कसोटी |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527150.html कसोटी २६२१] || ६–१० जून || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], नवीन चंदिगढ || {{cr|IND}} १ डाव आणि ३०० धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html आं.ए.दि. ४९७७] || १३ जून || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा (हिमाचल प्रदेश)|धर्मशाळा]]|| {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html आं.ए.दि. ४९८०] || १७ जून || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]]|| {{cr|IND}} १७० धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html आं.ए.दि. ४९८१] || २० जून || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]|| {{cr|IND}} ९ गडी राखून |} ===२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)=== {{main|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९७०] || ६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९७२] || ८ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|NED}} २१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९७४] || १० जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|CAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९७६] || १२ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९७८अ] || १४ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९७९] || १६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| अनिर्णित |} ===ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा=== {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532480.html आं.ए.दि. ४९७३] || ९ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ८६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532481.html आं.ए.दि. ४९७५] || ११ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ५ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532482.html आं.ए.दि. ४९७८] || १४ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|AUS}} १ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532483.html आं.टी२० ३९५६] || १७ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532484.html आं.टी२० ३९६०] || १९ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532485.html आं.टी२० ३९७२] || २१ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ गडी राखून |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|गट अ}} {{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|GroupB}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html म.आं.टी२० २८४७] || १२ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SL}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} ८७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html म.आं.टी२० २८५०] || १३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SCO}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} ४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html म.आं.टी२० २८५१] || १३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|AUS}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html म.आं.टी२० २८५२] || १३ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|WIN}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html म.आं.टी२० २८५४] || १४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|BAN}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html म.आं.टी२० २८५७] || १४ जून || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|IND}} ६४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html म.आं.टी२० २८६१] || १६ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SL}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|SL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html म.आं.टी२० २८६२] || १६ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|IRE}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html म.आं.टी२० २८६३] || १७ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html म.आं.टी२० २८६५] || १७ जून || {{crw|IND}} || {{crw|NED}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|IND}} ९५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html म.आं.टी२० २८६६] || १७ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|SA}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html म.आं.टी२० २८७०] || १८ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|WIN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html म.आं.टी२० २८७४] || १९ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|NZ}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html म.आं.टी२० २८७७] || २० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|NED}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|AUS}} ९८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html म.आं.टी२० २८७८] || २० जून || {{crw|BAN}} || {{crw|PAK}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|BAN}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html म.आं.टी२० २८७९] || २० जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SCO}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|ENG}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html म.आं.टी२० २८८०]|| २१ जून || {{crw|SL}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|WIN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html म.आं.टी२० २८८१] || २१ जून || {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html म.आं.टी२० २८८२] || २५ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SCO}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html म.आं.टी२० २८८३] || २३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SL}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html म.आं.टी२० २८८४] || २३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|PAK}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ११३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html म.आं.टी२० २८८५] || २४ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|WIN}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html म.आं.टी२० २८८६] || २५ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|IND}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html म.आं.टी२० २८८७] || २५ जून || {{crw|NED}} || {{crw|SA}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SA}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html म.आं.टी२० २८९१] || २६ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|SL}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SL}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html म.आं.टी२० २८९५] || २७ जून || {{crw|NED}} || {{crw|PAK}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|PAK}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html म.आं.टी२० २८९९] || २७ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html म.आं.टी२० २९००] || २७ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html म.आं.टी२० २९०४] || २८ जून ||{{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|SA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html म.आं.टी२० २९०७] || २८ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|IND}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html म.आं.टी२० २९०८] || ३० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|WIN}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html म.आं.टी२० २९०९] || २ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|SA}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ४० धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html म.आं.टी२० २९१०] || ५ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|AUS}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |} ===भारताचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html आं.टी२० ३९९३] || २६ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html आं.टी२० ४००४] || २८ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} १ धावेने |} === बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap| कसोटी सामना}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538297.html कसोटी २६२५] || २८ जून–२ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १ डाव आणि ८५ धावांनी |- ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538298.html आं.ए.दि. ४९८२] || ६ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} २५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538299.html आं.ए.दि. ४९८३] || ९ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538300.html आं.ए.दि. ४९८४] || ११ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538301.html आं.टी२० ४०३६] || १५ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|ZIM}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538302.html आं.टी२० ४०३७] || १७ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ३४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538303.html आं.टी२० ४०३८] || १९ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |} == जुलै == ===भारताचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |आं.टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html आं.टी२० ४००७] |१ जुलै |[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] |सामना अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html आं.टी२० ४०१२] |४ जुलै |[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html आं.टी२० ४०१३] |७ जुलै |[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] |{{cr|ENG}} १२५ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html आं.टी२० ४०२०] |९ जुलै |[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] |{{cr|ENG}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html आं.टी२० ४०२५] |११ जुलै |[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] |{{cr|ENG}} ५६ धावांनी |- ! colspan="4" |आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.] |१४ जुलै |[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] |{{cr|IND}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.] |१६ जुलै |[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] |{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.] |१९ जुलै |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] |{{cr|ENG}} २७ धावांनी |} === वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा=== {{Main|वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528544.html म.आं.ए.दि. १५५१] |१० जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ९ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528545.html म.आं.ए.दि. १५५२] |१२ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528546.html म.आं.ए.दि. १५५३] |१५ जुलै |[[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] |{{Crw|WIN}} ६४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538624.html आं.ए.दि. ४९८५] || ११ जुलै || [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538625.html आं.ए.दि. ४९८६] || १३ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538626.html आं.ए.दि. ४९८९] || १६ जुलै|| [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोव्हिडन्स, गयाना|प्रोव्हिडन्स]] || {{cr|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538627.html आं.ए.दि. ४९९१] || १९ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|NZ}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538628.html आं.ए.दि. ४९९३] || २१ जुलै|| [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} २ गडी राखून |} ===२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)=== {{main|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका''' |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९९२] || २१ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९९४] || २३ जुलै|| {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९९५] || २५ जुलै || {{cr|NED}}|| {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९९६] || २७ जुलै || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९९७] || २९ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NEP}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NED}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९९८] || ३१ जुलै || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || [[स्पोर्टपार्क मार्शलचलकरवीर्ड]], [[उट्रेख्त (शहर)|उट्रेख्त]]|| {{cr|NAM}} ६ गडी राखून |} ===पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा=== {{Main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540540.html म.आं.ए.दि. १५५४] |२३ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|PAK}} ५ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540541.html म.आं.ए.दि. १५५५] |२५ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540542.html म.आं.ए.दि. १५५६] |२८ जुलै |[[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] |{{Crw|SRI}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" |{{nowrap| म.आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540543.html म.आं.टी२० २९४३] |३१ जुलै |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540544.html म.आं.टी२० २९४८] |२ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|SRI}} ६ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1540545.html म.आं.टी२० २९५१] |४ ऑगस्ट |[[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] |{{Crw|PAK}} ४ गडी राखून |} ===भारताचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|आं.टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html आं.टी२० ४०३९] |२३ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ७ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html आं.टी२० ४०४१] |२५ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html आं.टी२० ४०४४] |२६ जुलै |[[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] |{{Cr|IND}} ३५ धावांनी |} ===पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{Main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538630.html कसोटी २६२७] |२५–२९ जुलै |[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|WIN}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538631.html कसोटी २६२८] |२–६ ऑगस्ट |[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |{{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |} ==ऑगस्ट== ===२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)=== {{main|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545998.html आं.ए.दि. ४९९८अ] || ३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545999.html आं.ए.दि. ४९९८क] || ५ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546000.html आं.ए.दि. ५०००] || ७ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} ९ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546001.html आं.ए.दि. ५००१] || ९ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546002.html आं.ए.दि. ५००३] || ११ ऑगस्ट || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|UAE}} ९७ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546003.html आं.ए.दि. ५००५] || १३ ऑगस्ट || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || [[फोर्टहिल मैदान]], [[डंडी]]|| {{cr|SCO}} १७० धावांनी |} ===अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा=== {{Main| अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528550.html आं.ए.दि. ४९९८ब] || ५ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528551.html आं.ए.दि. ४९९९] || ७ ऑगस्ट || [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[मॅघेरामेसन]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528552.html आं.ए.दि. ५००२] || १० ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ३ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528553.html आं.ए.दि. ५००४] || १२ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}} ४२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528554.html आं.ए.दि. ५००६] || १५ ऑगस्ट || [[स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]] ||{{cr|AFG|२०१३}} ६ गडी राखून |} ===२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)=== {{main|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] – लिस्ट अ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546340.html १ला सामना] || ८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ९० धावांनी([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत | डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546341.html २रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546342.html ३रा सामना] || ९ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} १६३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546343.html ४था सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546344.html ५वा सामना] || ११ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ११३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546345.html ६वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546346.html ७वा सामना] || १२ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ५१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546347.html ८वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|HK}} ३८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546348.html ९वा सामना] || १४ ऑगस्ट || {{cr|ITA}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546349.html १०वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|SIN}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|UGA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546350.html ११वा सामना] || १५ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|BHR}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546351.html १२वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546352.html १३वा सामना] || १७ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|SIN}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|TAN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546353.html १४वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|TAN}} || {{cr|ITA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान १]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|ITA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546354.html १५वा सामना] || १८ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|UGA}} || [[दार एस सलाम विद्यापीठ|दार एस सलाम विद्यापीठ मैदान २]], [[दार एस सलाम]] || {{cr|BHR}} ४ गडी राखून |} ===थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{main| थायलंड महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549208.html म.आं.टी२० २९५२] || १० ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549209.html म.आं.टी२० २९५३] || ११ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549210.html म.आं.ए.दि. १५५७] || १३ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} १२१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549211.html म.आं.ए.दि. १५५८] || १५ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ४० धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549212.html म.आं.ए.दि. १५५९] || १७ ऑगस्ट || [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|THA}} ५ गडी राखून |} === बांगलादेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{Main| बांगलादेश क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527273.html कसोटी २६२९] || १३–१७ ऑगस्ट || [[मारारा ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{cr|BAN}} ९ गडी राखून |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1527274.html कसोटी २६३२] || २२–२६ ऑगस्ट|| [[ग्रेट बॅरियर रीफ अरेना]], [[मॅके (क्वीन्सलंड)|मॅके]] ||{{cr|AUS}} १ डाव आणि ५१ धावांनी |} === भारताचा श्रीलंका दौरा=== {{main| भारतीय क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544001.html कसोटी २६३०] || १५–१९ ऑगस्ट || [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गाली (श्रीलंका)|गाली]] || {{cr|IND}} १६५ धावांनी |- | [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544002.html कसोटी २६३३] || २३–२७ ऑगस्ट || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |} === पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा === {{Main| पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html कसोटी २६३१] || १९–२३ ऑगस्ट || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स ]] ||{{cr|ENG}} १ डाव आणि १०३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html कसोटी २६३४] || २७–३१ ऑगस्ट|| [[लॉर्ड्स]], [[लंडन ]] ||{{cr|ENG}} १९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] || ९–१३ सप्टेंबर || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || |} ===नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा=== {{main| नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" | म.आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549972.html म.आं.ए.दि. १५६०] || २८ ऑगस्ट || [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{Crw|NED}} ५८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549973.html म.आं.ए.दि. १५६१]|| ३० ऑगस्ट || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || {{Crw|SCO}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549974.html म.आं.ए.दि. १५६२]|| १ सप्टेंबर || [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] || सामना रद्द |} ===२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका}} {{#section: २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|PTS}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html आं.टी२० ४०९७] || २८ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} १८ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html आं.टी२० ४०९८] || २९ ऑगस्ट || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html आं.टी२० ४०९९] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|ZIM}} ५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html आं.टी२० ४१००] || १ सप्टेंबर || {{cr|SA}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SA}} ४५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html आं.टी२० ४१०१] || ३ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|ZIM}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html आं.टी२० ४१०२] || ४ सप्टेंबर || {{cr|NAM}} || {{cr|SA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html आं.टी२० ४१०३] || ६ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |} ===२०२६ महिला टी२० आशिया चषक === {{main|२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548891.html म.आं.टी२० २९७६] || २८ ऑगस्ट || {{crw|HK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|THA}} ६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548892.html म.आं.टी२० २९८२] || २९ ऑगस्ट || {{crw|UAE}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|SL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548893.html म.आं.टी२० २९८६] || ३० ऑगस्ट || {{crw|IND}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|IND}} ९४ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548894.html म.आं.टी२० २९८७] || ३१ ऑगस्ट || {{crw|BAN}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|BAN}} ७१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548895.html म.आं.टी२० २९८८] || १ सप्टेंबर || {{crw|PAK}} || {{crw|THA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{crw|PAK}} ३५ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548896.html म.आं.टी२० २९८९] || २ सप्टेंबर || {{crw|INA}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548897.html म.आं.टी२० २९९०] || ३ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548898.html म.आं.टी२० २९९६] || ४ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|INA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548899.html म.आं.टी२० ३००२] || ५ सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548900.html म.आं.टी२० ३००७] || ६ सप्टेंबर || {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548901.html म.आं.टी२० ३००८] || ७ सप्टेंबर || {{crw|HK}} || {{crw|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548902.html म.आं.टी२० ३००९] || ८ सप्टेंबर || {{crw|UAE}} || {{crw|BAN}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548903.html म.आं.टी२० ३०१०] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548904.html म.आं.टी२० ३०१२] || ११ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548905.html म.आं.टी२० ३०१४] || १३ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || |} ===२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक === {{main|२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक }} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section: २०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group A}} {{col-2}} {{#section:२०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|Group B}} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549946.html १ला सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|OMA}} || {{cr|SIN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|OMA}} १३१ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549947.html २रा सामना] || ३० ऑगस्ट || {{cr|HK}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|HK}} १६ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549948.html ३रा सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|QAT}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|UAE}} ९२ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549949.html ४था सामना] || ३१ ऑगस्ट || {{cr|BHR}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549950.html ५वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|MAS}} ९३ धावांनी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549951.html ६वा सामना] || १ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|SIN}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || {{cr|KUW}} १६० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549952.html ७वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549953.html ८वा सामना] || २ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549954.html ९वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549955.html १०वा सामना] || ३ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|NEP}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549956.html ११वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|QAT}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549957.html १२वा सामना] || ४ सप्टेंबर || {{cr|BHR}} || {{cr|SAU}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549958.html १३वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|OMA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549959.html १४वा सामना] || ५ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|HK}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549960.html १५वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|SAU}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549961.html १६वा सामना] || ६ सप्टेंबर || {{cr|SIN}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549962.html १७वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|MAS}} || {{cr|BHR}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549963.html १८वा सामना] || ७ सप्टेंबर || {{cr|KUW}} || {{cr|QAT}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549964.html १९वा सामना] || ८ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549965.html २०वा सामना] || ८ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549966.html २१वा सामना] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549967.html २२वा सामना] || १० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549968.html २३वा सामना] || १२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[मलेशिया राष्ट्रीय विद्यापीठ|युकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल]], [[बांगी (सलांगोर)|बांगी]] || |- ! colspan="6"|अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549969.html २४वा सामना] || १२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || |} == सप्टेंबर == === आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा=== {{Main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.] || १ सप्टेंबर || [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] ||{{crw|ENG}} ६ गडी राखून |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.] || ३ सप्टेंबर || [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.] || ६ सप्टेंबर || [[न्यू रोड]], [[वूस्टरशायर]] || |} === दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549531.html आं.ए.दि. ५००८] || ९ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549532.html आं.ए.दि. ५००९] || ११ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549533.html आं.ए.दि. ५०१०] || १३ सप्टेंबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा === {{Main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | म.आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543887.html म.आं.टी२० ३०११] || ११ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543888.html म.आं.टी२० ३०१३] || १३ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543889.html म.आं.टी२० ३०१५] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543890.html ४था म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543891.html ५वा म.आं.टी२०] || १९ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || |} ===भारत वि अफगाणिस्तान भारतामध्ये=== {{main|अफगाणिस्तान विरुद्ध भारतीय क्रिकेट संघ भारतामध्ये, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549586.html T20I 4104] || १३ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549587.html T20I 4105] || १५ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549588.html 3rd T20I] || १७ सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]]|| |} === श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आं.टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html आं.टी२० ४१०६] || १५ सप्टेंबर || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी.२०] || १७ सप्टेंबर || [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी.२०] || १९ सप्टेंबर || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]|| |- ! colspan="4" | आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.] || २२ सप्टेंबर || [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.] || २४ सप्टेंबर || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]|| |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.] || २७ सप्टेंबर || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| |} ===ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आं.ए.दि. मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530203.html आं.ए.दि. ५०११] || १५ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530204.html २रा आं.ए.दि.] || १८ सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1530205.html ३रा आं.ए.दि.] || २० सप्टेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || |} ===२०२६ आशियाई खेळ=== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games}} ====महिला स्पर्धा==== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games – Women's tournament}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |Quarter-finals |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550474.html १ला म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || {{crw|JPN}} || {{crw|IND}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550475.html २रा म.आं.टी२०] || १७ सप्टेंबर || {{crw|BAN}} || {{crw|CHN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550476.html ३रा म.आं.टी२०] || १८ सप्टेंबर || {{crw|MAS}} || {{crw|SL}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550477.html ४था म.आं.टी२०] || १८ सप्टेंबर || {{crw|PAK}} || {{crw|THA}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550478.html ५वा म.आं.टी२०] || २० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550479.html ६वा म.आं.टी२०] || २० सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550480.html ७वा म.आं.टी२०] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1550481.html ८वा म.आं.टी२०] || २२ सप्टेंबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} ====पुरुष स्पर्धा==== {{main|Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament}} {{#section:Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament|Group A}} {{#section:Cricket at the 2026 Asian Games – Men's tournament|Group B}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|AFG|२०१३}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | २रा आं.टी२० || २४ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|MYS}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ३रा आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|HKG}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ४था आं.टी२० || २५ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ५वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|JPN}} || {{cr|NEP}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ६वा आं.टी२० || २६ सप्टेंबर || {{cr|MYS}} || {{cr|OMN}} || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य पूर्व सामने |- | ७वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || TBD (RU-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ८वा आं.टी२० || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || TBD (RU-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | ९वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|SL}} || TBD (WN-A) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १०वा आं.टी२० || २९ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || TBD (WN-B) || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- | ११वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- | १२वा आं.टी२० || १ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |३ऱ्या स्थानासाठी सामना |- | १३वा आं.टी२० || ३ ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | १४वा आं.टी२० || 3 ऑक्टोबर || TBD || TBD || [[कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[निशिन]] || |} == संदर्भयादी == {{reflist}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} lmnbjknukz3th5wqbcb3a0hoc48b5xf 0 377634 2707359 2707234 2026-09-01T16:56:57Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707359 wikitext text/x-wiki खालील यादी ऑस्ट्रेलियन महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. ऑस्ट्रेलियाने २३ जून १९७३ रोजी यंग इंग्लंडविरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | ऑस्ट्रेलियाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66864.html १] || २३ जून १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[डीन पार्क मैदान]], [[डॉर्सेट]] || {{crw|AUS}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66869.html ४] || ३० जून १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रिंग पार्क क्रिकेट क्लब मैदान]], [[हर्टफर्डशायर|ट्रिंग]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66875.html ८] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेस्केथ पार्क]], [[केंट|डार्टफोर्ड]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66878.html ११] || ११ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[यॉर्क क्रिकेट क्लब]], [[यॉर्क]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66885.html १८] || २१ जुलै १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66901.html २४] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66908.html २७] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66916.html ३२] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क क्र.२]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66928.html ३८] || १६ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66934.html ४२] || २० जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[फिट्सहर्बर्ट पार्क]], [[न्यू झीलंड|पामेस्टन नॉर्थ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66943.html ४८] || २५ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66944.html ४९] || २६ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66946.html ५१] || २८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66961.html ५३] || ३० जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[लोगन पार्क]], [[ड्युनेडिन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66967.html ५८] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कँटरबरी विद्यापीठ मैदान]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66969.html ६०] || ६ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66978.html ६३] || १९ जानेवारी १९८४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स मैदान]], [[फरिदाबाद]] || {{crw|AUS}} || rowspan=24 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66979.html ६४] || २५ जानेवारी १९८४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66981.html ६५] || ८ फेब्रुवारी १९८४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{crw|AUS}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66985.html ६६] || २३ फेब्रुवारी १९८४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[मद्रास]] || {{crw|AUS}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67009.html ७४] || ७ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67010.html ७५] || ८ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67011.html ७६] || १० फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66947.html ८३] || २० जानेवारी १९८६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66958.html ८४] || २३ जानेवारी १९८६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[हट रिक्रिएशन मैदान]], [[वेलिंग्टन|लोवर हट]] || {{crw|NZL}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66972.html ८५] || २५ जानेवारी १९८६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67020.html ८९] || १८ जानेवारी १९८७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|NZL}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67021.html ९०] || १९ जानेवारी १९८७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|NZL}} |- | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67024.html ९१] || २१ जानेवारी १९८७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[रोझेली पार्क]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67025.html ९२] || २८ जून १९८७ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ओर्मियु क्रिकेट स्टेडियम]], [[बेलफास्ट]] || {{crw|AUS}} |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67026.html ९३] || १ जुलै १९८७ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67027.html ९४] || २ जुलै १९८७ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67031.html ९७] || २० जानेवारी १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} |- | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66973.html ९८] || २३ जानेवारी १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66948.html ९९] || २५ जानेवारी १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67022.html १००] || २९ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67040.html १०५] || ४ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67044.html १०९] || ७ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67049.html १११] || १० डिसेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67058.html ११६] || १४ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67048.html ११८] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66974.html १२८] || ६ फेब्रुवारी १९९० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} || rowspan=6 | |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66959.html १२९] || १० फेब्रुवारी १९९० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[हट रिक्रिएशन मैदान]], [[वेलिंग्टन|लोवर हट]] || {{crw|NZL}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66960.html १३०] || ११ फेब्रुवारी १९९० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[हट रिक्रिएशन मैदान]], [[वेलिंग्टन|लोवर हट]] || {{crw|AUS}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67089.html १४०] || १७ जानेवारी १९९१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67091.html १४१] || १९ जानेवारी १९९१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न ग्रामर विद्यालय मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67051.html १४२] || २० जानेवारी १९९१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=5 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66950.html १५१] || १९ जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67092.html १५४] || २३ जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67098.html १५६] || १३ जानेवारी १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ओक्स ओव्हल]], [[न्यू साउथ वेल्स|लिसमोर]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67099.html १५७] || १६ जानेवारी १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67100.html १५८] || १७ जानेवारी १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67101.html १५९] || २० जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[वॉल्टन ली रोड मैदान]], [[चेशायर|वॉरिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=7 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67103.html १६३] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[कॉलिंगहॅम क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट यॉर्कशायर|कॉलिंगहॅम]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67108.html १६७] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[नेविल मैदान]], [[केंट|टर्नब्रिज वेल्स]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67115.html १७१] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[बँक ऑफ इंग्लंड मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67119.html १७९] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[ऑनर ओक क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन|डलविच]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67122.html १८३] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[एच.एस.बी.सी. क्लब मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67032.html १८८] || १८ जानेवारी १९९४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67125.html १८९] || २० जानेवारी १९९४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लेविन डोमेन मैदान]], [[न्यू झीलंड|लेविन]] || {{crw|AUS}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66952.html १९०] || २२ जानेवारी १९९४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67127.html १९२] || १४ फेब्रुवारी १९९५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[न्यू झीलंड|व्हिक्टोरिया पार्क]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|NZL}} || rowspan=3 | [[१९९४-९५ न्यू झीलंड महिला शताब्दी स्पर्धा|१९९५ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67126.html १९३] || १६ फेब्रुवारी १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[लेविन डोमेन मैदान]], [[न्यू झीलंड|लेविन]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67033.html १९५] || २० फेब्रुवारी १९९५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67145.html २१०] || १ फेब्रुवारी १९९६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सेंट पीटर्स विद्यालय मैदान]], [[ॲडलेड]] || {{crw|NZL}} || rowspan=12 | |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67146.html २११] || ३ फेब्रुवारी १९९६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67147.html २१२] || ४ फेब्रुवारी १९९६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67153.html २२१] || ७ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न|वेस्ले क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66932.html २२२] || १३ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{crw|NZL}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67035.html २२३] || १६ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66976.html २२४] || १९ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66954.html २२५] || २२ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66955.html २२६] || २३ फेब्रुवारी १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67163.html २३६] || ५ नोव्हेंबर १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67164.html २३७] || ७ नोव्हेंबर १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67165.html २३८] || ८ नोव्हेंबर १९९७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67187.html २४६] || १२ डिसेंबर १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67180.html २५१] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67194.html २५६] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IND}} [[बांद्रा|मिडल इनकम ग्रुप मैदान]], [[बांद्रा]] || {{crw|AUS}} |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67200.html २६१] || १८ डिसेंबर १९९७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67143.html २६५] || २० डिसेंबर १९९७ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IND}} [[के.डी. सिंग बाबू स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67203.html २६९] || २४ डिसेंबर १९९७ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[दिल्ली|हरबाक्स सिंग स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66905.html २७१] || २९ डिसेंबर १९९७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|AUS}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67211.html २७५] || १२ जुलै १९९८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[इंग्लंड|स्कारबोरोह]] || {{crw|AUS}} || rowspan=20 | |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67212.html २७६] || १५ जुलै १९९८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, डर्बी|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] || {{crw|AUS}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66866.html २७७] || १८ जुलै १९९८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[इंग्लंड|होव]] || {{crw|AUS}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67216.html २७८] || १९ जुलै १९९८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, साउथहँप्टन|काउंटी मैदान]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66896.html २७९] || २१ जुलै १९९८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67132.html २८०] || २४ जुलै १९९८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67133.html २८१] || २५ जुलै १९९८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67217.html २८४] || २७ जुलै १९९८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|आंग्लेशिया रोड मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67221.html २८५] || ५ फेब्रुवारी १९९९ || {{crw|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[ऑस्ट्रेलिया|जॉन ब्लँक ओव्हल]], [[ऑस्ट्रेलिया|ब्युडेरिम]] || {{crw|AUS}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67222.html २८६] || ७ फेब्रुवारी १९९९ || {{crw|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66937.html २९०] || २१ फेब्रुवारी १९९९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[फिट्झहर्बर्ट पार्क]], [[न्यू झीलंड|पामेस्टन नॉर्थ]] || {{crw|NZL}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66938.html २९१] || २३ फेब्रुवारी १९९९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[फिट्झहर्बर्ट पार्क]], [[न्यू झीलंड|पामेस्टन नॉर्थ]] || {{crw|NZL}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66939.html २९२] || २५ फेब्रुवारी १९९९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67233.html ३०८] || २९ जानेवारी २००० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67234.html ३०९] || ३० जानेवारी २००० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67235.html ३१०] || १ फेब्रुवारी २००० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यू साउथ वेल्स|सर डॉनल्ड ब्रॅडमन ओव्हल]], [[न्यू साउथ वेल्स|बाऊरल]] || {{crw|AUS}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67236.html ३११] || ३ फेब्रुवारी २००० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यूकॅसल (ऑस्ट्रेलिया)|न्यूकॅसल क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यूकॅसल (ऑस्ट्रेलिया)|न्यूकॅसल]] || {{crw|AUS}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67052.html ३१२] || ६ फेब्रुवारी २००० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67053.html ३१३] || ८ फेब्रुवारी २००० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67237.html ३१४] || ९ फेब्रुवारी २००० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67249.html ३३२] || २९ नोव्हेंबर २००० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=9 | [[२००० महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००० आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67097.html ३३५] || १ डिसेंबर २००० || {{crw|SL}} || {{flagicon|NZL}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67284.html ३३९] || ३ डिसेंबर २००० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NZL}} [[हॅगले ओव्हल|हॅगले ओव्हल क्र.२]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67253.html ३४४] || ६ डिसेंबर २००० || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67280.html ३४९] || १० डिसेंबर २००० || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZL}} [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन ग्रीन]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67257.html ३५४] || १३ डिसेंबर २००० || {{crw|SA}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67283.html ३५८] || १६ डिसेंबर २००० || {{crw|NED}} || {{flagicon|NZL}} [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन ग्रीन]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67259.html ३६०] || १८ डिसेंबर २००० || {{crw|SA}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67261.html ३६२] || २३ डिसेंबर २००० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन (न्यू झीलंड)|लिंकन]] || {{crw|NZL}} |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67213.html ३७०] || २९ जून २००१ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, डर्बी|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=12 | |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67214.html ३७१] || २ जुलै २००१ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉर्थहॅम्प्टन]] || {{crw|AUS}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66897.html ३७२] || ३ जुलै २००१ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67299.html ३७३] || १२ जुलै २००१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑब्झरवेट्री लेन]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67134.html ३७५] || १४ जुलै २००१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67135.html ३७६] || १५ जुलै २००१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67148.html ३९३] || २० फेब्रुवारी २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67149.html ३९४] || २१ फेब्रुवारी २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67061.html ३९५] || २३ फेब्रुवारी २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67262.html ३९६] || २ मार्च २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|NZL}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67263.html ३९७] || ३ मार्च २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67264.html ३९८] || ६ मार्च २००२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67265.html ४१७] || २६ जानेवारी २००३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=7 | [[२००२-०३ महिला क्रिकेट जागतिक मालिका|२००३ न्यू झीलंड महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67268.html ४२०] || २९ जानेवारी २००३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67331.html ४२२] || १ फेब्रुवारी २००३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल|बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल क्र.३]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67332.html ४२३] || २ फेब्रुवारी २००३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल|बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल क्र.३]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67271.html ४२६] || ४ फेब्रुवारी २००३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67272.html ४२७] || ६ फेब्रुवारी २००३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67274.html ४३०] || ८ फेब्रुवारी २००३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66918.html ४६०] || ११ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क|इडन पार्क बाह्य ओव्हल]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} || rowspan=16 | |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66926.html ४६१] || १५ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|AUS}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66927.html ४६३] || १७ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|AUS}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67166.html ४६५] || २१ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|NZL}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67054.html ४६७] || २५ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अल्बर्ट क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67090.html ४६९] || २७ फेब्रुवारी २००४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67369.html ४९६] || ११ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[म्हैसूर|इन्फोसिस मैदान]], [[म्हैसूर]] || {{crw|AUS}} |- | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67370.html ४९७] || १३ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[म्हैसूर|इन्फोसिस मैदान]], [[म्हैसूर]] || {{crw|AUS}} |- | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67371.html ४९८] || १६ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बॉम्बे जिमखाना]], [[मुंबई]] || {{crw|IND}} |- | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67372.html ४९९] || १९ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वापी|बिलाखिया स्टेडियम]], [[वापी]] || {{crw|AUS}} |- | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67373.html ५००] || २२ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सुरत|पीठवाळा स्टेडियम]], [[सुरत]] || {{crw|AUS}} |- | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67198.html ५०१] || २४ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आय.पी.सी.एल. क्रीडा संकुल मैदान|रिलायन्स स्टेडियम]], [[बडोदा]] || {{crw|IND}} |- | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67374.html ५०२] || २८ डिसेंबर २००४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[चेन्नई|मायाजाल गाव स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67375.html ५०३] || १० मार्च २००५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ|लिलाक हिल पार्क]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67376.html ५०४] || १२ मार्च २००५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67377.html ५०६] || १३ मार्च २००५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67379.html ५०८] || २२ मार्च २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|SA}} [[प्रिटोरिया|टेक्नीकॉन ओव्हल]], [[प्रिटोरिया]] || अनिर्णित || rowspan=8 | [[२००५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००५ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67393.html ५१२] || २४ मार्च २००५ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|SA}} [[प्रिटोरिया|एल.सी. डिव्हिलियर्स ओव्हल]], [[प्रिटोरिया]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67397.html ५१६] || २६ मार्च २००५ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|SA}} [[रुस्टेनबर्ग|ऑलिंपिया पार्क]], [[रुस्टेनबर्ग]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67394.html ५२०] || २८ मार्च २००५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[प्रिटोरिया|एल.सी. डिव्हिलियर्स ओव्हल]], [[प्रिटोरिया]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67395.html ५२४] || ३० मार्च २००५ || {{crw|SL}} || {{flagicon|SA}} [[प्रिटोरिया|एल.सी. डिव्हिलियर्स ओव्हल]], [[प्रिटोरिया]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67399.html ५२८] || १ एप्रिल २००५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|SA}} [[प्रिटोरिया|एस्टेरस्ट क्रिकेट क्लब मैदान]], [[प्रिटोरिया]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67313.html ५३२] || ५ एप्रिल २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67317.html ५३७] || १० एप्रिल २००५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|SA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{crw|AUS}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214798.html ५३८] || ३१ जुलै २००५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[डब्लिन|वाय.एम.सी.ए. क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=14 | |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/216071.html ५३९] || १५ ऑगस्ट २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्लॉस्टरशायर|विद्यापीठ मैदान]], [[ग्लॉस्टरशायर|चेल्टेन्हम]] || {{crw|AUS}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/216501.html ५४०] || १९ ऑगस्ट २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[वूस्टरशायर|चेस्टर रोड उत्तर मैदान]], [[वूस्टरशायर|किडरमिन्स्टर]] || {{crw|AUS}} |- | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/216679.html ५४२] || २१ ऑगस्ट २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[वॉरविकशायर|स्ट्रॅटफोर्ड-अपॉन-एव्हॉन क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉरविकशायर|स्ट्रॅटफोर्ड-अपॉन-एव्हॉन]] || {{crw|ENG}} |- | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217619.html ५४३] || ३० ऑगस्ट २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{crw|ENG}} |- | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217767.html ५४४] || १ सप्टेंबर २००५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{crw|AUS}} |- | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238640.html ५५९] || २५ फेब्रुवारी २००६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सेंट पीटर्स विद्यालय मैदान]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238742.html ५६०] || २६ फेब्रुवारी २००६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सेंट पीटर्स विद्यालय मैदान]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238921.html ५६१] || २८ फेब्रुवारी २००६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड|वुडवील ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/252992.html ५७६] || २० ऑक्टोबर २००६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/252993.html ५७७] || २२ ऑक्टोबर २००६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/252994.html ५७८] || २४ ऑक्टोबर २००६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/252995.html ५७९] || २६ ऑक्टोबर २००६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/252996.html ५८०] || २८ ऑक्टोबर २००६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276214.html ५९३] || २१ फेब्रुवारी २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[चेन्नई|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी चेमप्लास्ट मैदान]], [[चेन्नई]] || {{crw|NZL}} || rowspan=7 | [[२००६-०७ भारतीय महिला चौरंगी मालिका|२००७ भारत महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276215.html ५९५] || २३ फेब्रुवारी २००७ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276218.html ५९७] || २५ फेब्रुवारी २००७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[चेन्नई|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी चेमप्लास्ट मैदान]], [[चेन्नई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276220.html ५९९] || २८ फेब्रुवारी २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[चेन्नई|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी चेमप्लास्ट मैदान]], [[चेन्नई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276222.html ६०१] || १ मार्च २००७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[चेन्नई|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी चेमप्लास्ट मैदान]], [[चेन्नई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276223.html ६०३] || ३ मार्च २००७ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/276226.html ६०५] || ५ मार्च २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|AUS}} |- | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291330.html ६०७] || २१ जुलै २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|गार्डन्स ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291331.html ६०८] || २२ जुलै २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|गार्डन्स ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{crw|NZL}} |- | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291332.html ६०९] || २५ जुलै २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|गार्डन्स ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{crw|AUS}} |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291333.html ६१०] || २८ जुलै २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|गार्डन्स ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=20 | |- | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291334.html ६११] || २९ जुलै २००७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|गार्डन्स ओव्हल]], [[डार्विन (ऑस्ट्रेलिया)|डार्विन]] || {{crw|NZL}} |- | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/312445.html ६२१] || ३ फेब्रुवारी २००८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/312446.html ६२२] || ४ फेब्रुवारी २००८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/312448.html ६२३] || १० फेब्रुवारी २००८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/312449.html ६२४] || ११ फेब्रुवारी २००८ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/315774.html ६३६] || ८ मार्च २००८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/315775.html ६३७] || ९ मार्च २००८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|NZL}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/315776.html ६३८] || १२ मार्च २००८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|NZL}} |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/315777.html ६३९] || १५ मार्च २००८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/315778.html ६४०] || १६ मार्च २००८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बर्ट सट्क्लिफ ओव्हल]], [[लिंकन, न्यू झीलंड|लिंकन]] || {{crw|AUS}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/369328.html ६६६] || ३१ ऑक्टोबर २००८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|हर्स्टविल ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/369329.html ६६७] || १ नोव्हेंबर २००८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/369330.html ६६८] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/369331.html ६७१] || ८ नोव्हेंबर २००८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]] [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/369332.html ६७२] || ९ नोव्हेंबर २००८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]] [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/371104.html ६७६] || १ फेब्रुवारी २००९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[न्यू झीलंड|कोबहम ओव्हल]], [[न्यू झीलंड|व्हांगेरेई]] || {{crw|NZL}} |- | २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/371105.html ६७७] || ३ फेब्रुवारी २००९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[न्यू झीलंड|कोबहम ओव्हल]], [[न्यू झीलंड|व्हांगेरेई]] || {{crw|NZL}} |- | २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/371106.html ६७८] || ६ फेब्रुवारी २००९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{crw|AUS}} |- | २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/371107.html ६८०] || ८ फेब्रुवारी २००९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357958.html ६८५] || ८ मार्च २००९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|NZL}} || rowspan=7 | [[२००९ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००९ आय.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357961.html ६८८] || १० मार्च २००९ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यूकॅसल (ऑस्ट्रेलिया)|न्यूकॅसल क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यूकॅसल (ऑस्ट्रेलिया)|न्यूकॅसल]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357964.html ६९१] || १२ मार्च २००९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|ड्र्यूमन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357970.html ६९६] || १४ मार्च २००९ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357972.html ६९९] || १६ मार्च २००९ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357977.html ७०२] || १९ मार्च २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/357978.html ७०५] || २१ मार्च २००९ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|बँक्सटाउन ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|IND}} |- | २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383283.html ७०९] || २९ जून २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[चेम्सफर्ड काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=18 | |- | २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383284.html ७१०] || ३० जून २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[चेम्सफर्ड काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- | २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383285.html ७११] || ३ जुलै २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[वॉरविकशायर|स्ट्रॅटफोर्ड-अपॉन-एव्हॉन क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वॉरविकशायर|स्ट्रॅटफोर्ड-अपॉन-एव्हॉन]] || {{crw|ENG}} |- | २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383286.html ७१२] || ५ जुलै २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[बकिंगहॅमशायर|सर पॉल गेट्टी मैदान]], [[बकिंगहॅमशायर|वॉर्मस्ली]] || {{crw|ENG}} |- | २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/383283.html ७१३] || ७ जुलै २००९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || अनिर्णित |- | २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/419693.html ७२२] || १० फेब्रुवारी २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/419694.html ७२३] || ११ फेब्रुवारी २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/419695.html ७२४] || १४ फेब्रुवारी २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/419696.html ७२५] || १७ फेब्रुवारी २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/419697.html ७२६] || १८ फेब्रुवारी २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/428065.html ७३२] || ३ मार्च २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर|जॉन डेव्हिस ओव्हल]], [[क्वीन्सटाउन (न्यू झीलंड)|क्वीन्सटाउन]] || {{crw|AUS}} |- | २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/428066.html ७३३] || ६ मार्च २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यू झीलंड|क्वीन्स पार्क]], [[न्यू झीलंड|इन्व्हरकार्गील]] || {{crw|AUS}} |- | २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/428067.html ७३४] || ७ मार्च २०१० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यू झीलंड|क्वीन्स पार्क]], [[न्यू झीलंड|इन्व्हरकार्गील]] || {{crw|AUS}} |- | २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474617.html ७६२] || ५ जानेवारी २०११ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | २४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474618.html ७६३] || ७ जानेवारी २०११ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | २४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474619.html ७६४] || ९ जानेवारी २०११ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} |- | २४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/510982.html ७७७] || १४ जून २०११ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | २४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/510983.html ७७८] || १६ जून २०११ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/500227.html ७७९] || ३० जून २०११ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[क्वीन्स पार्क, चेस्टरफील्ड|क्वीन्स पार्क]], [[डर्बीशायर|चेस्टरफील्ड]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[२०११ नॅटवेस्ट महिला चौरंगी मालिका|२०११ इंग्लंड महिला चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/500228.html ७८१] || २ जुलै २०११ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[क्वीन्स पार्क, चेस्टरफील्ड|क्वीन्स पार्क]], [[डर्बीशायर|चेस्टरफील्ड]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/492551.html ७८३] || ५ जुलै २०११ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/500230.html ७८५] || ७ जुलै २०११ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[बकिंगहॅमशायर|सर पॉल गेट्टी मैदान]], [[बकिंगहॅमशायर|वॉर्मस्ली]] || {{crw|ENG}} |- | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533660.html ८०८] || २५ जानेवारी २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित || rowspan=9 | |- | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533662.html ८०९] || २९ जानेवारी २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|ब्लॅकटाऊन ऑलिम्पिक पार्क ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/552940.html ८१६] || १२ मार्च २०१२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{crw|AUS}} |- | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/552941.html ८१७] || १४ मार्च २०१२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/552942.html ८१८] || १६ मार्च २०१२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- | २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584546.html ८३६] || १२ डिसेंबर २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|NZL}} |- | २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584547.html ८३७] || १४ डिसेंबर २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584548.html ८३८] || १७ डिसेंबर २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584549.html ८३९] || १९ डिसेंबर २०१२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594892.html ८४६] || १ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{crw|AUS}} || rowspan=7 | [[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१३ आय.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594896.html ८४९] || ३ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कटक|धनेश्वर रथ अभियांत्रिकी आणि व्यवस्थापन शास्त्र संस्था स्टेडियम]], [[कटक]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594900.html ८५३] || ५ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[कटक|धनेश्वर रथ अभियांत्रिकी आणि व्यवस्थापन शास्त्र संस्था स्टेडियम]], [[कटक]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594904.html ८५८] || ८ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594907.html ८६१] || १० फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594910.html ८६४] || १३ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बांद्रा|मिडल इनकम ग्रुप मैदान]], [[बांद्रा]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/594915.html ८६९] || १७ फेब्रुवारी २०१३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{crw|AUS}} |- | २६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593723.html ८८१] || २० ऑगस्ट २०१३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=35 | |- | २६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593724.html ८८२] || २३ ऑगस्ट २०१३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[होव काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} |- | २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593725.html ८८३] || २५ ऑगस्ट २०१३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[होव काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} |- | २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/666039.html ९०२] || १९ जानेवारी २०१४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- | २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/666041.html ९०५] || २३ जानेवारी २०१४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/666043.html ९०७] || २६ जानेवारी २०१४ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754785.html ९१३] || २१ ऑगस्ट २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[पीटर बर्ज ओव्हल]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754787.html ९१५] || २३-२४ ऑगस्ट २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[पीटर बर्ज ओव्हल]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754789.html ९१७] || २६ ऑगस्ट २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[पीटर बर्ज ओव्हल]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754791.html ९१८] || २८ ऑगस्ट २०१४ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[पीटर बर्ज ओव्हल]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754809.html ९२७] || ११ नोव्हेंबर २०१४ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|हर्स्टविल ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754811.html ९२८] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी|हर्स्टविल ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754813.html ९२९] || १६ नोव्हेंबर २०१४ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यू साउथ वेल्स|सर डॉनल्ड ब्रॅडमन ओव्हल]], [[न्यू साउथ वेल्स|बाऊरल]] || {{crw|AUS}} |- | २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754815.html ९३०] || १८ नोव्हेंबर २०१४ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[न्यू साउथ वेल्स|सर डॉनल्ड ब्रॅडमन ओव्हल]], [[न्यू साउथ वेल्स|बाऊरल]] || {{crw|AUS}} |- | २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798369.html ९५४] || २१ जुलै २०१५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टॉंटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टॉंटन]] || {{crw|ENG}} |- | २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798371.html ९५५] || २३ जुलै २०१५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|AUS}} |- | २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/798373.html ९५६] || २७ जुलै २०१५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[न्यू रोड]], [[वूस्टर (इंग्लंड)|वूस्टर]] || {{crw|AUS}} |- | २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895793.html ९६८] || २ फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895795.html ९६९] || ५ फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895797.html ९७०] || ७ फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|IND}} |- | २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/916661.html ९७७] || २० फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|NZL}} |- | २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/916663.html ९७८] || २२ फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/916665.html ९७९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1044203.html ९९२] || १८ सप्टेंबर २०१६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{crw|AUS}} |- | २९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1044205.html ९९३] || २० सप्टेंबर २०१६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{crw|AUS}} |- | २९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1044207.html ९९४] || २३ सप्टेंबर २०१६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} |- | २९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1044209.html ९९५] || २५ सप्टेंबर २०१६ || {{crw|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} |- | २९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043953.html १०१९] || १८ नोव्हेंबर २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | २९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043955.html १०२१] || २० नोव्हेंबर २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | २९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043957.html १०२२] || २३ नोव्हेंबर २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | २९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043959.html १०२३] || २७ नोव्हेंबर २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय मैदान|कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यू साउथ वेल्स|कॉफ्स हार्बर]] || टाय |- | २९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1043961.html १०२४] || २९ नोव्हेंबर २०१६ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय मैदान|कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यू साउथ वेल्स|कॉफ्स हार्बर]] || {{crw|AUS}} |- | २९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050623.html १०४६] || २६ फेब्रुवारी २०१७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क|इडन पार्क बाह्य ओव्हल]], [[ऑकलंड]] || {{crw|NZL}} |- | २९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050625.html १०४७] || २ मार्च २०१७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | ३०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050627.html १०४८] || ५ मार्च २०१७ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ३०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085948.html १०५९] || २६ जून २०१७ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[टॉंटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टॉंटन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=8 | [[२०१७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१७ आय.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085952.html १०६२] || २९ जून २०१७ || {{crw|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085954.html १०६४] || २ जुलै २०१७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085959.html १०६९] || ५ जुलै २०१७ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085963.html १०७३] || ९ जुलै २०१७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085967.html १०७७] || १२ जुलै २०१७ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085969.html १०७९] || १५ जुलै २०१७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[टॉंटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टॉंटन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085974.html १०८४] || २० जुलै २०१७ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, डर्बी|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] || {{crw|IND}} |- | ३०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1086063.html १०८९] || २२ ऑक्टोबर २०१७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=33 | |- | ३१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1086064.html १०९०] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय मैदान|कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यू साउथ वेल्स|कॉफ्स हार्बर]] || {{crw|AUS}} |- | ३११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1086065.html १०९१] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय मैदान|कॉफ्स हार्बर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[न्यू साउथ वेल्स|कॉफ्स हार्बर]] || {{crw|ENG}} |- | ३१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131232.html ११०१] || १२ मार्च २०१८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आय.पी.सी.एल. क्रीडा संकुल मैदान|रिलायन्स स्टेडियम]], [[बडोदा]] || {{crw|AUS}} |- | ३१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131233.html ११०२] || १५ मार्च २०१८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आय.पी.सी.एल. क्रीडा संकुल मैदान|रिलायन्स स्टेडियम]], [[बडोदा]] || {{crw|AUS}} |- | ३१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1131234.html ११०३] || १८ मार्च २०१८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[आय.पी.सी.एल. क्रीडा संकुल मैदान|रिलायन्स स्टेडियम]], [[बडोदा]] || {{crw|AUS}} |- | ३१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161228.html ११३१] || १८ ऑक्टोबर २०१८ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{crw|AUS}} |- | ३१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161229.html ११३२] || २० ऑक्टोबर २०१८ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{crw|AUS}} |- | ३१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161230.html ११३३] || २२ ऑक्टोबर २०१८ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{crw|AUS}} |- | ३१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144982.html ११४३] || २२ फेब्रुवारी २०१९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | ३१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144983.html ११४५] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[अ‍ॅडलेड|कॅरन रॉल्टन ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | ३२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144984.html ११४८] || ३ मार्च २०१९ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168022.html ११५८] || २ जुलै २०१९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|AUS}} |- | ३२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168023.html ११५९] || ४ जुलै २०१९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|AUS}} |- | ३२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168024.html ११६०] || ७ जुलै २०१९ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} |- | ३२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198472.html ११६१] || ५ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[कुल्डीकगे क्रिकेट ग्राऊंड|कुल्डीकगे क्रिकेट मैदान]], [[ॲंटिगा]] || {{crw|AUS}} |- | ३२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198473.html ११६२] || ८ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{crw|AUS}} |- | ३२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198474.html ११६३] || ११ सप्टेंबर २०१९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{crw|AUS}} |- | ३२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183513.html ११६४] || ५ ऑक्टोबर २०१९ || {{crw|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183514.html ११६५] || ७ ऑक्टोबर २०१९ || {{crw|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183515.html ११६६] || ९ ऑक्टोबर २०१९ || {{crw|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223944.html ११८१] || ३ ऑक्टोबर २०२० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223945.html ११८२] || ५ ऑक्टोबर २०२० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223946.html ११८३] || ७ ऑक्टोबर २०२० || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249241.html ११९५] || ४ एप्रिल २०२१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | ३३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249242.html ११९६] || ७ एप्रिल २०२१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | ३३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249243.html ११९७] || १० एप्रिल २०२१ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- | ३३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263617.html १२१३] || २१ सप्टेंबर २०२१ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल|ग्रेट बॅरियर रीफ अरिना]], [[क्वीन्सलंड|मॅके]] || {{crw|AUS}} |- | ३३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263618.html १२१६] || २४ सप्टेंबर २०२१ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल|ग्रेट बॅरियर रीफ अरिना]], [[क्वीन्सलंड|मॅके]] || {{crw|AUS}} |- | ३३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263619.html १२१७] || २६ सप्टेंबर २०२१ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल|ग्रेट बॅरियर रीफ अरिना]], [[क्वीन्सलंड|मॅके]] || {{crw|IND}} |- | ३३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263575.html १२३४] || ३ फेब्रुवारी २०२२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{crw|AUS}} |- | ३४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263576.html १२३६] || ६ फेब्रुवारी २०२२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263577.html १२३८] || ८ फेब्रुवारी २०२२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243910.html १२४६] || ५ मार्च २०२२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZL}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=9 | [[२०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243913.html १२४९] || ८ मार्च २०२२ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243918.html १२५४] || १३ मार्च २०२२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243921.html १२५७] || १५ मार्च २०२२ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243925.html १२६१] || १९ मार्च २०२२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZL}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243928.html १२६४] || २२ मार्च २०२२ || {{crw|RSA}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243932.html १२६८] || २५ मार्च २०२२ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243936.html १२७२] || ३० मार्च २०२२ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243938.html १२७४] || ३ एप्रिल २०२२ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|NZL}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | ३५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1345092.html १३०९] || १६ जानेवारी २०२३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=31 | |- | ३५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1345093.html १३१०] || १८ जानेवारी २०२३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1345094.html १३११] || २१ जानेवारी २०२३ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ३५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336077.html १३२५] || १२ जुलै २०२३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336078.html १३२७] || १६ जुलै २०२३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅंप्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ३५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336079.html १३२८] || १८ जुलै २०२३ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टॉंटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टॉंटन]] || {{crw|ENG}} |- | ३५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378198.html १३३१] || २५ जुलै २०२३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1378199.html १३३२] || २८ जुलै २०२३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|AUS}} |- | ३५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375866.html १३४२] || ८ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375867.html १३४३] || १२ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ३६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375868.html १३४४] || १४ ऑक्टोबर २०२३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1406078.html १३५७] || २९ डिसेंबर २०२३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- | ३६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1406079.html १३५८] || ३० डिसेंबर २०२३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- | ३६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1406080.html १३५९] || २ जानेवारी २०२४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{crw|AUS}} |- | ३६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375872.html १३६३] || ३ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} |- | ३६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375873.html १३६४] || ७ फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|SA}} |- | ३६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1375874.html १३६५] || १० फेब्रुवारी २०२४ || {{crw|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ३६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425061.html १३६६] || २१ मार्च २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{crw|AUS}} |- | ३६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425062.html १३६७] || २४ मार्च २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{crw|AUS}} |- | ३७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425063.html १३७०] || २७ मार्च २०२४ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{crw|AUS}} |- | ३७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426620.html १४२०] || ५ डिसेंबर २०२४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426621.html १४२१] || ८ डिसेंबर २०२४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} |- | ३७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426622.html १४२३] || ११ डिसेंबर २०२४ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} |- | ३७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443566.html १४२६] || २१ डिसेंबर २०२४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ३७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443567.html १४२८] || २३ डिसेंबर २०२४ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- | ३७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426623.html १४३१] || १२ जानेवारी २०२५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- | ३७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426624.html १४३३] || १४ जानेवारी २०२५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426625.html १४३५] || १७ जानेवारी २०२५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | ३७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488248.html १४७७] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{crw|AUS}} |- | ३८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488249.html १४७९] || १७ सप्टेंबर २०२५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{crw|IND}} |- | ३८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488250.html १४८१] || २० सप्टेंबर २०२५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490414.html १४८७] || १ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} || rowspan=7 | [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२५ आय.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490421.html १४९४] || ८ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490425.html १४९८] || १२ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490429.html १५०४] || १६ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490435.html १५१२] || २२ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490438.html १५१५] || २५ ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490442.html १५१९] || ३० ऑक्टोबर २०२५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} |- | ३८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478915.html १५२७] || २४ फेब्रुवारी २०२६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=12 | |- | ३९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478916.html १५३०] || २७ फेब्रुवारी २०२६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | ३९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478917.html १५३१] || १ मार्च २०२६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|AUS}} |- | ३९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html १५३६] || २७ मार्च २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल|वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{crw|AUS}} |- | ३९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html १५३८] || २९ मार्च २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल|वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{crw|AUS}} |- | ३९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html १५४०] || २ एप्रिल २०२६ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल|वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{crw|AUS}} |- | ३९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528716.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ॲडलेड]] || TBD |- | ३९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528717.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ॲडलेड]] || TBD |- | ३९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528718.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{crw|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ॲडलेड]] || TBD |- | ३९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528725.html] || १ मार्च २०२७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[जंक्शन ओव्हल|सिटी पॉवर सेंटर]], [[मेलबर्न]] || TBD |- | ३९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528726.html] || ५ मार्च २०२७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरेन रोल्टन ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || TBD |- | ४०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528727.html] || ७ मार्च २०२७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरेन रोल्टन ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || TBD |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ४०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543900.html] || २७ मार्च २०२७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || TBD || rowspan=6 | |- | ४०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543901.html] || ३१ मार्च २०२७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || TBD |- | ४०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543902.html] || ३ एप्रिल २०२७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|SA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || TBD |- | ४०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1547198.html] || १३ जुलै २०२७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅंप्टन]] || TBD |- | ४०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1547199.html] || १६ जुलै २०२७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || TBD |- | ४०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1547200.html] || २० जुलै २०२७ || {{crw|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || TBD |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट|महिला एकदिवसीय]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] kv8mcomfi59osszuqoyi0x4h0c1vorn 10 381078 2707490 2707287 2026-09-02T06:57:24Z Nitin.kunjir 4684 2707490 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६ | title = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] | listclass = hlist | state = collapsed | above = आधीचा मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] | group1 = एप्रिल २०२६ | list1 = * [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|नामिबिया तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] * [[ग्रीस महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६|ग्रीस महिलांचा सायप्रस दौरा]] * [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका|पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा|कालाहारी महिला स्पर्धा]] * [[स्वीडन क्रिकेट संघाचा इंडोनेशिया दौरा, २०२६|स्वीडनचा इंडोनेशिया दौरा]] * [[न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|न्यूझीलंडचा बांगलादेश दौरा]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६|भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[२०२६ महिला चॅलेंज चषक|महिला चॅलेंज चषक]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा]] * [[चिले महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६|चिली महिलांचा कोस्टा रिका दौरा]] * [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)|नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)]] | group2 = मे २०२६ | list2 = * [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६|इंडोनेशियाचा मलेशिया दौरा]] * [[ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६|ऑस्ट्रियाचा जर्मनी दौरा]] * [[आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६|आईल ऑफ मानचा गर्न्सी दौरा]] * [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६|झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा]] * [[२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका|हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका]] * [[जिब्राल्टर क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२६|जिब्राल्टरचा माल्टा दौरा]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता|पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता]] * [[फिनलंड क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६|फिनलंडचा सायप्रस दौरा]] * [[बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२६|बल्गेरियाचा रोमानिया दौरा]] * [[डेन्मार्क महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२६|डेन्मार्क महिलांचा ग्रीस दौरा]] * [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|न्यूझीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा]] * [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)]] * [[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा|इंडोनेशिया महिलांचा मलेशिया दौरा]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] * [[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा|नेपाळ महिलांचा मलेशिया दौरा]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] * [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता|आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|न्यूझीलंडचा आयर्लंड दौरा]] * [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६|ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा]] * [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता|आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता]] | group3 = जून २०२६ | list3 = * [[२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका|उबुंटू तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक|एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] * [[२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक|एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६|श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|न्यूझीलंडचा इंग्लंड दौरा]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६|अफगाणिस्तानचा भारत दौरा]] * [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा]] * [[२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा|क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा]] * [[२०२६ व्हायकिंग चषक|व्हायकिंग चषक]] * [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] * [[गर्न्सी महिला क्रिकेट संघाचा जर्सी दौरा, २०२६|गर्न्सी महिलांचा जर्सी दौरा]] * [[माल्टा महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६|माल्टा महिलांचा सायप्रस दौरा]] * [[जर्मनी क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६|जर्मनीचा डेन्मार्क दौरा]] * [[२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका|नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक|पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] * [[२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी|आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] * मध्य युरोप चषक ** [[२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक|पुरुष]] ** [[२०२६ महिला मध्य युरोप चषक|महिला]] * [[सर्बिया महिला क्रिकेट संघाचा बल्गेरिया दौरा, २०२६|सर्बिया महिलांचा बल्गेरिया दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|भारताचा आयर्लंड दौरा]] * [[स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६|स्वित्झर्लंड महिलांचा डेन्मार्क दौरा]] * [[ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा हंगेरी दौरा, २०२६|ऑस्ट्रियाचा हंगेरी दौरा]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६|बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा]] | group4 = जुलै २०२६ | list4 = * [[पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा स्वीडन दौरा, २०२६|पोर्तुगालचा स्वीडन दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|भारताचा इंग्लंड दौरा]] * [[पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा फिनलंड दौरा, २०२६|पोर्तुगालचा फिनलंड दौरा]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब]] * [[स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६|स्वित्झर्लंड महिलांचा जर्मनी दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६|न्यूझीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा]] * [[२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका|कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका]] * [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]] * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६|पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६|भारताचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक|ईसीए पुरुष युरोपियन चषक]] * [[फिनलंड महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२६|फिनलंड महिलांचा एस्टोनिया दौरा]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६|पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा]] * [[२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका|स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका]] * [[कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा आर्जेंटिना दौरा, २०२६|कॅनडा महिलांचा आर्जेंटिना दौरा]] * [[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बहरीनचा केन्या दौरा|बहरीनचा केन्या दौरा]] | group5 = ऑगस्ट २०२६ | list5 = * [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा]] * [[२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] * [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)|क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)]] * [[थायलंड महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२६|थायलंड महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा]] * [[२०२६ मलावी तिरंगी मालिका|मलावी तिरंगी मालिका]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२६|बांगलादेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२६|भारताचा श्रीलंका दौरा]] * [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा]] * [[२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी|महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी]] * [[बेल्जियम महिला क्रिकेट संघाचा लक्झेंबर्ग दौरा, २०२६|बेल्जियम महिलांचा लक्झेंबर्ग दौरा]] * [[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|महिला कॉन्टिनेंटल चषक]] * [[असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला नॉर्डिक चषक|महिला नॉर्डिक चषक]] * [[नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६|नेदरलँड्स महिलांचा स्कॉटलंड दौरा]] * [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] * [[२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक]] * २०२६ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक | below = नंतरचा मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} </noinclude> flsuxapzokrvgv5g36sw7bkvmh5e6nj 10 381795 2707504 2706112 2026-09-02T07:31:15Z AdvAnantGholam 172574 2707504 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = कोकण लोकजीवन | title = कोकण लोकजीवन | state = autocollapse | bodyclass = hlist | titlestyle = background:#d9d9f3; | groupstyle = background:#e8e8f8; | group1 = प्रदेश | list1 = * [[कोकण]] * [[कोकणातील देवराया]] * [[कोकण संस्कृती]] | group2 = ग्रामव्यवस्था | list2 = * [[पंचक्रोशी]] * [[भावकी]] * [[कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था]] * [[खडीकोळवण]] | group3 = भूमापन व भूमिअभिलेख | list3 = * [[महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेखांचा इतिहास]] | group4 = समाज व समुदाय | list4 = * [[कोकणातील कुणबी]] | group5 = धार्मिक परंपरा | list5 = * [[कोकणातील जत्रा]] * [[कोकणातील देवळांची वास्तुशैली]] * [[कोकणातील ग्रामदैवत]] * [[काळम्मादेवी मंदिर (उदगिरी)]] * [[गाव पांढर]] | group6 = लोककला | list6 = * [[नमन (लोककला)]] * [[कोकणातील टिपरी परंपरा]] * [[शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]] * [[कोकणातील लोकवाद्ये]] | group7 = ग्रामीण जीवन | list7 = * [[बाराबलुतेदार पद्धत]] * [[महाराष्ट्रातील भात लावणी]] * [[कोकणातील भातशेती]] * [[कोकणातील आंबा लागवड]] * [[कोकणातील काजू लागवड]] * [[मिरागाची राखण]] * [[नांगर]] * [[कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे]] * [[कोकणातील आठवडी बाजार]] | group8 = पर्यावरण, नद्या व वनसंपदा | list8 = * [[बाव नदी]] * [[कोकणातील जंगलतोड आणि बदलते पर्यावरण]] }} dx0n6e4vn0qc3t1636eav4dnwa7tm0h 0 382937 2707377 2706573 2026-09-01T18:01:01Z Ganesh591 62733 /* २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक */ 2707377 wikitext text/x-wiki {{असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगामात''' साधारणपणे एप्रिल ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत सुरू झालेल्या मालिकांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/series/index.html |title=Season archive |access-date=३० सप्टेंबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}</ref> [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|आयसीसीच्या असोसिएट सदस्यां]]दरम्यान खेळल्या गेलेल्या सर्व अधिकृत २० षटकांच्या सामन्यांना पूर्ण [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|पुरुष ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] किंवा [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) दर्जा मिळण्याची पात्रता आहे, कारण [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेने (आयसीसी) आपल्या सर्व सदस्यांदरम्यान खेळल्या जाणाऱ्या सामन्यांना १ जुलै २०१८ पासून महिला संघांसाठी आणि १ जानेवारी २०१९ पासून पुरुष संघांसाठी टी२०आ दर्जा प्रदान केला. या हंगामात प्रामुख्याने आयसीसीच्या असोसिएट सदस्यांचा सहभाग असलेल्या सर्व टी२०आ क्रिकेट मालिकांचा समावेश आहे, ज्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] मध्ये समाविष्ट असलेल्या मालिकांव्यतिरिक्त खेळल्या जातात. जून २०२६ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (आयसीसी) अधिकृत क्रिकेटच्या वर्गीकरणाच्या नियमांमध्ये सुधारणा केली आणि [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] चौकटीत स्पर्धा करणारे संघ त्यांच्या स्पर्धा चक्रादरम्यान इतर मान्यताप्राप्त, स्पर्धेबाहेरील ५० षटकांचे सामने अधिकृत लिस्ट अ दर्जासह खेळण्यास पात्र असतील, याची पुष्टी केली.<ref>{{cite press release |title=ICC Board approves key women’s cricket pathway decisions |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-board-approves-key-women-s-cricket-pathway-decisions#:~:text=Confirmation%20that%20teams%20competing%20in%20the%20ICC%20Men%27s%20Cricket%20World%20Cup%20Challenge%20League%20will%20remain%20eligible |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=ICC Board Meeting |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-board-meeting#:~:text=Updates%20to%20the%20Classification%20of%20Official%20Cricket%2C%20confirming%20that%20teams%20in%20the%20CWC%20Challenge%20League%20remain%20eligible |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=Classification of official cricket status matches for Associate member countries |url=https://czarsportzauto.com/cricket-game-status/#:~:text=Rules%20for%20List%20A%20limited%20overs%20matches%20and%20List%20A%20Twenty20%20matches |work=Czarsportz |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref> ==हंगामाचा आढावा== ===पुरुषांच्या स्पर्धा=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! निकाल [सामने] |- ! [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#स्वीडनचा इंडोनेशिया दौरा|७ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|IDN}} | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} | १–७ [८] |- | style="text-align:left" | [[#स्कॉटलंडचा नामिबिया दौरा|१५ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | १–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा|२० एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} | style="text-align:left" | {{cr|UAE}} | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#इंडोनेशियाचा मलेशिया दौरा|१ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|MAS}} | style="text-align:left" | {{cr|IDN}} | ४–० [४] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रियाचा जर्मनी दौरा|१ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | style="text-align:left" | {{cr|AUT}} | ४–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#आईल ऑफ मानचा गर्न्सी दौरा|२ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|GUE}} | style="text-align:left" | {{cr|IOM}} | २–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#जिब्राल्टरचा माल्टा दौरा|७ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|MLT}} | style="text-align:left" | {{cr|GIB}} | ५–१ [६] |- | style="text-align:left" | [[#फिनलंडचा सायप्रस दौरा|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|CYP}} | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#बल्गेरियाचा रोमानिया दौरा|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|ROM}} | style="text-align:left" | {{cr|BUL}} | ४–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#जर्मनीचा डेन्मार्क दौरा|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|DEN}} | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रियाचा हंगेरी दौरा|२७ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|HUN}} | style="text-align:left" | {{cr|AUT}} | ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#पोर्तुगालचा स्वीडन दौरा|१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} | style="text-align:left" | {{cr|POR}} | ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#पोर्तुगालचा फिनलंड दौरा|३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | style="text-align:left" | {{cr|POR}} | ०–२ [५] |- | style="text-align:left" | [[#बहरीनचा केन्या दौरा|३१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|KEN}} | style="text-align:left" | {{cr|BHR}} | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#जर्मनीचा फिनलंड दौरा|११ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#नेपाळचा कुवेत दौरा|ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|KUW}} | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} | [?] |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" | {{cr|UGA}} | style="text-align:left" | {{cr|CAN}} | [?] |- ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! प्रारंभ दिनांक ! colspan=2 | स्पर्धा ! विजेता |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|२ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MEX}} [[२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका|५ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|POR}} [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|POR}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|JPN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता]] | style="text-align:left" | {{cr|PNG}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|१६ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CYP}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|JER}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२३ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BOT}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|RWA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता|३१ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता]] | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका|२ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ESW}} [[२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|ESW}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक|१० जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|MAS}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ व्हायकिंग चषक|११ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SWE}} [[२०२६ व्हायकिंग चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक|१९ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|BEL}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२१ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BER}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|BER}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२२ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{cr|SIN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} [[२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|CZE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|८ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|DEN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब]] | style="text-align:left" | {{cr|DEN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक|२५ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|FRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|६ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|COL}} [[२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ मलावी तिरंगी मालिका|११ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MWI}} [[२०२६ मलावी तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|RWA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|१४ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|FIN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क]] | style="text-align:left" | {{cr|POR}} |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CAY}} २०२६ उत्तर अमेरिकन चषक | style="text-align:left" | |} ===महिलांच्या स्पर्धा=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! निकाल [सामने] |- ! [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|मटी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#ग्रीस महिला संघाचा सायप्रस दौरा|३ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CYP}} | style="text-align:left" | {{crw|GRE}} | colspan=3 | ४–१ [६] |- | style="text-align:left" | [[#चिली महिला संघाचा कोस्टा रिका दौरा|२४ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CRC}} | style="text-align:left" | {{crw|CHI}} | colspan=3 | ३–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#डेन्मार्क महिला संघाचा ग्रीस दौरा|९ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|GRE}} | style="text-align:left" | {{crw|DEN}} | colspan=3 | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा|१५ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|MAS}} | style="text-align:left" | {{crw|IDN}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा|२० मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|MAS}} | style="text-align:left" | {{crw|NEP}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#मलेशियामध्ये बहरीन विरुद्ध ओमान महिला मालिका|२९ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|MAS}} {{crw|BHR}} | style="text-align:left" | {{crw|OMA}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#मलेशियामध्ये कुवेत विरुद्ध म्यानमार महिला मालिका|३० मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|MAS}} {{crw|KUW}} | style="text-align:left" | {{crw|MYA}} | colspan=3 | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#गर्न्सी महिला संघाचा जर्सी दौरा|१४ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|JER}} | style="text-align:left" | {{crw|GUE}} | colspan=3 | २–० [२] |- | style="text-align:left" | [[#माल्टा महिला संघाचा सायप्रस दौरा|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CYP}} | style="text-align:left" | {{crw|MLT}} | colspan=3 | ५–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#सर्बिया महिला संघाचा बल्गेरिया दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|BUL}} | style="text-align:left" | {{crw|SRB}} | colspan=3 | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#स्वित्झर्लंड महिला संघाचा डेन्मार्क दौरा|२७ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|DEN}} | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | colspan=3 | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | [[#स्वित्झर्लंड महिला संघाचा जर्मनी दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|GER}} | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | colspan=3 | ४–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#फिनलंड महिला संघाचा एस्टोनिया दौरा|२५ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|EST}} | style="text-align:left" | {{crw|FIN}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#जर्सी महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा|२९ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | style="text-align:left" | {{crw|JER}} | colspan=3 | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#कॅनडा महिला संघाचा अर्जेंटिना दौरा|२९ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|ARG}} | style="text-align:left" | {{crw|CAN}} | colspan=3 | ५–१ [७] |- | style="text-align:left" | [[#स्पेन महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा|३१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | style="text-align:left" | {{crw|ESP}} | colspan=3 | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#बेल्जियम महिलांचा लक्झेंबर्ग दौरा|२२ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|LUX}} | style="text-align:left" | {{crw|BEL}} | colspan=3 | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" | {{crw|NEP}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | colspan=3 | [?] |- ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! प्रारंभ दिनांक ! colspan=2 | स्पर्धा ! विजेता |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा|६ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BOT}} [[#२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा|२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{crw|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी|१८ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|RWA}} [[२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{crw|USA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका|७ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|HK}} [[#२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका|२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|HK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता|२६ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MAS}} [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता]] | style="text-align:left" | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक|३ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MAS}} [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] | style="text-align:left" | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा|१० जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|RWA}} [[२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{flagicon|ZIM}} झिम्बाब्वे इलेव्हन |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला मध्य युरोप चषक|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} [[#२०२६ महिला मध्य युरोप चषक|२०२६ महिला मध्य युरोप चषक]] | style="text-align:left" | {{crw|CZE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका|२१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|NAM}} [[#२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका|२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|UGA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका|२७ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SUI}} [[#२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका|२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी|२० ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CHN}} [[२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{crw|CHN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|२६ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[#२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक]] | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला नॉर्डिक चषक|२८ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|GER}} [[#२०२६ महिला नॉर्डिक चषक|२०२६ महिला नॉर्डिक चषक]] | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | ४ सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} २०२६ फॉलिंग विकेट्स चषक | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | २३ सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|AUT}} २०२६ ईसीए महिला युरोपियन चषक | style="text-align:left" |   |} ==एप्रिल== ===२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/central-american-cricket-championships-2026-1529373/points-table-standings |title=Central American Cricket Championships 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=MEX |team2=BRA |team3=CRC |win_BRA=2 |loss_BRA=2 |nr_BRA=0 |rs_BRA=497 |or_BRA=66.1 |rc_BRA=465 |ob_BRA=80 |win_CRC=0 |loss_CRC=4 |nr_CRC=0 |rs_CRC=277 |or_CRC=80 |rc_CRC=474 |ob_CRC=51.4 |win_MEX=4 |loss_MEX=0 |nr_MEX=0 |rs_MEX=564 |or_MEX=65.3 |rc_MEX=399 |ob_MEX=80 |name_BRA={{cr|BRA}} |name_CRC={{cr|CRC}} |name_MEX={{cr|MEX}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529376.html टी२०आ ३७९३] || २ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529377.html टी२०आ ३७९४] || २ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} १२४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529378.html टी२०आ ३७९५] || ३ एप्रिल || {{cr|BRA}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529379.html टी२०आ ३७९६] || ३ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529380.html टी२०आ ३७९७] || ४ एप्रिल || {{cr|BRA}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529381.html टी२०आ ३७९८] || ४ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529382.html टी२०आ ३८०१] || ५ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |} ===ग्रीस महिला संघाचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|ग्रीस महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |अफ्रोडाइट चषक (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529780.html मटी२०आ २६९५] || ३ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529781.html मटी२०आ २६९६] || ३ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} १५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529782.html मटी२०आ २६९७] || ४ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529783.html मटी२०आ २६९८] || ४ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529784.html मटी२०आ २६९९] || ५ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529785.html मटी२०आ २७००] || ५ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|GRE}} ८ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/portugal-t20-tri-series-2026-1528296/points-table-standings |title=Portugal T20 Tri-Series 2026 - Points Table |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=POR |team2=FRA |team3=NOR |win_FRA=3 |loss_FRA=3 |nr_FRA=0 |rs_FRA=743 |or_FRA=105.1 |rc_FRA=770 |ob_FRA=103 |win_NOR=1 |loss_NOR=4 |nr_NOR=1 |rs_NOR=609 |or_NOR=100 |rc_NOR=702 |ob_NOR=97.1 |win_POR=4 |loss_POR=1 |nr_POR=1 |rs_POR=704 |or_POR=83 |rc_POR=584 |ob_POR=88 |name_FRA={{cr|FRA}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_POR={{cr|POR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528299.html टी२०आ ३७९९] || ५ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|NOR}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528300.html टी२०आ ३८००] || ५ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528301.html टी२०आ ३८०२] || ६ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528302.html टी२०आ ३८०३] || ६ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} २८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528303.html टी२०आ ३८०६] || ७ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528304.html टी२०आ ३८०६अ] || ७ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528306.html टी२०आ ३८०७] || ८ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528305.html टी२०आ ३८०८] || ८ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528307.html टी२०आ ३८११] || ९ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} ४ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528308.html टी२०आ ३८१२] || ९ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ३० धावांनी विजयी |} ===२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/bca-kalahari-women-s-t20-international-tournament-2026-1528309/points-table-standings |title=Kalahari Women's T20I Tournament 2026 - Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=BOT |team3=MOZ |team4=MWI |team5=LES |team6=ZAM |win_BOT=3 |loss_BOT=2 |nr_BOT=0 |rs_BOT=615 |or_BOT=100 |rc_BOT=379 |ob_BOT=100 |win_BRA=5 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=797 |or_BRA=87.3 |rc_BRA=214 |ob_BRA=100 |win_LES=1 |loss_LES=4 |nr_LES=0 |rs_LES=214 |or_LES=87.4 |rc_LES=596 |ob_LES=85 |win_MWI=3 |loss_MWI=2 |nr_MWI=0 |rs_MWI=258 |or_MWI=67.5 |rc_MWI=414 |ob_MWI=100 |win_MOZ=3 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=524 |or_MOZ=100 |rc_MOZ=327 |ob_MOZ=80 |win_ZAM=0 |loss_ZAM=5 |nr_ZAM=0 |rs_ZAM=196 |or_ZAM=100 |rc_ZAM=674 |ob_ZAM=78 |name_BOT={{crw|BOT}} |name_BRA={{crw|BRA}} |name_LES={{crw|LES}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_MOZ={{crw|MOZ}} |name_ZAM={{crw|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528317.html मटी२०आ २७०१] || ६ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528318.html मटी२०आ २७०२] || ६ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528319.html मटी२०आ २७०३] || ६ एप्रिल || {{crw|MOZ}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} १४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528320.html मटी२०आ २७०४] || ६ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|LES}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} १६१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528321.html मटी२०आ २७०५] || ७ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528322.html मटी२०आ २७०६] || ७ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528323.html मटी२०आ २७०७] || ७ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|LES}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528324.html मटी२०आ २७०८] || ७ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528325.html मटी२०आ २७०९] || ८ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528326.html मटी२०आ २७१०] || ८ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १७४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528327.html मटी२०आ २७११] || ८ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} ३२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528328.html मटी२०आ २७१२] || ८ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} १५८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528329.html मटी२०आ २७१३] || ९ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528330.html मटी२०आ २७१४] || ९ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|LES}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528331.html मटी२०आ २७१५] || ९ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ५ गडी राखून विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari"/> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=BOT |team3=MOZ |win_BOT=1 |loss_BOT=1 |nr_BOT=0 |rs_BOT=224 |or_BOT=40 |rc_BOT=144 |ob_BOT=32 |win_BRA=2 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=106 |or_BRA=14.1 |rc_BRA=104 |ob_BRA=40 |win_MOZ=0 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=77 |or_MOZ=40 |rc_MOZ=159 |ob_MOZ=22.1 |name_BOT={{crw|BOT}} |name_BRA={{crw|BRA}} |name_MOZ={{crw|MOZ}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |सुपर लीग |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528332.html मटी२०आ २७१६] || १० एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528334.html मटी२०आ २७१८] || १० एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528336.html मटी२०आ २७२०] || ११ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} ८१ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari"/> |show_tie=no |update=complete |team1=MWI |team2=LES |team3=ZAM |win_LES=1 |loss_LES=1 |nr_LES=0 |rs_LES=136 |or_LES=40 |rc_LES=89 |ob_LES=27.3 |win_MWI=2 |loss_MWI=0 |nr_MWI=0 |rs_MWI=127 |or_MWI=27.3 |rc_MWI=73 |ob_MWI=40 |win_ZAM=0 |loss_ZAM=2 |nr_ZAM=0 |rs_ZAM=81 |or_ZAM=40 |rc_ZAM=182 |ob_ZAM=40 |name_LES={{crw|LES}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_ZAM={{crw|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |प्लेट लीग |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528333.html मटी२०आ २७१७] || १० एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528335.html मटी२०आ २७१९] || १० एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528337.html मटी२०आ २७२१] || ११ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|LES}} ४८ धावांनी विजयी |} {| class="wikitable" ! colspan="6" |प्ले-ऑफ |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528338.html मटी२०आ २७२२] || ११ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} १ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529786.html मटी२०आ २७२३] || ११ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ३ गडी राखून विजयी |} ===स्वीडनचा इंडोनेशिया दौरा=== {{मुख्य|स्वीडन क्रिकेट संघाचा इंडोनेशिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529787.html टी२०आ ३८०४] || ७ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529788.html टी२०आ ३८०५] || ७ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529789.html टी२०आ ३८०९] || ९ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529790.html टी२०आ ३८१०] || ९ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529791.html टी२०आ ३८१३] || ११ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529792.html टी२०आ ३८१४] || ११ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529793.html टी२०आ ३८१५] || १३ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|IDN}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529794.html टी२०आ ३८१६] || १३ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} १८ धावांनी विजयी |} ===स्कॉटलंडचा नामिबिया दौरा=== {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका#आं.टी२० मालिका}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529145.html टी२०आ ३८१७] || १५ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SCO}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529146.html टी२०आ ३८१८] || १७ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SCO}} १९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529147.html टी२०आ ३८१९] || १८ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ४ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142/points-table-standings |title=ICC Women's T20I Challenge Trophy 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=USA |team2=NEP |team3=RWA |team4=ITA |team5=VAN |win_ITA=3 |loss_ITA=5 |nr_ITA=0 |rs_ITA=671 |or_ITA=125.2 |rc_ITA=777 |ob_ITA=118 |win_NEP=5 |loss_NEP=3 |nr_NEP=0 |rs_NEP=716 |or_NEP=143.1 |rc_NEP=609 |ob_NEP=138.5 |win_RWA=4 |loss_RWA=3 |nr_RWA=1 |rs_RWA=698 |or_RWA=126.3 |rc_RWA=705 |ob_RWA=126.4 |win_USA=6 |loss_USA=1 |nr_USA=1 |rs_USA=900 |or_USA=128 |rc_USA=655 |ob_USA=140 |win_VAN=1 |loss_VAN=7 |nr_VAN=0 |rs_VAN=736 |or_VAN=151.5 |rc_VAN=975 |ob_VAN=151.2 |name_ITA={{crw|ITA}} |name_NEP={{crw|NEP}} |name_RWA={{crw|RWA}} |name_USA={{crw|USA}} |name_VAN={{crw|VAN}} |res_col_header=निकाल |result1=C |col_C=gold |text_C=विजेता |result2=R |col_R=silver |text_R=उपविजेता }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531150.html मटी२०आ २७२५] || १८ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|ITA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} १६ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531151.html मटी२०आ २७२६] || १८ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531152.html मटी२०आ २७२७] || १९ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531153.html मटी२०आ २७२८] || १९ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531154.html मटी२०आ २७३०] || २१ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} १ धावेने विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531155.html मटी२०आ २७३१] || २१ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531156.html मटी२०आ २७३२] || २२ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531157.html मटी२०आ २७३३] || २२ एप्रिल || {{crw|USA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531158.html मटी२०आ २७३५] || २४ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|VAN}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531159.html मटी२०आ २७३६] || २४ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531160.html मटी२०आ २७४०] || २६ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531161.html मटी२०आ २७४१] || २६ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531162.html मटी२०आ २७४३] || २७ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|ITA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531163.html मटी२०आ २७४४] || २७ एप्रिल || {{crw|USA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531164.html मटी२०आ २७४६] || २८ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531165.html मटी२०आ २७४८] || २८ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} ८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531166.html मटी२०आ २७४९] || ३० एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531167.html मटी२०आ २७५१] || ३० एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531168.html मटी२०आ २७५२] || १ मे || {{crw|RWA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531169.html मटी२०आ २७५३] || १ मे || {{crw|ITA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |} ===संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा=== {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)#आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531694.html टी२०आ ३८२०] || २० एप्रिल || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531695.html टी२०आ ३८२१] || २१ एप्रिल || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |} ===चिली महिला संघाचा कोस्टा रिका दौरा=== {{मुख्य|चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |महिला मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531170.html मटी२०आ २७३७] || २४ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] <!-- कदाचित हे वेगळे मैदान असू शकते; आयसीसीनुसार ला साबाना ग्राउंड. क्रिकइन्फोने आयसीसी दस्तऐवजांनुसार लॉस रेयेस असल्याची पुष्टी केली आहे. --> || {{crw|CRC}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531171.html मटी२०आ २७३८] || २५ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] || {{crw|CRC}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531172.html मटी२०आ २७४२] || २६ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] || {{crw|CRC}} ९ गडी राखून विजयी |} ==मे== ===इंडोनेशियाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533390.html टी२०आ ३८२३] || १ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533391.html टी२०आ ३८२६] || २ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533392.html टी२०आ ३८३४] || ४ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} १०४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533393.html टी२०आ ३८३५] || ५ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} ५ गडी राखून विजयी |} ===ऑस्ट्रियाचा जर्मनी दौरा=== {{मुख्य|ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533385.html टी२०आ ३८२४] || १ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} १६२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533386.html टी२०आ ३८२५] || १ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533387.html टी२०आ ३८२८] || २ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533388.html टी२०आ ३८३०] || २ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ४३ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533389.html टी२०आ ३८३१] || ३ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ५ गडी राखून विजयी |} ===आईल ऑफ मानचा गर्न्सी दौरा=== {{मुख्य|आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533394.html टी२०आ ३८२९] || २ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || {{cr|GUE}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533395.html टी२०आ ३८३२] || ३ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || {{cr|GUE}} ४० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533396.html टी२०आ ३८३३] || ३ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || निकाल नाही |} ===२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/hong-kong-women-s-t20i-tri-series-2026-1534318/points-table-standings |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१० मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=MAS |team3=CHN |win_CHN=1 |loss_CHN=3 |nr_CHN=0 |rs_CHN=340 |or_CHN=80 |rc_CHN=436 |ob_CHN=80 |win_HK=4 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |rs_HK=530 |or_HK=80 |rc_HK=341 |ob_HK=80 |win_MAS=1 |loss_MAS=3 |nr_MAS=0 |rs_MAS=327 |or_MAS=80 |rc_MAS=420 |ob_MAS=80 |name_CHN={{crw|CHN}} |name_HK={{crw|HK}} |name_MAS={{crw|MAS}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534321.html मटी२०आ २७५५] || ७ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|MAS}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534322.html मटी२०आ २७५६] || ७ मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534323.html मटी२०आ २७५७] || ८ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || सामना बरोबरीत ({{crw|CHN}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534324.html मटी२०आ २७५८] || ८ मे || {{crw|HK}} || {{crw|CHN}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534325.html मटी२०आ २७६१] || १० मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ८८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534326.html मटी२०आ २७६२] || १० मे || {{crw|HK}} || {{crw|CHN}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ६१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534327.html मटी२०आ २७६५] || ११ मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} २८ धावांनी विजयी |} ===जिब्राल्टरचा माल्टा दौरा=== {{मुख्य|जिब्राल्टर क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531681.html टी२०आ ३८३६] || ७ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531682.html टी२०आ ३८३७] || ७ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ६५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531683.html टी२०आ ३८४१] || ८ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531684.html टी२०आ ३८४३] || ८ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531685.html टी२०आ ३८५०] || ९ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531873.html टी२०आ ३८५३] || ९ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || सामना बरोबरीत ({{cr|GIB}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-east-asia-pacific-qualifier-2026-1532628/points-table-standings |title=T20 World Cup East Asia-Pacific Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=११ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=JPN |team2=VAN |team3=FIJ |win_FIJ=0 |loss_FIJ=2 |nr_FIJ=0 |rs_FIJ=122 |or_FIJ=40 |rc_FIJ=244 |ob_FIJ=27.1 |win_JPN=2 |loss_JPN=0 |nr_JPN=0 |rs_JPN=198 |or_JPN=27.1 |rc_JPN=167 |ob_JPN=40 |status_JPN=H |win_VAN=1 |loss_VAN=1 |nr_VAN=0 |rs_VAN=262 |or_VAN=40 |rc_VAN=171 |ob_VAN=40 |name_JPN={{cr|JPN}} |name_FIJ={{cr|FIJ}} |name_VAN={{cr|VAN}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=SAM |team2=IDN |team3=PHI |win_IDN=1 |loss_IDN=1 |nr_IDN=0 |rs_IDN=224 |or_IDN=40 |rc_IDN=214 |ob_IDN=29.2 |win_PHI=0 |loss_PHI=2 |nr_PHI=0 |rs_PHI=191 |or_PHI=40 |rc_PHI=298 |ob_PHI=40 |win_SAM=2 |loss_SAM=0 |nr_SAM=0 |rs_SAM=259 |or_SAM=29.2 |rc_SAM=162 |ob_SAM=40 |name_PHI={{cr|PHI}} |name_IDN={{cr|IDN}} |name_SAM={{cr|SAM}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=PNG |team2=COK |team3=KOR |win_COK=1 |loss_COK=1 |nr_COK=0 |rs_COK=204 |or_COK=24.4 |rc_COK=251 |ob_COK=40 |win_PNG=2 |loss_PNG=0 |nr_PNG=0 |rs_PNG=401 |or_PNG=40 |rc_PNG=216 |ob_PNG=40 |win_KOR=0 |loss_KOR=2 |nr_KOR=0 |rs_KOR=108 |or_KOR=40 |rc_KOR=246 |ob_KOR=24.4 |name_PNG={{cr|PNG}} |name_COK={{cr|COK}} |name_KOR={{cr|KOR}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532637.html टी२०आ ३८३८] || ८ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|IDN}} ११ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532638.html टी२०आ ३८३९] || ८ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|VAN}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|VAN}} १२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532639.html टी२०आ ३८४०] || ८ मे || {{cr|COK}} || {{cr|KOR}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|COK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532640.html टी२०आ ३८४६] || ९ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532641.html टी२०आ ३८४७] || ९ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|VAN}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|JPN}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532642.html टी२०आ ३८४८] || ९ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|KOR}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|PNG}} १३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532643.html टी२०आ ३८५५] || १० मे || {{cr|PHI}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532644.html टी२०आ ३८५६] || १० मे || {{cr|JPN}} || {{cr|FIJ}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|JPN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532645.html टी२०आ ३८५७] || १० मे || {{cr|COK}} || {{cr|PNG}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|PNG}} ४९ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=PNG |team2=JPN |team3=SAM |team4=COK |team5=VAN |team6=IDN |win_JPN=4 |loss_JPN=1 |nr_JPN=0 |rs_JPN=558 |or_JPN=91.1 |rc_JPN=464 |ob_JPN=100 |status_JPN=H |win_VAN=1 |loss_VAN=4 |nr_VAN=0 |rs_VAN=453 |or_VAN=88 |rc_VAN=643 |ob_VAN=83.3 |win_SAM=3 |loss_SAM=2 |nr_SAM=0 |rs_SAM=497 |or_SAM=76.1 |rc_SAM=493 |ob_SAM=91.1 |win_IDN=0 |loss_IDN=5 |nr_IDN=0 |rs_IDN=464 |or_IDN=96 |rc_IDN=595 |ob_IDN=85.2 |win_COK=3 |loss_COK=2 |nr_COK=0 |rs_COK=532 |or_COK=88 |rc_COK=520 |ob_COK=79.2 |win_PNG=4 |loss_PNG=1 |nr_PNG=0 |rs_PNG=751 |or_PNG=100 |rc_PNG=540 |ob_PNG=100 |name_COK={{cr|COK}} |name_IDN={{cr|IDN}} |name_JPN={{cr|JPN}} |name_PNG={{cr|PNG}} |name_SAM={{cr|SAM}} |name_VAN={{cr|VAN}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |सुपर सिक्स |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532646.html टी२०आ ३८५९] || १२ मे || {{cr|SAM}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532648.html टी२०आ ३८६०] || १२ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|IDN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532650.html टी२०आ ३८६२] || १३ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532651.html टी२०आ ३८६४] || १३ मे || {{cr|COK}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ११ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532653.html टी२०आ ३८६५] || १४ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|PNG}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532654.html टी२०आ ३८६७] || १४ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|COK}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532655.html टी२०आ ३८६८] || १६ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|VAN}} १ धावेने विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532656.html टी२०आ ३८६९] || १६ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532659.html टी२०आ ३८७५] || १७ मे || {{cr|COK}} || {{cr|IDN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532660.html टी२०आ ३८७७] || १७ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} १४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532662.html टी२०आ ३८८२] || १८ मे || {{cr|COK}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532663.html टी२०आ ३८८३] || १८ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|PNG}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} २६ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/japan-twenty20-tri-series-2026-1536276/points-table-standings |title=Japan Twenty20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१७ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=KOR |team2=PHI |team3=FIJ |win_FIJ=0 |loss_FIJ=4 |nr_FIJ=0 |nrr_FIJ=-1.440 |win_KOR=3 |loss_KOR=1 |nr_KOR=0 |nrr_KOR=1.105 |win_PHI=3 |loss_PHI=1 |nr_PHI=0 |nrr_PHI=0.319 |name_PHI={{cr|PHI}} |name_FIJ={{cr|FIJ}} |name_KOR={{cr|KOR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532647.html टी२०आ ३८६१] || १२ मे || {{cr|PHI}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532649.html टी२०आ ३८६३] || १३ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532652.html टी२०आ ३८६६] || १४ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532657.html टी२०आ ३८७०] || १६ मे || {{cr|PHI}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532658.html टी२०आ ३८७६] || १७ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532661.html टी२०आ ३८८४] || १८ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} ९ गडी राखून विजयी |} ===फिनलंडचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|फिनलंड क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533397.html टी२०आ ३८४२] || ८ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533398.html टी२०आ ३८४५] || ८ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533399.html टी२०आ ३८५१] || ९ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} १३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533400.html टी२०आ ३८५४] || ९ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} ३८ धावांनी विजयी |} ===बल्गेरियाचा रोमानिया दौरा=== {{मुख्य|बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534590.html टी२०आ ३८४४] || ८ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534591.html टी२०आ ३८४९] || ९ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534592.html टी२०आ ३८५२] || ९ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} १७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534593.html टी२०आ ३८५७अ] || १० मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534594.html टी२०आ ३८५८] || १० मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३० धावांनी विजयी |} ===डेन्मार्क महिला संघाचा ग्रीस दौरा=== {{मुख्य|डेन्मार्क महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534065.html मटी२०आ २७५९] || ९ मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|GRE}} ३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534066.html मटी२०आ २७६०] || ९ मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534067.html मटी२०आ २७६३] || १० मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534068.html मटी२०आ २७६४] || १० मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |} ===इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता#इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536971.html मटी२०आ २७६८] || १५ मे || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मँटिन || {{crw|IDN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536972.html मटी२०आ २७७०] || १७ मे || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मँटिन || {{crw|IDN}} ३८ धावांनी विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeA">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-sub-regional-europe-qlf-a-2026-1534027/points-table-standings |title=Men's T20 World Cup Regional Europe Qualifier A Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२२ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=JER |team2=FRA |team3=CRO |team4=SUI |team5=CYP |win_CRO=2 |loss_CRO=2 |nr_CRO=0 |nrr_CRO=-2.100 |win_CYP=0 |loss_CYP=4 |nr_CYP=0 |nrr_CYP=-1.829 |status_CYP=H |win_FRA=3 |loss_FRA=1 |nr_FRA=0 |nrr_FRA=1.537 |win_JER=4 |loss_JER=0 |nr_JER=0 |nrr_JER=4.352 |win_SUI=1 |loss_SUI=3 |nr_SUI=0 |nrr_SUI=-1.333 |name_CRO={{cr|CRO}} |name_CYP={{cr|CYP}} |name_FRA={{cr|FRA}} |name_JER={{cr|JER}} |name_SUI={{cr|SUI}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeA"/> |show_tie=no |update=complete |team1=GUE |team2=SWE |team3=AUT |team4=MLT |team5=SLO |win_AUT=2 |loss_AUT=2 |nr_AUT=0 |nrr_AUT=0.284 |win_GUE=4 |loss_GUE=0 |nr_GUE=0 |nrr_GUE=2.286 |win_MLT=2 |loss_MLT=2 |nr_MLT=0 |nrr_MLT=-0.084 |win_SLO=0 |loss_SLO=4 |nr_SLO=0 |nrr_SLO=-3.181 |win_SWE=2 |loss_SWE=2 |nr_SWE=0 |nrr_SWE=0.422 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_GUE={{cr|GUE}} |name_MLT={{cr|MLT}} |name_SLO={{cr|SLO}} |name_SWE={{cr|SWE}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534038.html टी२०आ ३८७१] || १६ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|FRA}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534039.html टी२०आ ३८७२] || १६ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534040.html टी२०आ ३८७३] || १६ मे || {{cr|JER}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534041.html टी२०आ ३८७४] || १६ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|MLT}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534042.html टी२०आ ३८७८] || १७ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|MLT}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534043.html टी२०आ ३८७९] || १७ मे || {{cr|CRO}} || {{cr|FRA}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534044.html टी२०आ ३८८०] || १७ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534045.html टी२०आ ३८८१] || १७ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534046.html टी२०आ ३८८५] || १९ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534047.html टी२०आ ३८८६] || १९ मे || {{cr|SLO}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534048.html टी२०आ ३८८७] || १९ मे || {{cr|CRO}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} १७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534049.html टी२०आ ३८८८] || १९ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|GUE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ४६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534050.html टी२०आ ३८८९] || २० मे || {{cr|GUE}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534051.html टी२०आ ३८९०] || २० मे || {{cr|CYP}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SUI}} २५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534052.html टी२०आ ३८९१] || २० मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|MLT}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534053.html टी२०आ ३८९२] || २० मे || {{cr|CRO}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} १०९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534054.html टी२०आ ३८९३] || २२ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534055.html टी२०आ ३८९४] || २२ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534056.html टी२०आ ३८९५] || २२ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|CRO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534057.html टी२०आ ३८९६] || २२ मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|MLT}} ९ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534059.html टी२०आ ३८९९] || २३ मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SUI}} ३ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534060.html टी२०आ ३९०२] || २३ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|CRO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} ५ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534058.html टी२०आ ३८९८] || २३ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534061.html टी२०आ ३९०३] || २३ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ४ गडी राखून विजयी |} ===नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता#नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536409.html मटी२०आ २७७१] || २० मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536410.html मटी२०आ २७७३] || २२ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} ७ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/t20-world-cup-sub-regional-africa-qualifier-a-2026-1535406/points-table-standings |title=T20 World Cup Sub Regional Africa Qualifier A 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=RWA |team2=KEN |team3=BOT |team4=CMR |team5=SLE |team6=MLI |team7=CIV |win_BOT=4 |loss_BOT=2 |nr_BOT=0 |nrr_BOT=3.785 |status_BOT=H |win_CMR=3 |loss_CMR=3 |nr_CMR=0 |nrr_CMR=0.904 |win_CIV=0 |loss_CIV=6 |nr_CIV=0 |nrr_CIV=-9.065 |win_KEN=5 |loss_KEN=1 |nr_KEN=0 |nrr_KEN=4.828 |win_MLI=1 |loss_MLI=5 |nr_MLI=0 |nrr_MLI=-4.817 |win_RWA=6 |loss_RWA=0 |nr_RWA=0 |nrr_RWA=3.870 |win_SLE=2 |loss_SLE=4 |nr_SLE=0 |nrr_SLE=-0.377 |name_BOT={{cr|BOT}} |name_CMR={{cr|CMR}} |name_CIV={{cr|CIV}} |name_KEN={{cr|KEN}} |name_MLI={{cr|MLI}} |name_RWA={{cr|RWA}} |name_SLE={{cr|SLE}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |result5=E |result6=E |result7=E |res_col_header=निकाल |text_Q=प्रादेशिक अंतिम फेरीसाठी पात्र |col_Q=#cfc |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535413.html टी२०आ ३८९७] || २३ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535414.html टी२०आ ३९००] || २३ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} ७० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535415.html टी२०आ ३९०१] || २३ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} १७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535416.html टी२०आ ३९०४] || २४ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535417.html टी२०आ ३९०५] || २४ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535418.html टी२०आ ३९०६] || २४ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535419.html टी२०आ ३९०७] || २५ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535420.html टी२०आ ३९०८] || २५ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|CMR}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} ७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535421.html टी२०आ ३९०९] || २५ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|MLI}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535422.html टी२०आ ३९१०] || २६ मे || {{cr|MLI}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535423.html टी२०आ ३९११] || २६ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535424.html टी२०आ ३९१२] || २६ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|CIV}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} १५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535425.html टी२०आ ३९१३] || २८ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|CIV}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} २३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535426.html टी२०आ ३९१४] || २८ मे || {{cr|RWA}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535427.html टी२०आ ३९१५] || २८ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535428.html टी२०आ ३९१६] || २९ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} ९० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535429.html टी२०आ ३९१७] || २९ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|SLE}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535430.html टी२०आ ३९१८] || २९ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ६२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535431.html टी२०आ ३९१९] || ३० मे || {{cr|MLI}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|SLE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535432.html टी२०आ ३९२०] || ३० मे || {{cr|CIV}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535433.html टी२०आ ३९२१] || ३० मे || {{cr|BOT}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २ धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="WAGQ">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asian-games-women-s-qualifier-2026-1536391/points-table-standings |title=Asian Games Women's Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=MAS |team3=HK |win_THA=2 |loss_THA=0 |nr_THA=0 |nrr_THA=3.771 |win_MAS=1 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=-0.113 |status_MAS=H |win_HK=0 |loss_HK=2 |nr_HK=0 |nrr_HK=-3.075 |name_THA={{crw|THA}} |name_MAS={{crw|MAS}} |name_HK={{crw|HK}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="WAGQ"/> |show_tie=no |update=complete |team1=NEP |team2=CHN |team3=IDN |win_NEP=2 |loss_NEP=0 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=0.576 |win_CHN=1 |loss_CHN=1 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-0.430 |win_IDN=0 |loss_IDN=2 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=-0.133 |name_NEP={{crw|NEP}} |name_CHN={{crw|CHN}} |name_IDN={{crw|IDN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536399.html मटी२०आ २७७६] || २६ मे || {{crw|HK}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536400.html मटी२०आ २७७७] || २६ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|CHN}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536401.html मटी२०आ २७७८] || २७ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536402.html मटी२०आ २७७९] || २७ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} १९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536403.html मटी२०आ २७८०] || २८ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|HK}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536404.html मटी२०आ २७८१] || २८ मे || {{crw|IDN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} ४ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536405.html मटी२०आ २७८७] || ३० मे || {{crw|CHN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ८४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536406.html मटी२०आ २७९०] || ३० मे || {{crw|MAS}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536407.html मटी२०आ २७९३] || ३१ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|CHN}} ५ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536408.html मटी२०आ २७९५] || ३१ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ९ गडी राखून विजयी |} ===मलेशियामध्ये बहरीन विरुद्ध ओमान महिला मालिका=== {{मुख्य|बहरैन महिला क्रिकेट संघाचा ओमान दौरा (मलेशियामध्ये), २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538636.html मटी२०आ २७८५] || २९ मे || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|OMA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538637.html मटी२०आ २७८८] || ३० मे || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|OMA}} ११८ धावांनी विजयी |} ===मलेशियामध्ये कुवेत विरुद्ध म्यानमार महिला मालिका=== {{मुख्य|कुवेत महिला क्रिकेट संघाचा म्यानमार दौरा (मलेशियामध्ये), २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538634.html मटी२०आ २७८९] || ३० मे || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|KUW}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538635.html मटी२०आ २७९४] || ३१ मे || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|MYA}} २० धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="AGMQ">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asian-games-men-s-qualifier-2026-1538431/points-table-standings |title=Asian Games Men's Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=५ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NEP |team2=MAS |team3=CHN |win_NEP=2 |loss_NEP=0 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=9.700 |win_MAS=1 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=-2.041 |win_CHN=0 |loss_CHN=2 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-9.899 |name_NEP={{cr|NEP}} |name_MAS={{cr|MAS}} |name_CHN={{cr|CHN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="AGMQ"/> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=OMA |team3=BHR |team4=SIN |win_HK=3 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |nrr_HK=6.260 |win_OMA=2 |loss_OMA=1 |nr_OMA=0 |nrr_OMA=-2.309 |win_BHR=1 |loss_BHR=2 |nr_BHR=0 |nrr_BHR=-1.011 |win_SIN=0 |loss_SIN=3 |nr_SIN=0 |nrr_SIN=-2.738 |status_SIN=H |name_HK={{cr|HK}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_BHR={{cr|BHR}} |name_SIN={{cr|SIN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |result4=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538440.html टी२०आ ३९२२] || ३१ मे || {{cr|CHN}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} २२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538442.html टी२०आ ३९२३] || १ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|OMA}} ७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538443.html टी२०आ ३९२४] || १ जून || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538445.html टी२०आ ३९२५] || २ जून || {{cr|CHN}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538446.html टी२०आ ३९२८] || ३ जून || {{cr|BHR}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|OMA}} २० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538447.html टी२०आ ३९२९] || ३ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|HK}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538449.html टी२०आ ३९३२] || ४ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} १६७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538450.html टी२०आ ३९३५] || ५ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|BHR}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|BHR}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538451.html टी२०आ ३९३६] || ५ जून || {{cr|HK}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} १५४ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538452.html टी२०आ ३९३९] || ७ जून || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538453.html टी२०आ ३९४०] || ७ जून || {{cr|HK}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538454.html टी२०आ ३९४३] || ८ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538455.html टी२०आ ३९४४] || ८ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} १९ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |} ==जून== ===२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/eswatini-t20-tri-series-2026-1538207/points-table-standings |title=Eswatini T20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=७ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ESW |team2=MOZ |team3=LES |win_ESW=4 |loss_ESW=2 |nr_ESW=0 |rs_ESW=1076 |or_ESW=107.4 |rc_ESW=964 |ob_ESW=114.3 |win_LES=1 |loss_LES=5 |nr_LES=0 |rs_LES=893 |or_LES=120 |rc_LES=1143 |ob_LES=108.1 |win_MOZ=4 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=1142 |or_MOZ=114.3 |rc_MOZ=1004 |ob_MOZ=119.3 |name_ESW={{cr|ESW}} |name_LES={{cr|LES}} |name_MOZ={{cr|MOZ}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538210.html टी२०आ ३९२६] || २ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538211.html टी२०आ ३९२७] || २ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ११० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538212.html टी२०आ ३९३०] || ३ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ८५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538213.html टी२०आ ३९३१] || ३ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538214.html टी२०आ ३९३३] || ४ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538215.html टी२०आ ३९३४] || ४ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538216.html टी२०आ ३९३७] || ६ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538217.html टी२०आ ३९३८] || ६ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ४९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538218.html टी२०आ ३९४१] || ७ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|LES}} १८ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538219.html टी२०आ ३९४२] || ७ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक=== {{मुख्य|२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-women-s-premier-cup-2026-1536581/points-table-standings |title=Asian Cricket Council Women's Premier Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=JPN |team3=MYA |team4=MGL |team5=BHR |win_THA=4 |loss_THA=0 |nr_THA=0 |nrr_THA=5.348 |win_JPN=3 |loss_JPN=1 |nr_JPN=0 |nrr_JPN=1.675 |win_MYA=2 |loss_MYA=2 |nr_MYA=0 |nrr_MYA=0.874 |win_MGL=1 |loss_MGL=3 |nr_MGL=0 |nrr_MGL=-3.968 |win_BHR=0 |loss_BHR=4 |nr_BHR=0 |nrr_BHR=-3.141 |name_THA={{crw|THA}} |name_JPN={{crw|JPN}} |name_MYA={{crw|MYA}} |name_MGL={{crw|MGL}} |name_BHR={{crw|BHR}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=UAE |team2=OMA |team3=CHN |team4=PHI |team5=SAU |win_UAE=4 |loss_UAE=0 |nr_UAE=0 |nrr_UAE=7.923 |win_OMA=3 |loss_OMA=1 |nr_OMA=0 |nrr_OMA=1.161 |win_CHN=1 |loss_CHN=2 |nr_CHN=1 |nrr_CHN=0.100 |win_PHI=1 |loss_PHI=3 |nr_PHI=0 |nrr_PHI=-1.332 |win_SAU=0 |loss_SAU=3 |nr_SAU=1 |nrr_SAU=-8.964 |name_UAE={{crw|UAE}} |name_OMA={{crw|OMA}} |name_CHN={{crw|CHN}} |name_PHI={{crw|PHI}} |name_SAU={{crw|SAU}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=MAS |team3=KUW |team4=SIN |win_IDN=3 |loss_IDN=0 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=2.315 |win_MAS=2 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=0.663 |win_KUW=1 |loss_KUW=2 |nr_KUW=0 |nrr_KUW=-0.745 |win_SIN=0 |loss_SIN=3 |nr_SIN=0 |nrr_SIN=-2.232 |name_IDN={{crw|IDN}} |name_MAS={{crw|MAS}} |name_KUW={{crw|KUW}} |name_SIN={{crw|SIN}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=NEP |team3=BHU |team4=QAT |win_HK=3 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |nrr_HK=2.767 |win_NEP=2 |loss_NEP=1 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=0.428 |win_BHU=1 |loss_BHU=2 |nr_BHU=0 |nrr_BHU=-0.947 |win_QAT=0 |loss_QAT=3 |nr_QAT=0 |nrr_QAT=-2.666 |name_HK={{crw|HK}} |name_NEP={{crw|NEP}} |name_BHU={{crw|BHU}} |name_QAT={{crw|QAT}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536612.html मटी२०आ २८०१] || ३ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|KUW}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536613.html मटी२०आ २८०२] || ३ जून || {{crw|SAU}} || {{crw|UAE}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|UAE}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536614.html मटी२०आ २८०३] || ३ जून || {{crw|MGL}} || {{crw|THA}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536615.html मटी२०आ २८०४] || ३ जून || {{crw|NEP}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536616.html मटी२०आ २८०५] || ३ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|MYA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MYA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536617.html मटी२०आ २८०६] || ३ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536618.html मटी२०आ २८०७] || ३ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|SIN}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|IDN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536619.html मटी२०आ २८०८] || ३ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|HK}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} १४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536620.html मटी२०आ २८११] || ४ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|SIN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ४० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536621.html मटी२०आ २८१२] || ४ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|THA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536622.html मटी२०आ २८१३] || ४ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|UAE}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|UAE}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536623.html मटी२०आ २८१४] || ४ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|NEP}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|NEP}} ५१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536624.html मटी२०आ २८१५] || ४ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|MGL}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|JPN}} ११६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536625.html मटी२०आ २८१६] || ४ जून || {{crw|PHI}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|PHI}} १३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536626.html मटी२०आ २८१७] || ४ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|KUW}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|IDN}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536627.html मटी२०आ २८१८] || ४ जून || {{crw|HK}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536628.html मटी२०आ २८२०] || ६ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|IDN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536629.html मटी२०आ २८२१] || ६ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|PHI}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|CHN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536630.html मटी२०आ २८२२] || ६ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|MYA}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|JPN}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536631.html मटी२०आ २८२३] || ६ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|BHU}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536632.html मटी२०आ २८२४] || ६ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|MGL}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MGL}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536633.html मटी२०आ २८२५] || ६ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536634.html मटी२०आ २८२६] || ६ जून || {{crw|KUW}} || {{crw|SIN}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|KUW}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536635.html मटी२०आ २८२७] || ६ जून || {{crw|HK}} || {{crw|NEP}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536636.html मटी२०आ २८२८] || ७ जून || {{crw|MYA}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536637.html मटी२०आ २८२९] || ७ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|UAE}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|UAE}} १८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536638.html मटी२०आ २८३०] || ७ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|JPN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|JPN}} ४८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536639.html मटी२०आ २८३१] || ७ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|PHI}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536640.html मटी२०आ २८३२] || ९ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ४२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536641.html मटी२०आ २८३३] || ९ जून || {{crw|MGL}} || {{crw|MYA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|MYA}} १०२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536642.html मटी२०आ २८३४] || ९ जून || {{crw|PHI}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} १४९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536643.html मटी२०आ २८३५] || ९ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || निकाल नाही |- ! colspan="6" |उपांत्यपूर्व फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536644.html मटी२०आ २८३६] || १० जून || {{crw|NEP}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ५६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536645.html मटी२०आ २८३७] || १० जून || {{crw|HK}} || {{crw|JPN}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|HK}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536646.html मटी२०आ २८३८] || १० जून || {{crw|MAS}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536647.html मटी२०आ २८३९] || १० जून || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|IDN}} ११३ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536648.html मटी२०आ २८४०] || १२ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536649.html मटी२०आ २८४१] || १२ जून || {{crw|HK}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} १० गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536650.html मटी२०आ २८४३] || १३ जून || {{crw|HK}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|IDN}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536651.html मटी२०आ २८४४] || १३ जून || {{crw|THA}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक=== {{मुख्य|२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=MAS |team2=CHN |win_MAS=1 |loss_MAS=0 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=3.532 |win_CHN=0 |loss_CHN=1 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-3.532 |name_MAS={{cr|MAS}} |name_CHN={{cr|CHN}} |result1=Q |result2=Q |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=SIN |team2=MDV |team3=MYA |win_SIN=1 |loss_SIN=0 |nr_SIN=1 |nrr_SIN=2.388 |win_MDV=1 |loss_MDV=1 |nr_MDV=0 |nrr_MDV=1.692 |win_MYA=0 |loss_MYA=1 |nr_MYA=1 |nrr_MYA=-4.420 |name_SIN={{cr|SIN}} |name_MDV={{cr|MDV}} |name_MYA={{cr|MYA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=BHU |win_THA=0 |loss_THA=0 |nr_THA=1 |nrr_THA=0.000 |win_BHU=0 |loss_BHU=0 |nr_BHU=1 |nrr_BHU=0.000 |name_THA={{cr|THA}} |name_BHU={{cr|BHU}} |result1=Q |result2=Q |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=UZB |team3=CAM |win_IDN=2 |loss_IDN=0 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=6.620 |win_UZB=1 |loss_UZB=1 |nr_UZB=0 |nrr_UZB=-6.620 |win_CAM=0 |loss_CAM=2 |nr_CAM=0 |nrr_CAM=0.000 |name_IDN={{cr|IDN}} |name_UZB={{cr|UZB}} |name_CAM={{cr|CAM}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2645 पहिला सामना] || १० जून || {{cr|CHN}} || {{cr|MAS}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2646 दुसरा सामना] || १० जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MDV}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2647 तिसरा सामना] || ११ जून || {{cr|BHU}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || सामना रद्द |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2648 चौथा सामना] || ११ जून || {{cr|CAM}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2649 पाचवा सामना] || १२ जून || {{cr|CAM}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|UZB}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2650 सहावा सामना] || १२ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MYA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || निकाल नाही |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2651 सातवा सामना] || १३ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ३२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2652 आठवा सामना] || १३ जून || {{cr|MDV}} || {{cr|MYA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MDV}} २२१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्यपूर्व फेरी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2653 नववा सामना] || १५ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2654 दहावा सामना] || १५ जून || {{cr|CHN}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2655 अकरावा सामना] || १६ जून || {{cr|MDV}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|THA}} ९५ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2656 बारावा सामना] || १६ जून || {{cr|BHU}} || {{cr|SIN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ११६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2657 तेरावा सामना] || १८ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} २१८ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2658 चौदावा सामना] || १८ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|SIN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2659 पंधरावा सामना] || २० जून || {{cr|THA}} || {{cr|IDN}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || सामना बरोबरीत ({{cr|THA}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2660 सोळावा सामना] || २० जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2026-1539482/points-table-standings |title=Kwibuka Women's Twenty20 Tournament 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१९ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=RWA |team2=ZIM |team3=BRA |team4=NGA |team5=MWI |win_BRA=5 |loss_BRA=3 |nr_BRA=0 |rs_BRA=896 |or_BRA=157 |rc_BRA=948 |ob_BRA=157.2 |win_MWI=0 |loss_MWI=8 |nr_MWI=0 |rs_MWI=598 |or_MWI=160 |rc_MWI=970 |ob_MWI=149 |win_NGA=3 |loss_NGA=5 |nr_NGA=0 |rs_NGA=796 |or_NGA=146.4 |rc_NGA=796 |ob_NGA=157 |win_RWA=6 |loss_RWA=2 |nr_RWA=0 |rs_RWA=1143 |or_RWA=160 |rc_RWA=906 |ob_RWA=158.2 |win_ZIM=6 |loss_ZIM=2 |nr_ZIM=0 |rs_ZIM=1009 |or_ZIM=155.4 |rc_ZIM=822 |ob_ZIM=157.4 |name_BRA={{crw|BRA}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_NGA={{crw|NGA}} |name_RWA={{crw|RWA}} |name_ZIM=झिम्बाब्वे अकरा }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539490.html पहिला सामना] || १० जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539491.html मटी२०आ २८४०] || १० जून || {{crw|MWI}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539492.html तिसरा सामना] || १० जून || {{crw|BRA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539493.html मटी२०आ २८४१] || ११ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539494.html मटी२०आ २८४२] || ११ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539495.html सहावा सामना] || ११ जून || {{crw|NGA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539496.html मटी२०आ २८४५] || १२ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539497.html मटी२०आ २८४६] || १२ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ४२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539498.html नववा सामना] || १२ जून || {{crw|BRA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539499.html दहावा सामना] || १४ जून || {{crw|MWI}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा २७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539500.html मटी२०आ २८५३] || १४ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|BRA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ५८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539501.html मटी२०आ २८५६] || १४ जून || {{crw|MWI}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539502.html तेरावा सामना] || १५ जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539503.html मटी२०आ २८५९] || १५ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539504.html मटी२०आ २८६०] || १५ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539505.html सोळावा सामना] || १७ जून || {{crw|NGA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539506.html मटी२०आ २८६४] || १७ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ११ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539507.html मटी२०आ २८६८] || १८ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|BRA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || सामना बरोबरीत ({{crw|BRA}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539508.html एकोणिसावा सामना] || १८ जून || {{crw|MWI}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा १०५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539509.html मटी२०आ २८७२] || १९ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ११ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539510.html मटी२०आ २८७५] || २० जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539511.html बाविसावा सामना] || २० जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा १ धावेने विजयी |} ===२०२६ व्हायकिंग चषक=== {{मुख्य|२०२६ व्हायकिंग चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/viking-cup-2026-1539455/points-table-standings |title=Viking Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१३ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=FIN |team2=SWE |team3=NOR |team4=AUT |win_AUT=0 |loss_AUT=3 |nr_AUT=0 |rs_AUT=248 |or_AUT=60 |rc_AUT=404 |ob_AUT=55.1 |win_FIN=3 |loss_FIN=0 |nr_FIN=0 |rs_FIN=374 |or_FIN=53.4 |rc_FIN=335 |ob_FIN=60 |win_NOR=1 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |rs_NOR=429 |or_NOR=60 |rc_NOR=387 |ob_NOR=57.5 |win_SWE=2 |loss_SWE=1 |nr_SWE=0 |rs_SWE=410 |or_SWE=57.5 |rc_SWE=335 |ob_SWE=58.3 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_FIN={{cr|FIN}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_SWE={{cr|SWE}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539464.html टी२०आ ३९४५] || ११ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539465.html टी२०आ ३९४६] || ११ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539466.html टी२०आ ३९४८] || १२ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539467.html टी२०आ ३९४९] || १२ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|NOR}} ७८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539468.html टी२०आ ३९५०] || १३ जून || {{cr|FIN}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} ३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539469.html टी२०आ ३९५१] || १३ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|AUT}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ७५ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539470.html टी२०आ ३९५३] || १४ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|AUT}} १५ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539471.html टी२०आ ३९५४] || १४ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ९ गडी राखून विजयी |} ===गर्न्सी महिला संघाचा जर्सी दौरा=== {{मुख्य|गर्न्सी महिला क्रिकेट संघाचा जर्सी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |आंतर-द्वीपीय (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539583.html मटी२०आ २८५५] || १४ जून || ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान, सेंट सेवियर || {{crw|JER}} १०० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539584.html मटी२०आ २८५८] || १४ जून || ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान, सेंट सेवियर || {{crw|JER}} १०० धावांनी विजयी |} ===माल्टा महिला संघाचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|माल्टा महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540322.html मटी२०आ २८६७] || १८ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} २४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540323.html मटी२०आ २८६९] || १८ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ८२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540324.html मटी२०आ २८७१] || १९ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540325.html मटी२०आ २८७३] || १९ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} २८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540326.html मटी२०आ २८७६] || २० जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ५१ धावांनी विजयी |} ===२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20-tri-series-2026-1539726/points-table-standings |title=Namibia T20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२३ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NAM |team2=HK |team3=NGA |win_HK=2 |loss_HK=2 |nr_HK=0 |rs_HK=530 |or_HK=71 |rc_HK=559 |ob_HK=78.1 |win_NAM=4 |loss_NAM=0 |nr_NAM=0 |rs_NAM=771 |or_NAM=78.1 |rc_NAM=557 |ob_NAM=80 |win_NGA=0 |loss_NGA=4 |nr_NGA=0 |rs_NGA=433 |or_NGA=80 |rc_NGA=618 |ob_NGA=71 |name_HK={{cr|HK}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NGA={{cr|NGA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539739.html टी२०आ ३९५७] || १८ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|HK}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539740.html टी२०आ ३९६३] || १९ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|HK}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539741.html टी२०आ ३९६९] || २० जून || {{cr|NAM}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ९० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539742.html टी२०आ ३९७४] || २१ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539743.html टी२०आ ३९७८] || २२ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|HK}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539744.html टी२०आ ३९८३] || २३ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ९३ धावांनी विजयी |} ===जर्मनीचा डेन्मार्क दौरा=== {{मुख्य|जर्मनी क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539472.html टी२०आ ३९५८] || १८ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|GER}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539473.html टी२०आ ३९६१] || १९ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539474.html टी२०आ ३९६४] || १९ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539475.html टी२०आ ३९६७] || २० जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/continental-cup-2026-1540302/points-table-standings |title=Continental Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२० जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BEL |team2=SUI |team3=ROM |team4=HUN |win_BEL=3 |loss_BEL=0 |nr_BEL=0 |rs_BEL=596 |or_BEL=60 |rc_BEL=550 |ob_BEL=60 |win_HUN=0 |loss_HUN=3 |nr_HUN=0 |rs_HUN=487 |or_HUN=60 |rc_HUN=502 |ob_HUN=54.5 |win_ROM=1 |loss_ROM=2 |nr_ROM=0 |rs_ROM=477 |or_ROM=55.4 |rc_ROM=499 |ob_ROM=59.2 |win_SUI=2 |loss_SUI=1 |nr_SUI=0 |rs_SUI=508 |or_SUI=58.3 |rc_SUI=517 |ob_SUI=60 |name_BEL={{cr|BEL}} |name_HUN={{cr|HUN}} |name_ROM={{cr|ROM}} |name_SUI={{cr|SUI}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540308.html टी२०आ ३९५९] || १९ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|BEL}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} २० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540309.html टी२०आ ३९६२] || १९ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|SUI}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540310.html टी२०आ ३९६५] || १९ जून || {{cr|HUN}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|SUI}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540311.html टी२०आ ३९६६] || २० जून || {{cr|ROM}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540312.html टी२०आ ३९६८] || २० जून || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540313.html टी२०आ ३९७०] || २० जून || {{cr|BEL}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} १६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540314.html टी२०आ ३९७१] || २१ जून || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540315.html टी२०आ ३९७३] || २१ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ५१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540316.html टी२०आ ३९७५] || २१ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|BEL}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} ८ धावांनी विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wt20-americas-sub-regional-qualifier-a-2026-1539721/points-table-standings |title=WT20 Americas Sub Regional Qualifier A 2026 Points Table |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BER |team2=BAH |team3=PAN |team4=BLZ |team5=BRA |win_BER=3 |loss_BER=0 |nr_BER=1 |nrr_BER=7.776 |status_BER=H |win_BAH=2 |loss_BAH=1 |nr_BAH=1 |nrr_BAH=0.255 |win_PAN=2 |loss_PAN=1 |nr_PAN=1 |nrr_PAN=-0.170 |win_BLZ=1 |loss_BLZ=2 |nr_BLZ=1 |nrr_BLZ=-1.087 |win_BRA=0 |loss_BRA=4 |nr_BRA=0 |nrr_BRA=-3.134 |name_BER={{cr|BER}} |name_BAH={{cr|BAH}} |name_PAN={{cr|PAN}} |name_BLZ={{cr|BLZ}} |name_BRA={{cr|BRA}} |result1=Q |result2=E |result3=E |result4=E |result5=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=प्रादेशिक अंतिम फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539729.html टी२०आ ३९७४अ] || २१ जून || {{cr|BLZ}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539730.html टी२०आ ३९७६] || २१ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BAH}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539731.html टी२०आ ३९७९] || २२ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BLZ}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १० गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539732.html टी२०आ ३९८०] || २२ जून || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|PAN}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539733.html टी२०आ ३९८४] || २४ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|PAN}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539734.html टी२०आ ३९८५] || २४ जून || {{cr|BLZ}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BLZ}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539735.html टी२०आ ३९८८] || २५ जून || {{cr|BER}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539736.html टी२०आ ३९८९] || २५ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BAH}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539737.html टी२०आ ३९९८] || २७ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|BLZ}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BAH}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539738.html टी२०आ ३९९९] || २७ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १४६ धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asia-pacific-cricket-champions-trophy-2026-1541797/points-table-standings |title=Asia Pacific Cricket Champions Trophy 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२६ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=SIN |team2=THA |team3=IDN |team4=UZB |win_IDN=1 |loss_IDN=1 |nr_IDN=1 |rs_IDN=382 |or_IDN=40 |rc_IDN=386 |ob_IDN=40 |win_SIN=3 |loss_SIN=0 |nr_SIN=0 |rs_SIN=546 |or_SIN=48 |rc_SIN=283 |ob_SIN=48 |win_THA=1 |loss_THA=1 |nr_THA=1 |rs_THA=137 |or_THA=23.4 |rc_THA=224 |ob_THA=40 |win_UZB=0 |loss_UZB=3 |nr_UZB=0 |rs_UZB=214 |or_UZB=48 |rc_UZB=386 |ob_UZB=31.4 |name_IDN={{cr|IDN}} |name_SIN={{cr|SIN}} |name_THA={{cr|THA}} |name_UZB={{cr|UZB}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541803.html टी२०आ ३९७६अ] || २२ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541804.html टी२०आ ३९७७] || २२ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541805.html टी२०आ ३९८१] || २३ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ११९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541806.html टी२०आ ३९८२] || २३ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ८८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541807.html टी२०आ ३९८६] || २५ जून || {{cr|THA}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|THA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541808.html टी२०आ ३९८७] || २५ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} १२३ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541809.html टी२०आ ३९९०] || २६ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ९७ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541810.html टी२०आ ३९९२] || २६ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/central-europe-cup-2026-1539461/points-table-standings |title=Central Europe Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=CZE |team2=LUX |team3=SRB |win_CZE=3 |loss_CZE=1 |nr_CZE=0 |rs_CZE=816 |or_CZE=76.4 |rc_CZE=678 |ob_CZE=79 |win_LUX=3 |loss_LUX=1 |nr_LUX=0 |rs_LUX=715 |or_LUX=67.5 |rc_LUX=746 |ob_LUX=80 |win_SRB=0 |loss_SRB=4 |nr_SRB=0 |rs_SRB=681 |or_SRB=80 |rc_SRB=788 |ob_SRB=65.3 |name_CZE={{cr|CZE}} |name_LUX={{cr|LUX}} |name_SRB={{cr|SRB}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539476.html टी२०आ ३९९१] || २६ जून || {{cr|LUX}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539477.html टी२०आ ३९९४] || २६ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539478.html टी२०आ ३९९५] || २७ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} १०४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539479.html टी२०आ ३९९७] || २७ जून || {{cr|LUX}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539480.html टी२०आ ४००१] || २८ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} ३७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539481.html टी२०आ ४००३] || २८ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} ७ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला मध्य युरोप चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला मध्य युरोप चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-central-europe-cup-2026-1539487/points-table-standings |title=Women Central Europe Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=CZE |team2=NOR |team3=LUX |win_CZE=4 |loss_CZE=0 |nr_CZE=0 |rs_CZE=437 |or_CZE=56.2 |rc_CZE=401 |ob_CZE=80 |win_LUX=0 |loss_LUX=4 |nr_LUX=0 |rs_LUX=408 |or_LUX=80 |rc_LUX=468 |ob_LUX=57.2 |win_NOR=2 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |rs_NOR=551 |or_NOR=80 |rc_NOR=527 |ob_NOR=79 |name_CZE={{crw|CZE}} |name_LUX={{crw|LUX}} |name_NOR={{crw|NOR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539512.html मटी२०आ २८८८] || २६ जून || {{crw|LUX}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|NOR}} १३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539513.html मटी२०आ २८९०] || २६ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539514.html मटी२०आ २८९४] || २७ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539515.html मटी२०आ २८९७] || २७ जून || {{crw|LUX}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|NOR}} ४५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539516.html मटी२०आ २९०३] || २८ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539517.html मटी२०आ २९०५] || २८ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ६ गडी राखून विजयी |} ===सर्बिया महिला संघाचा बल्गेरिया दौरा=== {{मुख्य|सर्बिया महिला क्रिकेट संघाचा बल्गेरिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |बाल्कन चषक (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541615.html मटी२०आ २८८९] || २६ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541616.html मटी२०आ २८९२] || २७ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|BUL}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541617.html मटी२०आ २८९६] || २७ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ८४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541618.html मटी२०आ २९०१] || २८ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ५ गडी राखून विजयी |} ===स्वित्झर्लंड महिला संघाचा डेन्मार्क दौरा=== {{मुख्य|स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540948.html मटी२०आ २८९३] || २७ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540949.html मटी२०आ २८९८] || २७ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|SUI}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540950.html मटी२०आ २९०२] || २८ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} १४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540951.html मटी२०आ २९०६] || २८ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} ९ धावांनी विजयी |} ===ऑस्ट्रियाचा हंगेरी दौरा=== {{मुख्य|ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा हंगेरी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542988.html टी२०आ ३९९६] || २७ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542989.html टी२०आ ४०००] || २८ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542990.html टी२०आ ४००२] || २८ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} १५७ धावांनी विजयी |} ==जुलै== ===पोर्तुगालचा स्वीडन दौरा=== {{मुख्य|पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा स्वीडन दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540317.html टी२०आ ४००५] || १ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|POR}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540318.html टी२०आ ४००६] || १ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|POR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540319.html टी२०आ ४००८] || २ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || सामना बरोबरीत ({{cr|POR}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |} ===पोर्तुगालचा फिनलंड दौरा=== {{मुख्य|पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा फिनलंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543356.html टी२०आ ४००९] || ३ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ३२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543357.html टी२०आ ४०१०] || ४ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543358.html टी२०आ ४०११] || ४ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543359.html टी२०आ ४०१२अ] || ५ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543360.html टी२०आ ४०१२ब] || ५ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeB">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-regional-europe-qualifier-b-2026-1543347/points-table-standings |title=T20 World Cup Regional Europe Qualifier B 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ROM |team2=BEL |team3=GIB |team4=SRB |win_ROM=3 |loss_ROM=0 |nr_ROM=0 |nrr_ROM=1.319 |win_BEL=2 |loss_BEL=1 |nr_BEL=0 |nrr_BEL=1.494 |win_GIB=1 |loss_GIB=2 |nr_GIB=0 |nrr_GIB=-0.562 |win_SRB=0 |loss_SRB=3 |nr_SRB=0 |nrr_SRB=-2.392 |name_ROM={{cr|ROM}} |name_BEL={{cr|BEL}} |name_GIB={{cr|GIB}} |name_SRB={{cr|SRB}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeB"/> |show_tie=no |update=complete |team1=DEN |team2=HUN |team3=NOR |team4=EST |team5=TUR |win_DEN=4 |loss_DEN=0 |nr_DEN=0 |nrr_DEN=3.925 |status_DEN=H |win_HUN=3 |loss_HUN=1 |nr_HUN=0 |nrr_HUN=-0.585 |win_NOR=2 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |nrr_NOR=1.568 |win_EST=1 |loss_EST=3 |nr_EST=0 |nrr_EST=-1.963 |win_TUR=0 |loss_TUR=4 |nr_TUR=0 |nrr_TUR=-4.318 |name_DEN={{cr|DEN}} |name_HUN={{cr|HUN}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_EST={{cr|EST}} |name_TUR={{cr|TUR}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543361.html टी२०आ ४०१४] || ८ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|EST}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} १०८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543362.html टी२०आ ४०१५] || ८ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|GIB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|BEL}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543363.html टी२०आ ४०१६] || ८ जुलै || {{cr|HUN}} || {{cr|NOR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|HUN}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543364.html टी२०आ ४०१७] || ८ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|ROM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543365.html टी२०आ ४०१८] || ९ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|TUR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|DEN}} ८६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543366.html टी२०आ ४०१९] || ९ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|NOR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543367.html टी२०आ ४०२१] || १० जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|ROM}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|ROM}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543368.html टी२०आ ४०२२] || १० जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|HUN}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|HUN}} ६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543369.html टी२०आ ४०२३] || १० जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|SRB}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|BEL}} ६४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543370.html टी२०आ ४०२४] || १० जुलै || {{cr|NOR}} || {{cr|TUR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543371.html टी२०आ ४०२६] || १२ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|NOR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543372.html टी२०आ ४०२७] || १२ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|ROM}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|ROM}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543373.html टी२०आ ४०२८] || १२ जुलै || {{cr|HUN}} || {{cr|TUR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|HUN}} २० धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543374.html टी२०आ ४०२९] || १२ जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|GIB}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543375.html टी२०आ ४०३०] || १३ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|HUN}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ६६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543376.html टी२०आ ४०३१] || १३ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|TUR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|EST}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543377.html टी२०आ ४०३३] || १४ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|EST}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543378.html टी२०आ ४०३४] || १४ जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|NOR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} २४ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544120.html टी२०आ ४०३२] || १४ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|BEL}} १० गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544121.html टी२०आ ४०३५] || १४ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|ROM}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ६ धावांनी विजयी |} ===स्वित्झर्लंड महिला संघाचा जर्मनी दौरा=== {{मुख्य|स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544137.html मटी२०आ २९११] || १० जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544138.html मटी२०आ २९१२] || १० जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544139.html मटी२०आ २९१३] || ११ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} १३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544140.html मटी२०आ २९१४] || ११ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} ४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544141.html मटी२०आ २९१५] || १२ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|SUI}} २५ धावांनी विजयी |} ===२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-t20-quadrangular-series-in-namibia-2026-1544593/points-table-standings |title=Women's T20 Quadrangular Series (in Namibia) 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NAM |team2=UGA |team3=HK |team4=TAN |win_HK=2 |loss_HK=4 |nr_HK=0 |rs_HK=745 |or_HK=118.3 |rc_HK=738 |ob_HK=108.3 |win_NAM=6 |loss_NAM=0 |nr_NAM=0 |rs_NAM=707 |or_NAM=98.2 |rc_NAM=694 |ob_NAM=120 |win_TAN=0 |loss_TAN=6 |nr_TAN=0 |rs_TAN=589 |or_TAN=100 |rc_TAN=734 |ob_TAN=102.4 |win_UGA=4 |loss_UGA=2 |nr_UGA=0 |rs_UGA=745 |or_UGA=113.1 |rc_UGA=620 |ob_UGA=98.5 |name_HK={{crw|HK}} |name_NAM={{crw|NAM}} |name_TAN={{crw|TAN}} |name_UGA={{crw|UGA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544599.html मटी२०आ २९१६] || २१ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544600.html मटी२०आ २९१७] || २१ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544601.html मटी२०आ २९१८] || २२ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || सामना बरोबरीत ({{crw|NAM}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544602.html मटी२०आ २९१९] || २२ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|HK}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544603.html मटी२०आ २९२०] || २४ जुलै || {{crw|TAN}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} ५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544604.html मटी२०आ २९२१] || २४ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|HK}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544605.html मटी२०आ २९२२] || २५ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544606.html मटी२०आ २९२४] || २५ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544607.html मटी२०आ २९२६] || २७ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|HK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544608.html मटी२०आ २९२८] || २७ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544609.html मटी२०आ २९३०] || २८ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|HK}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544610.html मटी२०आ २९३३] || २८ जुलै || {{crw|TAN}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544611.html मटी२०आ २९३८] || ३० जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|TAN}} ७ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544612.html मटी२०आ २९४०] || ३० जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} १७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक=== {{मुख्य|२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/eca-men-s-european-cup-2026-1546372/points-table-standings |title=ECA Men's European Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=FRA |team2=ROM |team3=AUT |team4=TUR |team5=ISR |win_AUT=3 |loss_AUT=1 |nr_AUT=0 |rs_AUT=548 |or_AUT=67.3 |rc_AUT=498 |ob_AUT=80 |win_FRA=3 |loss_FRA=1 |nr_FRA=0 |rs_FRA=676 |or_FRA=74.3 |rc_FRA=454 |ob_FRA=76.5 |win_ISR=0 |loss_ISR=4 |nr_ISR=0 |rs_ISR=420 |or_ISR=75 |rc_ISR=434 |ob_ISR=49.4 |win_ROM=3 |loss_ROM=1 |nr_ROM=0 |rs_ROM=502 |or_ROM=58.1 |rc_ROM=496 |ob_ROM=77.3 |win_TUR=1 |loss_TUR=3 |nr_TUR=0 |rs_TUR=384 |or_TUR=75 |rc_TUR=648 |ob_TUR=66.1 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_FRA={{cr|FRA}} |name_ISR={{cr|ISR}} |name_ROM={{cr|ROM}} |name_TUR={{cr|TUR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546377.html टी२०आ ४०४०] || २५ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546378.html टी२०आ ४०४२] || २५ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} १२७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546379.html टी२०आ ४०४३] || २६ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|AUT}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546380.html टी२०आ ४०४५] || २६ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546381.html टी२०आ ४०४६] || २७ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} १४५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546382.html टी२०आ ४०४७] || २७ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546383.html टी२०आ ४०४८] || २८ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546384.html टी२०आ ४०४९] || २८ जुलै || {{cr|ISR}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|TUR}} ९ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546385.html टी२०आ ४०५०] || २८ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ८१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546386.html टी२०आ ४०५१] || २९ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546387.html टी२०आ ४०५२] || २९ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546388.html टी२०आ ४०५३] || ३० जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|AUT}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546389.html टी२०आ ४०५४] || ३० जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ४ धावांनी विजयी |} ===फिनलंड महिला संघाचा एस्टोनिया दौरा=== {{मुख्य|फिनलंड महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547107.html मटी२०आ २९२३] || २५ जुलै || एस्टोनियन नॅशनल क्रिकेट अँड रग्बी फील्ड, टालिन || {{crw|FIN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547108.html मटी२०आ २९२५] || २५ जुलै || एस्टोनियन नॅशनल क्रिकेट अँड रग्बी फील्ड, टालिन || {{crw|FIN}} ९ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-quadrangular-series-in-switzerland-2026-1547102/points-table-standings |title=Women's T20 Quadrangular Series (in Switzerland) Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=JER |team3=ESP |team4=SUI |win_BRA=3 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=466 |or_BRA=38.3 |rc_BRA=374 |ob_BRA=60 |win_JER=2 |loss_JER=1 |nr_JER=0 |rs_JER=423 |or_JER=46.2 |rc_JER=508 |ob_JER=60 |win_ESP=1 |loss_ESP=2 |nr_ESP=0 |rs_ESP=459 |or_ESP=57.5 |rc_ESP=460 |ob_ESP=44.1 |win_SUI=0 |loss_SUI=3 |nr_SUI=0 |rs_SUI=403 |or_SUI=60 |rc_SUI=409 |ob_SUI=38.3 |name_BRA={{crw|BRA}} |name_JER={{crw|JER}} |name_ESP={{crw|ESP}} |name_SUI={{crw|SUI}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547109.html मटी२०आ २९२७] || २७ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|JER}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547110.html मटी२०आ २९२९] || २७ जुलै || {{crw|JER}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547111.html मटी२०आ २९३१] || २८ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547112.html मटी२०आ २९३२] || २८ जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|JER}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547113.html मटी२०आ २९३५] || २९ जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547114.html मटी२०आ २९३६] || २९ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|BRA}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पात्रता सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547115.html मटी२०आ २९३९] || ३० जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} ७६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547116.html मटी२०आ २९४१] || ३० जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ८६ धावांनी विजयी |} ===जर्सी महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा=== {{मुख्य|जर्सी महिला क्रिकेट संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547117.html मटी२०आ २९३४] || २९ जुलै || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ६६ धावांनी विजयी |} ===कॅनडा महिला संघाचा अर्जेंटिना दौरा=== {{मुख्य|कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा अर्जेंटिना दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544142.html मटी२०आ २९३७] || २९ जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544143.html मटी२०आ २९४२] || ३० जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544144.html मटी२०आ २९४५] || ३१ जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544145.html मटी२०आ २९४६] || १ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} १८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544146.html मटी२०आ २९४७] || १ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|CAN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544147.html मटी२०आ २९४९] || २ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} २१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544148.html मटी२०आ २९५०] || २ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} २ गडी राखून विजयी |} ===स्पेन महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा=== {{मुख्य|स्पेन महिला क्रिकेट संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547447.html मटी२०आ २९४४] || ३१ जुलै || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} १५ धावांनी विजयी |} ===बहरीनचा केन्या दौरा=== {{मुख्य|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)#बहरीनचा केन्या दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548122.html टी२०आ ४०५५] || ३१ जुलै || [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|BHR}} १५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548123.html टी२०आ ४०५६] || १ ऑगस्ट || [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} १ गडी राखून विजयी |} ==ऑगस्ट== ===२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकहिरोज<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/2144021/south-american-cricket-championship-2026-/point-table |title=South American Cricket Championship 2026 |work=क्रिकहिरोज |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=PAN |team3=COL |team4=TCA |team5=MEX |team6=PER |win_BRA=4 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=430 |or_BRA=64.1 |rc_BRA=335 |ob_BRA=80 |win_COL=2 |loss_COL=2 |nr_COL=0 |rs_COL=500 |or_COL=75.2 |rc_COL=506 |ob_COL=78.1 |win_MEX=1 |loss_MEX=3 |nr_MEX=0 |rs_MEX=441 |or_MEX=80 |rc_MEX=450 |ob_MEX=79.3 |win_PAN=3 |loss_PAN=1 |nr_PAN=0 |rs_PAN=443 |or_PAN=76.1 |rc_PAN=433 |ob_PAN=73.3 |win_PER=0 |loss_PER=4 |nr_PER=0 |rs_PER=419 |or_PER=80 |rc_PER=494 |ob_PER=66.4 |win_TCA=2 |loss_TCA=2 |nr_TCA=0 |rs_TCA=438 |or_TCA=78.1 |rc_TCA=453 |ob_TCA=76 |name_BRA={{cr|BRA}} |name_COL={{cr|COL}} |name_MEX={{cr|MEX}} |name_PAN={{cr|PAN}} |name_PER={{cr|PER}} |name_TCA={{cr|TCA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545654.html टी२०आ ४०५७] || ६ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- | दुसरा सामना || ६ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|COL}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545655.html टी२०आ ४०५८] || ६ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ५ गडी राखून विजयी |- | चौथा सामना || ६ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|COL}} ६ गडी राखून विजयी |- | पाचवा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ४९ धावांनी विजयी |- | सहावा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545656.html टी२०आ ४०५९] || ७ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | आठवा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|TCA}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545657.html टी२०आ ४०६०] || ८ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|MEX}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545658.html टी२०आ ४०६१] || ८ ऑगस्ट || {{cr|PAN}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545659.html टी२०आ ४०६२] || ८ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|MEX}} ७० धावांनी विजयी |- | बारावा सामना || ८ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|TCA}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | तेरावा सामना || ९ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | चौदावा सामना || ९ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} १५ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549355.html टी२०आ ४०६३] || ९ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ३ धावांनी विजयी |} ===२०२६ मलावी तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ मलावी तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/malawi-tri-nation-t20i-series-2026-1547085/points-table-standings |title=Malawi Tri-Nation T20I Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१६ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ZAM |team2=RWA |team3=MWI |win_MWI=2 |loss_MWI=3 |nr_MWI=1 |rs_MWI=598 |or_MWI=93 |rc_MWI=571 |ob_MWI=89.5 |win_RWA=3 |loss_RWA=3 |nr_RWA=0 |rs_RWA=707 |or_RWA=108 |rc_RWA=738 |ob_RWA=112 |win_ZAM=3 |loss_ZAM=2 |nr_ZAM=1 |rs_ZAM=705 |or_ZAM=99 |rc_ZAM=701 |ob_ZAM=98.1 |name_MWI={{cr|MWI}} |name_RWA={{cr|RWA}} |name_ZAM={{cr|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547089.html टी२०आ ४०६४] || ११ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547090.html टी२०आ ४०६५] || ११ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|MWI}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547091.html टी२०आ ४०६७] || १२ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547092.html टी२०आ ४०६८] || १२ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547093.html टी२०आ ४०६८अ] || १४ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547094.html टी२०आ ४०७१] || १४ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|MWI}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547095.html टी२०आ ४०७४] || १५ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547096.html टी२०आ ४०७७] || १५ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547097.html टी२०आ ४०८०] || १६ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547098.html टी२०आ ४०८१] || १६ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ५ गडी राखून विजयी |} ===जर्मनीचा फिनलंड दौरा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क#जर्मनीचा फिनलंड दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549394.html टी२०आ ४०६६] || ११ ऑगस्ट || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ३० धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeC">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/mt20wc-sub-regional-europe-qlf-c-2026-1545644/points-table-standings |title=Men's T20 World Cup Sub Europe Qualifier C Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ESP |team2=FIN |team3=IOM |team4=BUL |team5=LUX |win_ESP=4 |loss_ESP=0 |nr_ESP=0 |nrr_ESP=4.772 |win_FIN=2 |loss_FIN=1 |nr_FIN=1 |nrr_FIN=2.321 |status_FIN=H |win_IOM=2 |loss_IOM=1 |nr_IOM=1 |nrr_IOM=1.201 |win_BUL=1 |loss_BUL=3 |nr_BUL=0 |nrr_BUL=-4.367 |win_LUX=0 |loss_LUX=4 |nr_LUX=0 |nrr_LUX=-3.340 |name_ESP={{cr|ESP}} |name_FIN={{cr|FIN}} |name_IOM={{cr|IOM}} |name_BUL={{cr|BUL}} |name_LUX={{cr|LUX}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeC"/> |show_tie=no |update=complete |team1=POR |team2=GER |team3=ISR |team4=CZE |team5=GRE |win_POR=4 |loss_POR=0 |nr_POR=0 |nrr_POR=3.319 |win_GER=3 |loss_GER=1 |nr_GER=0 |nrr_GER=3.763 |win_ISR=2 |loss_ISR=2 |nr_ISR=0 |nrr_ISR=-2.732 |win_CZE=1 |loss_CZE=3 |nr_CZE=0 |nrr_CZE=-2.605 |win_GRE=0 |loss_GRE=4 |nr_GRE=0 |nrr_GRE=-2.454 |name_POR={{cr|POR}} |name_GER={{cr|GER}} |name_ISR={{cr|ISR}} |name_CZE={{cr|CZE}} |name_GRE={{cr|GRE}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545660.html टी२०आ ४०६९] || १४ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|ESP}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|ESP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545661.html टी२०आ ४०७०] || १४ ऑगस्ट || {{cr|ISR}} || {{cr|POR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|POR}} ९४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545662.html टी२०आ ४०७२] || १४ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|LUX}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|IOM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545663.html टी२०आ ४०७३] || १४ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|GER}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|GER}} ६१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545664.html टी२०आ ४०७५] || १५ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|GRE}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|CZE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545665.html टी२०आ ४०७६] || १५ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545666.html टी२०आ ४०७८] || १५ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|POR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545667.html टी२०आ ४०७९] || १५ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|BUL}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|FIN}} ९२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545668.html टी२०आ ४०८२] || १७ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|ISR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545669.html टी२०आ ४०८३] || १७ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|IOM}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|IOM}} ८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545670.html टी२०आ ४०८४] || १७ ऑगस्ट || {{cr|GRE}} || {{cr|POR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545671.html टी२०आ ४०८५] || १७ ऑगस्ट || {{cr|LUX}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} १४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545672.html टी२०आ ४०८६] || १८ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|GRE}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545673.html टी२०आ ४०८७] || १८ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|LUX}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|FIN}} ७३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545674.html टी२०आ ४०८८] || १८ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|ISR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|ISR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545675.html टी२०आ ४०८९] || १८ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545676.html टी२०आ ४०९०] || २० ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|LUX}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|BUL}} ६ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545677.html टी२०आ ४०९१] || २० ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|POR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|POR}} ९१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545678.html टी२०आ ४०९१अ] || २० ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|IOM}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545679.html टी२०आ ४०९२] || २० ऑगस्ट || {{cr|GRE}} || {{cr|ISR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ISR}} १ धावेने विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545680.html टी२०आ ४०९३] || २१ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|GER}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ६८ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545681.html टी२०आ ४०९४] || २१ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|CZE}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|CZE}} ५ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545682.html टी२०आ ४०९५] || २१ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|ISR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|IOM}} ९ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545683.html टी२०आ ४०९६] || २१ ऑगस्ट || {{cr|POR}} || {{cr|ESP}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ५७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.espncricinfo.com/series/china-women-s-t20i-tri-series-2026-1549165/points-table-standings |title=China Women's T20I Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२३ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=CHN |team3=OMA |win_CHN=3 |loss_CHN=1 |nr_CHN= |rs_CHN=265 |or_CHN=44.2 |rc_CHN=247 |ob_CHN=51.1 |win_IDN=3 |loss_IDN=1 |nr_IDN= |rs_IDN=433 |or_IDN=64.1 |rc_IDN=306 |ob_IDN=68 |win_OMA= |loss_OMA=4 |nr_OMA= |rs_OMA=219 |or_OMA=67 |rc_OMA=364 |ob_OMA=56.2 |name_CHN={{crw|CHN}} |name_IDN={{crw|IDN}} |name_OMA={{crw|OMA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549187.html मटी२०आ २९५४] || २० ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} १८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549188.html मटी२०आ २९५५] || २१ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549189.html मटी२०आ २९५६] || २१ ऑगस्ट || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ५९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549190.html मटी२०आ २९५७] || २२ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549191.html मटी२०आ २९५९] || २२ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549192.html मटी२०आ २९६२] || २३ ऑगस्ट || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ६६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549193.html मटी२०आ २९६४] || २४ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |} ===बेल्जियम महिलांचा लक्झेंबर्ग दौरा=== {{मुख्य|बेल्जियम महिला क्रिकेट संघाचा लक्झेंबर्ग दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548522.html मटी२०आ २९५८] || २२ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|BEL}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548523.html मटी२०आ २९६०] || २२ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} १० गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548524.html मटी२०आ २९६१] || २३ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548525.html मटी२०आ २९६३] || २३ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} ४७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref name="wcont">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team_order=TUR, AUT, GUE, CZE |win_AUT=2|loss_AUT=1|nr_AUT=|rs_AUT=213|or_AUT=46.4|rc_AUT=132|ob_AUT=45.3 |win_CZE=|loss_CZE=3|nr_CZE=|rs_CZE=260|or_CZE=60|rc_CZE=264|ob_CZE=41.1 |win_GUE=1|loss_GUE=2|nr_GUE=|rs_GUE=253|or_GUE=58.4|rc_GUE=353|ob_GUE=60 |win_TUR=3|loss_TUR=|nr_TUR=|rs_TUR=231|or_TUR=31.2|rc_TUR=208|ob_TUR=50 |name_AUT={{crw|AUT}} |name_CZE={{crw|CZE}} |name_GUE={{crw|GUE}} |name_TUR={{crw|TUR}} }} {{col-2}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref name="wcont" /> |show_tie=no |update=complete |team_order=IOM, NOR, ROM, GRE |win_GRE=|loss_GRE=3|nr_GRE=|rs_GRE=219|or_GRE=50|rc_GRE=254|ob_GRE=34 |win_IOM=3|loss_IOM=|nr_IOM=|rs_IOM=345|or_IOM=39.2|rc_IOM=313|ob_IOM=60 |win_NOR=2|loss_NOR=1|nr_NOR=|rs_NOR=373|or_NOR=55|rc_NOR=397|ob_NOR=57 |win_ROM=1|loss_ROM=2|nr_ROM=|rs_ROM=342|or_ROM=47|rc_ROM=315|ob_ROM=40.2 |name_GRE={{crw|GRE}} |name_IOM={{crw|IOM}} |name_NOR={{crw|NOR}} |name_ROM={{crw|ROM}} }} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549194.html मटी२०आ २९६५] || २६ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549195.html मटी२०आ २९६६] || २६ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|IOM}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549196.html मटी२०आ २९६७] || २६ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|GUE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ८५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549197.html मटी२०आ २९६८] || २७ ऑगस्ट || {{crw|GRE}} || {{crw|IOM}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549198.html मटी२०आ २९६९] || २७ ऑगस्ट || {{crw|CZE}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549199.html मटी२०आ २९७०] || २७ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|NOR}} २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549200.html मटी२०आ २९७१] || २८ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|GRE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|ROM}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549201.html मटी२०आ २९७३] || २८ ऑगस्ट || {{crw|GUE}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} १७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549202.html मटी२०आ २९७४] || २८ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|CZE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549203.html मटी२०आ २९७७] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GRE}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|NOR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549204.html मटी२०आ २९७९] || २९ ऑगस्ट || {{crw|CZE}} || {{crw|GUE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|GUE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549205.html मटी२०आ २९८१] || २९ ऑगस्ट || {{crw|IOM}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} २७ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" | तिसऱ्या स्थानाचा सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549206.html मटी२०आ २९८३] || ३० ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" | अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549207.html मटी२०आ २९८४] || ३० ऑगस्ट || {{crw|IOM}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ५ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला नॉर्डिक चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला नॉर्डिक चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/nordic-women-t20-cup-2026-1549504/points-table-standings |title=Nordic Women T20 Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=११ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=future |start_date=28 August 2026 |team1=DEN |team2=GER |team3=SWE |win_DEN= |loss_DEN= |nr_DEN= |rs_DEN= |or_DEN= |rc_DEN= |ob_DEN= |win_GER= |loss_GER= |nr_GER= |rs_GER= |or_GER= |rc_GER= |ob_GER= |win_SWE= |loss_SWE= |nr_SWE= |rs_SWE= |or_SWE= |rc_SWE= |ob_SWE= |name_DEN={{crw|DEN}} |name_GER={{crw|GER}} |name_SWE={{crw|SWE}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548658.html मटी२०आ २९७२] || २८ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548659.html मटी२०आ २९७५] || २८ ऑगस्ट || {{crw|DEN}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548660.html मटी२०आ २९७८] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|DEN}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548661.html मटी२०आ २९८०] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548662.html मटी२०आ २९८४] || ३० ऑगस्ट || {{crw|DEN}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548663.html मटी२०आ २९८६] || ३० ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|DEN}} || गेल्सेनट्राबपार्क, गेल्सेनकिर्चेन || |} ===नेपाळचा कुवेत दौरा=== ==हे सुद्धा पहा== * [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/index.html ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील हंगाम संग्रह] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{DEFAULTSORT:Associate international cricket in 2026}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] ac3a9dhju9j2zi510epsby55bx7xi7z 2707380 2707377 2026-09-01T18:04:32Z Ganesh591 62733 /* ऑगस्ट */ 2707380 wikitext text/x-wiki {{असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}} '''२०२६ असोसिएट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगामात''' साधारणपणे एप्रिल ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत सुरू झालेल्या मालिकांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/ci/engine/series/index.html |title=Season archive |access-date=३० सप्टेंबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]]}}</ref> [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|आयसीसीच्या असोसिएट सदस्यां]]दरम्यान खेळल्या गेलेल्या सर्व अधिकृत २० षटकांच्या सामन्यांना पूर्ण [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|पुरुष ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] किंवा [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) दर्जा मिळण्याची पात्रता आहे, कारण [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]ेने (आयसीसी) आपल्या सर्व सदस्यांदरम्यान खेळल्या जाणाऱ्या सामन्यांना १ जुलै २०१८ पासून महिला संघांसाठी आणि १ जानेवारी २०१९ पासून पुरुष संघांसाठी टी२०आ दर्जा प्रदान केला. या हंगामात प्रामुख्याने आयसीसीच्या असोसिएट सदस्यांचा सहभाग असलेल्या सर्व टी२०आ क्रिकेट मालिकांचा समावेश आहे, ज्या [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] मध्ये समाविष्ट असलेल्या मालिकांव्यतिरिक्त खेळल्या जातात. जून २०२६ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (आयसीसी) अधिकृत क्रिकेटच्या वर्गीकरणाच्या नियमांमध्ये सुधारणा केली आणि [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]] चौकटीत स्पर्धा करणारे संघ त्यांच्या स्पर्धा चक्रादरम्यान इतर मान्यताप्राप्त, स्पर्धेबाहेरील ५० षटकांचे सामने अधिकृत लिस्ट अ दर्जासह खेळण्यास पात्र असतील, याची पुष्टी केली.<ref>{{cite press release |title=ICC Board approves key women’s cricket pathway decisions |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-board-approves-key-women-s-cricket-pathway-decisions#:~:text=Confirmation%20that%20teams%20competing%20in%20the%20ICC%20Men%27s%20Cricket%20World%20Cup%20Challenge%20League%20will%20remain%20eligible |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=ICC Board Meeting |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-board-meeting#:~:text=Updates%20to%20the%20Classification%20of%20Official%20Cricket%2C%20confirming%20that%20teams%20in%20the%20CWC%20Challenge%20League%20remain%20eligible |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web |title=Classification of official cricket status matches for Associate member countries |url=https://czarsportzauto.com/cricket-game-status/#:~:text=Rules%20for%20List%20A%20limited%20overs%20matches%20and%20List%20A%20Twenty20%20matches |work=Czarsportz |date=१ जून २०२६ |access-date=१३ जून २०२६}}</ref> ==हंगामाचा आढावा== ===पुरुषांच्या स्पर्धा=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! निकाल [सामने] |- ! [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#स्वीडनचा इंडोनेशिया दौरा|७ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|IDN}} | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} | १–७ [८] |- | style="text-align:left" | [[#स्कॉटलंडचा नामिबिया दौरा|१५ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | १–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा|२० एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} | style="text-align:left" | {{cr|UAE}} | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#इंडोनेशियाचा मलेशिया दौरा|१ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|MAS}} | style="text-align:left" | {{cr|IDN}} | ४–० [४] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रियाचा जर्मनी दौरा|१ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | style="text-align:left" | {{cr|AUT}} | ४–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#आईल ऑफ मानचा गर्न्सी दौरा|२ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|GUE}} | style="text-align:left" | {{cr|IOM}} | २–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#जिब्राल्टरचा माल्टा दौरा|७ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|MLT}} | style="text-align:left" | {{cr|GIB}} | ५–१ [६] |- | style="text-align:left" | [[#फिनलंडचा सायप्रस दौरा|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|CYP}} | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#बल्गेरियाचा रोमानिया दौरा|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|ROM}} | style="text-align:left" | {{cr|BUL}} | ४–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#जर्मनीचा डेन्मार्क दौरा|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|DEN}} | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रियाचा हंगेरी दौरा|२७ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|HUN}} | style="text-align:left" | {{cr|AUT}} | ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#पोर्तुगालचा स्वीडन दौरा|१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} | style="text-align:left" | {{cr|POR}} | ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#पोर्तुगालचा फिनलंड दौरा|३ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | style="text-align:left" | {{cr|POR}} | ०–२ [५] |- | style="text-align:left" | [[#बहरीनचा केन्या दौरा|३१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|KEN}} | style="text-align:left" | {{cr|BHR}} | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#जर्मनीचा फिनलंड दौरा|११ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|FIN}} | style="text-align:left" | {{cr|GER}} | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#नेपाळचा कुवेत दौरा|ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{cr|KUW}} | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} | [?] |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" | {{cr|UGA}} | style="text-align:left" | {{cr|CAN}} | [?] |- ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! प्रारंभ दिनांक ! colspan=2 | स्पर्धा ! विजेता |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|२ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MEX}} [[२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका|५ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|POR}} [[२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|POR}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता|८ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|JPN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता]] | style="text-align:left" | {{cr|PNG}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|१६ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CYP}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|JER}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२३ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BOT}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|RWA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता|३१ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता]] | style="text-align:left" | {{cr|NEP}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका|२ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ESW}} [[२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|ESW}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक|१० जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|MAS}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ व्हायकिंग चषक|११ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SWE}} [[२०२६ व्हायकिंग चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|SWE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक|१९ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|BEL}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२१ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BER}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ]] | style="text-align:left" | {{cr|BER}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२२ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SIN}} [[२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{cr|SIN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} [[२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|CZE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब|८ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|DEN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब]] | style="text-align:left" | {{cr|DEN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक|२५ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|FRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा|६ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|COL}} [[२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ मलावी तिरंगी मालिका|११ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MWI}} [[२०२६ मलावी तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|RWA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क|१४ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|FIN}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क]] | style="text-align:left" | {{cr|POR}} |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CAY}} २०२६ उत्तर अमेरिकन चषक | style="text-align:left" | |} ===महिलांच्या स्पर्धा=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! निकाल [सामने] |- ! [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|मटी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#ग्रीस महिला संघाचा सायप्रस दौरा|३ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CYP}} | style="text-align:left" | {{crw|GRE}} | colspan=3 | ४–१ [६] |- | style="text-align:left" | [[#चिली महिला संघाचा कोस्टा रिका दौरा|२४ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CRC}} | style="text-align:left" | {{crw|CHI}} | colspan=3 | ३–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#डेन्मार्क महिला संघाचा ग्रीस दौरा|९ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|GRE}} | style="text-align:left" | {{crw|DEN}} | colspan=3 | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा|१५ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|MAS}} | style="text-align:left" | {{crw|IDN}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा|२० मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|MAS}} | style="text-align:left" | {{crw|NEP}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#मलेशियामध्ये बहरीन विरुद्ध ओमान महिला मालिका|२९ मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|MAS}} {{crw|BHR}} | style="text-align:left" | {{crw|OMA}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#मलेशियामध्ये कुवेत विरुद्ध म्यानमार महिला मालिका|३० मे २०२६]] | style="text-align:left" | {{flagicon|MAS}} {{crw|KUW}} | style="text-align:left" | {{crw|MYA}} | colspan=3 | १–१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#गर्न्सी महिला संघाचा जर्सी दौरा|१४ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|JER}} | style="text-align:left" | {{crw|GUE}} | colspan=3 | २–० [२] |- | style="text-align:left" | [[#माल्टा महिला संघाचा सायप्रस दौरा|१८ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|CYP}} | style="text-align:left" | {{crw|MLT}} | colspan=3 | ५–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#सर्बिया महिला संघाचा बल्गेरिया दौरा|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|BUL}} | style="text-align:left" | {{crw|SRB}} | colspan=3 | १–३ [४] |- | style="text-align:left" | [[#स्वित्झर्लंड महिला संघाचा डेन्मार्क दौरा|२७ जून २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|DEN}} | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | colspan=3 | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | [[#स्वित्झर्लंड महिला संघाचा जर्मनी दौरा|१० जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|GER}} | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | colspan=3 | ४–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#फिनलंड महिला संघाचा एस्टोनिया दौरा|२५ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|EST}} | style="text-align:left" | {{crw|FIN}} | colspan=3 | ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#जर्सी महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा|२९ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | style="text-align:left" | {{crw|JER}} | colspan=3 | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#कॅनडा महिला संघाचा अर्जेंटिना दौरा|२९ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|ARG}} | style="text-align:left" | {{crw|CAN}} | colspan=3 | ५–१ [७] |- | style="text-align:left" | [[#स्पेन महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा|३१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|SUI}} | style="text-align:left" | {{crw|ESP}} | colspan=3 | ०–१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#बेल्जियम महिलांचा लक्झेंबर्ग दौरा|२२ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" | {{crw|LUX}} | style="text-align:left" | {{crw|BEL}} | colspan=3 | ३–१ [४] |- | style="text-align:left" | सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" | {{crw|NEP}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | colspan=3 | [?] |- ! colspan=4 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! प्रारंभ दिनांक ! colspan=2 | स्पर्धा ! विजेता |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा|६ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|BOT}} [[#२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा|२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{crw|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी|१८ एप्रिल २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|RWA}} [[२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{crw|USA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका|७ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|HK}} [[#२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका|२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|HK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता|२६ मे २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MAS}} [[२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता]] | style="text-align:left" | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक|३ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|MAS}} [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] | style="text-align:left" | {{crw|THA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा|१० जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|RWA}} [[२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा]] | style="text-align:left" | {{flagicon|ZIM}} झिम्बाब्वे इलेव्हन |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला मध्य युरोप चषक|२६ जून २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} [[#२०२६ महिला मध्य युरोप चषक|२०२६ महिला मध्य युरोप चषक]] | style="text-align:left" | {{crw|CZE}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका|२१ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|NAM}} [[#२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका|२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|UGA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका|२७ जुलै २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|SUI}} [[#२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका|२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{crw|BRA}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी|२० ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CHN}} [[२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी]] | style="text-align:left" | {{crw|CHN}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|२६ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|ROM}} [[#२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक|२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक]] | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला नॉर्डिक चषक|२८ ऑगस्ट २०२६]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|GER}} [[#२०२६ महिला नॉर्डिक चषक|२०२६ महिला नॉर्डिक चषक]] | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | ४ सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|CZE}} २०२६ फॉलिंग विकेट्स चषक | style="text-align:left" |   |- | style="text-align:left" | २३ सप्टेंबर २०२६ | style="text-align:left" colspan=2 | {{flagicon|AUT}} २०२६ ईसीए महिला युरोपियन चषक | style="text-align:left" |   |} ==एप्रिल== ===२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/central-american-cricket-championships-2026-1529373/points-table-standings |title=Central American Cricket Championships 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=MEX |team2=BRA |team3=CRC |win_BRA=2 |loss_BRA=2 |nr_BRA=0 |rs_BRA=497 |or_BRA=66.1 |rc_BRA=465 |ob_BRA=80 |win_CRC=0 |loss_CRC=4 |nr_CRC=0 |rs_CRC=277 |or_CRC=80 |rc_CRC=474 |ob_CRC=51.4 |win_MEX=4 |loss_MEX=0 |nr_MEX=0 |rs_MEX=564 |or_MEX=65.3 |rc_MEX=399 |ob_MEX=80 |name_BRA={{cr|BRA}} |name_CRC={{cr|CRC}} |name_MEX={{cr|MEX}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529376.html टी२०आ ३७९३] || २ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529377.html टी२०आ ३७९४] || २ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} १२४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529378.html टी२०आ ३७९५] || ३ एप्रिल || {{cr|BRA}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529379.html टी२०आ ३७९६] || ३ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529380.html टी२०आ ३७९७] || ४ एप्रिल || {{cr|BRA}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529381.html टी२०आ ३७९८] || ४ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|CRC}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|MEX}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529382.html टी२०आ ३८०१] || ५ एप्रिल || {{cr|MEX}} || {{cr|BRA}} || रिफॉर्मा ॲथलेटिक क्लब, नॉकाल्पान || {{cr|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |} ===ग्रीस महिला संघाचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|ग्रीस महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |अफ्रोडाइट चषक (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529780.html मटी२०आ २६९५] || ३ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529781.html मटी२०आ २६९६] || ३ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} १५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529782.html मटी२०आ २६९७] || ४ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529783.html मटी२०आ २६९८] || ४ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529784.html मटी२०आ २६९९] || ५ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529785.html मटी२०आ २७००] || ५ एप्रिल || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|GRE}} ८ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ पोर्तुगाल तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/portugal-t20-tri-series-2026-1528296/points-table-standings |title=Portugal T20 Tri-Series 2026 - Points Table |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=POR |team2=FRA |team3=NOR |win_FRA=3 |loss_FRA=3 |nr_FRA=0 |rs_FRA=743 |or_FRA=105.1 |rc_FRA=770 |ob_FRA=103 |win_NOR=1 |loss_NOR=4 |nr_NOR=1 |rs_NOR=609 |or_NOR=100 |rc_NOR=702 |ob_NOR=97.1 |win_POR=4 |loss_POR=1 |nr_POR=1 |rs_POR=704 |or_POR=83 |rc_POR=584 |ob_POR=88 |name_FRA={{cr|FRA}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_POR={{cr|POR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528299.html टी२०आ ३७९९] || ५ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|NOR}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528300.html टी२०आ ३८००] || ५ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528301.html टी२०आ ३८०२] || ६ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528302.html टी२०आ ३८०३] || ६ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} २८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528303.html टी२०आ ३८०६] || ७ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528304.html टी२०आ ३८०६अ] || ७ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528306.html टी२०आ ३८०७] || ८ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528305.html टी२०आ ३८०८] || ८ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528307.html टी२०आ ३८११] || ९ एप्रिल || {{cr|FRA}} || {{cr|NOR}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|FRA}} ४ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528308.html टी२०आ ३८१२] || ९ एप्रिल || {{cr|POR}} || {{cr|FRA}} || सांतारेम क्रिकेट मैदान, सांतारेम || {{cr|POR}} ३० धावांनी विजयी |} ===२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ कालाहारी महिला स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/bca-kalahari-women-s-t20-international-tournament-2026-1528309/points-table-standings |title=Kalahari Women's T20I Tournament 2026 - Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ एप्रिल २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=BOT |team3=MOZ |team4=MWI |team5=LES |team6=ZAM |win_BOT=3 |loss_BOT=2 |nr_BOT=0 |rs_BOT=615 |or_BOT=100 |rc_BOT=379 |ob_BOT=100 |win_BRA=5 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=797 |or_BRA=87.3 |rc_BRA=214 |ob_BRA=100 |win_LES=1 |loss_LES=4 |nr_LES=0 |rs_LES=214 |or_LES=87.4 |rc_LES=596 |ob_LES=85 |win_MWI=3 |loss_MWI=2 |nr_MWI=0 |rs_MWI=258 |or_MWI=67.5 |rc_MWI=414 |ob_MWI=100 |win_MOZ=3 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=524 |or_MOZ=100 |rc_MOZ=327 |ob_MOZ=80 |win_ZAM=0 |loss_ZAM=5 |nr_ZAM=0 |rs_ZAM=196 |or_ZAM=100 |rc_ZAM=674 |ob_ZAM=78 |name_BOT={{crw|BOT}} |name_BRA={{crw|BRA}} |name_LES={{crw|LES}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_MOZ={{crw|MOZ}} |name_ZAM={{crw|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528317.html मटी२०आ २७०१] || ६ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528318.html मटी२०आ २७०२] || ६ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528319.html मटी२०आ २७०३] || ६ एप्रिल || {{crw|MOZ}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} १४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528320.html मटी२०आ २७०४] || ६ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|LES}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} १६१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528321.html मटी२०आ २७०५] || ७ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528322.html मटी२०आ २७०६] || ७ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528323.html मटी२०आ २७०७] || ७ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|LES}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528324.html मटी२०आ २७०८] || ७ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528325.html मटी२०आ २७०९] || ८ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528326.html मटी२०आ २७१०] || ८ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १७४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528327.html मटी२०आ २७११] || ८ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MOZ}} ३२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528328.html मटी२०आ २७१२] || ८ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} १५८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528329.html मटी२०आ २७१३] || ९ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528330.html मटी२०आ २७१४] || ९ एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|LES}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} १८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528331.html मटी२०आ २७१५] || ९ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ५ गडी राखून विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari"/> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=BOT |team3=MOZ |win_BOT=1 |loss_BOT=1 |nr_BOT=0 |rs_BOT=224 |or_BOT=40 |rc_BOT=144 |ob_BOT=32 |win_BRA=2 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=106 |or_BRA=14.1 |rc_BRA=104 |ob_BRA=40 |win_MOZ=0 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=77 |or_MOZ=40 |rc_MOZ=159 |ob_MOZ=22.1 |name_BOT={{crw|BOT}} |name_BRA={{crw|BRA}} |name_MOZ={{crw|MOZ}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |सुपर लीग |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528332.html मटी२०आ २७१६] || १० एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528334.html मटी२०आ २७१८] || १० एप्रिल || {{crw|BRA}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528336.html मटी२०आ २७२०] || ११ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BOT}} ८१ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="Kalahari"/> |show_tie=no |update=complete |team1=MWI |team2=LES |team3=ZAM |win_LES=1 |loss_LES=1 |nr_LES=0 |rs_LES=136 |or_LES=40 |rc_LES=89 |ob_LES=27.3 |win_MWI=2 |loss_MWI=0 |nr_MWI=0 |rs_MWI=127 |or_MWI=27.3 |rc_MWI=73 |ob_MWI=40 |win_ZAM=0 |loss_ZAM=2 |nr_ZAM=0 |rs_ZAM=81 |or_ZAM=40 |rc_ZAM=182 |ob_ZAM=40 |name_LES={{crw|LES}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_ZAM={{crw|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |प्लेट लीग |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528333.html मटी२०आ २७१७] || १० एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|MWI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528335.html मटी२०आ २७१९] || १० एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528337.html मटी२०आ २७२१] || ११ एप्रिल || {{crw|LES}} || {{crw|ZAM}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|LES}} ४८ धावांनी विजयी |} {| class="wikitable" ! colspan="6" |प्ले-ऑफ |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1528338.html मटी२०आ २७२२] || ११ एप्रिल || {{crw|MWI}} || {{crw|MOZ}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|MWI}} १ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529786.html मटी२०आ २७२३] || ११ एप्रिल || {{crw|BOT}} || {{crw|BRA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{crw|BRA}} ३ गडी राखून विजयी |} ===स्वीडनचा इंडोनेशिया दौरा=== {{मुख्य|स्वीडन क्रिकेट संघाचा इंडोनेशिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529787.html टी२०आ ३८०४] || ७ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529788.html टी२०आ ३८०५] || ७ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529789.html टी२०आ ३८०९] || ९ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529790.html टी२०आ ३८१०] || ९ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529791.html टी२०आ ३८१३] || ११ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529792.html टी२०आ ३८१४] || ११ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529793.html टी२०आ ३८१५] || १३ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|IDN}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529794.html टी२०आ ३८१६] || १३ एप्रिल || उदयना क्रिकेट मैदान, [[जिंबरण]] || {{cr|SWE}} १८ धावांनी विजयी |} ===स्कॉटलंडचा नामिबिया दौरा=== {{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका#आं.टी२० मालिका}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529145.html टी२०आ ३८१७] || १५ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SCO}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529146.html टी२०आ ३८१८] || १७ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|SCO}} १९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1529147.html टी२०आ ३८१९] || १८ एप्रिल || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ४ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ महिला चॅलेंज ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20i-challenge-trophy-2026-1531142/points-table-standings |title=ICC Women's T20I Challenge Trophy 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=USA |team2=NEP |team3=RWA |team4=ITA |team5=VAN |win_ITA=3 |loss_ITA=5 |nr_ITA=0 |rs_ITA=671 |or_ITA=125.2 |rc_ITA=777 |ob_ITA=118 |win_NEP=5 |loss_NEP=3 |nr_NEP=0 |rs_NEP=716 |or_NEP=143.1 |rc_NEP=609 |ob_NEP=138.5 |win_RWA=4 |loss_RWA=3 |nr_RWA=1 |rs_RWA=698 |or_RWA=126.3 |rc_RWA=705 |ob_RWA=126.4 |win_USA=6 |loss_USA=1 |nr_USA=1 |rs_USA=900 |or_USA=128 |rc_USA=655 |ob_USA=140 |win_VAN=1 |loss_VAN=7 |nr_VAN=0 |rs_VAN=736 |or_VAN=151.5 |rc_VAN=975 |ob_VAN=151.2 |name_ITA={{crw|ITA}} |name_NEP={{crw|NEP}} |name_RWA={{crw|RWA}} |name_USA={{crw|USA}} |name_VAN={{crw|VAN}} |res_col_header=निकाल |result1=C |col_C=gold |text_C=विजेता |result2=R |col_R=silver |text_R=उपविजेता }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531150.html मटी२०आ २७२५] || १८ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|ITA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} १६ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531151.html मटी२०आ २७२६] || १८ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531152.html मटी२०आ २७२७] || १९ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531153.html मटी२०आ २७२८] || १९ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531154.html मटी२०आ २७३०] || २१ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} १ धावेने विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531155.html मटी२०आ २७३१] || २१ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531156.html मटी२०आ २७३२] || २२ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531157.html मटी२०आ २७३३] || २२ एप्रिल || {{crw|USA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531158.html मटी२०आ २७३५] || २४ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|VAN}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531159.html मटी२०आ २७३६] || २४ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531160.html मटी२०आ २७४०] || २६ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531161.html मटी२०आ २७४१] || २६ एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531162.html मटी२०आ २७४३] || २७ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|ITA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531163.html मटी२०आ २७४४] || २७ एप्रिल || {{crw|USA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531164.html मटी२०आ २७४६] || २८ एप्रिल || {{crw|RWA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531165.html मटी२०आ २७४८] || २८ एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|ITA}} ८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531166.html मटी२०आ २७४९] || ३० एप्रिल || {{crw|ITA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|USA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531167.html मटी२०आ २७५१] || ३० एप्रिल || {{crw|NEP}} || {{crw|VAN}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531168.html मटी२०आ २७५२] || १ मे || {{crw|RWA}} || {{crw|USA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531169.html मटी२०आ २७५३] || १ मे || {{crw|ITA}} || {{crw|NEP}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |} ===संयुक्त अरब अमिरातीचा नेपाळ दौरा=== {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)#आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531694.html टी२०आ ३८२०] || २० एप्रिल || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531695.html टी२०आ ३८२१] || २१ एप्रिल || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |} ===चिली महिला संघाचा कोस्टा रिका दौरा=== {{मुख्य|चिली महिला क्रिकेट संघाचा कोस्टा रिका दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |महिला मध्य अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531170.html मटी२०आ २७३७] || २४ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] <!-- कदाचित हे वेगळे मैदान असू शकते; आयसीसीनुसार ला साबाना ग्राउंड. क्रिकइन्फोने आयसीसी दस्तऐवजांनुसार लॉस रेयेस असल्याची पुष्टी केली आहे. --> || {{crw|CRC}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531171.html मटी२०आ २७३८] || २५ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] || {{crw|CRC}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531172.html मटी२०आ २७४२] || २६ एप्रिल || लॉस रेयेस पोलो क्लब, [[गुआसिमा]] || {{crw|CRC}} ९ गडी राखून विजयी |} ==मे== ===इंडोनेशियाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|इंडोनेशिया क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533390.html टी२०आ ३८२३] || १ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533391.html टी२०आ ३८२६] || २ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533392.html टी२०आ ३८३४] || ४ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} १०४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533393.html टी२०आ ३८३५] || ५ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{cr|MAS}} ५ गडी राखून विजयी |} ===ऑस्ट्रियाचा जर्मनी दौरा=== {{मुख्य|ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533385.html टी२०आ ३८२४] || १ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} १६२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533386.html टी२०आ ३८२५] || १ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533387.html टी२०आ ३८२८] || २ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533388.html टी२०आ ३८३०] || २ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ४३ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533389.html टी२०आ ३८३१] || ३ मे || बायर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान, [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|GER}} ५ गडी राखून विजयी |} ===आईल ऑफ मानचा गर्न्सी दौरा=== {{मुख्य|आईल ऑफ मान क्रिकेट संघाचा गर्न्सी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533394.html टी२०आ ३८२९] || २ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || {{cr|GUE}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533395.html टी२०आ ३८३२] || ३ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || {{cr|GUE}} ४० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533396.html टी२०आ ३८३३] || ३ मे || किंग जॉर्ज पाचवा स्पोर्ट्स ग्राउंड, कॅस्टेल || निकाल नाही |} ===२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ हाँग काँग महिला तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/hong-kong-women-s-t20i-tri-series-2026-1534318/points-table-standings |title=Hong Kong Women's T20I Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१० मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=MAS |team3=CHN |win_CHN=1 |loss_CHN=3 |nr_CHN=0 |rs_CHN=340 |or_CHN=80 |rc_CHN=436 |ob_CHN=80 |win_HK=4 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |rs_HK=530 |or_HK=80 |rc_HK=341 |ob_HK=80 |win_MAS=1 |loss_MAS=3 |nr_MAS=0 |rs_MAS=327 |or_MAS=80 |rc_MAS=420 |ob_MAS=80 |name_CHN={{crw|CHN}} |name_HK={{crw|HK}} |name_MAS={{crw|MAS}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534321.html मटी२०आ २७५५] || ७ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|MAS}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534322.html मटी२०आ २७५६] || ७ मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534323.html मटी२०आ २७५७] || ८ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || सामना बरोबरीत ({{crw|CHN}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534324.html मटी२०आ २७५८] || ८ मे || {{crw|HK}} || {{crw|CHN}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534325.html मटी२०आ २७६१] || १० मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ८८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534326.html मटी२०आ २७६२] || १० मे || {{crw|HK}} || {{crw|CHN}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} ६१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534327.html मटी२०आ २७६५] || ११ मे || {{crw|HK}} || {{crw|MAS}} || [[मिशन रोड मैदान]], मॉंग कॉक || {{crw|HK}} २८ धावांनी विजयी |} ===जिब्राल्टरचा माल्टा दौरा=== {{मुख्य|जिब्राल्टर क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531681.html टी२०आ ३८३६] || ७ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531682.html टी२०आ ३८३७] || ७ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ६५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531683.html टी२०आ ३८४१] || ८ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531684.html टी२०आ ३८४३] || ८ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531685.html टी२०आ ३८५०] || ९ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || {{cr|MLT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1531873.html टी२०आ ३८५३] || ९ मे || [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा || सामना बरोबरीत ({{cr|GIB}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत उप-प्रादेशिक पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-east-asia-pacific-qualifier-2026-1532628/points-table-standings |title=T20 World Cup East Asia-Pacific Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=११ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=JPN |team2=VAN |team3=FIJ |win_FIJ=0 |loss_FIJ=2 |nr_FIJ=0 |rs_FIJ=122 |or_FIJ=40 |rc_FIJ=244 |ob_FIJ=27.1 |win_JPN=2 |loss_JPN=0 |nr_JPN=0 |rs_JPN=198 |or_JPN=27.1 |rc_JPN=167 |ob_JPN=40 |status_JPN=H |win_VAN=1 |loss_VAN=1 |nr_VAN=0 |rs_VAN=262 |or_VAN=40 |rc_VAN=171 |ob_VAN=40 |name_JPN={{cr|JPN}} |name_FIJ={{cr|FIJ}} |name_VAN={{cr|VAN}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=SAM |team2=IDN |team3=PHI |win_IDN=1 |loss_IDN=1 |nr_IDN=0 |rs_IDN=224 |or_IDN=40 |rc_IDN=214 |ob_IDN=29.2 |win_PHI=0 |loss_PHI=2 |nr_PHI=0 |rs_PHI=191 |or_PHI=40 |rc_PHI=298 |ob_PHI=40 |win_SAM=2 |loss_SAM=0 |nr_SAM=0 |rs_SAM=259 |or_SAM=29.2 |rc_SAM=162 |ob_SAM=40 |name_PHI={{cr|PHI}} |name_IDN={{cr|IDN}} |name_SAM={{cr|SAM}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=PNG |team2=COK |team3=KOR |win_COK=1 |loss_COK=1 |nr_COK=0 |rs_COK=204 |or_COK=24.4 |rc_COK=251 |ob_COK=40 |win_PNG=2 |loss_PNG=0 |nr_PNG=0 |rs_PNG=401 |or_PNG=40 |rc_PNG=216 |ob_PNG=40 |win_KOR=0 |loss_KOR=2 |nr_KOR=0 |rs_KOR=108 |or_KOR=40 |rc_KOR=246 |ob_KOR=24.4 |name_PNG={{cr|PNG}} |name_COK={{cr|COK}} |name_KOR={{cr|KOR}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=सुपर सिक्ससाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532637.html टी२०आ ३८३८] || ८ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|IDN}} ११ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532638.html टी२०आ ३८३९] || ८ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|VAN}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|VAN}} १२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532639.html टी२०आ ३८४०] || ८ मे || {{cr|COK}} || {{cr|KOR}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|COK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532640.html टी२०आ ३८४६] || ९ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532641.html टी२०आ ३८४७] || ९ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|VAN}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|JPN}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532642.html टी२०आ ३८४८] || ९ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|KOR}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|PNG}} १३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532643.html टी२०आ ३८५५] || १० मे || {{cr|PHI}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532644.html टी२०आ ३८५६] || १० मे || {{cr|JPN}} || {{cr|FIJ}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|JPN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532645.html टी२०आ ३८५७] || १० मे || {{cr|COK}} || {{cr|PNG}} || कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क, निश्शिन || {{cr|PNG}} ४९ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EAP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=PNG |team2=JPN |team3=SAM |team4=COK |team5=VAN |team6=IDN |win_JPN=4 |loss_JPN=1 |nr_JPN=0 |rs_JPN=558 |or_JPN=91.1 |rc_JPN=464 |ob_JPN=100 |status_JPN=H |win_VAN=1 |loss_VAN=4 |nr_VAN=0 |rs_VAN=453 |or_VAN=88 |rc_VAN=643 |ob_VAN=83.3 |win_SAM=3 |loss_SAM=2 |nr_SAM=0 |rs_SAM=497 |or_SAM=76.1 |rc_SAM=493 |ob_SAM=91.1 |win_IDN=0 |loss_IDN=5 |nr_IDN=0 |rs_IDN=464 |or_IDN=96 |rc_IDN=595 |ob_IDN=85.2 |win_COK=3 |loss_COK=2 |nr_COK=0 |rs_COK=532 |or_COK=88 |rc_COK=520 |ob_COK=79.2 |win_PNG=4 |loss_PNG=1 |nr_PNG=0 |rs_PNG=751 |or_PNG=100 |rc_PNG=540 |ob_PNG=100 |name_COK={{cr|COK}} |name_IDN={{cr|IDN}} |name_JPN={{cr|JPN}} |name_PNG={{cr|PNG}} |name_SAM={{cr|SAM}} |name_VAN={{cr|VAN}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |सुपर सिक्स |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532646.html टी२०आ ३८५९] || १२ मे || {{cr|SAM}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532648.html टी२०आ ३८६०] || १२ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|IDN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532650.html टी२०आ ३८६२] || १३ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532651.html टी२०आ ३८६४] || १३ मे || {{cr|COK}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ११ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532653.html टी२०आ ३८६५] || १४ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|PNG}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532654.html टी२०आ ३८६७] || १४ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|COK}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532655.html टी२०आ ३८६८] || १६ मे || {{cr|IDN}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|VAN}} १ धावेने विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532656.html टी२०आ ३८६९] || १६ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532659.html टी२०आ ३८७५] || १७ मे || {{cr|COK}} || {{cr|IDN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|COK}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532660.html टी२०आ ३८७७] || १७ मे || {{cr|PNG}} || {{cr|VAN}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|PNG}} १४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532662.html टी२०आ ३८८२] || १८ मे || {{cr|COK}} || {{cr|SAM}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|SAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532663.html टी२०आ ३८८३] || १८ मे || {{cr|JPN}} || {{cr|PNG}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो || {{cr|JPN}} २६ धावांनी विजयी |} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/japan-twenty20-tri-series-2026-1536276/points-table-standings |title=Japan Twenty20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१७ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=KOR |team2=PHI |team3=FIJ |win_FIJ=0 |loss_FIJ=4 |nr_FIJ=0 |nrr_FIJ=-1.440 |win_KOR=3 |loss_KOR=1 |nr_KOR=0 |nrr_KOR=1.105 |win_PHI=3 |loss_PHI=1 |nr_PHI=0 |nrr_PHI=0.319 |name_PHI={{cr|PHI}} |name_FIJ={{cr|FIJ}} |name_KOR={{cr|KOR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532647.html टी२०आ ३८६१] || १२ मे || {{cr|PHI}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} २३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532649.html टी२०आ ३८६३] || १३ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532652.html टी२०आ ३८६६] || १४ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532657.html टी२०आ ३८७०] || १६ मे || {{cr|PHI}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532658.html टी२०आ ३८७६] || १७ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|KOR}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|KOR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1532661.html टी२०आ ३८८४] || १८ मे || {{cr|FIJ}} || {{cr|PHI}} || सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान २, सानो || {{cr|PHI}} ९ गडी राखून विजयी |} ===फिनलंडचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|फिनलंड क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533397.html टी२०आ ३८४२] || ८ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CYP}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533398.html टी२०आ ३८४५] || ८ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533399.html टी२०आ ३८५१] || ९ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} १३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1533400.html टी२०आ ३८५४] || ९ मे || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FIN}} ३८ धावांनी विजयी |} ===बल्गेरियाचा रोमानिया दौरा=== {{मुख्य|बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534590.html टी२०आ ३८४४] || ८ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534591.html टी२०आ ३८४९] || ९ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534592.html टी२०आ ३८५२] || ९ मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} १७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534593.html टी२०आ ३८५७अ] || १० मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534594.html टी२०आ ३८५८] || १० मे || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी || {{cr|ROM}} ३० धावांनी विजयी |} ===डेन्मार्क महिला संघाचा ग्रीस दौरा=== {{मुख्य|डेन्मार्क महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534065.html मटी२०आ २७५९] || ९ मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|GRE}} ३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534066.html मटी२०आ २७६०] || ९ मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534067.html मटी२०आ २७६३] || १० मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534068.html मटी२०आ २७६४] || १० मे || मरिना ग्राउंड, [[कोर्फू]] || {{crw|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |} ===इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता#इंडोनेशिया महिला संघाचा मलेशिया दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536971.html मटी२०आ २७६८] || १५ मे || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मँटिन || {{crw|IDN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536972.html मटी२०आ २७७०] || १७ मे || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मँटिन || {{crw|IDN}} ३८ धावांनी विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeA">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-sub-regional-europe-qlf-a-2026-1534027/points-table-standings |title=Men's T20 World Cup Regional Europe Qualifier A Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२२ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=JER |team2=FRA |team3=CRO |team4=SUI |team5=CYP |win_CRO=2 |loss_CRO=2 |nr_CRO=0 |nrr_CRO=-2.100 |win_CYP=0 |loss_CYP=4 |nr_CYP=0 |nrr_CYP=-1.829 |status_CYP=H |win_FRA=3 |loss_FRA=1 |nr_FRA=0 |nrr_FRA=1.537 |win_JER=4 |loss_JER=0 |nr_JER=0 |nrr_JER=4.352 |win_SUI=1 |loss_SUI=3 |nr_SUI=0 |nrr_SUI=-1.333 |name_CRO={{cr|CRO}} |name_CYP={{cr|CYP}} |name_FRA={{cr|FRA}} |name_JER={{cr|JER}} |name_SUI={{cr|SUI}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeA"/> |show_tie=no |update=complete |team1=GUE |team2=SWE |team3=AUT |team4=MLT |team5=SLO |win_AUT=2 |loss_AUT=2 |nr_AUT=0 |nrr_AUT=0.284 |win_GUE=4 |loss_GUE=0 |nr_GUE=0 |nrr_GUE=2.286 |win_MLT=2 |loss_MLT=2 |nr_MLT=0 |nrr_MLT=-0.084 |win_SLO=0 |loss_SLO=4 |nr_SLO=0 |nrr_SLO=-3.181 |win_SWE=2 |loss_SWE=2 |nr_SWE=0 |nrr_SWE=0.422 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_GUE={{cr|GUE}} |name_MLT={{cr|MLT}} |name_SLO={{cr|SLO}} |name_SWE={{cr|SWE}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534038.html टी२०आ ३८७१] || १६ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|FRA}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534039.html टी२०आ ३८७२] || १६ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534040.html टी२०आ ३८७३] || १६ मे || {{cr|JER}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534041.html टी२०आ ३८७४] || १६ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|MLT}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534042.html टी२०आ ३८७८] || १७ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|MLT}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534043.html टी२०आ ३८७९] || १७ मे || {{cr|CRO}} || {{cr|FRA}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534044.html टी२०आ ३८८०] || १७ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534045.html टी२०आ ३८८१] || १७ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534046.html टी२०आ ३८८५] || १९ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534047.html टी२०आ ३८८६] || १९ मे || {{cr|SLO}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534048.html टी२०आ ३८८७] || १९ मे || {{cr|CRO}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} १७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534049.html टी२०आ ३८८८] || १९ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|GUE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ४६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534050.html टी२०आ ३८८९] || २० मे || {{cr|GUE}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|GUE}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534051.html टी२०आ ३८९०] || २० मे || {{cr|CYP}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SUI}} २५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534052.html टी२०आ ३८९१] || २० मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|MLT}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534053.html टी२०आ ३८९२] || २० मे || {{cr|CRO}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} १०९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534054.html टी२०आ ३८९३] || २२ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|FRA}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534055.html टी२०आ ३८९४] || २२ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534056.html टी२०आ ३८९५] || २२ मे || {{cr|CYP}} || {{cr|CRO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|CRO}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534057.html टी२०आ ३८९६] || २२ मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SLO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|MLT}} ९ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534059.html टी२०आ ३८९९] || २३ मे || {{cr|MLT}} || {{cr|SUI}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SUI}} ३ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534060.html टी२०आ ३९०२] || २३ मे || {{cr|AUT}} || {{cr|CRO}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड २, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|AUT}} ५ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534058.html टी२०आ ३८९८] || २३ मे || {{cr|FRA}} || {{cr|SWE}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|SWE}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1534061.html टी२०आ ३९०३] || २३ मे || {{cr|GUE}} || {{cr|JER}} || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{cr|JER}} ४ गडी राखून विजयी |} ===नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता#नेपाळ महिला संघाचा मलेशिया दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536409.html मटी२०आ २७७१] || २० मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536410.html मटी२०आ २७७३] || २२ मे || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} ७ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/t20-world-cup-sub-regional-africa-qualifier-a-2026-1535406/points-table-standings |title=T20 World Cup Sub Regional Africa Qualifier A 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=RWA |team2=KEN |team3=BOT |team4=CMR |team5=SLE |team6=MLI |team7=CIV |win_BOT=4 |loss_BOT=2 |nr_BOT=0 |nrr_BOT=3.785 |status_BOT=H |win_CMR=3 |loss_CMR=3 |nr_CMR=0 |nrr_CMR=0.904 |win_CIV=0 |loss_CIV=6 |nr_CIV=0 |nrr_CIV=-9.065 |win_KEN=5 |loss_KEN=1 |nr_KEN=0 |nrr_KEN=4.828 |win_MLI=1 |loss_MLI=5 |nr_MLI=0 |nrr_MLI=-4.817 |win_RWA=6 |loss_RWA=0 |nr_RWA=0 |nrr_RWA=3.870 |win_SLE=2 |loss_SLE=4 |nr_SLE=0 |nrr_SLE=-0.377 |name_BOT={{cr|BOT}} |name_CMR={{cr|CMR}} |name_CIV={{cr|CIV}} |name_KEN={{cr|KEN}} |name_MLI={{cr|MLI}} |name_RWA={{cr|RWA}} |name_SLE={{cr|SLE}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |result4=E |result5=E |result6=E |result7=E |res_col_header=निकाल |text_Q=प्रादेशिक अंतिम फेरीसाठी पात्र |col_Q=#cfc |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535413.html टी२०आ ३८९७] || २३ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535414.html टी२०आ ३९००] || २३ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} ७० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535415.html टी२०आ ३९०१] || २३ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} १७२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535416.html टी२०आ ३९०४] || २४ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535417.html टी२०आ ३९०५] || २४ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535418.html टी२०आ ३९०६] || २४ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535419.html टी२०आ ३९०७] || २५ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535420.html टी२०आ ३९०८] || २५ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|CMR}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} ७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535421.html टी२०आ ३९०९] || २५ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|MLI}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535422.html टी२०आ ३९१०] || २६ मे || {{cr|MLI}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535423.html टी२०आ ३९११] || २६ मे || {{cr|KEN}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ३८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535424.html टी२०आ ३९१२] || २६ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|CIV}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} १५३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535425.html टी२०आ ३९१३] || २८ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|CIV}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|BOT}} २३१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535426.html टी२०आ ३९१४] || २८ मे || {{cr|RWA}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535427.html टी२०आ ३९१५] || २८ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535428.html टी२०आ ३९१६] || २९ मे || {{cr|CMR}} || {{cr|MLI}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|CMR}} ९० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535429.html टी२०आ ३९१७] || २९ मे || {{cr|CIV}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|SLE}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535430.html टी२०आ ३९१८] || २९ मे || {{cr|BOT}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ६२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535431.html टी२०आ ३९१९] || ३० मे || {{cr|MLI}} || {{cr|SLE}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|SLE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535432.html टी२०आ ३९२०] || ३० मे || {{cr|CIV}} || {{cr|KEN}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल २]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|KEN}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1535433.html टी२०आ ३९२१] || ३० मे || {{cr|BOT}} || {{cr|RWA}} || [[बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल|बोत्स्वाना क्रिकेट असोसिएशन ओव्हल १]], [[गॅबारोनी]] || {{cr|RWA}} २ धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा महिला पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="WAGQ">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asian-games-women-s-qualifier-2026-1536391/points-table-standings |title=Asian Games Women's Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ मे २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=MAS |team3=HK |win_THA=2 |loss_THA=0 |nr_THA=0 |nrr_THA=3.771 |win_MAS=1 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=-0.113 |status_MAS=H |win_HK=0 |loss_HK=2 |nr_HK=0 |nrr_HK=-3.075 |name_THA={{crw|THA}} |name_MAS={{crw|MAS}} |name_HK={{crw|HK}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="WAGQ"/> |show_tie=no |update=complete |team1=NEP |team2=CHN |team3=IDN |win_NEP=2 |loss_NEP=0 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=0.576 |win_CHN=1 |loss_CHN=1 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-0.430 |win_IDN=0 |loss_IDN=2 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=-0.133 |name_NEP={{crw|NEP}} |name_CHN={{crw|CHN}} |name_IDN={{crw|IDN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536399.html मटी२०आ २७७६] || २६ मे || {{crw|HK}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536400.html मटी२०आ २७७७] || २६ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|CHN}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536401.html मटी२०आ २७७८] || २७ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536402.html मटी२०आ २७७९] || २७ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} १९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536403.html मटी२०आ २७८०] || २८ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|HK}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536404.html मटी२०आ २७८१] || २८ मे || {{crw|IDN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|NEP}} ४ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536405.html मटी२०आ २७८७] || ३० मे || {{crw|CHN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ८४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536406.html मटी२०आ २७९०] || ३० मे || {{crw|MAS}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536407.html मटी२०आ २७९३] || ३१ मे || {{crw|CHN}} || {{crw|NEP}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|CHN}} ५ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536408.html मटी२०आ २७९५] || ३१ मे || {{crw|MAS}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ९ गडी राखून विजयी |} ===मलेशियामध्ये बहरीन विरुद्ध ओमान महिला मालिका=== {{मुख्य|बहरैन महिला क्रिकेट संघाचा ओमान दौरा (मलेशियामध्ये), २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538636.html मटी२०आ २७८५] || २९ मे || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|OMA}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538637.html मटी२०आ २७८८] || ३० मे || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|OMA}} ११८ धावांनी विजयी |} ===मलेशियामध्ये कुवेत विरुद्ध म्यानमार महिला मालिका=== {{मुख्य|कुवेत महिला क्रिकेट संघाचा म्यानमार दौरा (मलेशियामध्ये), २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538634.html मटी२०आ २७८९] || ३० मे || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|KUW}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538635.html मटी२०आ २७९४] || ३१ मे || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|MYA}} २० धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता=== {{मुख्य|२०२६ आशियाई क्रीडा स्पर्धा पुरुष पात्रता}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="AGMQ">{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asian-games-men-s-qualifier-2026-1538431/points-table-standings |title=Asian Games Men's Qualifier 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=५ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NEP |team2=MAS |team3=CHN |win_NEP=2 |loss_NEP=0 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=9.700 |win_MAS=1 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=-2.041 |win_CHN=0 |loss_CHN=2 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-9.899 |name_NEP={{cr|NEP}} |name_MAS={{cr|MAS}} |name_CHN={{cr|CHN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="AGMQ"/> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=OMA |team3=BHR |team4=SIN |win_HK=3 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |nrr_HK=6.260 |win_OMA=2 |loss_OMA=1 |nr_OMA=0 |nrr_OMA=-2.309 |win_BHR=1 |loss_BHR=2 |nr_BHR=0 |nrr_BHR=-1.011 |win_SIN=0 |loss_SIN=3 |nr_SIN=0 |nrr_SIN=-2.738 |status_SIN=H |name_HK={{cr|HK}} |name_OMA={{cr|OMA}} |name_BHR={{cr|BHR}} |name_SIN={{cr|SIN}} |result1=SF |result2=SF |result3=E |result4=E |res_col_header=निकाल |col_SF=#cfc |text_SF=उपांत्य फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538440.html टी२०आ ३९२२] || ३१ मे || {{cr|CHN}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} २२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538442.html टी२०आ ३९२३] || १ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|OMA}} ७ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538443.html टी२०आ ३९२४] || १ जून || {{cr|BHR}} || {{cr|HK}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538445.html टी२०आ ३९२५] || २ जून || {{cr|CHN}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538446.html टी२०आ ३९२८] || ३ जून || {{cr|BHR}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|OMA}} २० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538447.html टी२०आ ३९२९] || ३ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|HK}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538449.html टी२०आ ३९३२] || ४ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} १६७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538450.html टी२०आ ३९३५] || ५ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|BHR}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|BHR}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538451.html टी२०आ ३९३६] || ५ जून || {{cr|HK}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} १५४ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538452.html टी२०आ ३९३९] || ७ जून || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538453.html टी२०आ ३९४०] || ७ जून || {{cr|HK}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538454.html टी२०आ ३९४३] || ८ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|OMA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538455.html टी२०आ ३९४४] || ८ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NEP}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|NEP}} १९ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |} ==जून== ===२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ उबुंटू तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/eswatini-t20-tri-series-2026-1538207/points-table-standings |title=Eswatini T20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=७ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ESW |team2=MOZ |team3=LES |win_ESW=4 |loss_ESW=2 |nr_ESW=0 |rs_ESW=1076 |or_ESW=107.4 |rc_ESW=964 |ob_ESW=114.3 |win_LES=1 |loss_LES=5 |nr_LES=0 |rs_LES=893 |or_LES=120 |rc_LES=1143 |ob_LES=108.1 |win_MOZ=4 |loss_MOZ=2 |nr_MOZ=0 |rs_MOZ=1142 |or_MOZ=114.3 |rc_MOZ=1004 |ob_MOZ=119.3 |name_ESW={{cr|ESW}} |name_LES={{cr|LES}} |name_MOZ={{cr|MOZ}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538210.html टी२०आ ३९२६] || २ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538211.html टी२०आ ३९२७] || २ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ११० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538212.html टी२०आ ३९३०] || ३ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ८५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538213.html टी२०आ ३९३१] || ३ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538214.html टी२०आ ३९३३] || ४ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538215.html टी२०आ ३९३४] || ४ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538216.html टी२०आ ३९३७] || ६ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538217.html टी२०आ ३९३८] || ६ जून || {{cr|LES}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|MOZ}} ४९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538218.html टी२०आ ३९४१] || ७ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|LES}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|LES}} १८ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1538219.html टी२०आ ३९४२] || ७ जून || {{cr|ESW}} || {{cr|MOZ}} || माल्कर्न्स कंट्री क्लब ओव्हल, माल्कर्न्स || {{cr|ESW}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक=== {{मुख्य|२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-women-s-premier-cup-2026-1536581/points-table-standings |title=Asian Cricket Council Women's Premier Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=९ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=JPN |team3=MYA |team4=MGL |team5=BHR |win_THA=4 |loss_THA=0 |nr_THA=0 |nrr_THA=5.348 |win_JPN=3 |loss_JPN=1 |nr_JPN=0 |nrr_JPN=1.675 |win_MYA=2 |loss_MYA=2 |nr_MYA=0 |nrr_MYA=0.874 |win_MGL=1 |loss_MGL=3 |nr_MGL=0 |nrr_MGL=-3.968 |win_BHR=0 |loss_BHR=4 |nr_BHR=0 |nrr_BHR=-3.141 |name_THA={{crw|THA}} |name_JPN={{crw|JPN}} |name_MYA={{crw|MYA}} |name_MGL={{crw|MGL}} |name_BHR={{crw|BHR}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=UAE |team2=OMA |team3=CHN |team4=PHI |team5=SAU |win_UAE=4 |loss_UAE=0 |nr_UAE=0 |nrr_UAE=7.923 |win_OMA=3 |loss_OMA=1 |nr_OMA=0 |nrr_OMA=1.161 |win_CHN=1 |loss_CHN=2 |nr_CHN=1 |nrr_CHN=0.100 |win_PHI=1 |loss_PHI=3 |nr_PHI=0 |nrr_PHI=-1.332 |win_SAU=0 |loss_SAU=3 |nr_SAU=1 |nrr_SAU=-8.964 |name_UAE={{crw|UAE}} |name_OMA={{crw|OMA}} |name_CHN={{crw|CHN}} |name_PHI={{crw|PHI}} |name_SAU={{crw|SAU}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=MAS |team3=KUW |team4=SIN |win_IDN=3 |loss_IDN=0 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=2.315 |win_MAS=2 |loss_MAS=1 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=0.663 |win_KUW=1 |loss_KUW=2 |nr_KUW=0 |nrr_KUW=-0.745 |win_SIN=0 |loss_SIN=3 |nr_SIN=0 |nrr_SIN=-2.232 |name_IDN={{crw|IDN}} |name_MAS={{crw|MAS}} |name_KUW={{crw|KUW}} |name_SIN={{crw|SIN}} }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="ACCWP"/> |show_tie=no |update=complete |team1=HK |team2=NEP |team3=BHU |team4=QAT |win_HK=3 |loss_HK=0 |nr_HK=0 |nrr_HK=2.767 |win_NEP=2 |loss_NEP=1 |nr_NEP=0 |nrr_NEP=0.428 |win_BHU=1 |loss_BHU=2 |nr_BHU=0 |nrr_BHU=-0.947 |win_QAT=0 |loss_QAT=3 |nr_QAT=0 |nrr_QAT=-2.666 |name_HK={{crw|HK}} |name_NEP={{crw|NEP}} |name_BHU={{crw|BHU}} |name_QAT={{crw|QAT}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536612.html मटी२०आ २८०१] || ३ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|KUW}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536613.html मटी२०आ २८०२] || ३ जून || {{crw|SAU}} || {{crw|UAE}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|UAE}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536614.html मटी२०आ २८०३] || ३ जून || {{crw|MGL}} || {{crw|THA}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536615.html मटी२०आ २८०४] || ३ जून || {{crw|NEP}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|NEP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536616.html मटी२०आ २८०५] || ३ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|MYA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MYA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536617.html मटी२०आ २८०६] || ३ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536618.html मटी२०आ २८०७] || ३ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|SIN}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|IDN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536619.html मटी२०आ २८०८] || ३ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|HK}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} १४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536620.html मटी२०आ २८११] || ४ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|SIN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MAS}} ४० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536621.html मटी२०आ २८१२] || ४ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|THA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536622.html मटी२०आ २८१३] || ४ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|UAE}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|UAE}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536623.html मटी२०आ २८१४] || ४ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|NEP}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|NEP}} ५१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536624.html मटी२०आ २८१५] || ४ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|MGL}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|JPN}} ११६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536625.html मटी२०आ २८१६] || ४ जून || {{crw|PHI}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|PHI}} १३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536626.html मटी२०आ २८१७] || ४ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|KUW}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|IDN}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536627.html मटी२०आ २८१८] || ४ जून || {{crw|HK}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} ८३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536628.html मटी२०आ २८२०] || ६ जून || {{crw|MAS}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|IDN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536629.html मटी२०आ २८२१] || ६ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|PHI}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|CHN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536630.html मटी२०आ २८२२] || ६ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|MYA}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|JPN}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536631.html मटी२०आ २८२३] || ६ जून || {{crw|BHU}} || {{crw|QAT}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|BHU}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536632.html मटी२०आ २८२४] || ६ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|MGL}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|MGL}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536633.html मटी२०आ २८२५] || ६ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536634.html मटी२०आ २८२६] || ६ जून || {{crw|KUW}} || {{crw|SIN}} || सेलांगोर टर्फ क्लब, [[क्वालालंपूर]] || {{crw|KUW}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536635.html मटी२०आ २८२७] || ६ जून || {{crw|HK}} || {{crw|NEP}} || कोलेज तुआंकू जाफर क्रिकेट ओव्हल, मान्तिन || {{crw|HK}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536636.html मटी२०आ २८२८] || ७ जून || {{crw|MYA}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536637.html मटी२०आ २८२९] || ७ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|UAE}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|UAE}} १८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536638.html मटी२०आ २८३०] || ७ जून || {{crw|BHR}} || {{crw|JPN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|JPN}} ४८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536639.html मटी२०आ २८३१] || ७ जून || {{crw|OMA}} || {{crw|PHI}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|OMA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536640.html मटी२०आ २८३२] || ९ जून || {{crw|JPN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ४२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536641.html मटी२०आ २८३३] || ९ जून || {{crw|MGL}} || {{crw|MYA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|MYA}} १०२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536642.html मटी२०आ २८३४] || ९ जून || {{crw|PHI}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} १४९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536643.html मटी२०आ २८३५] || ९ जून || {{crw|CHN}} || {{crw|SAU}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || निकाल नाही |- ! colspan="6" |उपांत्यपूर्व फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536644.html मटी२०आ २८३६] || १० जून || {{crw|NEP}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ५६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536645.html मटी२०आ २८३७] || १० जून || {{crw|HK}} || {{crw|JPN}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|HK}} ४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536646.html मटी२०आ २८३८] || १० जून || {{crw|MAS}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536647.html मटी२०आ २८३९] || १० जून || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || यूकेएम-वायएसडी क्रिकेट ओव्हल, बांगी || {{crw|IDN}} ११३ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536648.html मटी२०आ २८४०] || १२ जून || {{crw|IDN}} || {{crw|THA}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536649.html मटी२०आ २८४१] || १२ जून || {{crw|HK}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|UAE}} १० गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536650.html मटी२०आ २८४३] || १३ जून || {{crw|HK}} || {{crw|IDN}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|IDN}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1536651.html मटी२०आ २८४४] || १३ जून || {{crw|THA}} || {{crw|UAE}} || [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] || {{crw|THA}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक=== {{मुख्य|२०२६ एसीसी पुरुष चॅलेंजर चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=MAS |team2=CHN |win_MAS=1 |loss_MAS=0 |nr_MAS=0 |nrr_MAS=3.532 |win_CHN=0 |loss_CHN=1 |nr_CHN=0 |nrr_CHN=-3.532 |name_MAS={{cr|MAS}} |name_CHN={{cr|CHN}} |result1=Q |result2=Q |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=SIN |team2=MDV |team3=MYA |win_SIN=1 |loss_SIN=0 |nr_SIN=1 |nrr_SIN=2.388 |win_MDV=1 |loss_MDV=1 |nr_MDV=0 |nrr_MDV=1.692 |win_MYA=0 |loss_MYA=1 |nr_MYA=1 |nrr_MYA=-4.420 |name_SIN={{cr|SIN}} |name_MDV={{cr|MDV}} |name_MYA={{cr|MYA}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=THA |team2=BHU |win_THA=0 |loss_THA=0 |nr_THA=1 |nrr_THA=0.000 |win_BHU=0 |loss_BHU=0 |nr_BHU=1 |nrr_BHU=0.000 |name_THA={{cr|THA}} |name_BHU={{cr|BHU}} |result1=Q |result2=Q |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=आशिया क्रिकेट समिती |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=UZB |team3=CAM |win_IDN=2 |loss_IDN=0 |nr_IDN=0 |nrr_IDN=6.620 |win_UZB=1 |loss_UZB=1 |nr_UZB=0 |nrr_UZB=-6.620 |win_CAM=0 |loss_CAM=2 |nr_CAM=0 |nrr_CAM=0.000 |name_IDN={{cr|IDN}} |name_UZB={{cr|UZB}} |name_CAM={{cr|CAM}} |result1=Q |result2=Q |result3=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=उपांत्यपूर्व फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2645 पहिला सामना] || १० जून || {{cr|CHN}} || {{cr|MAS}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2646 दुसरा सामना] || १० जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MDV}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2647 तिसरा सामना] || ११ जून || {{cr|BHU}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || सामना रद्द |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2648 चौथा सामना] || ११ जून || {{cr|CAM}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2649 पाचवा सामना] || १२ जून || {{cr|CAM}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|UZB}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2650 सहावा सामना] || १२ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MYA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || निकाल नाही |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2651 सातवा सामना] || १३ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ३२१ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2652 आठवा सामना] || १३ जून || {{cr|MDV}} || {{cr|MYA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MDV}} २२१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्यपूर्व फेरी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2653 नववा सामना] || १५ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|UZB}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2654 दहावा सामना] || १५ जून || {{cr|CHN}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2655 अकरावा सामना] || १६ जून || {{cr|MDV}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|THA}} ९५ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2656 बारावा सामना] || १६ जून || {{cr|BHU}} || {{cr|SIN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ११६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2657 तेरावा सामना] || १८ जून || {{cr|MAS}} || {{cr|THA}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} २१८ धावांनी विजयी |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2658 चौदावा सामना] || १८ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|SIN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2659 पंधरावा सामना] || २० जून || {{cr|THA}} || {{cr|IDN}} || सिंगा ओव्हल, [[सिंगापूर]] || सामना बरोबरीत ({{cr|THA}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.asiancricket.org/match/406/2660 सोळावा सामना] || २० जून || {{cr|SIN}} || {{cr|MAS}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|MAS}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2026-1539482/points-table-standings |title=Kwibuka Women's Twenty20 Tournament 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१९ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=RWA |team2=ZIM |team3=BRA |team4=NGA |team5=MWI |win_BRA=5 |loss_BRA=3 |nr_BRA=0 |rs_BRA=896 |or_BRA=157 |rc_BRA=948 |ob_BRA=157.2 |win_MWI=0 |loss_MWI=8 |nr_MWI=0 |rs_MWI=598 |or_MWI=160 |rc_MWI=970 |ob_MWI=149 |win_NGA=3 |loss_NGA=5 |nr_NGA=0 |rs_NGA=796 |or_NGA=146.4 |rc_NGA=796 |ob_NGA=157 |win_RWA=6 |loss_RWA=2 |nr_RWA=0 |rs_RWA=1143 |or_RWA=160 |rc_RWA=906 |ob_RWA=158.2 |win_ZIM=6 |loss_ZIM=2 |nr_ZIM=0 |rs_ZIM=1009 |or_ZIM=155.4 |rc_ZIM=822 |ob_ZIM=157.4 |name_BRA={{crw|BRA}} |name_MWI={{crw|MWI}} |name_NGA={{crw|NGA}} |name_RWA={{crw|RWA}} |name_ZIM=झिम्बाब्वे अकरा }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539490.html पहिला सामना] || १० जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539491.html मटी२०आ २८४०] || १० जून || {{crw|MWI}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539492.html तिसरा सामना] || १० जून || {{crw|BRA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539493.html मटी२०आ २८४१] || ११ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539494.html मटी२०आ २८४२] || ११ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539495.html सहावा सामना] || ११ जून || {{crw|NGA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539496.html मटी२०आ २८४५] || १२ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539497.html मटी२०आ २८४६] || १२ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ४२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539498.html नववा सामना] || १२ जून || {{crw|BRA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539499.html दहावा सामना] || १४ जून || {{crw|MWI}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा २७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539500.html मटी२०आ २८५३] || १४ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|BRA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ५८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539501.html मटी२०आ २८५६] || १४ जून || {{crw|MWI}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539502.html तेरावा सामना] || १५ जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539503.html मटी२०आ २८५९] || १५ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539504.html मटी२०आ २८६०] || १५ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ६८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539505.html सोळावा सामना] || १७ जून || {{crw|NGA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा ३७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539506.html मटी२०आ २८६४] || १७ जून || {{crw|BRA}} || {{crw|MWI}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|BRA}} ११ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539507.html मटी२०आ २८६८] || १८ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|BRA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || सामना बरोबरीत ({{crw|BRA}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539508.html एकोणिसावा सामना] || १८ जून || {{crw|MWI}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा १०५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539509.html मटी२०आ २८७२] || १९ जून || {{crw|RWA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा बी ग्राउंड]], [[किगाली]] || {{crw|RWA}} ११ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539510.html मटी२०आ २८७५] || २० जून || {{crw|BRA}} || {{crw|NGA}} || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || {{crw|NGA}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539511.html बाविसावा सामना] || २० जून || {{crw|RWA}} || झिम्बाब्वे अकरा || [[ऱ्वांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] || झिम्बाब्वे अकरा १ धावेने विजयी |} ===२०२६ व्हायकिंग चषक=== {{मुख्य|२०२६ व्हायकिंग चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/viking-cup-2026-1539455/points-table-standings |title=Viking Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१३ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=FIN |team2=SWE |team3=NOR |team4=AUT |win_AUT=0 |loss_AUT=3 |nr_AUT=0 |rs_AUT=248 |or_AUT=60 |rc_AUT=404 |ob_AUT=55.1 |win_FIN=3 |loss_FIN=0 |nr_FIN=0 |rs_FIN=374 |or_FIN=53.4 |rc_FIN=335 |ob_FIN=60 |win_NOR=1 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |rs_NOR=429 |or_NOR=60 |rc_NOR=387 |ob_NOR=57.5 |win_SWE=2 |loss_SWE=1 |nr_SWE=0 |rs_SWE=410 |or_SWE=57.5 |rc_SWE=335 |ob_SWE=58.3 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_FIN={{cr|FIN}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_SWE={{cr|SWE}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539464.html टी२०आ ३९४५] || ११ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539465.html टी२०आ ३९४६] || ११ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539466.html टी२०आ ३९४८] || १२ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539467.html टी२०आ ३९४९] || १२ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|NOR}} ७८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539468.html टी२०आ ३९५०] || १३ जून || {{cr|FIN}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|FIN}} ३६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539469.html टी२०आ ३९५१] || १३ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|AUT}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ७५ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539470.html टी२०आ ३९५३] || १४ जून || {{cr|AUT}} || {{cr|NOR}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|AUT}} १५ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539471.html टी२०आ ३९५४] || १४ जून || {{cr|SWE}} || {{cr|FIN}} || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|SWE}} ९ गडी राखून विजयी |} ===गर्न्सी महिला संघाचा जर्सी दौरा=== {{मुख्य|गर्न्सी महिला क्रिकेट संघाचा जर्सी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |आंतर-द्वीपीय (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539583.html मटी२०आ २८५५] || १४ जून || ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान, सेंट सेवियर || {{crw|JER}} १०० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539584.html मटी२०आ २८५८] || १४ जून || ग्रेनव्हिल क्रिकेट मैदान, सेंट सेवियर || {{crw|JER}} १०० धावांनी विजयी |} ===माल्टा महिला संघाचा सायप्रस दौरा=== {{मुख्य|माल्टा महिला क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540322.html मटी२०आ २८६७] || १८ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} २४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540323.html मटी२०आ २८६९] || १८ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ८२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540324.html मटी२०आ २८७१] || १९ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540325.html मटी२०आ २८७३] || १९ जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} २८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540326.html मटी२०आ २८७६] || २० जून || हॅपी व्हॅली ग्राउंड, [[एपिस्कोपी (लिमासोल)|एपिस्कोपी]] || {{crw|CYP}} ५१ धावांनी विजयी |} ===२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20-tri-series-2026-1539726/points-table-standings |title=Namibia T20 Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२३ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NAM |team2=HK |team3=NGA |win_HK=2 |loss_HK=2 |nr_HK=0 |rs_HK=530 |or_HK=71 |rc_HK=559 |ob_HK=78.1 |win_NAM=4 |loss_NAM=0 |nr_NAM=0 |rs_NAM=771 |or_NAM=78.1 |rc_NAM=557 |ob_NAM=80 |win_NGA=0 |loss_NGA=4 |nr_NGA=0 |rs_NGA=433 |or_NGA=80 |rc_NGA=618 |ob_NGA=71 |name_HK={{cr|HK}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_NGA={{cr|NGA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539739.html टी२०आ ३९५७] || १८ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|HK}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539740.html टी२०आ ३९६३] || १९ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|HK}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539741.html टी२०आ ३९६९] || २० जून || {{cr|NAM}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ९० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539742.html टी२०आ ३९७४] || २१ जून || {{cr|HK}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|HK}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539743.html टी२०आ ३९७८] || २२ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|HK}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539744.html टी२०आ ३९८३] || २३ जून || {{cr|NAM}} || {{cr|NGA}} || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ९३ धावांनी विजयी |} ===जर्मनीचा डेन्मार्क दौरा=== {{मुख्य|जर्मनी क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539472.html टी२०आ ३९५८] || १८ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|GER}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539473.html टी२०आ ३९६१] || १९ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539474.html टी२०आ ३९६४] || १९ जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539475.html टी२०आ ३९६७] || २० जून || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष कॉन्टिनेंटल चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/continental-cup-2026-1540302/points-table-standings |title=Continental Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२० जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BEL |team2=SUI |team3=ROM |team4=HUN |win_BEL=3 |loss_BEL=0 |nr_BEL=0 |rs_BEL=596 |or_BEL=60 |rc_BEL=550 |ob_BEL=60 |win_HUN=0 |loss_HUN=3 |nr_HUN=0 |rs_HUN=487 |or_HUN=60 |rc_HUN=502 |ob_HUN=54.5 |win_ROM=1 |loss_ROM=2 |nr_ROM=0 |rs_ROM=477 |or_ROM=55.4 |rc_ROM=499 |ob_ROM=59.2 |win_SUI=2 |loss_SUI=1 |nr_SUI=0 |rs_SUI=508 |or_SUI=58.3 |rc_SUI=517 |ob_SUI=60 |name_BEL={{cr|BEL}} |name_HUN={{cr|HUN}} |name_ROM={{cr|ROM}} |name_SUI={{cr|SUI}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540308.html टी२०आ ३९५९] || १९ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|BEL}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} २० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540309.html टी२०आ ३९६२] || १९ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|SUI}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540310.html टी२०आ ३९६५] || १९ जून || {{cr|HUN}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|SUI}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540311.html टी२०आ ३९६६] || २० जून || {{cr|ROM}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540312.html टी२०आ ३९६८] || २० जून || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} १० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540313.html टी२०आ ३९७०] || २० जून || {{cr|BEL}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} १६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540314.html टी२०आ ३९७१] || २१ जून || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540315.html टी२०आ ३९७३] || २१ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|SUI}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ५१ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540316.html टी२०आ ३९७५] || २१ जून || {{cr|ROM}} || {{cr|BEL}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|BEL}} ८ धावांनी विजयी |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका उप-प्रादेशिक पात्रता अ}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wt20-americas-sub-regional-qualifier-a-2026-1539721/points-table-standings |title=WT20 Americas Sub Regional Qualifier A 2026 Points Table |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BER |team2=BAH |team3=PAN |team4=BLZ |team5=BRA |win_BER=3 |loss_BER=0 |nr_BER=1 |nrr_BER=7.776 |status_BER=H |win_BAH=2 |loss_BAH=1 |nr_BAH=1 |nrr_BAH=0.255 |win_PAN=2 |loss_PAN=1 |nr_PAN=1 |nrr_PAN=-0.170 |win_BLZ=1 |loss_BLZ=2 |nr_BLZ=1 |nrr_BLZ=-1.087 |win_BRA=0 |loss_BRA=4 |nr_BRA=0 |nrr_BRA=-3.134 |name_BER={{cr|BER}} |name_BAH={{cr|BAH}} |name_PAN={{cr|PAN}} |name_BLZ={{cr|BLZ}} |name_BRA={{cr|BRA}} |result1=Q |result2=E |result3=E |result4=E |result5=E |res_col_header=निकाल |col_Q=#cfc |text_Q=प्रादेशिक अंतिम फेरीसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539729.html टी२०आ ३९७४अ] || २१ जून || {{cr|BLZ}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539730.html टी२०आ ३९७६] || २१ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BAH}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539731.html टी२०आ ३९७९] || २२ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BLZ}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १० गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539732.html टी२०आ ३९८०] || २२ जून || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|PAN}} ६९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539733.html टी२०आ ३९८४] || २४ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|PAN}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539734.html टी२०आ ३९८५] || २४ जून || {{cr|BLZ}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BLZ}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539735.html टी२०आ ३९८८] || २५ जून || {{cr|BER}} || {{cr|PAN}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539736.html टी२०आ ३९८९] || २५ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BAH}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539737.html टी२०आ ३९९८] || २७ जून || {{cr|BAH}} || {{cr|BLZ}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BAH}} २२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539738.html टी२०आ ३९९९] || २७ जून || {{cr|BER}} || {{cr|BRA}} || व्हाइट हिल फील्ड, सँडीज पॅरिश || {{cr|BER}} १४६ धावांनी विजयी |} ===२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ आशिया-प्रशांत क्रिकेट चॅम्पियन्स ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/asia-pacific-cricket-champions-trophy-2026-1541797/points-table-standings |title=Asia Pacific Cricket Champions Trophy 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२६ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=SIN |team2=THA |team3=IDN |team4=UZB |win_IDN=1 |loss_IDN=1 |nr_IDN=1 |rs_IDN=382 |or_IDN=40 |rc_IDN=386 |ob_IDN=40 |win_SIN=3 |loss_SIN=0 |nr_SIN=0 |rs_SIN=546 |or_SIN=48 |rc_SIN=283 |ob_SIN=48 |win_THA=1 |loss_THA=1 |nr_THA=1 |rs_THA=137 |or_THA=23.4 |rc_THA=224 |ob_THA=40 |win_UZB=0 |loss_UZB=3 |nr_UZB=0 |rs_UZB=214 |or_UZB=48 |rc_UZB=386 |ob_UZB=31.4 |name_IDN={{cr|IDN}} |name_SIN={{cr|SIN}} |name_THA={{cr|THA}} |name_UZB={{cr|UZB}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541803.html टी२०आ ३९७६अ] || २२ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541804.html टी२०आ ३९७७] || २२ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ५२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541805.html टी२०आ ३९८१] || २३ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ११९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541806.html टी२०आ ३९८२] || २३ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ८८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541807.html टी२०आ ३९८६] || २५ जून || {{cr|THA}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|THA}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541808.html टी२०आ ३९८७] || २५ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|IDN}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} १२३ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541809.html टी२०आ ३९९०] || २६ जून || {{cr|IDN}} || {{cr|UZB}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|IDN}} ९७ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541810.html टी२०आ ३९९२] || २६ जून || {{cr|SIN}} || {{cr|THA}} || सिंगापूर राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, [[सिंगापूर]] || {{cr|SIN}} ६ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष मध्य युरोप चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/central-europe-cup-2026-1539461/points-table-standings |title=Central Europe Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=CZE |team2=LUX |team3=SRB |win_CZE=3 |loss_CZE=1 |nr_CZE=0 |rs_CZE=816 |or_CZE=76.4 |rc_CZE=678 |ob_CZE=79 |win_LUX=3 |loss_LUX=1 |nr_LUX=0 |rs_LUX=715 |or_LUX=67.5 |rc_LUX=746 |ob_LUX=80 |win_SRB=0 |loss_SRB=4 |nr_SRB=0 |rs_SRB=681 |or_SRB=80 |rc_SRB=788 |ob_SRB=65.3 |name_CZE={{cr|CZE}} |name_LUX={{cr|LUX}} |name_SRB={{cr|SRB}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539476.html टी२०आ ३९९१] || २६ जून || {{cr|LUX}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539477.html टी२०आ ३९९४] || २६ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539478.html टी२०आ ३९९५] || २७ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} १०४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539479.html टी२०आ ३९९७] || २७ जून || {{cr|LUX}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|LUX}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539480.html टी२०आ ४००१] || २८ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} ३७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539481.html टी२०आ ४००३] || २८ जून || {{cr|CZE}} || {{cr|SRB}} || विनोर क्रिकेट मैदान (स्कॉट पेज फील्ड), [[प्राग]] || {{cr|CZE}} ७ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला मध्य युरोप चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला मध्य युरोप चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-central-europe-cup-2026-1539487/points-table-standings |title=Women Central Europe Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जून २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=CZE |team2=NOR |team3=LUX |win_CZE=4 |loss_CZE=0 |nr_CZE=0 |rs_CZE=437 |or_CZE=56.2 |rc_CZE=401 |ob_CZE=80 |win_LUX=0 |loss_LUX=4 |nr_LUX=0 |rs_LUX=408 |or_LUX=80 |rc_LUX=468 |ob_LUX=57.2 |win_NOR=2 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |rs_NOR=551 |or_NOR=80 |rc_NOR=527 |ob_NOR=79 |name_CZE={{crw|CZE}} |name_LUX={{crw|LUX}} |name_NOR={{crw|NOR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539512.html मटी२०आ २८८८] || २६ जून || {{crw|LUX}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|NOR}} १३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539513.html मटी२०आ २८९०] || २६ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539514.html मटी२०आ २८९४] || २७ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ३३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539515.html मटी२०आ २८९७] || २७ जून || {{crw|LUX}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|NOR}} ४५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539516.html मटी२०आ २९०३] || २८ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|LUX}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1539517.html मटी२०आ २९०५] || २८ जून || {{crw|CZE}} || {{crw|NOR}} || विनोर क्रिकेट मैदान (बँक्स फील्ड), [[प्राग]] || {{crw|CZE}} ६ गडी राखून विजयी |} ===सर्बिया महिला संघाचा बल्गेरिया दौरा=== {{मुख्य|सर्बिया महिला क्रिकेट संघाचा बल्गेरिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |बाल्कन चषक (मटी२०आ मालिका) |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541615.html मटी२०आ २८८९] || २६ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541616.html मटी२०आ २८९२] || २७ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|BUL}} ७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541617.html मटी२०आ २८९६] || २७ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ८४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1541618.html मटी२०आ २९०१] || २८ जून || वासिल लेव्हस्की राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, [[सोफिया]] || {{crw|SRB}} ५ गडी राखून विजयी |} ===स्वित्झर्लंड महिला संघाचा डेन्मार्क दौरा=== {{मुख्य|स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा डेन्मार्क दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540948.html मटी२०आ २८९३] || २७ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540949.html मटी२०आ २८९८] || २७ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|SUI}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540950.html मटी२०आ २९०२] || २८ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} १४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540951.html मटी२०आ २९०६] || २८ जून || अल्बर्ट्सलुंड क्रिकेट क्लब, अल्बर्ट्सलुंड || {{crw|DEN}} ९ धावांनी विजयी |} ===ऑस्ट्रियाचा हंगेरी दौरा=== {{मुख्य|ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा हंगेरी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542988.html टी२०आ ३९९६] || २७ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542989.html टी२०आ ४०००] || २८ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1542990.html टी२०आ ४००२] || २८ जून || जीबी ओव्हल, स्झोडलिगेट || {{cr|AUT}} १५७ धावांनी विजयी |} ==जुलै== ===पोर्तुगालचा स्वीडन दौरा=== {{मुख्य|पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा स्वीडन दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540317.html टी२०आ ४००५] || १ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|POR}} १२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540318.html टी२०आ ४००६] || १ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || {{cr|POR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1540319.html टी२०आ ४००८] || २ जुलै || बॉट्क्रिया क्रिकेट संकुल, [[स्टॉकहोम]] || सामना बरोबरीत ({{cr|POR}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |} ===पोर्तुगालचा फिनलंड दौरा=== {{मुख्य|पोर्तुगाल क्रिकेट संघाचा फिनलंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543356.html टी२०आ ४००९] || ३ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ३२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543357.html टी२०आ ४०१०] || ४ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543358.html टी२०आ ४०११] || ४ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543359.html टी२०आ ४०१२अ] || ५ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543360.html टी२०आ ४०१२ब] || ५ जुलै || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता ब}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeB">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-world-cup-regional-europe-qualifier-b-2026-1543347/points-table-standings |title=T20 World Cup Regional Europe Qualifier B 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ROM |team2=BEL |team3=GIB |team4=SRB |win_ROM=3 |loss_ROM=0 |nr_ROM=0 |nrr_ROM=1.319 |win_BEL=2 |loss_BEL=1 |nr_BEL=0 |nrr_BEL=1.494 |win_GIB=1 |loss_GIB=2 |nr_GIB=0 |nrr_GIB=-0.562 |win_SRB=0 |loss_SRB=3 |nr_SRB=0 |nrr_SRB=-2.392 |name_ROM={{cr|ROM}} |name_BEL={{cr|BEL}} |name_GIB={{cr|GIB}} |name_SRB={{cr|SRB}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeB"/> |show_tie=no |update=complete |team1=DEN |team2=HUN |team3=NOR |team4=EST |team5=TUR |win_DEN=4 |loss_DEN=0 |nr_DEN=0 |nrr_DEN=3.925 |status_DEN=H |win_HUN=3 |loss_HUN=1 |nr_HUN=0 |nrr_HUN=-0.585 |win_NOR=2 |loss_NOR=2 |nr_NOR=0 |nrr_NOR=1.568 |win_EST=1 |loss_EST=3 |nr_EST=0 |nrr_EST=-1.963 |win_TUR=0 |loss_TUR=4 |nr_TUR=0 |nrr_TUR=-4.318 |name_DEN={{cr|DEN}} |name_HUN={{cr|HUN}} |name_NOR={{cr|NOR}} |name_EST={{cr|EST}} |name_TUR={{cr|TUR}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543361.html टी२०आ ४०१४] || ८ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|EST}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} १०८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543362.html टी२०आ ४०१५] || ८ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|GIB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|BEL}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543363.html टी२०आ ४०१६] || ८ जुलै || {{cr|HUN}} || {{cr|NOR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|HUN}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543364.html टी२०आ ४०१७] || ८ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|ROM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543365.html टी२०आ ४०१८] || ९ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|TUR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|DEN}} ८६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543366.html टी२०आ ४०१९] || ९ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|NOR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543367.html टी२०आ ४०२१] || १० जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|ROM}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|ROM}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543368.html टी२०आ ४०२२] || १० जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|HUN}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|HUN}} ६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543369.html टी२०आ ४०२३] || १० जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|SRB}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|BEL}} ६४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543370.html टी२०आ ४०२४] || १० जुलै || {{cr|NOR}} || {{cr|TUR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543371.html टी२०आ ४०२६] || १२ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|NOR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ५४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543372.html टी२०आ ४०२७] || १२ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|ROM}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|ROM}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543373.html टी२०आ ४०२८] || १२ जुलै || {{cr|HUN}} || {{cr|TUR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|HUN}} २० धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543374.html टी२०आ ४०२९] || १२ जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|GIB}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543375.html टी२०आ ४०३०] || १३ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|HUN}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ६६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543376.html टी२०आ ४०३१] || १३ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|TUR}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|EST}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543377.html टी२०आ ४०३३] || १४ जुलै || {{cr|EST}} || {{cr|SRB}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|EST}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1543378.html टी२०आ ४०३४] || १४ जुलै || {{cr|GIB}} || {{cr|NOR}} || कोगे क्रिकेट क्लब, कोगे || {{cr|NOR}} २४ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544120.html टी२०आ ४०३२] || १४ जुलै || {{cr|BEL}} || {{cr|HUN}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|BEL}} १० गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544121.html टी२०आ ४०३५] || १४ जुलै || {{cr|DEN}} || {{cr|ROM}} || [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || {{cr|DEN}} ६ धावांनी विजयी |} ===स्वित्झर्लंड महिला संघाचा जर्मनी दौरा=== {{मुख्य|स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा जर्मनी दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544137.html मटी२०आ २९११] || १० जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} २ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544138.html मटी२०आ २९१२] || १० जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544139.html मटी२०आ २९१३] || ११ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} १३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544140.html मटी२०आ २९१४] || ११ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|GER}} ४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544141.html मटी२०आ २९१५] || १२ जुलै || स्पोर्ट अँड स्विमिंग क्लब, [[कार्ल्सरूह]] || {{crw|SUI}} २५ धावांनी विजयी |} ===२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ कॅप्रिकॉर्न महिला चौरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-t20-quadrangular-series-in-namibia-2026-1544593/points-table-standings |title=Women's T20 Quadrangular Series (in Namibia) 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२८ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=NAM |team2=UGA |team3=HK |team4=TAN |win_HK=2 |loss_HK=4 |nr_HK=0 |rs_HK=745 |or_HK=118.3 |rc_HK=738 |ob_HK=108.3 |win_NAM=6 |loss_NAM=0 |nr_NAM=0 |rs_NAM=707 |or_NAM=98.2 |rc_NAM=694 |ob_NAM=120 |win_TAN=0 |loss_TAN=6 |nr_TAN=0 |rs_TAN=589 |or_TAN=100 |rc_TAN=734 |ob_TAN=102.4 |win_UGA=4 |loss_UGA=2 |nr_UGA=0 |rs_UGA=745 |or_UGA=113.1 |rc_UGA=620 |ob_UGA=98.5 |name_HK={{crw|HK}} |name_NAM={{crw|NAM}} |name_TAN={{crw|TAN}} |name_UGA={{crw|UGA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544599.html मटी२०आ २९१६] || २१ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544600.html मटी२०आ २९१७] || २१ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544601.html मटी२०आ २९१८] || २२ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || सामना बरोबरीत ({{crw|NAM}} [[सुपर ओव्हर|सुपर ओव्हरमध्ये]] विजयी) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544602.html मटी२०आ २९१९] || २२ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|HK}} १६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544603.html मटी२०आ २९२०] || २४ जुलै || {{crw|TAN}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} ५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544604.html मटी२०आ २९२१] || २४ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|HK}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544605.html मटी२०आ २९२२] || २५ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544606.html मटी२०आ २९२४] || २५ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544607.html मटी२०आ २९२६] || २७ जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|HK}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544608.html मटी२०आ २९२८] || २७ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544609.html मटी२०आ २९३०] || २८ जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|HK}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|NAM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544610.html मटी२०आ २९३३] || २८ जुलै || {{crw|TAN}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} प्रतिस्पर्धी संघाने सामना सोडल्यामुळे विजयी |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544611.html मटी२०आ २९३८] || ३० जुलै || {{crw|HK}} || {{crw|TAN}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|TAN}} ७ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544612.html मटी२०आ २९४०] || ३० जुलै || {{crw|NAM}} || {{crw|UGA}} || हाय परफॉर्मन्स ओव्हल, [[विंडहोक]] || {{crw|UGA}} १७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक=== {{मुख्य|२०२६ ईसीए पुरुष युरोपियन चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/eca-men-s-european-cup-2026-1546372/points-table-standings |title=ECA Men's European Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=FRA |team2=ROM |team3=AUT |team4=TUR |team5=ISR |win_AUT=3 |loss_AUT=1 |nr_AUT=0 |rs_AUT=548 |or_AUT=67.3 |rc_AUT=498 |ob_AUT=80 |win_FRA=3 |loss_FRA=1 |nr_FRA=0 |rs_FRA=676 |or_FRA=74.3 |rc_FRA=454 |ob_FRA=76.5 |win_ISR=0 |loss_ISR=4 |nr_ISR=0 |rs_ISR=420 |or_ISR=75 |rc_ISR=434 |ob_ISR=49.4 |win_ROM=3 |loss_ROM=1 |nr_ROM=0 |rs_ROM=502 |or_ROM=58.1 |rc_ROM=496 |ob_ROM=77.3 |win_TUR=1 |loss_TUR=3 |nr_TUR=0 |rs_TUR=384 |or_TUR=75 |rc_TUR=648 |ob_TUR=66.1 |name_AUT={{cr|AUT}} |name_FRA={{cr|FRA}} |name_ISR={{cr|ISR}} |name_ROM={{cr|ROM}} |name_TUR={{cr|TUR}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546377.html टी२०आ ४०४०] || २५ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546378.html टी२०आ ४०४२] || २५ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} १२७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546379.html टी२०आ ४०४३] || २६ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|AUT}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546380.html टी२०आ ४०४५] || २६ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} १० गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546381.html टी२०आ ४०४६] || २७ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} १४५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546382.html टी२०आ ४०४७] || २७ जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546383.html टी२०आ ४०४८] || २८ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546384.html टी२०आ ४०४९] || २८ जुलै || {{cr|ISR}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|TUR}} ९ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546385.html टी२०आ ४०५०] || २८ जुलै || {{cr|AUT}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ८१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546386.html टी२०आ ४०५१] || २९ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|ISR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546387.html टी२०आ ४०५२] || २९ जुलै || {{cr|FRA}} || {{cr|TUR}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546388.html टी२०आ ४०५३] || ३० जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|AUT}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|ROM}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1546389.html टी२०आ ४०५४] || ३० जुलै || {{cr|ROM}} || {{cr|FRA}} || मोआरा व्लासीएई क्रिकेट मैदान, [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{cr|FRA}} ४ धावांनी विजयी |} ===फिनलंड महिला संघाचा एस्टोनिया दौरा=== {{मुख्य|फिनलंड महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547107.html मटी२०आ २९२३] || २५ जुलै || एस्टोनियन नॅशनल क्रिकेट अँड रग्बी फील्ड, टालिन || {{crw|FIN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547108.html मटी२०आ २९२५] || २५ जुलै || एस्टोनियन नॅशनल क्रिकेट अँड रग्बी फील्ड, टालिन || {{crw|FIN}} ९ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ स्वित्झर्लंड महिला चौरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-quadrangular-series-in-switzerland-2026-1547102/points-table-standings |title=Women's T20 Quadrangular Series (in Switzerland) Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=JER |team3=ESP |team4=SUI |win_BRA=3 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=466 |or_BRA=38.3 |rc_BRA=374 |ob_BRA=60 |win_JER=2 |loss_JER=1 |nr_JER=0 |rs_JER=423 |or_JER=46.2 |rc_JER=508 |ob_JER=60 |win_ESP=1 |loss_ESP=2 |nr_ESP=0 |rs_ESP=459 |or_ESP=57.5 |rc_ESP=460 |ob_ESP=44.1 |win_SUI=0 |loss_SUI=3 |nr_SUI=0 |rs_SUI=403 |or_SUI=60 |rc_SUI=409 |ob_SUI=38.3 |name_BRA={{crw|BRA}} |name_JER={{crw|JER}} |name_ESP={{crw|ESP}} |name_SUI={{crw|SUI}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547109.html मटी२०आ २९२७] || २७ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|JER}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547110.html मटी२०आ २९२९] || २७ जुलै || {{crw|JER}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547111.html मटी२०आ २९३१] || २८ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547112.html मटी२०आ २९३२] || २८ जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|JER}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ८७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547113.html मटी२०आ २९३५] || २९ जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547114.html मटी२०आ २९३६] || २९ जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|BRA}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पात्रता सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547115.html मटी२०आ २९३९] || ३० जुलै || {{crw|SUI}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} ७६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547116.html मटी२०आ २९४१] || ३० जुलै || {{crw|BRA}} || {{crw|ESP}} || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|BRA}} ८६ धावांनी विजयी |} ===जर्सी महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा=== {{मुख्य|जर्सी महिला क्रिकेट संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547117.html मटी२०आ २९३४] || २९ जुलै || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|JER}} ६६ धावांनी विजयी |} ===कॅनडा महिला संघाचा अर्जेंटिना दौरा=== {{मुख्य|कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा अर्जेंटिना दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544142.html मटी२०आ २९३७] || २९ जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} १ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544143.html मटी२०आ २९४२] || ३० जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544144.html मटी२०आ २९४५] || ३१ जुलै || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544145.html मटी२०आ २९४६] || १ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} १८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544146.html मटी२०आ २९४७] || १ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|CAN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544147.html मटी२०आ २९४९] || २ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} २१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1544148.html मटी२०आ २९५०] || २ ऑगस्ट || सेंट जॉर्जेस कॉलेज मैदान, [[किल्मेस]] || {{crw|ARG}} २ गडी राखून विजयी |} ===स्पेन महिला संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा=== {{मुख्य|स्पेन महिला क्रिकेट संघाचा स्वित्झर्लंड दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |मटी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547447.html मटी२०आ २९४४] || ३१ जुलै || एम्ब्राख क्रिकेट मैदान, एम्ब्राख || {{crw|ESP}} १५ धावांनी विजयी |} ===बहरीनचा केन्या दौरा=== {{मुख्य|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग ब (टांझानिया)#बहरीनचा केन्या दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548122.html टी२०आ ४०५५] || ३१ जुलै || [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|BHR}} १५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548123.html टी२०आ ४०५६] || १ ऑगस्ट || [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|KEN}} १ गडी राखून विजयी |} ==ऑगस्ट== ===२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकहिरोज<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/2144021/south-american-cricket-championship-2026-/point-table |title=South American Cricket Championship 2026 |work=क्रिकहिरोज |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=BRA |team2=PAN |team3=COL |team4=TCA |team5=MEX |team6=PER |win_BRA=4 |loss_BRA=0 |nr_BRA=0 |rs_BRA=430 |or_BRA=64.1 |rc_BRA=335 |ob_BRA=80 |win_COL=2 |loss_COL=2 |nr_COL=0 |rs_COL=500 |or_COL=75.2 |rc_COL=506 |ob_COL=78.1 |win_MEX=1 |loss_MEX=3 |nr_MEX=0 |rs_MEX=441 |or_MEX=80 |rc_MEX=450 |ob_MEX=79.3 |win_PAN=3 |loss_PAN=1 |nr_PAN=0 |rs_PAN=443 |or_PAN=76.1 |rc_PAN=433 |ob_PAN=73.3 |win_PER=0 |loss_PER=4 |nr_PER=0 |rs_PER=419 |or_PER=80 |rc_PER=494 |ob_PER=66.4 |win_TCA=2 |loss_TCA=2 |nr_TCA=0 |rs_TCA=438 |or_TCA=78.1 |rc_TCA=453 |ob_TCA=76 |name_BRA={{cr|BRA}} |name_COL={{cr|COL}} |name_MEX={{cr|MEX}} |name_PAN={{cr|PAN}} |name_PER={{cr|PER}} |name_TCA={{cr|TCA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545654.html टी२०आ ४०५७] || ६ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ६ गडी राखून विजयी |- | दुसरा सामना || ६ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|COL}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545655.html टी२०आ ४०५८] || ६ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ५ गडी राखून विजयी |- | चौथा सामना || ६ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|COL}} ६ गडी राखून विजयी |- | पाचवा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ४९ धावांनी विजयी |- | सहावा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545656.html टी२०आ ४०५९] || ७ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ७ गडी राखून विजयी |- | आठवा सामना || ७ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|TCA}} ३४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545657.html टी२०आ ४०६०] || ८ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|MEX}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ४४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545658.html टी२०आ ४०६१] || ८ ऑगस्ट || {{cr|PAN}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545659.html टी२०आ ४०६२] || ८ ऑगस्ट || {{cr|MEX}} || {{cr|PER}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|MEX}} ७० धावांनी विजयी |- | बारावा सामना || ८ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|TCA}} ८ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- | तेरावा सामना || ९ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|TCA}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ९ गडी राखून विजयी |- | चौदावा सामना || ९ ऑगस्ट || {{cr|COL}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान २, कुंडिनामार्का || {{cr|PAN}} १५ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549355.html टी२०आ ४०६३] || ९ ऑगस्ट || {{cr|BRA}} || {{cr|PAN}} || लॉस पिनोस पोलो क्लब मैदान १, कुंडिनामार्का || {{cr|BRA}} ३ धावांनी विजयी |} ===२०२६ मलावी तिरंगी मालिका=== {{मुख्य|२०२६ मलावी तिरंगी मालिका}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{cite web |url=https://www.cricinfo.com/series/malawi-tri-nation-t20i-series-2026-1547085/points-table-standings |title=Malawi Tri-Nation T20I Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=१६ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ZAM |team2=RWA |team3=MWI |win_MWI=2 |loss_MWI=3 |nr_MWI=1 |rs_MWI=598 |or_MWI=93 |rc_MWI=571 |ob_MWI=89.5 |win_RWA=3 |loss_RWA=3 |nr_RWA=0 |rs_RWA=707 |or_RWA=108 |rc_RWA=738 |ob_RWA=112 |win_ZAM=3 |loss_ZAM=2 |nr_ZAM=1 |rs_ZAM=705 |or_ZAM=99 |rc_ZAM=701 |ob_ZAM=98.1 |name_MWI={{cr|MWI}} |name_RWA={{cr|RWA}} |name_ZAM={{cr|ZAM}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547089.html टी२०आ ४०६४] || ११ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547090.html टी२०आ ४०६५] || ११ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|MWI}} ५० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547091.html टी२०आ ४०६७] || १२ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547092.html टी२०आ ४०६८] || १२ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ८ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547093.html टी२०आ ४०६८अ] || १४ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547094.html टी२०आ ४०७१] || १४ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|MWI}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547095.html टी२०आ ४०७४] || १५ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547096.html टी२०आ ४०७७] || १५ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|ZAM}} ४७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547097.html टी२०आ ४०८०] || १६ ऑगस्ट || {{cr|MWI}} || {{cr|RWA}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} २ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1547098.html टी२०आ ४०८१] || १६ ऑगस्ट || {{cr|RWA}} || {{cr|ZAM}} || टीसीए ओव्हल, ब्लांटायर || {{cr|RWA}} ५ गडी राखून विजयी |} ===जर्मनीचा फिनलंड दौरा=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क#जर्मनीचा फिनलंड दौरा}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |टी२०आ सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549394.html टी२०आ ४०६६] || ११ ऑगस्ट || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ३० धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |} ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क=== {{मुख्य|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता क}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeC">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/mt20wc-sub-regional-europe-qlf-c-2026-1545644/points-table-standings |title=Men's T20 World Cup Sub Europe Qualifier C Points Table & Team Standings |work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो|क्रिकइन्फो]] |access-date=२० ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=ESP |team2=FIN |team3=IOM |team4=BUL |team5=LUX |win_ESP=4 |loss_ESP=0 |nr_ESP=0 |nrr_ESP=4.772 |win_FIN=2 |loss_FIN=1 |nr_FIN=1 |nrr_FIN=2.321 |status_FIN=H |win_IOM=2 |loss_IOM=1 |nr_IOM=1 |nrr_IOM=1.201 |win_BUL=1 |loss_BUL=3 |nr_BUL=0 |nrr_BUL=-4.367 |win_LUX=0 |loss_LUX=4 |nr_LUX=0 |nrr_LUX=-3.340 |name_ESP={{cr|ESP}} |name_FIN={{cr|FIN}} |name_IOM={{cr|IOM}} |name_BUL={{cr|BUL}} |name_LUX={{cr|LUX}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref name="EuropeC"/> |show_tie=no |update=complete |team1=POR |team2=GER |team3=ISR |team4=CZE |team5=GRE |win_POR=4 |loss_POR=0 |nr_POR=0 |nrr_POR=3.319 |win_GER=3 |loss_GER=1 |nr_GER=0 |nrr_GER=3.763 |win_ISR=2 |loss_ISR=2 |nr_ISR=0 |nrr_ISR=-2.732 |win_CZE=1 |loss_CZE=3 |nr_CZE=0 |nrr_CZE=-2.605 |win_GRE=0 |loss_GRE=4 |nr_GRE=0 |nrr_GRE=-2.454 |name_POR={{cr|POR}} |name_GER={{cr|GER}} |name_ISR={{cr|ISR}} |name_CZE={{cr|CZE}} |name_GRE={{cr|GRE}} |result1=F |result2=3P |result3=5P |result4=7P |result5=E |res_col_header=निकाल |col_F=#cfc |col_3P=#ffc |col_5P=#ccf |col_7P=#fdd |text_F=अंतिम सामन्यासाठी पात्र |text_3P=तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_5P=पाचव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_7P=सातव्या स्थानाच्या प्ले-ऑफसाठी पात्र |text_E=बाहेर }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545660.html टी२०आ ४०६९] || १४ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|ESP}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|ESP}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545661.html टी२०आ ४०७०] || १४ ऑगस्ट || {{cr|ISR}} || {{cr|POR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|POR}} ९४ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545662.html टी२०आ ४०७२] || १४ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|LUX}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|IOM}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545663.html टी२०आ ४०७३] || १४ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|GER}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|GER}} ६१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545664.html टी२०आ ४०७५] || १५ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|GRE}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|CZE}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545665.html टी२०आ ४०७६] || १५ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545666.html टी२०आ ४०७८] || १५ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|POR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545667.html टी२०आ ४०७९] || १५ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|BUL}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|FIN}} ९२ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545668.html टी२०आ ४०८२] || १७ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|ISR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545669.html टी२०आ ४०८३] || १७ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|IOM}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|IOM}} ८९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545670.html टी२०आ ४०८४] || १७ ऑगस्ट || {{cr|GRE}} || {{cr|POR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545671.html टी२०आ ४०८५] || १७ ऑगस्ट || {{cr|LUX}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} १४१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545672.html टी२०आ ४०८६] || १८ ऑगस्ट || {{cr|GER}} || {{cr|GRE}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545673.html टी२०आ ४०८७] || १८ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|LUX}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|FIN}} ७३ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545674.html टी२०आ ४०८८] || १८ ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|ISR}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|ISR}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545675.html टी२०आ ४०८९] || १८ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|ESP}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ESP}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545676.html टी२०आ ४०९०] || २० ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|LUX}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|BUL}} ६ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545677.html टी२०आ ४०९१] || २० ऑगस्ट || {{cr|CZE}} || {{cr|POR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|POR}} ९१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545678.html टी२०आ ४०९१अ] || २० ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|IOM}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545679.html टी२०आ ४०९२] || २० ऑगस्ट || {{cr|GRE}} || {{cr|ISR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|ISR}} १ धावेने विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]] पद्धतीने) |- ! colspan="6" |तिसऱ्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545680.html टी२०आ ४०९३] || २१ ऑगस्ट || {{cr|FIN}} || {{cr|GER}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|GER}} ६८ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |सातव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545681.html टी२०आ ४०९४] || २१ ऑगस्ट || {{cr|BUL}} || {{cr|CZE}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|CZE}} ५ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |पाचव्या स्थानाचा प्ले-ऑफ |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545682.html टी२०आ ४०९५] || २१ ऑगस्ट || {{cr|IOM}} || {{cr|ISR}} || [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], वांता || {{cr|IOM}} ९ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1545683.html टी२०आ ४०९६] || २१ ऑगस्ट || {{cr|POR}} || {{cr|ESP}} || [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], केरावा || {{cr|POR}} ५७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी=== {{मुख्य|२०२६ महिला बेल्ट अँड रोड ट्रॉफी}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=क्रिकइन्फो<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.espncricinfo.com/series/china-women-s-t20i-tri-series-2026-1549165/points-table-standings |title=China Women's T20I Tri-Series 2026 Points Table & Team Standings |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२३ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team1=IDN |team2=CHN |team3=OMA |win_CHN=3 |loss_CHN=1 |nr_CHN= |rs_CHN=265 |or_CHN=44.2 |rc_CHN=247 |ob_CHN=51.1 |win_IDN=3 |loss_IDN=1 |nr_IDN= |rs_IDN=433 |or_IDN=64.1 |rc_IDN=306 |ob_IDN=68 |win_OMA= |loss_OMA=4 |nr_OMA= |rs_OMA=219 |or_OMA=67 |rc_OMA=364 |ob_OMA=56.2 |name_CHN={{crw|CHN}} |name_IDN={{crw|IDN}} |name_OMA={{crw|OMA}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" |साखळी सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549187.html मटी२०आ २९५४] || २० ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} १८ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549188.html मटी२०आ २९५५] || २१ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ७ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549189.html मटी२०आ २९५६] || २१ ऑगस्ट || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ५९ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549190.html मटी२०आ २९५७] || २२ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549191.html मटी२०आ २९५९] || २२ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ९ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549192.html मटी२०आ २९६२] || २३ ऑगस्ट || {{crw|IDN}} || {{crw|OMA}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|IDN}} ६६ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549193.html मटी२०आ २९६४] || २४ ऑगस्ट || {{crw|CHN}} || {{crw|IDN}} || झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट मैदान, हांगझोऊ || {{crw|CHN}} ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |} ===बेल्जियम महिलांचा लक्झेंबर्ग दौरा=== {{मुख्य|बेल्जियम महिला क्रिकेट संघाचा लक्झेंबर्ग दौरा, २०२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548522.html मटी२०आ २९५८] || २२ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|BEL}} २६ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548523.html मटी२०आ २९६०] || २२ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} १० गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548524.html मटी२०आ २९६१] || २३ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} ४ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548525.html मटी२०आ २९६३] || २३ ऑगस्ट || [[पियरे वर्नर क्रिकेट मैदान]], वाल्फरडांगे || {{crw|LUX}} ४७ धावांनी विजयी |} ===२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref name="wcont">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team_order=TUR, AUT, GUE, CZE |win_AUT=2|loss_AUT=1|nr_AUT=|rs_AUT=213|or_AUT=46.4|rc_AUT=132|ob_AUT=45.3 |win_CZE=|loss_CZE=3|nr_CZE=|rs_CZE=260|or_CZE=60|rc_CZE=264|ob_CZE=41.1 |win_GUE=1|loss_GUE=2|nr_GUE=|rs_GUE=253|or_GUE=58.4|rc_GUE=353|ob_GUE=60 |win_TUR=3|loss_TUR=|nr_TUR=|rs_TUR=231|or_TUR=31.2|rc_TUR=208|ob_TUR=50 |name_AUT={{crw|AUT}} |name_CZE={{crw|CZE}} |name_GUE={{crw|GUE}} |name_TUR={{crw|TUR}} }} {{col-2}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref name="wcont" /> |show_tie=no |update=complete |team_order=IOM, NOR, ROM, GRE |win_GRE=|loss_GRE=3|nr_GRE=|rs_GRE=219|or_GRE=50|rc_GRE=254|ob_GRE=34 |win_IOM=3|loss_IOM=|nr_IOM=|rs_IOM=345|or_IOM=39.2|rc_IOM=313|ob_IOM=60 |win_NOR=2|loss_NOR=1|nr_NOR=|rs_NOR=373|or_NOR=55|rc_NOR=397|ob_NOR=57 |win_ROM=1|loss_ROM=2|nr_ROM=|rs_ROM=342|or_ROM=47|rc_ROM=315|ob_ROM=40.2 |name_GRE={{crw|GRE}} |name_IOM={{crw|IOM}} |name_NOR={{crw|NOR}} |name_ROM={{crw|ROM}} }} {{col-end}} {| class="wikitable" ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549194.html मटी२०आ २९६५] || २६ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549195.html मटी२०आ २९६६] || २६ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|IOM}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} ३ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549196.html मटी२०आ २९६७] || २६ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|GUE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ८५ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549197.html मटी२०आ २९६८] || २७ ऑगस्ट || {{crw|GRE}} || {{crw|IOM}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} ९ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549198.html मटी२०आ २९६९] || २७ ऑगस्ट || {{crw|CZE}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ८ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549199.html मटी२०आ २९७०] || २७ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|NOR}} २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549200.html मटी२०आ २९७१] || २८ ऑगस्ट || {{crw|ROM}} || {{crw|GRE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|ROM}} ३० धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549201.html मटी२०आ २९७३] || २८ ऑगस्ट || {{crw|GUE}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} १७ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549202.html मटी२०आ २९७४] || २८ ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|CZE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549203.html मटी२०आ २९७७] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GRE}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|NOR}} ६ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549204.html मटी२०आ २९७९] || २९ ऑगस्ट || {{crw|CZE}} || {{crw|GUE}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|GUE}} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549205.html मटी२०आ २९८१] || २९ ऑगस्ट || {{crw|IOM}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|IOM}} २७ धावांनी विजयी |- ! colspan="6" | तिसऱ्या स्थानाचा सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549206.html मटी२०आ २९८३] || ३० ऑगस्ट || {{crw|AUT}} || {{crw|NOR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|AUT}} ७ गडी राखून विजयी |- ! colspan="6" | अंतिम सामना |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549207.html मटी२०आ २९८४] || ३० ऑगस्ट || {{crw|IOM}} || {{crw|TUR}} || [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] || {{crw|TUR}} ५ गडी राखून विजयी |} ===२०२६ महिला नॉर्डिक चषक=== {{मुख्य|२०२६ महिला नॉर्डिक चषक}} {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |source=[[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/nordic-women-t20-cup-2026-1549504/points-table-standings |title=Nordic Women T20 Cup 2026 Points Table & Team Standings |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३० ऑगस्ट २०२६}}</ref> |show_tie=no |update=complete |team_order=SWE, GER, DEN |win_DEN=1|loss_DEN=2|nr_DEN=1|rs_DEN=267|or_DEN=55.4|rc_DEN=373|ob_DEN=58 |win_GER=1|loss_GER=2|nr_GER=1|rs_GER=285|or_GER=47.1|rc_GER=264|ob_GER=44.5 |win_SWE=2|loss_SWE=|nr_SWE=2|rs_SWE=216|or_SWE=25.1|rc_SWE=131|ob_SWE=25.1 |name_DEN={{crw|DEN}} |name_GER={{crw|GER}} |name_SWE={{crw|SWE}} }} {| class="wikitable" ! colspan="6" | साखळी सामने |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! संघ २ ! मैदान ! निकाल |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548658.html मटी२०आ २९७२] || २८ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || {{crw|SWE}} १४ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548659.html मटी२०आ २९७५] || २८ ऑगस्ट || {{crw|DEN}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || {{crw|SWE}} ७१ धावांनी विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548660.html मटी२०आ २९७८] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|DEN}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || {{crw|DEN}} २ गडी राखून विजयी |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548661.html मटी२०आ २९८०] || २९ ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || निकाल नाही |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548662.html मटी२०आ २९८३अ] || ३० ऑगस्ट || {{crw|DEN}} || {{crw|SWE}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || सामना रद्द |- | [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1548663.html मटी२०आ २९८५] || ३० ऑगस्ट || {{crw|GER}} || {{crw|DEN}} || गेल्सेनट्रॅबपार्क, गेल्सेनकिर्शेन || {{crw|GER}} ३७ धावांनी विजयी |} ==हे सुद्धा पहा== * [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] ==संदर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/index.html ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील हंगाम संग्रह] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} {{DEFAULTSORT:Associate international cricket in 2026}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 1rg1y5c6ywjpqhjd503tfdt3jkvoxra 0 383416 2707542 2706864 2026-09-02T11:01:34Z Ketaki Modak 21590 2707542 wikitext text/x-wiki '''सोऽहम् साधना''' ही नाथसंप्रदाय प्रतिपादित साधना पद्धती आहे. यालाच आजपाजप असेही म्हटले जाते. == साधनापद्धतीच्या विकसनाचे टप्पे == * वेद काळात सोऽहंचा उल्लेख येतो तेव्हा प्रामुख्याने त्या त्या ऋषीने आपली उच्च अनुभूती त्यातून व्यक्त केलेली आहे. 'मी तो आहे' ही साक्षात् प्रचिती त्यांनी तेथे नोंदविलेली आढळते. * पुढे उपनिषदकाळामध्ये मात्र सोऽहम् श्वासाचे, त्यातील सः आणि अहम् या पदांचे स्पष्टीकरण आलेले आढळते. * पुढील काळात आद्य [[शंकराचार्य|शंकराचार्यांनी]] त्याचे अधिक स्पष्टीकरण करताना सकार हे शक्तीचे तर हकार हे शिवाचे प्रतीक असल्याचे प्रतिपादन केलेले आढळते. याचाच पुनरुच्चार इतर नाथसिद्धही नंतरच्या काळात वारंवार करताना दिसतात. * एक स्वतंत्र साधनापद्धती म्हणून सोऽहम् साधनेचा विकास करण्याचा, ती प्रचलित करण्याचा प्रयत्न प्रामुख्याने नाथसंप्रदायाने केला आहे असे अभ्यासांती आढळून येते. <ref name=":0" /> == गुरुमुखातून दीक्षा == सोऽहंचे ज्ञान गुरुमुखातूनच घेण्याची अनिवार्यता उपनिषद्काळापासूनच सांगितली आहे. नाथसिद्धांनीही तीच परंपरा पुढे चालविली असल्याचे लक्षात येते. <ref name=":0" /> == जपसंख्या == आपल्याच ठिकाणी एकवीस हजार सहाशे वेळा सोऽहम् सोऽहम् असा जप सातत्याने न करताही होत असतो. म्हणूनच त्याला अजपाजप असे म्हटले जाते. तो एकेका चक्राच्या स्थानी किती किती वेळा होतो त्याचे एक कोष्टकच [[एकनाथ|संत एकनाथां]]<nowiki/>नी एका अभंगात मांडले आहे. # मूलाधार चक्राच्या ठिकाणी - दिड घटिका, दहा पळे, दोन निमिष # स्वाधिष्ठान चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, तीन निमिष # मणिपूर चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, चार निमिष # अनुहत चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, पाच निमिष # विशुद्ध चक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दहा पळे, एक निमिष # अग्निचक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दीड पळ, एक निमिष # सहस्त्रदलाच्या ठिकाणी - अडिच घटिका, आठ पळे, चौदा निमिष अशा प्रकारे जीव त्या त्या चक्रावर तेवढा तेवढा वेळ सोऽहम् जप करत असतो. पण अज्ञानी जिवाला याची जाण नसल्याने त्याला परमेश्वर प्राप्ती होत नाही. एकवीसहजार सहाशे इतक्या वेळा जीव सोऽहंकडे अवधान ठेवू शकेल तर त्या उपायाने त्याला ईश्वरप्राप्ती घडेल, असे नाथ सांगतात. <ref name=":0" /> == सोऽहंभावाचे पाच गुण == गुरू [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] यांनी सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती या ग्रंथामध्ये सोऽहंभावाचे पाच गुण वर्णन केले आहेत. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref><ref>सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती, संपादक - भट व आघारकर, जुलै १९७९, पृष्ठ क्रमांक १४</ref> * अहंता - 'किंबहुना चराचर आपण जाहला' ही अवस्था म्हणजेच अहंता. * अखंड ऐश्वर्य - अखंड ऐश्वर्यातून षड्गुणसंपन्नता सूचित होते. * स्वात्मता - स्वात्मता म्हणजे मीच सर्वत्र भरून राहिलो आहे ही वृत्ती सांगितली आहे. * विश्वानुभवसामर्थ्य - सोऽहंसिद्धाला विश्वानुभवसामर्थ्य प्राप्त होते म्हणजे काय? तर विश्वात ओतप्रोत भरून राहिलेल्या चैतन्याचा आनंद लुटण्याचे सामर्थ्य त्याच्या अंगी येते. * सर्वज्ञत्व - सर्वज्ञता हा महत्त्वाचा गुणही त्याच्या ठिकाणी उदित होतो, असे येथे सांगितले आहे. == संदर्भ == [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:साधनापद्धती]] [[वर्ग:योग]] e2umzlbpwld26gehxesuzg7hpwsd178 2707543 2707542 2026-09-02T11:03:22Z Ketaki Modak 21590 2707543 wikitext text/x-wiki '''सोऽहम् साधना''' ही नाथसंप्रदाय प्रतिपादित साधना पद्धती आहे. यालाच आजपाजप असेही म्हटले जाते. == साधनापद्धतीच्या विकसनाचे टप्पे == * वेद काळात सोऽहंचा उल्लेख येतो तेव्हा प्रामुख्याने त्या त्या ऋषीने आपली उच्च अनुभूती त्यातून व्यक्त केलेली आहे. 'मी तो आहे' ही साक्षात् प्रचिती त्यांनी तेथे नोंदविलेली आढळते. * पुढे उपनिषदकाळामध्ये मात्र सोऽहम् श्वासाचे, त्यातील सः आणि अहम् या पदांचे स्पष्टीकरण आलेले आढळते. * पुढील काळात आद्य [[शंकराचार्य|शंकराचार्यांनी]] त्याचे अधिक स्पष्टीकरण करताना सकार हे शक्तीचे तर हकार हे शिवाचे प्रतीक असल्याचे प्रतिपादन केलेले आढळते. याचाच पुनरुच्चार इतर नाथसिद्धही नंतरच्या काळात वारंवार करताना दिसतात. * एक स्वतंत्र साधनापद्धती म्हणून सोऽहम् साधनेचा विकास करण्याचा, ती प्रचलित करण्याचा प्रयत्न प्रामुख्याने नाथसंप्रदायाने केला आहे असे अभ्यासांती आढळून येते. <ref name=":0" /> == गुरुमुखातून दीक्षा == सोऽहंचे ज्ञान गुरुमुखातूनच घेण्याची अनिवार्यता उपनिषद्काळापासूनच सांगितली आहे. नाथसिद्धांनीही तीच परंपरा पुढे चालविली असल्याचे लक्षात येते. <ref name=":0" /> == जपसंख्या == आपल्याच ठिकाणी एकवीस हजार सहाशे वेळा सोऽहम् सोऽहम् असा जप सातत्याने न करताही होत असतो. म्हणूनच त्याला अजपाजप असे म्हटले जाते. तो एकेका चक्राच्या स्थानी किती किती वेळा होतो त्याचे एक कोष्टकच [[एकनाथ|संत एकनाथां]]<nowiki/>नी एका अभंगात मांडले आहे. # मूलाधार चक्राच्या ठिकाणी - दिड घटिका, दहा पळे, दोन निमिष # स्वाधिष्ठान चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, तीन निमिष # मणिपूर चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, चार निमिष # अनुहत चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, पाच निमिष # विशुद्ध चक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दहा पळे, एक निमिष # अग्निचक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दीड पळ, एक निमिष # सहस्त्रदलाच्या ठिकाणी - अडिच घटिका, आठ पळे, चौदा निमिष अशा प्रकारे जीव त्या त्या चक्रावर तेवढा तेवढा वेळ सोऽहम् जप करत असतो. पण अज्ञानी जिवाला याची जाण नसल्याने त्याला परमेश्वर प्राप्ती होत नाही. एकवीसहजार सहाशे इतक्या वेळा जीव सोऽहंकडे अवधान ठेवू शकेल तर त्या उपायाने त्याला ईश्वरप्राप्ती घडेल, असे नाथ सांगतात. <ref name=":0" /><ref>सकलसंतगाथा, संपादक - डॉ. रा.चिं.ढेरे, खंड ३, १९८५, अभंग ३३१९</ref> == सोऽहंभावाचे पाच गुण == गुरू [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] यांनी सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती या ग्रंथामध्ये सोऽहंभावाचे पाच गुण वर्णन केले आहेत. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref><ref>सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती, संपादक - भट व आघारकर, जुलै १९७९, पृष्ठ क्रमांक १४</ref> * अहंता - 'किंबहुना चराचर आपण जाहला' ही अवस्था म्हणजेच अहंता. * अखंड ऐश्वर्य - अखंड ऐश्वर्यातून षड्गुणसंपन्नता सूचित होते. * स्वात्मता - स्वात्मता म्हणजे मीच सर्वत्र भरून राहिलो आहे ही वृत्ती सांगितली आहे. * विश्वानुभवसामर्थ्य - सोऽहंसिद्धाला विश्वानुभवसामर्थ्य प्राप्त होते म्हणजे काय? तर विश्वात ओतप्रोत भरून राहिलेल्या चैतन्याचा आनंद लुटण्याचे सामर्थ्य त्याच्या अंगी येते. * सर्वज्ञत्व - सर्वज्ञता हा महत्त्वाचा गुणही त्याच्या ठिकाणी उदित होतो, असे येथे सांगितले आहे. == संदर्भ == [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:साधनापद्धती]] [[वर्ग:योग]] s0tuvng3hqshfyxufhpnqawl1ou82es 2707544 2707543 2026-09-02T11:04:44Z Ketaki Modak 21590 2707544 wikitext text/x-wiki '''सोऽहम् साधना''' ही नाथसंप्रदाय प्रतिपादित साधना पद्धती आहे. यालाच आजपाजप असेही म्हटले जाते. == साधनापद्धतीच्या विकसनाचे टप्पे == * वेद काळात सोऽहंचा उल्लेख येतो तेव्हा प्रामुख्याने त्या त्या ऋषीने आपली उच्च अनुभूती त्यातून व्यक्त केलेली आहे. 'मी तो आहे' ही साक्षात् प्रचिती त्यांनी तेथे नोंदविलेली आढळते. * पुढे उपनिषदकाळामध्ये मात्र सोऽहम् श्वासाचे, त्यातील सः आणि अहम् या पदांचे स्पष्टीकरण आलेले आढळते. * पुढील काळात आद्य [[शंकराचार्य|शंकराचार्यांनी]] त्याचे अधिक स्पष्टीकरण करताना सकार हे शक्तीचे तर हकार हे शिवाचे प्रतीक असल्याचे प्रतिपादन केलेले आढळते. याचाच पुनरुच्चार इतर नाथसिद्धही नंतरच्या काळात वारंवार करताना दिसतात. * एक स्वतंत्र साधनापद्धती म्हणून सोऽहम् साधनेचा विकास करण्याचा, ती प्रचलित करण्याचा प्रयत्न प्रामुख्याने नाथसंप्रदायाने केला आहे असे अभ्यासांती आढळून येते. <ref name=":0" /> == गुरुमुखातून दीक्षा == सोऽहंचे ज्ञान गुरुमुखातूनच घेण्याची अनिवार्यता उपनिषद्काळापासूनच सांगितली आहे. नाथसिद्धांनीही तीच परंपरा पुढे चालविली असल्याचे लक्षात येते. <ref name=":0" /> == जपसंख्या == आपल्याच ठिकाणी एकवीस हजार सहाशे वेळा सोऽहम् सोऽहम् असा जप सातत्याने न करताही होत असतो. म्हणूनच त्याला अजपाजप असे म्हटले जाते. तो एकेका चक्राच्या स्थानी किती किती वेळा होतो त्याचे एक कोष्टकच [[एकनाथ|संत एकनाथां]]<nowiki/>नी एका अभंगात मांडले आहे. # मूलाधार चक्राच्या ठिकाणी - दिड घटिका, दहा पळे, दोन निमिष # स्वाधिष्ठान चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, तीन निमिष # मणिपूर चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, चार निमिष # अनुहत चक्राच्या ठिकाणी - साडेसोळा घटिका, दहा पळे, पाच निमिष # विशुद्ध चक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दहा पळे, एक निमिष # अग्निचक्राच्या ठिकाणी - पावणेतीन घटिका, दीड पळ, एक निमिष # सहस्त्रदलाच्या ठिकाणी - अडीच घटिका, आठ पळे, चौदा निमिष अशा प्रकारे जीव त्या त्या चक्रावर तेवढा तेवढा वेळ सोऽहम् जप करत असतो. पण अज्ञानी जिवाला याची जाण नसल्याने त्याला परमेश्वर प्राप्ती होत नाही. एकवीसहजार सहाशे इतक्या वेळा जीव सोऽहंकडे अवधान ठेवू शकेल तर त्या उपायाने त्याला ईश्वरप्राप्ती घडेल, असे नाथ सांगतात. <ref name=":0" /><ref>सकलसंतगाथा, संपादक - डॉ. रा.चिं.ढेरे, खंड ३, १९८५, अभंग ३३१९</ref> == सोऽहंभावाचे पाच गुण == गुरू [[गोरखनाथ|गोरक्षनाथ]] यांनी सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती या ग्रंथामध्ये सोऽहंभावाचे पाच गुण वर्णन केले आहेत. <ref name=":0">मराठी संतसाहित्यातील नाथप्रतिपादित सोsहम साधना - एक अभ्यास; डॉ. केतकी मोडक यांचा प्रबंध, २०००</ref><ref>सिद्ध-सिद्धांत-पद्धती, संपादक - भट व आघारकर, जुलै १९७९, पृष्ठ क्रमांक १४</ref> * अहंता - 'किंबहुना चराचर आपण जाहला' ही अवस्था म्हणजेच अहंता. * अखंड ऐश्वर्य - अखंड ऐश्वर्यातून षड्गुणसंपन्नता सूचित होते. * स्वात्मता - स्वात्मता म्हणजे मीच सर्वत्र भरून राहिलो आहे ही वृत्ती सांगितली आहे. * विश्वानुभवसामर्थ्य - सोऽहंसिद्धाला विश्वानुभवसामर्थ्य प्राप्त होते म्हणजे काय? तर विश्वात ओतप्रोत भरून राहिलेल्या चैतन्याचा आनंद लुटण्याचे सामर्थ्य त्याच्या अंगी येते. * सर्वज्ञत्व - सर्वज्ञता हा महत्त्वाचा गुणही त्याच्या ठिकाणी उदित होतो, असे येथे सांगितले आहे. == संदर्भ == [[वर्ग:नाथ संप्रदाय]] [[वर्ग:साधनापद्धती]] [[वर्ग:योग]] i86mir0ks9dmevi4028s1tdtpl99nsm 0 383449 2707395 2707007 2026-09-02T00:01:27Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707395 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट आदित्यवर्मा | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६४३]] – [[इ.स. ६४५]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६४३]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = आदित्यवर्मा | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[दुसरा पुलकेशी]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[अभिनवदित्य]] | वडील = [[दुसरा पुलकेशी]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[अभिनवदित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''आदित्यवर्मा''' (इ.स. ६४३-६४५) हा दक्षिण भारतातील [[बदामी]] येथील चालुक्य वंशाचा राजा होता. तो [[दुसरा पुलकेशी]] याचा मुलगा होता, ज्याचा पल्लवांनी आक्रमण करून चालुक्यांची राजधानी [[बदामी]] ताब्यात घेतली तेव्हा पराभव झाला आणि बहुधा तो मारला गेला. पुलकेशीनच्या मृत्यूनंतरचा त्या वंशाचा तात्काळ इतिहास स्पष्ट नाही, परंतु आदित्यवर्मा आणि त्याच्या मुलाच्या शिलालेखांवरून असे सूचित होते की, त्याचा धाकटा भाऊ [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याने पल्लवांचा पराभव करून चालुक्य सत्ता पुनर्स्थापित करण्यापूर्वी, आदित्यवर्माने एका दुर्बळ चालुक्य राज्यावर थोड्या काळासाठी राज्य केले. ==पार्श्वभूमी== आदित्यवर्मन हा चालुक्य सम्राट [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या मुलांपैकी एक होता. इ.स. ६४२-६४३ मध्ये , चालुक्यांचे दक्षिणेकडील शेजारी असलेल्या पल्लवांनी चालुक्यांची राजधानी वतापीवर आक्रमण करून ती ताब्यात घेतली. या संघर्षात पुलकेशीन मारला गेला असावा. पुढील दशकात चालुक्य राजवंशाचा इतिहास, जेव्हा पुलकेशीनचा दुसरा मुलगा [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] सुमारे ६५५ मध्ये सिंहासनावर बसला, तो स्पष्ट नाही. चालुक्य साम्राज्य पुलकेशीनच्या विविध मुलांमध्ये विभागले गेले होते की पल्लवांनी वातापीवर ताबा मिळवला असताना त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांनी इतर मुख्यालयांमधून राज्य केले, हे निश्चितपणे सांगता येत नाही. या अनिश्चिततेनंतरही, आदित्यवर्मनचे अस्तित्व आणि चालुक्य राजा म्हणून त्याचे राज्य त्याच्या कुर्नूल (कर्णुल) अनुदान शिलालेख, त्याच्या मुलाचा नेलाकुंड अनुदान शिलालेख, सोमेश्वर तिसऱ्याचा विक्रमंकभ्युदय आणि सर्वज्ञात्माचा संक्षेप-शरीरक यांद्वारे सिद्ध होते. कुर्नूल शिलालेखात पुलकेशीनच्या पुत्रांमध्ये आदित्यवर्मनच्या जन्माच्या क्रमाचा उल्लेख नाही आणि विक्रमादित्याचाही उल्लेख नाही. बदामीच्या चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा करणाऱ्या कल्याणीच्या नंतरच्या चालुक्यांच्या १०१९ च्या कान्थेरू अनुदान शिलालेखात, आदित्यवर्मन हा नेदमारीचा मुलगा आणि पुलकेशीनचा नातू असल्याचे नमूद केले आहे. तथापि, या नंतरच्या वृत्तांतात अनेक त्रुटी आहेत आणि तो विश्वसनीय मानला जाऊ शकत नाही. ==राज्य== १२ व्या शतकातील राजा [[तिसरा सोमेश्वर चालुक्य]], ज्याचा राजवंश वातापीच्या चालुक्यांपासून वंशज असल्याचा दावा करतो, त्याच्या विक्रमंकभ्युदयात असे म्हटले आहे की आदित्यवर्मन हा त्याचा वडील पुलकेशीन यांच्यानंतर गादीवर आला. कुर्नूल आणि नेलकुंडाच्या शिलालेखांनुसार, आदित्यवर्मन यांना श्री-पृथ्वी-वल्लभ , महाराजाधिराजा आणि परमेश्वर ("सर्वोच्च भगवान") ही राजकिय उपाधी होती. कुर्नूल शिलालेखात असे म्हटले आहे की त्याने "संपूर्ण पृथ्वीवर सर्वोच्च सत्ता मिळवली होती, जी त्याने आपल्या बाहूंच्या बळावर आणि पराक्रमाने जिंकली होती". कुर्नूल अनुदान शिलालेख आदित्यवर्मनच्या पहिल्या राज्याभिषेक वर्षातील आहे: इतिहासकार डी. पी. दीक्षित असा अंदाज लावतात की त्याने अंदाजे ६४३-६४५ दरम्यान राज्य केले असावे, आणि आपला बहुतेक वेळ [[पल्लव]] आणि इतर शत्रूंपासून पूर्वीचा चालुक्य प्रदेश परत मिळवण्याचा प्रयत्न करण्यात घालवला. इतिहासकार डी. सी. सिरकार यांनी असा सिद्धांत मांडला की विक्रमादित्य पहिला आणि आदित्यवर्मन यांनी पुलकेशीनच्या पूर्वीच्या साम्राज्याच्या वेगवेगळ्या भागांवर एकाच वेळी राज्य केले. ==विक्रमदित्य म्हणून ओळख== इतिहासकार टी. व्ही. महालिंगम यांनी असा सिद्धांत मांडला की आदित्यवर्मन हे विक्रमादित्य प्रथम यांचे पूर्वीचे नाव होते. त्यांचा सिद्धांत खालील युक्तिवादांवर आधारित आहे: आदित्यवर्मनच्या कुर्नूल शिलालेखात आणि विक्रमादित्याच्या गडवल शिलालेखात समान शब्दरचना आढळते. आदित्यवर्मनच्या कुर्नूल शिलालेखात असे म्हटले आहे की त्याने "आपल्या आई-वडिलांच्या आणि स्वतःच्या पुण्याईसाठी" दान केले. असे विधान विक्रमादित्याच्या कुर्नूल शिलालेखांमध्ये देखील आढळते, परंतु इतर चालुक्य राजांच्या शिलालेखांमध्ये ते दुर्मिळ आहे. विक्रमादित्याचा धाकटा भाऊ जयसिंह याच्या नवसारी शिलालेखात असाही उल्लेख आहे की विक्रमादित्याने "आपल्या आई-वडिलांच्या चरणांचे ध्यान केले": असा उल्लेख इतर चालुक्य नोंदींमध्ये आढळत नाही. चालुक्य सत्तेच्या पुनर्संस्थापनेनंतर जारी केलेल्या चालुक्य शिलालेखांमध्ये उल्लेख आहे की विक्रमादित्याने विरोधी राजांना जिंकून परमेश्वर ("सर्वोच्च स्वामी") ही पदवी प्राप्त केली. आदित्यवर्मनने देखील परमेश्वर ही पदवी धारण केली होती. इतिहासकार डी. पी. दीक्षित खालील युक्तिवादांच्या आधारे ही ओळख नाकारतात: नंतरच्या राजांच्या शिलालेखांमधील साम्य या वस्तुस्थितीवरून स्पष्ट केले जाऊ शकते की असे दस्तऐवज राज्य अधिकाऱ्यांनी मागील दस्तऐवजांच्या धर्तीवर तयार केले होते. अनुदान शिलालेखांमध्ये फक्त राजाची वंशावळ दिली आहे, उत्तराधिकाराचा कालानुक्रम नाही. यामुळेच आदित्यवर्मनच्या नोंदींमध्ये विक्रमादित्याचा उल्लेख नाही आणि याउलटही तसेच आहे. कल्याणीच्या नंतरच्या चालुक्यांच्या नोंदी, जरी अविश्वसनीय असल्या तरी, त्यात उल्लेख आहे. जर आदित्यवर्मन एक वेगळा, सार्वभौम राजा नसता, तर नंतरच्या चालुक्यांच्या काळापर्यंत तो विसरला गेला असता. आदित्यवर्मनचा मुलगा [[अभिनवदित्य]] याच्या नेलाकुंड शिलालेखावरून असे सूचित होते की दोघेही सार्वभौम शासक होते आणि अभिनवदित्य आदित्यवर्मननंतर गादीवर आला. ==उत्तराधिकारी== आदित्यवर्मनचा मुलगा [[अभिनवदित्य]] याच्या नेलाकुंड शिलालेखात दोघांनाही परमेश्वर ही शाही पदवी दिली आहे, यावरून असे सूचित होते की अभिनवदित्य हा त्याच्या वडिलांनंतर चालुक्य सार्वभौम म्हणून गादीवर आला. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] pznmoqmtrqz7xe82pebn9gvgh9ilhgo 0 383451 2707396 2707015 2026-09-02T00:02:11Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707396 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट अभिनवदित्य | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६४५]] – [[इ.स. ६४६]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६४५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = अभिनवदित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[आदित्यवर्मा]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[चंद्रादित्य]] | वडील = [[आदित्यवर्मा]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''अभिनवदित्य''' (इ.स. ६४५-६४६) हा दक्षिण भारतातील वातापी येथील चालुक्य वंशाचा राजा होता. असे दिसते की, त्याचे आजोबा [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या मृत्यूनंतरच्या काळात, तो दुर्बळ झालेल्या चालुक्य सिंहासनावर त्याचे वडील [[आदित्यवर्मा]] यांच्यानंतर गादीवर आला. तो निपुत्रिक मरण पावला आणि बहुधा त्याचा काका [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. ==पार्श्वभूमी== अभिनवदित्याचे वडील [[आदित्यवर्मा]] हे शक्तिशाली चालुक्य सम्राट [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या मुलांपैकी एक होते. इ.स. ६४२-६४३ मध्ये पल्लवांच्या आक्रमणात [[दुसरा पुलकेशी]] यांचा पराभव झाला आणि कदाचित ते मारले गेले, त्यानंतर आदित्यवर्मन यांनी कमजोर झालेले चालुक्य सिंहासन सांभाळले, जसे की कुर्नूल (कर्णुल) अनुदान शिलालेखावरून दिसून येते. अभिनवदित्याने आपल्या वडिलांनंतर सिंहासनावर राज्य केले, जसे की त्याच्या नेलकुंड अनुदान शिलालेखावरून दिसून येते. तो कदाचित वारस नसताना मरण पावला, कारण चालुक्य सिंहासनावर राज्य करणारी त्यानंतरची ज्ञात व्यक्ती त्याचे काका [[चंद्रादित्य]] होते. त्यानंतर चंद्रदित्याचा धाकटा भाऊ [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याने चालुक्य सत्ता पुन्हा प्रस्थापित केली. दुसरी शक्यता अशी आहे की अभिनवदित्य आणि विक्रमादित्य हे कुटुंबाच्या दोन वेगवेगळ्या शाखांचे होते आणि त्यांनी पुलकेशींच्या पूर्वीच्या साम्राज्याच्या वेगवेगळ्या भागांवर एकाच वेळी राज्य केले. अभिनवदित्याचा नेलकुंड शिलालेख हा एकमेव ऐतिहासिक स्रोत आहे ज्यात त्याचा उल्लेख आहे. त्यानंतरच्या चालुक्य नोंदींमध्ये त्याचे नाव वगळले गेले असावे कारण तो [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] सारख्या नंतरच्या शासकांच्या थेट उत्तराधिकाराच्या रांगेत नव्हता. इतिहासकार डी. पी. दीक्षित असे मानतात की त्याने कदाचित इ.स. ६४५ ते ६४७ दरम्यान राज्य केले आणि चालुक्य सत्ता पुनर्संचयित करण्याचा प्रयत्न करताना त्याचा मृत्यू झाला. ==नेलकुंड शिलालेख== अभिनवदित्याचा नेलकुंडा ताम्रपट शिलालेख १९५० च्या दशकात [[म्हैसूर]] राज्याच्या पुरातत्व विभागाच्या निदर्शनास आला. हे ताम्रपट मूळतः होलाळकेरे जवळील गंजीगट्टे गावातील रहिवासी पुजार भीमन्ना यांच्या कुटुंबाच्या ताब्यात होते. नंतर हा शिलालेख चित्रदुर्ग येथील पुरातत्व संग्रहालयाला देण्यात आला. हा शिलालेख एका गोलाकार कड्याने बांधलेल्या तीन तांब्याच्या पट्ट्यांच्या संचाच्या स्वरूपात आहे, जो डुकराचे चिन्ह असलेल्या एका गोलाकार शिक्क्याला जोडलेला आहे. पहिल्या आणि तिसऱ्या पट्टीवर फक्त एका बाजूला कोरीवकाम केलेले आहे, तर दुसऱ्या पट्टीवर दोन्ही बाजूंना कोरीवकाम केलेले आहे. या लिखाणात ७ व्या शतकातील तेलुगू-कन्नड लिपीत कोरलेल्या संस्कृत भाषेतील २८ ओळी आहेत. या शिलालेखात प्रथम हिंदू देव हरी ([[विष्णू]]) यांच्या पायांची स्तुती केली आहे, ज्यांनी राक्षस (बली) चा जीव घेतला, त्यानंतर चालुक्य राजवंशाची प्रशस्ती (स्तुती) आहे. प्रशस्तीच्या वंशावळीच्या भागात अभिनवदित्य, त्याचे वडील आदित्यवर्मन आणि त्याचे आजोबा पुलकेशीन द्वितीय यांचा उल्लेख आहे; या तिन्ही राजांना महाराजाधिराज आणि परमेश्वर या शाही पदव्या बहाल केल्या आहेत. त्याच्या आजोबांप्रमाणे, अभिनवदित्याला सत्याश्रय- पृथ्वी-वल्लभ ही पदवी देखील बहाल केली आहे. पुढे, शिलालेखात अभिनवदित्याने उच्च-शृंग विषयात (जिल्ह्यात) असलेले नेलकुंडा गाव कुप्प-शर्मन नावाच्या ब्राह्मणाला दान केल्याची नोंद आहे. नेलकुंडा हे कर्नाटकातील दावणगेरे जिल्ह्यातील सध्याच्या नळकुंडा म्हणून ओळखले जाऊ शकते; उच्च-शृंग हे नाव त्याच जिल्ह्यातील सध्याच्या उचंगीदुर्गा गावाच्या नावात जपले गेले आहे. दान घेणारा कुप्प-शर्मन देवरत - कौशिक गोत्राचा (वंशाचा) होता आणि तो वेद आणि वेदांगांमध्ये पारंगत होता. हा दस्तऐवज दानपत्राचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणालाही शाप देणाऱ्या शापवाणी श्लोकांनी समाप्त होतो. हे दान हिंदू पंचांगातील भाद्रपद महिन्याच्या पौर्णिमेला करण्यात आले होते; शिलालेखात असे म्हटले आहे की ते राजा अभिनवदित्याच्या "विजयी कारकिर्दीत" बनवले गेले होते, परंतु त्यात राज्याभिषेक वर्षाचा उल्लेख नाही. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] 6uzc7v2j9r3wotynlpyw1s6izzec0uc 2707397 2707396 2026-09-02T00:02:16Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707397 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट अभिनवदित्य | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६४५]] – [[इ.स. ६४६]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६४५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = अभिनवदित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[आदित्यवर्मा]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[चंद्रादित्य]] | वडील = [[आदित्यवर्मा]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''अभिनवदित्य''' (इ.स. ६४५-६४६) हा दक्षिण भारतातील वातापी येथील चालुक्य वंशाचा राजा होता. असे दिसते की, त्याचे आजोबा [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या मृत्यूनंतरच्या काळात, तो दुर्बळ झालेल्या चालुक्य सिंहासनावर त्याचे वडील [[आदित्यवर्मा]] यांच्यानंतर गादीवर आला. तो निपुत्रिक मरण पावला आणि बहुधा त्याचा काका [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. ==पार्श्वभूमी== अभिनवदित्याचे वडील [[आदित्यवर्मा]] हे शक्तिशाली चालुक्य सम्राट [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या मुलांपैकी एक होते. इ.स. ६४२-६४३ मध्ये पल्लवांच्या आक्रमणात [[दुसरा पुलकेशी]] यांचा पराभव झाला आणि कदाचित ते मारले गेले, त्यानंतर आदित्यवर्मन यांनी कमजोर झालेले चालुक्य सिंहासन सांभाळले, जसे की कुर्नूल (कर्णुल) अनुदान शिलालेखावरून दिसून येते. अभिनवदित्याने आपल्या वडिलांनंतर सिंहासनावर राज्य केले, जसे की त्याच्या नेलकुंड अनुदान शिलालेखावरून दिसून येते. तो कदाचित वारस नसताना मरण पावला, कारण चालुक्य सिंहासनावर राज्य करणारी त्यानंतरची ज्ञात व्यक्ती त्याचे काका [[चंद्रादित्य]] होते. त्यानंतर चंद्रदित्याचा धाकटा भाऊ [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याने चालुक्य सत्ता पुन्हा प्रस्थापित केली. दुसरी शक्यता अशी आहे की अभिनवदित्य आणि विक्रमादित्य हे कुटुंबाच्या दोन वेगवेगळ्या शाखांचे होते आणि त्यांनी पुलकेशींच्या पूर्वीच्या साम्राज्याच्या वेगवेगळ्या भागांवर एकाच वेळी राज्य केले. अभिनवदित्याचा नेलकुंड शिलालेख हा एकमेव ऐतिहासिक स्रोत आहे ज्यात त्याचा उल्लेख आहे. त्यानंतरच्या चालुक्य नोंदींमध्ये त्याचे नाव वगळले गेले असावे कारण तो [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] सारख्या नंतरच्या शासकांच्या थेट उत्तराधिकाराच्या रांगेत नव्हता. इतिहासकार डी. पी. दीक्षित असे मानतात की त्याने कदाचित इ.स. ६४५ ते ६४७ दरम्यान राज्य केले आणि चालुक्य सत्ता पुनर्संचयित करण्याचा प्रयत्न करताना त्याचा मृत्यू झाला. ==नेलकुंड शिलालेख== अभिनवदित्याचा नेलकुंडा ताम्रपट शिलालेख १९५० च्या दशकात [[म्हैसूर]] राज्याच्या पुरातत्व विभागाच्या निदर्शनास आला. हे ताम्रपट मूळतः होलाळकेरे जवळील गंजीगट्टे गावातील रहिवासी पुजार भीमन्ना यांच्या कुटुंबाच्या ताब्यात होते. नंतर हा शिलालेख चित्रदुर्ग येथील पुरातत्व संग्रहालयाला देण्यात आला. हा शिलालेख एका गोलाकार कड्याने बांधलेल्या तीन तांब्याच्या पट्ट्यांच्या संचाच्या स्वरूपात आहे, जो डुकराचे चिन्ह असलेल्या एका गोलाकार शिक्क्याला जोडलेला आहे. पहिल्या आणि तिसऱ्या पट्टीवर फक्त एका बाजूला कोरीवकाम केलेले आहे, तर दुसऱ्या पट्टीवर दोन्ही बाजूंना कोरीवकाम केलेले आहे. या लिखाणात ७ व्या शतकातील तेलुगू-कन्नड लिपीत कोरलेल्या संस्कृत भाषेतील २८ ओळी आहेत. या शिलालेखात प्रथम हिंदू देव हरी ([[विष्णू]]) यांच्या पायांची स्तुती केली आहे, ज्यांनी राक्षस (बली) चा जीव घेतला, त्यानंतर चालुक्य राजवंशाची प्रशस्ती (स्तुती) आहे. प्रशस्तीच्या वंशावळीच्या भागात अभिनवदित्य, त्याचे वडील आदित्यवर्मन आणि त्याचे आजोबा पुलकेशीन द्वितीय यांचा उल्लेख आहे; या तिन्ही राजांना महाराजाधिराज आणि परमेश्वर या शाही पदव्या बहाल केल्या आहेत. त्याच्या आजोबांप्रमाणे, अभिनवदित्याला सत्याश्रय- पृथ्वी-वल्लभ ही पदवी देखील बहाल केली आहे. पुढे, शिलालेखात अभिनवदित्याने उच्च-शृंग विषयात (जिल्ह्यात) असलेले नेलकुंडा गाव कुप्प-शर्मन नावाच्या ब्राह्मणाला दान केल्याची नोंद आहे. नेलकुंडा हे कर्नाटकातील दावणगेरे जिल्ह्यातील सध्याच्या नळकुंडा म्हणून ओळखले जाऊ शकते; उच्च-शृंग हे नाव त्याच जिल्ह्यातील सध्याच्या उचंगीदुर्गा गावाच्या नावात जपले गेले आहे. दान घेणारा कुप्प-शर्मन देवरत - कौशिक गोत्राचा (वंशाचा) होता आणि तो वेद आणि वेदांगांमध्ये पारंगत होता. हा दस्तऐवज दानपत्राचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणालाही शाप देणाऱ्या शापवाणी श्लोकांनी समाप्त होतो. हे दान हिंदू पंचांगातील भाद्रपद महिन्याच्या पौर्णिमेला करण्यात आले होते; शिलालेखात असे म्हटले आहे की ते राजा अभिनवदित्याच्या "विजयी कारकिर्दीत" बनवले गेले होते, परंतु त्यात राज्याभिषेक वर्षाचा उल्लेख नाही. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ob7mb9f8p50l4817eiezmswts2a3po7 0 383452 2707398 2707046 2026-09-02T00:02:43Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707398 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट चंद्रादित्य | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, | चित्र = Chalukya dynasty mural of a royal couple at the Badami caves.jpg | चित्र_शीर्षक = [[बदामी]] लेण्यांमधील सम्राट चंद्रादित्य आणि त्यांची पत्नी सम्राज्ञी [[विजया भट्टारिका]] यांचे भित्तिचित्र. | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६४६]] – [[इ.स. ६४९]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६४६]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = चंद्रादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[अभिनवदित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[विजया भट्टारिका]] | वडील = [[दुसरा पुलकेशी]] | आई = | पत्नी = [[विजया भट्टारिका|सम्राज्ञी विजया]] | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''चंद्रादित्य''' (राज्यकाळ अंदाजे  ६४६-६४९) हा द्वीपकल्पीय भारतातील दख्खन प्रदेशात राज्य करणाऱ्या वातापीच्या चालुक्य राजवंशाचा राजा होता. त्याचे वडील [[दुसरा पुलकेशी]] हे एक शक्तिशाली सम्राट होते, जे पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पराभूत झाले आणि बहुधा मारले गेले. पुलकेशीनच्या मृत्यूनंतर अल्प काळासाठी कमकुवत झालेले सिंहासन ज्या राजांनी भूषवले, त्यांमध्ये चंद्रादित्यचा समावेश असावा. त्याच्या आधी त्याचा भाऊ [[आदित्यवर्मा]] आणि [[आदित्यवर्मा]]चा मुलगा [[अभिनवदित्य]] यांनी राज्य केले होते. त्याच्या मृत्यूनंतर, त्याची पत्नी [[विजया भट्टारिका]] हिने त्यांच्या अल्पवयीन मुलाच्या वतीने राजप्रतिनिधी म्हणून राज्यकारभार पाहिला असावा. याच काळात, त्याचा भाऊ [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]], जो नंतर सिंहासनावर आरूढ झाला, त्याने चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून चालुक्य सत्ता पुनर्स्थापित केली असावी असे दिसते. ==माहितीचे स्रोत== चंद्रादित्य हा त्याच्या पत्नी [[विजया भट्टारिका]] (उर्फ विजया-महादेवी) यांच्या नेरूर आणि कोचरे (किंवा कोचरी) येथील अनुदान शिलालेखांमधून ओळखला जातो. त्याचा उल्लेख त्याचा धाकटा भाऊ विक्रमादित्य प्रथम याच्या कुकनूर शिलालेखातही आढळतो. ==राजकीय स्थिती== चंद्रादित्य हा शक्तिशाली चालुक्य राजा [[दुसरा पुलकेशी]] याचा मुलगा होता, जो सुमारे ६४२ च्या सुमारास चालुक्य राजधानी वतापीवर झालेल्या पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पराभूत झाला आणि बहुधा मारला गेला. सुमारे ६५५ च्या सुमारास पुलकेशीनचा मुलगा विक्रमादित्य प्रथम याने चालुक्य सत्ता पुनर्स्थापित केली आणि मधल्या काळातील चालुक्य इतिहास अनिश्चित आहे: अशी शक्यता आहे की पुलकेशीनच्या मृत्यूनंतर, त्याचा मुलगा आदित्यवर्मन गादीवर आला आणि त्यानंतर आदित्यवर्मनचा मुलगा अभिनवदित्य गादीवर आला. विक्रमादित्याच्या कुकनूर शिलालेखात चंद्रादित्याला भट्टारक ही पदवी दिली आहे. नेरूर शिलालेखाच्या राजवंशावळ विभागात चंद्रादित्याचा धाकटा भाऊ विक्रमादित्य प्रथम याचा उल्लेख त्याचे वडील पुलकेशीन द्वितीय यांच्यानंतर केला आहे, आणि विक्रमादित्याला चालुक्य राजवटीचा पुनर्संस्थापक म्हणून वर्णन केले आहे. त्यामुळे, जे.एफ. फ्लीट आणि डी.सी. सिरकार यांसारखे विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की चंद्रादित्य एक मांडलिक शासक होता. डी. पी. दीक्षित सारख्या इतर विद्वानांनी, खालील मुद्द्यांच्या आधारे असा सिद्धांत मांडला आहे की, अभिनवदित्यानंतर चंद्रदित्याने इ.स. ६४६-६४९ च्या सुमारास सिंहासन धारण केले होते : चंद्रादित्याची पत्नी विजया-भट्टारिका यांच्या नेरूर आणि कोचरे शिलालेखांमध्ये त्यांना श्री-पृथ्वी-वल्लभ ("संपत्ती आणि पृथ्वीच्या देवीचा प्रिय"), परमेश्वर ("सर्वोच्च स्वामी"), आणि महाराजाधिराज ("महान राजांचा राजा") या शाही पदव्या बहाल केल्या आहेत. शिलालेखांनी विजया-भट्टारिका यांना मुख्य राणीची पदवी दिली आहे: महिषी , भट्टारिका आणि महादेवी. शिलालेखांमध्ये विक्रमादित्याचे वर्णन चंद्रादित्याचा धाकटा भाऊ आणि पुलकेशींचा "प्रिय पुत्र" तसेच शत्रू राजांना पराभूत करून चालुक्य शक्ती पुनर्संचयित करणारी व्यक्ती म्हणून केले आहे. तथापि, ते विक्रमादित्याला कोणताही राजपद बहाल करत नाहीत. हे शिलालेख विजया-भट्टारिका यांच्या राज्याभिषेकाच्या वर्षांतील आहेत, ज्यामुळे असे सूचित होते की जेव्हा हे अनुदान जारी केले गेले तेव्हा चंद्रादित्य मरण पावला होता. एका सिद्धांतानुसार, त्याची पत्नी या वेळी त्यांच्या अल्पवयीन मुलाच्या वतीने राजप्रतिनिधी म्हणून राज्य करत होती. अशी शक्यता आहे की विक्रमादित्य या काळात प्रसिद्धीस आला आणि चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून राजवंशाची सत्ता पुनर्संचयित केल्यानंतर तो वास्तविक शासक बनला. नंतर, चंद्रादित्य आणि विजया यांच्या मुलाचा (नैसर्गिकरित्या किंवा अन्यथा) मृत्यू झाल्यानंतर, तो औपचारिकपणे चालुक्य सिंहासनावर आरूढ झाला. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] j8d8xyc4wtfcedrprb1w10fql31qlvw 0 383454 2707399 2707141 2026-09-02T00:03:23Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707399 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राज्ञी विजया भट्टारिका | पदवी = महाराणी<br>पट्ट-महिशी<br> भट्टारिका<br>महादेवी | चित्र = Chalukya dynasty mural of a royal couple at the Badami caves.jpg | चित्र_शीर्षक = [[बदामी]] लेण्यांमधील सम्राट [[चंद्रादित्य]] आणि त्यांची पत्नी सम्राज्ञी विजया यांचे भित्तिचित्र. | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६५०]] – [[इ.स. ६५५]] | राज्यारोहण = सम्राज्ञी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६५०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विजया भट्टारिका | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[चंद्रादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] | वडील = | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[चंद्रादित्य]] | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विजया-भट्टारिका''' (राज्यकाळ अंदाजे  ६५० - ६५५ इ.स.) या दक्षिण भारतातील दख्खन प्रदेशातील चालुक्य राजघराण्याच्या सदस्य होत्या. त्या नेरूर आणि कोचरे येथील अनुदान शिलालेखांवरून ओळखल्या जातात, ज्यात त्यांना अनुक्रमे विजया-भट्टारिका आणि विजया-महादेवी असे संबोधले आहे. पल्लवांनी चालुक्यांची राजधानी [[बदामी]]वर केलेल्या आक्रमणानंतरच्या काळात, [[चंद्रादित्य]]ने काही काळासाठी कमकुवत झालेले चालुक्य सिंहासन सांभाळले होते, आणि विजया-भट्टारिका त्याची पत्नी होती. चंद्रादित्याच्या मृत्यूनंतर, विजया-भट्टारिकाने त्यांच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून काम पाहिले असावे. त्यानंतर, सिंहासन तिचा दीर [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याच्याकडे गेले, जो चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून राजवंशाची सत्ता पुनर्संचयित केल्यानंतर, तिच्या राजप्रतिनिधीच्या काळात बहुधा वास्तविक शासक बनला होता. ==माहितीचे स्रोत== विजया-भट्टारिका तिच्या नेरूर आणि कोचरे (किंवा कोचरी) शिलालेखांवरून ओळखली जाते, ज्यामध्ये तिने ब्राह्मणांना दिलेल्या जमिनींची नोंद आहे. नेरूर शिलालेखात तिला "विजया-भट्टारिका" म्हटले आहे, तर कोचरे शिलालेखात तिला "विजया-महादेवी" म्हटले आहे. ==राजकीय स्थिती== विजया-भट्टारिकाचा पती [[चंद्रादित्य]] हा शक्तिशाली चालुक्य राजा [[दुसरा पुलकेशी]] याचा मुलगा होता, जो सुमारे ६४२ मध्ये चालुक्य राजधानी वातापीवर पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पराभूत झाला आणि बहुधा मारला गेला. सुमारे ६५५ मध्ये चंद्रादित्याचा धाकटा भाऊ विक्रमादित्य प्रथम याने चालुक्य सत्ता पुनर्स्थापित केली आणि मधल्या काळातील चालुक्य इतिहास अनिश्चित आहे: अशी शक्यता आहे की पुलकेशीच्या मृत्यूनंतर, त्याचा मुलगा [[आदित्यवर्मा]] गादीवर आला, त्यानंतर आदित्यवर्मनचा मुलगा अभिनवदित्य आणि नंतर [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. चंद्रादित्याच्या मृत्यूनंतर विजया-भट्टारिकाने तिच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून राज्य केले हा सिद्धांत खालील तथ्यांवर आधारित आहे: तिच्या नेरूर आणि कोचरे शिलालेखांमध्ये तिच्या पतीला शाही पदव्या आणि तिला मुख्य राणीच्या पदव्या दिल्या आहेत: महिशी, भट्टारिका आणि महादेवी. हे शिलालेख तिच्या स्वतःच्या राज्याभिषेकाच्या वर्षांतील आहेत, यावरून असे सूचित होते की जेव्हा हे अनुदान जारी केले गेले तेव्हा चंद्रादित्य मरण पावला होता. शिलालेखांमध्ये विक्रमादित्याचे वर्णन शत्रू राजांना पराभूत करून चालुक्य शक्ती पुनर्संचयित करणारी व्यक्ती म्हणून केले आहे, परंतु त्याला कोणताही राजपद बहाल केलेला नाही. अशी शक्यता आहे की विक्रमादित्य चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून राजवंशाची सत्ता पुनर्संचयित केल्यानंतर प्रसिद्धीस आला आणि विजया-भट्टारिकाच्या राजप्रतिनिधीत्वाच्या काळात वास्तविक शासक बनला. नंतर, विजया-भट्टारिका आणि चंद्रादित्य यांच्या मुलाचा (नैसर्गिकरित्या किंवा अन्यथा) मृत्यू झाल्यानंतर, तो औपचारिकपणे चालुक्य सिंहासनावर आरूढ झाला. नेरूर शिलालेखावरून असे सूचित होते की तिने किमान 5 वर्षे राजमाता म्हणून राज्य केले. ==विजयंका आणि विज्जा यांच्याशी तादात्म्य== ९व्या-१०व्या शतकातील एक प्रसिद्ध संस्कृत कवी आणि नाटककार, राजशेखर, यांनी विजयंका नावाच्या एका कवयित्रीचा उल्लेख केला आहे, जी ऐतिहासिक कर्नाटक प्रदेशातील (सध्याच्या कर्नाटकात) होती. हा प्रदेश चालुक्य साम्राज्याचा एक भाग होता आणि नावातील साम्याच्या आधारावर, म्हैसूर विद्यापीठाचे एम. बी. पद्मा यांसारख्या काही आधुनिक विद्वानांनी या कवयित्रीची ओळख चालुक्य राजपुत्र विजय-भट्टारिका म्हणून पटवली आहे. जाल्हणाच्या सुक्तिमुक्तावलीमध्ये राजशेखर यांच्या नावावर असलेल्या एका श्लोकात , विजयंकाची तुलना ज्ञान आणि विद्येची [[देवी सरस्वती]]शी केली आहे. काही विद्वानांनी विजयंकाची ओळख विज्जा या संस्कृत कवयित्रीशी केली आहे, जी संस्कृत काव्यांच्या प्रमुख संग्रहांमधून ओळखली जाते. या संग्रहांमधील एका श्लोकात विज्जेची तुलना विद्येची देवी सरस्वतीशी केली आहे आणि म्हटले आहे की देवीच्या विपरीत तिचा रंग सावळा होता. या श्लोकात प्रसिद्ध कवी दंडिन (दक्षिण भारतातील रहिवासी) यांचाही उल्लेख आहे, आणि सरस्वतीला "पूर्णपणे गोरी" असे वर्णन केल्याबद्दल त्यांना चुकीचे ठरवले आहे. हा श्लोक विज्जेचे दक्षिण भारताशी, जिथे चालुक्यांचे राज्य होते, असलेल्या संबंधांना समर्थन देणारा पुरावा मानला जाऊ शकतो, परंतु ती चालुक्य राजघराण्यातील विजया-भट्टारिका होती याचा कोणताही ठोस पुरावा नाही. खरं तर, अशा ओळखामुळे कालानुक्रमे असंभाव्यता निर्माण होते: ज्या कवयित्रीच्या कामांमध्ये ८ व्या शतकातील कवी दंडिनचा उल्लेख आहे, ती ७ व्या शतकातील राजघराण्यातील विजया-भट्टारिका असू शकत नाही, जोपर्यंत ती शतकाच्या अखेरपर्यंत जगली नसेल आणि तिने खूपच तरुण लेखकाच्या कवितेची दखल घेण्याची तसदी घेतली नसेल. "विजया" (शब्दशः "विजय") आणि "विजयंक" (शब्दशः "विजयाचे चिन्ह असलेले") या नावांचा अर्थ विज्जा (शब्दशः "ज्ञान" किंवा "विज्ञान") या नावापेक्षा वेगळा आहे. [[वर्ग:चालुक्य राजवंश]] 0x7wvj2beqo7gbdj47abn1golv1f289 2707400 2707399 2026-09-02T00:03:32Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707400 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राज्ञी विजया भट्टारिका | पदवी = महाराणी<br>पट्ट-महिशी<br> भट्टारिका<br>महादेवी | चित्र = Chalukya dynasty mural of a royal couple at the Badami caves.jpg | चित्र_शीर्षक = [[बदामी]] लेण्यांमधील सम्राट [[चंद्रादित्य]] आणि त्यांची पत्नी सम्राज्ञी विजया यांचे भित्तिचित्र. | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६५०]] – [[इ.स. ६५५]] | राज्यारोहण = सम्राज्ञी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६५०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विजया भट्टारिका | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[चंद्रादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] | वडील = | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[चंद्रादित्य]] | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विजया-भट्टारिका''' (राज्यकाळ अंदाजे  ६५० - ६५५ इ.स.) या दक्षिण भारतातील दख्खन प्रदेशातील चालुक्य राजघराण्याच्या सदस्य होत्या. त्या नेरूर आणि कोचरे येथील अनुदान शिलालेखांवरून ओळखल्या जातात, ज्यात त्यांना अनुक्रमे विजया-भट्टारिका आणि विजया-महादेवी असे संबोधले आहे. पल्लवांनी चालुक्यांची राजधानी [[बदामी]]वर केलेल्या आक्रमणानंतरच्या काळात, [[चंद्रादित्य]]ने काही काळासाठी कमकुवत झालेले चालुक्य सिंहासन सांभाळले होते, आणि विजया-भट्टारिका त्याची पत्नी होती. चंद्रादित्याच्या मृत्यूनंतर, विजया-भट्टारिकाने त्यांच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून काम पाहिले असावे. त्यानंतर, सिंहासन तिचा दीर [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याच्याकडे गेले, जो चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून राजवंशाची सत्ता पुनर्संचयित केल्यानंतर, तिच्या राजप्रतिनिधीच्या काळात बहुधा वास्तविक शासक बनला होता. ==माहितीचे स्रोत== विजया-भट्टारिका तिच्या नेरूर आणि कोचरे (किंवा कोचरी) शिलालेखांवरून ओळखली जाते, ज्यामध्ये तिने ब्राह्मणांना दिलेल्या जमिनींची नोंद आहे. नेरूर शिलालेखात तिला "विजया-भट्टारिका" म्हटले आहे, तर कोचरे शिलालेखात तिला "विजया-महादेवी" म्हटले आहे. ==राजकीय स्थिती== विजया-भट्टारिकाचा पती [[चंद्रादित्य]] हा शक्तिशाली चालुक्य राजा [[दुसरा पुलकेशी]] याचा मुलगा होता, जो सुमारे ६४२ मध्ये चालुक्य राजधानी वातापीवर पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पराभूत झाला आणि बहुधा मारला गेला. सुमारे ६५५ मध्ये चंद्रादित्याचा धाकटा भाऊ विक्रमादित्य प्रथम याने चालुक्य सत्ता पुनर्स्थापित केली आणि मधल्या काळातील चालुक्य इतिहास अनिश्चित आहे: अशी शक्यता आहे की पुलकेशीच्या मृत्यूनंतर, त्याचा मुलगा [[आदित्यवर्मा]] गादीवर आला, त्यानंतर आदित्यवर्मनचा मुलगा अभिनवदित्य आणि नंतर [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. चंद्रादित्याच्या मृत्यूनंतर विजया-भट्टारिकाने तिच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून राज्य केले हा सिद्धांत खालील तथ्यांवर आधारित आहे: तिच्या नेरूर आणि कोचरे शिलालेखांमध्ये तिच्या पतीला शाही पदव्या आणि तिला मुख्य राणीच्या पदव्या दिल्या आहेत: महिशी, भट्टारिका आणि महादेवी. हे शिलालेख तिच्या स्वतःच्या राज्याभिषेकाच्या वर्षांतील आहेत, यावरून असे सूचित होते की जेव्हा हे अनुदान जारी केले गेले तेव्हा चंद्रादित्य मरण पावला होता. शिलालेखांमध्ये विक्रमादित्याचे वर्णन शत्रू राजांना पराभूत करून चालुक्य शक्ती पुनर्संचयित करणारी व्यक्ती म्हणून केले आहे, परंतु त्याला कोणताही राजपद बहाल केलेला नाही. अशी शक्यता आहे की विक्रमादित्य चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून राजवंशाची सत्ता पुनर्संचयित केल्यानंतर प्रसिद्धीस आला आणि विजया-भट्टारिकाच्या राजप्रतिनिधीत्वाच्या काळात वास्तविक शासक बनला. नंतर, विजया-भट्टारिका आणि चंद्रादित्य यांच्या मुलाचा (नैसर्गिकरित्या किंवा अन्यथा) मृत्यू झाल्यानंतर, तो औपचारिकपणे चालुक्य सिंहासनावर आरूढ झाला. नेरूर शिलालेखावरून असे सूचित होते की तिने किमान 5 वर्षे राजमाता म्हणून राज्य केले. ==विजयंका आणि विज्जा यांच्याशी तादात्म्य== ९व्या-१०व्या शतकातील एक प्रसिद्ध संस्कृत कवी आणि नाटककार, राजशेखर, यांनी विजयंका नावाच्या एका कवयित्रीचा उल्लेख केला आहे, जी ऐतिहासिक कर्नाटक प्रदेशातील (सध्याच्या कर्नाटकात) होती. हा प्रदेश चालुक्य साम्राज्याचा एक भाग होता आणि नावातील साम्याच्या आधारावर, म्हैसूर विद्यापीठाचे एम. बी. पद्मा यांसारख्या काही आधुनिक विद्वानांनी या कवयित्रीची ओळख चालुक्य राजपुत्र विजय-भट्टारिका म्हणून पटवली आहे. जाल्हणाच्या सुक्तिमुक्तावलीमध्ये राजशेखर यांच्या नावावर असलेल्या एका श्लोकात , विजयंकाची तुलना ज्ञान आणि विद्येची [[देवी सरस्वती]]शी केली आहे. काही विद्वानांनी विजयंकाची ओळख विज्जा या संस्कृत कवयित्रीशी केली आहे, जी संस्कृत काव्यांच्या प्रमुख संग्रहांमधून ओळखली जाते. या संग्रहांमधील एका श्लोकात विज्जेची तुलना विद्येची देवी सरस्वतीशी केली आहे आणि म्हटले आहे की देवीच्या विपरीत तिचा रंग सावळा होता. या श्लोकात प्रसिद्ध कवी दंडिन (दक्षिण भारतातील रहिवासी) यांचाही उल्लेख आहे, आणि सरस्वतीला "पूर्णपणे गोरी" असे वर्णन केल्याबद्दल त्यांना चुकीचे ठरवले आहे. हा श्लोक विज्जेचे दक्षिण भारताशी, जिथे चालुक्यांचे राज्य होते, असलेल्या संबंधांना समर्थन देणारा पुरावा मानला जाऊ शकतो, परंतु ती चालुक्य राजघराण्यातील विजया-भट्टारिका होती याचा कोणताही ठोस पुरावा नाही. खरं तर, अशा ओळखामुळे कालानुक्रमे असंभाव्यता निर्माण होते: ज्या कवयित्रीच्या कामांमध्ये ८ व्या शतकातील कवी दंडिनचा उल्लेख आहे, ती ७ व्या शतकातील राजघराण्यातील विजया-भट्टारिका असू शकत नाही, जोपर्यंत ती शतकाच्या अखेरपर्यंत जगली नसेल आणि तिने खूपच तरुण लेखकाच्या कवितेची दखल घेण्याची तसदी घेतली नसेल. "विजया" (शब्दशः "विजय") आणि "विजयंक" (शब्दशः "विजयाचे चिन्ह असलेले") या नावांचा अर्थ विज्जा (शब्दशः "ज्ञान" किंवा "विज्ञान") या नावापेक्षा वेगळा आहे. [[वर्ग:चालुक्य राजवंश]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ez63tje5ds62zu676cb74se7zbqj1pr 0 383456 2707402 2707050 2026-09-02T00:04:43Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707402 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विक्रमादित्य पहिला | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, सत्याश्रय | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६५५]] – [[इ.स. ६८०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६५५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विक्रमादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विजया भट्टारिका]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[विनयादित्य]] | वडील = [[दुसरा पुलकेशी]] | आई = अनामिक गंगा राजकुमारी | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[विनयादित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विक्रमादित्य पहिला''' (राज्यकाळ ६५५-६८०) हा [[दुसरा पुलकेशी]] याचा तिसरा मुलगा होता आणि तो वडील पुलकेशी दुसऱ्याच्या नंतर चालुक्य सिंहासनावर बसला. त्याने विखुरलेल्या साम्राज्यात सुव्यवस्था पुनर्संचयित केली आणि पल्लवांना राजधानी वातापीतून माघार घेण्यास भाग पाडले. ==शीर्षके== विक्रमादित्याला राजवंशाच्या पारंपारिक पदव्या वारसा हक्काने मिळाल्या, ज्यात सत्याश्रय ("सत्याचा आश्रय") आणि श्री-पृथ्वी-वल्लभ ("संपत्ती आणि पृथ्वीच्या देवीचा स्वामी"; याचे प्रकार श्री-वल्लभ आणि वल्लभ आहेत ) यांचा समावेश होता. त्याने महाराजाधिराज ("महान राजांचा राजा"), राजाधिराज ("राजांचा राजा"), परमेश्वर ("सर्वोच्च स्वामी"), आणि भट्टारक ("महान स्वामी") या पदव्या देखील धारण केल्या होत्या. त्याच्या लष्करी सामर्थ्याचे द्योतक असलेल्या त्याच्या उपाधींमध्ये राणा-रसिका ("युद्धप्रेमी"), अनिवरिता ("अबाधित") आणि राजा-मल्ल ("राजकीय पैलवान") यांचा समावेश आहे. ==बालपण== कुटुंबाच्या समकालीन नोंदींनुसार, विक्रमादित्य हा शक्तिशाली चालुक्य सम्राट [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या अनेक पुत्रांपैकी एक होता. कल्याणीच्या नंतरच्या चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये, ज्यांनी विक्रमादित्याच्या घराण्यातून वंशज असल्याचा दावा केला, त्याला पुलकेशीचा मुलगा [[आदित्यवर्मा]] याचा मुलगा म्हणून वर्णन केले आहे . कौथेम शिलालेख आणि रन्नाचे गदायुद्ध यांसारख्या या नोंदी चुकीच्या म्हणून नाकारल्या जाऊ शकतात. इ.स. ६४२ च्या सुमारास चालुक्यांची राजधानी वतापीवर झालेल्या पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पुलकेशी द्वितीयचा पराभव झाला आणि तो बहुधा मारला गेला. पुढील दशकातील चालुक्यांचा इतिहास अस्पष्ट आहे: अशी शक्यता आहे की पुलकेशीनच्या मृत्यूनंतर, त्याचा मुलगा आदित्यवर्मन गादीवर आला, त्यानंतर आदित्यवर्मनचा मुलगा [[अभिनवदित्य]] आणि मग पुलकेशीनचा मुलगा [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. चंद्रदित्यानंतर, त्याची पत्नी [[विजया भट्टारिका]] हिने त्यांच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून काम केले असावे. तिच्या राजप्रतिनिधीपदाच्या काळात, विक्रमादित्य चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून प्रसिद्धीस आला आणि या प्रक्रियेत तो वास्तविक शासक बनला. विक्रमादित्याच्या शिलालेखांमध्ये असे म्हटले आहे की त्याने "आपल्या वडिलांचे राजपद मिळवले, जे तीन राजांनी लपवून ठेवले होते", आणि अशा प्रकारे "राजसत्तेचा संपूर्ण भार एका व्यक्तीवर टाकला". इतिहासकार के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांनी असा सिद्धांत मांडला की, [[पल्लव]] राजा व्यतिरिक्त, या वाक्यात उल्लेख केलेले इतर दोन राजे आदित्यवर्मन आणि चंद्रादित्य होते. या सिद्धांतानुसार, पुलकेशींच्या मृत्यूनंतर चालुक्य राज्य तीन भाऊ आणि पल्लवांमध्ये विभागले गेले होते आणि विक्रमादित्याने इतरांना जिंकून ते एकत्र केले. आपल्या समर्थनासाठी, शास्त्रींनी दिनांक नसलेल्या कर्नूल ताम्रपट शिलालेखाचा हवाला दिला, ज्यात असे म्हटले आहे की विक्रमादित्य "आपल्या सर्व नातेवाईकांना जिंकून" सिंहासनावर आरूढ झाला. तथापि, हा शिलालेख बनावट मानला जातो आणि शास्त्रींनी स्वतः कबूल केले आहे की त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. चालुक्य राज्य तीन भावांमध्ये विभागले गेले होते याचा कोणताही पुरावा नाही. पुलकेहसिनच्या मृत्यूनंतर जर विक्रमादित्य सिंहासनाच्या प्रतिस्पर्धी दावेदारांपैकी एक असता, तर त्याने त्याच्या शिलालेखांमध्ये त्याच्या राजवटीची सुरुवात सुमारे ६४५ ऐवजी सुमारे ६४२ इसवी सन पासून नमूद केली असती. शिवाय, त्याची मेहुणी विजया-भट्टारिका हिच्या कोचरे आणि नेरूर शिलालेखांमध्ये त्याचा सकारात्मक उल्लेख आहे, परंतु त्याला कोणतेही शाही किताब दिलेले नाहीत. या पुराव्यांच्या आधारे, डी. सी. सरकारसारखे विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की विक्रमादित्य आपल्या भावांचा मांडलिक म्हणून पल्लवांविरुद्ध लढला आणि त्यांच्या मृत्यूनंतरच तो सिंहासनावर आरूढ झाला. " तीन राजे " हा शब्दप्रयोग स्पष्टपणे [[चोळ]], [[चेर]] आणि [[पांड्य]] शासकांना सूचित करतो ज्यांनी पल्लवांशी युती केली होती. आदित्यवर्मन आणि चंद्रादित्य यांच्या व्यतिरिक्त, विक्रमादित्याचे आणखी दोन भाऊ ज्ञात आहेत: रणराघ-वर्मन आणि धरश्रय जयसिंह-वर्मन. होन्नूर ताम्रपट शिलालेखात असे म्हटले आहे की रणराघ हा त्याचा मोठा भाऊ होता आणि त्याने त्याच्या कारकिर्दीत ब्राह्मणांना काही जमीन दान केली होती. समकालीन परंपरेनुसार, सिंहासनाच्या प्राधान्यक्रमात रणराघ हा विक्रमादित्याच्या पुढे असता: त्याच्याऐवजी विक्रमादित्य राजा का झाला हे स्पष्ट नाही आणि इतर कोणत्याही उपलब्ध स्रोतामध्ये त्याचा उल्लेख नाही. धरश्रय जयसिंह हा विक्रमादित्याचा धाकटा भाऊ होता आणि त्याने चालुक्य साम्राज्याच्या वायव्य भागावर त्याचा मांडलिक म्हणून राज्य केले. विक्रमादित्याचा सुमारे ६७४ (शके वर्ष ५९६) चा गडवल शिलालेख त्याच्या १२ व्या राज्याभिषेक वर्षातील आहे, ज्यामुळे असे सूचित होते की तो सुमारे ६५५ (शके वर्ष ५७७) मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला. हे शक्यतो चंद्रादित्य आणि विजया यांच्या मुलाचा मृत्यू (नैसर्गिकरित्या किंवा अन्यथा) झाल्यानंतर घडले असावे. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|विक्रमादित्य ०१]] pn1celpqb55bqapailaqhpmbsr38et0 2707403 2707402 2026-09-02T00:04:49Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707403 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विक्रमादित्य पहिला | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, परमेश्वर, सत्याश्रय | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६५५]] – [[इ.स. ६८०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६५५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विक्रमादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विजया भट्टारिका]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[विनयादित्य]] | वडील = [[दुसरा पुलकेशी]] | आई = अनामिक गंगा राजकुमारी | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[विनयादित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विक्रमादित्य पहिला''' (राज्यकाळ ६५५-६८०) हा [[दुसरा पुलकेशी]] याचा तिसरा मुलगा होता आणि तो वडील पुलकेशी दुसऱ्याच्या नंतर चालुक्य सिंहासनावर बसला. त्याने विखुरलेल्या साम्राज्यात सुव्यवस्था पुनर्संचयित केली आणि पल्लवांना राजधानी वातापीतून माघार घेण्यास भाग पाडले. ==शीर्षके== विक्रमादित्याला राजवंशाच्या पारंपारिक पदव्या वारसा हक्काने मिळाल्या, ज्यात सत्याश्रय ("सत्याचा आश्रय") आणि श्री-पृथ्वी-वल्लभ ("संपत्ती आणि पृथ्वीच्या देवीचा स्वामी"; याचे प्रकार श्री-वल्लभ आणि वल्लभ आहेत ) यांचा समावेश होता. त्याने महाराजाधिराज ("महान राजांचा राजा"), राजाधिराज ("राजांचा राजा"), परमेश्वर ("सर्वोच्च स्वामी"), आणि भट्टारक ("महान स्वामी") या पदव्या देखील धारण केल्या होत्या. त्याच्या लष्करी सामर्थ्याचे द्योतक असलेल्या त्याच्या उपाधींमध्ये राणा-रसिका ("युद्धप्रेमी"), अनिवरिता ("अबाधित") आणि राजा-मल्ल ("राजकीय पैलवान") यांचा समावेश आहे. ==बालपण== कुटुंबाच्या समकालीन नोंदींनुसार, विक्रमादित्य हा शक्तिशाली चालुक्य सम्राट [[दुसरा पुलकेशी]] यांच्या अनेक पुत्रांपैकी एक होता. कल्याणीच्या नंतरच्या चालुक्यांच्या नोंदींमध्ये, ज्यांनी विक्रमादित्याच्या घराण्यातून वंशज असल्याचा दावा केला, त्याला पुलकेशीचा मुलगा [[आदित्यवर्मा]] याचा मुलगा म्हणून वर्णन केले आहे . कौथेम शिलालेख आणि रन्नाचे गदायुद्ध यांसारख्या या नोंदी चुकीच्या म्हणून नाकारल्या जाऊ शकतात. इ.स. ६४२ च्या सुमारास चालुक्यांची राजधानी वतापीवर झालेल्या पल्लवांच्या आक्रमणादरम्यान पुलकेशी द्वितीयचा पराभव झाला आणि तो बहुधा मारला गेला. पुढील दशकातील चालुक्यांचा इतिहास अस्पष्ट आहे: अशी शक्यता आहे की पुलकेशीनच्या मृत्यूनंतर, त्याचा मुलगा आदित्यवर्मन गादीवर आला, त्यानंतर आदित्यवर्मनचा मुलगा [[अभिनवदित्य]] आणि मग पुलकेशीनचा मुलगा [[चंद्रादित्य]] गादीवर आला. चंद्रदित्यानंतर, त्याची पत्नी [[विजया भट्टारिका]] हिने त्यांच्या अल्पवयीन मुलासाठी राजप्रतिनिधी म्हणून काम केले असावे. तिच्या राजप्रतिनिधीपदाच्या काळात, विक्रमादित्य चालुक्य सैन्याचा सर्वोच्च सेनापती म्हणून प्रसिद्धीस आला आणि या प्रक्रियेत तो वास्तविक शासक बनला. विक्रमादित्याच्या शिलालेखांमध्ये असे म्हटले आहे की त्याने "आपल्या वडिलांचे राजपद मिळवले, जे तीन राजांनी लपवून ठेवले होते", आणि अशा प्रकारे "राजसत्तेचा संपूर्ण भार एका व्यक्तीवर टाकला". इतिहासकार के. ए. नीलकंठ शास्त्री यांनी असा सिद्धांत मांडला की, [[पल्लव]] राजा व्यतिरिक्त, या वाक्यात उल्लेख केलेले इतर दोन राजे आदित्यवर्मन आणि चंद्रादित्य होते. या सिद्धांतानुसार, पुलकेशींच्या मृत्यूनंतर चालुक्य राज्य तीन भाऊ आणि पल्लवांमध्ये विभागले गेले होते आणि विक्रमादित्याने इतरांना जिंकून ते एकत्र केले. आपल्या समर्थनासाठी, शास्त्रींनी दिनांक नसलेल्या कर्नूल ताम्रपट शिलालेखाचा हवाला दिला, ज्यात असे म्हटले आहे की विक्रमादित्य "आपल्या सर्व नातेवाईकांना जिंकून" सिंहासनावर आरूढ झाला. तथापि, हा शिलालेख बनावट मानला जातो आणि शास्त्रींनी स्वतः कबूल केले आहे की त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. चालुक्य राज्य तीन भावांमध्ये विभागले गेले होते याचा कोणताही पुरावा नाही. पुलकेहसिनच्या मृत्यूनंतर जर विक्रमादित्य सिंहासनाच्या प्रतिस्पर्धी दावेदारांपैकी एक असता, तर त्याने त्याच्या शिलालेखांमध्ये त्याच्या राजवटीची सुरुवात सुमारे ६४५ ऐवजी सुमारे ६४२ इसवी सन पासून नमूद केली असती. शिवाय, त्याची मेहुणी विजया-भट्टारिका हिच्या कोचरे आणि नेरूर शिलालेखांमध्ये त्याचा सकारात्मक उल्लेख आहे, परंतु त्याला कोणतेही शाही किताब दिलेले नाहीत. या पुराव्यांच्या आधारे, डी. सी. सरकारसारखे विद्वान असा सिद्धांत मांडतात की विक्रमादित्य आपल्या भावांचा मांडलिक म्हणून पल्लवांविरुद्ध लढला आणि त्यांच्या मृत्यूनंतरच तो सिंहासनावर आरूढ झाला. " तीन राजे " हा शब्दप्रयोग स्पष्टपणे [[चोळ]], [[चेर]] आणि [[पांड्य]] शासकांना सूचित करतो ज्यांनी पल्लवांशी युती केली होती. आदित्यवर्मन आणि चंद्रादित्य यांच्या व्यतिरिक्त, विक्रमादित्याचे आणखी दोन भाऊ ज्ञात आहेत: रणराघ-वर्मन आणि धरश्रय जयसिंह-वर्मन. होन्नूर ताम्रपट शिलालेखात असे म्हटले आहे की रणराघ हा त्याचा मोठा भाऊ होता आणि त्याने त्याच्या कारकिर्दीत ब्राह्मणांना काही जमीन दान केली होती. समकालीन परंपरेनुसार, सिंहासनाच्या प्राधान्यक्रमात रणराघ हा विक्रमादित्याच्या पुढे असता: त्याच्याऐवजी विक्रमादित्य राजा का झाला हे स्पष्ट नाही आणि इतर कोणत्याही उपलब्ध स्रोतामध्ये त्याचा उल्लेख नाही. धरश्रय जयसिंह हा विक्रमादित्याचा धाकटा भाऊ होता आणि त्याने चालुक्य साम्राज्याच्या वायव्य भागावर त्याचा मांडलिक म्हणून राज्य केले. विक्रमादित्याचा सुमारे ६७४ (शके वर्ष ५९६) चा गडवल शिलालेख त्याच्या १२ व्या राज्याभिषेक वर्षातील आहे, ज्यामुळे असे सूचित होते की तो सुमारे ६५५ (शके वर्ष ५७७) मध्ये सिंहासनावर आरूढ झाला. हे शक्यतो चंद्रादित्य आणि विजया यांच्या मुलाचा मृत्यू (नैसर्गिकरित्या किंवा अन्यथा) झाल्यानंतर घडले असावे. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|विक्रमादित्य ०१]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ett3rubvbjbol6zhm1rbnb9x8aisxkg 0 383457 2707404 2707051 2026-09-02T00:05:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707404 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विनयादित्य | पदवी = श्री-पृथ्वी-वल्लभ, महाराजाधिराज, युद्धमल्ल, सत्याश्रय, राजाश्रय | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६८०]] – [[इ.स. ६९६]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६८१]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विनयादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[विजयादित्य]] | वडील = [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[विजयादित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विनयादित्य''' याने ६८१ ते ६९६ पर्यंत चालुक्य साम्राज्यावर राज्य केले. तो [[पहिला विक्रमादित्य चालुक्य]] याचा पुत्र आणि चालुक्य साम्राज्याचा उत्तराधिकारी होता. आपल्या पूर्वजांप्रमाणेच, त्याने 'श्री-पृथ्वी-वल्लभ', 'सत्यश्रय', 'युद्धमल्ल' आणि 'राजश्रय' यांसारख्या उपाधी धारण केल्या. त्याने [[पल्लव]], कलभ्र, हैहय, विलास, चोळ, पांड्य, गंगा आणि इतर अनेकांविरुद्ध मोहिमा राबवल्या. त्याने कावेर, परशिक ([[इराण]]), सिंहली ([[श्रीलंका]]) येथील राजांकडून खंडणी वसूल केली. त्याने संपूर्ण उत्तरपथाच्या स्वामीला पराभूत करून 'पालिध्वज' नावाचा ध्वज मिळवला. (उत्तरपथाच्या स्वामीचे नाव कोठेही ज्ञात किंवा नमूद केलेले नाही). ==विनयादित्याच्या मोहिमा== शिलालेखांमध्ये विन्यादित्याच्या अनेक विजयांचा उल्लेख आहे. तो आपल्या वडिलांसोबत पल्लवांविरुद्ध लढला होता. ६८४ च्या जेजुरी नोंदीनुसार, त्याने पल्लव, कलभ्र, केरळ (चेर, पश्चिम तमिळनाडू आणि मध्य केरळचे शासक) आणि मध्य भारतातील [[कलचुरी]] यांचा पराभव केला. ६७८ च्या कोल्हापूर ताम्रपटांवरून असे दिसून येते की, त्याने लंका आणि कामेरा या राज्यांचा पराभव केला, जे डॉ. एस. नागराजू यांच्या मते ख्मेर किंवा कंबोडिया होते. वक्कलेरी ताम्रपटांवरून चालुक्यांनी कामेरा, लंका आणि परसिका (पर्शिया) यांच्यावर खंडणी आकारल्याची पुष्टी होते. डॉ. सिरकार यांच्या मते, त्या देशांमधील अस्थिर राजकीय परिस्थिती लक्षात घेता, लंका आणि पर्शियाच्या सरदारांनी चालुक्यांकडे संरक्षण मागितले असण्याची दाट शक्यता आहे. या काळात पर्शियावर इस्लामी आक्रमण झाले होते. विनयदित्याने आपला मुलगा [[विजयादित्य]] याच्या नेतृत्वाखाली उत्तरेकडे एक मोहीम पाठवली. काही वृत्तांनुसार, विजयदित्याला पकडून कैदी बनवण्यात आले आणि काही काळ तुरुंगवास भोगल्यानंतर तो पळून गेला व चालुक्य साम्राज्यात परतला आणि साम्राज्याचा सम्राट म्हणून त्याचा राज्याभिषेक झाला. विनयदित्याने ६९२ मध्ये चिनी दरबारात एक राजदूत पाठवला. ६९६ मध्ये विजयदित्याने आपल्या वडिलांनंतर गादी स्वीकारली. इतिहासकार दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांच्या वर्णनानुसार, आपले वडील विक्रमादित्य प्रथम यांच्या कारकिर्दीच्या उत्तरार्धात, युवराज विनयदित्य दक्षिणेकडील सत्तांच्या संघाविरुद्ध चालुक्य सैन्याचे नेतृत्व करत होता. दीक्षित चालुक्य शिलालेखांचा अर्थ असा लावतात की विनयदित्याने परमेश्वरवर्मन प्रथम यांच्या नेतृत्वाखाली पल्लव, चोळ, पांड्य आणि चेर यांचा पराभव केला, ज्यामुळे पल्लव-चालुक्य संघर्षात तात्पुरती शांतता आली. दीक्षित सांगतात की विनयदित्य आणि त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांच्या चालुक्य नोंदींमध्ये दक्षिणेकडील संघराज्यावरील या विजयावर जोर दिला आहे, ज्यामध्ये परमेश्वरवर्मन प्रथम यांच्या नेतृत्वाखालील पल्लव, चोळ, पांड्य आणि चेर यांचा समावेश होता. इतिहासकार के. व्ही. रमेश सुचवतात की पांड्य शासक अरिकेसरी मारवर्मनने चालुक्य वर्चस्वाविरुद्ध बंड केल्यानंतर, विक्रमादित्य प्रथमने आपला युवराज विनयदित्य याला पांड्य राज्यात शिक्षात्मक मोहिमेच्या प्रमुखपदी पाठवले. रमेश यांच्या मते, विनयदित्याने बंड यशस्वीरित्या दडपले आणि दूर दक्षिणेत चालुक्य सत्ता पुनर्संचयित केली. के. व्ही. रमेश यांच्या मते, अलमपूर प्रशस्तीमध्ये नोंद आहे की, आपले वडील विक्रमादित्य प्रथम यांच्या आदेशानुसार, युवराज विनयदित्य पांड्य शासकाविरुद्ध दक्षिणेकडे निघाला. रमेश शिलालेखाचे भाषांतर करताना सांगतात की विनयदित्याने पांड्य राजाचा पराभव केला, त्याची राजधानी [[मदुराई]] काबीज केली, कुमारी-द्वीप (केप कोमोरिन) ताब्यात घेतले आणि पांड्य शासकाला कैदी बनवले. रमेश पुढे असेही सांगतात की ही मोहीम पल्लव आणि तीन तमिळ राज्यांविरुद्धच्या विक्रमादित्य प्रथमच्या व्यापक मोहिमांचा एक भाग होती. एम. एस. नागराज राव यांच्या मते, [[कांचीपुरम]] जिंकल्यानंतर, [[पहिला परमेश्वरवर्मन]] आंध्रमध्ये पळून गेला, जिथे कांचीच्या शासकाच्या नेतृत्वाखाली [[पल्लव]] सरदारांनी एक संघ पुन्हा स्थापन केला असे मानले जाते. राव सुचवतात की युवराज विनयदित्याने आपले वडील विक्रमादित्य प्रथम यांना मदत करताना या संघाविरुद्ध लढा दिला. चल्लाकेरे होबळीतील हिरेमधुरे येथे सापडलेल्या एका विरागल (वीरशिला) चा हवाला देत, ज्यावर विक्रमादित्याने कांचीवर ताबा मिळवताना कोंगुनी सरदाराचा सेवक श्री दासियाम्मन याच्या मृत्यूची नोंद आहे, राव या शिलालेखाचा अर्थ चालुक्य राजकुमार आणि पल्लव सरदारांच्या संघराज्यादरम्यान झालेल्या लढाईचा संदर्भ म्हणून लावतात. ते पुढे असेही सुचवतात की ही लढाई चालुक्यांच्या बाजूने संपली असावी. एम. एस. नागराज राव हे विनयादित्याच्या नोंदींमध्ये उल्लेख असलेल्या कामेर या ठिकाणाच्या ओळखीवर चर्चा करतात. पूर्वीच्या विद्वानांनी कामेर हे कावेरी प्रदेश असल्याचे मानले होते आणि त्याचा अर्थ नदीशी संबंधित ठिकाण असा लावला होता. राव हा अर्थ नाकारतात, कारण शिलालेखांमध्ये कामेरचे वर्णन द्वीप म्हणून केले आहे.पारसिका (पर्शिया) आणि सिलोन सारख्या प्रदेशांसोबत (द्वीप देश) भारतीय मुख्य भूमीच्या पलीकडील सागरी प्रदेश दर्शवितो. ते सुचवतात की कामेर हे ख्मेर ([[कंबोडिया]]) असू शकते, कारण "ख्मेर" हा शब्द कंबोडियाच्या रहिवाशांमध्ये टिकून आहे. राव पुढे असा युक्तिवाद करतात की सुरुवातीच्या चालुक्यांनी एक शक्तिशाली नौदल राखले होते आणि पल्लवांचा प्रभाव दडपल्यानंतर, विनयदित्याने त्यांच्याकडून खंडणी घेऊन कामेर आणि इतर द्वीप प्रदेशांवर चालुक्य प्रभाव वाढवला. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] jrs2552hojs5ij90pthspx2y7r46ba4 0 383458 2707405 2707052 2026-09-02T00:05:55Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707405 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विजयादित्य | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६९६]] – [[इ.स. ७३३]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६९६]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विजयादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विनयादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | वडील = [[विनयादित्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विजयादित्य''' (मृत्यू ७३३) हा जुलै ६९६ पासून ७३३ मध्ये त्याच्या मृत्यूपर्यंत चालुक्य सम्राट होता. त्याने आपले वडील [[विनयादित्य]] यांच्यानंतर चालुक्य सिंहासनावर राज्य केले. त्याचा प्रदीर्घ शासनकाळ सर्वसाधारण शांतता आणि समृद्धीने गाजला. विजयादित्याने अनेक मंदिरेही बांधली. त्याने पल्लवांविरुद्ध लढा दिला आणि [[दुसरा परमेश्वरवर्मन]] कडून खंडणी वसूल केली. दक्षिण कानडामधील आलुप, जे चालुक्यांशी एकनिष्ठ होते आणि ज्यांचे नेतृत्व विजयादित्याचा मेहुणा आलुप चित्रवाहन करत होता, त्यांनी ७०५ मध्ये मंगळूरवरील पांड्यांचे आक्रमण परतवून लावले. ७३३ मध्ये विजयादित्यानंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] गादीवर आला. विजयादित्याने १८ वर्षे राज्य केले. ==माहिती आणि मोहिमांचा स्रोत== विजयादित्यने ७३० मध्ये गडग जिल्ह्यातील लक्ष्मेश्वरा येथील सांख-जिनेंद्र (नेमिनाथ) जैन बसदी यांना पुरीकरनगराच्या दक्षिणेला असलेले कदम्मा नावाचे गाव दान केले . अनेसेज्जय जैन बसदीचे बांधकाम चालुक्य राजा विजयादित्याची धाकटी बहीण "कुमकुमामहादेवी" यांनी केले होते. शक ६३०, राज्याभिषेक वर्ष ११, येथील शिग्गाव ताम्रपत्रांमध्ये विजयादित्याने पुलिगेरे येथील जैन मठाला दिलेल्या देणग्यांची नोंद आहे. समकालीन नोंदींवरून असे दिसून येते की विजयादित्य जैन धर्माचा अनुयायी होता. या शिलालेखात त्याला भट्टारक या उपाधीनेही संबोधले आहे, जी दिगंबर जैन परंपरेनुसार प्रतिमाधारी श्रावक आणि गृहस्थ अनुयायांवर देखरेख करणाऱ्या वरिष्ठ धार्मिक अधिकाऱ्याला सूचित करते. शिलालेखतज्ञ "के. व्ही. रमेश" नमूद करतात की, भट्टारक (पुरुष) किंवा भट्टारिका (स्त्री) ही पदवी दिगंबर जैन धर्मातील सर्वोच्च मठवासी प्रशासकीय पद आहे आणि ती वरिष्ठ धार्मिक अधिकार दर्शवते, सामान्य श्रावक किंवा गृहस्थांसाठी असलेले पदनाम नाही. दिगंबर परंपरेत, सामान्य श्रावक आणि प्रतिमाधारी (जे मूर्तीची देखभाल करतात किंवा दररोज भक्ती करतात) मुख्य धार्मिक कर्तव्ये पार पाडतात, परंतु केवळ ज्यांनी प्रगत मठवासी किंवा प्रशासकीय जबाबदाऱ्या स्वीकारल्या आहेत आणि धर्माचे त्याच्या गहन अर्थाने काटेकोरपणे पालन करतात, त्यांनाच भट्टारक किंवा भट्टारिका या पदावर उन्नत केले जाते. विजयादित्याच्या कारकिर्दीत, एका शिलालेखात नोंद आहे की त्याने तुरामारा विषयाला भेट दिली आणि तुरामारा विषयाचा राज्यपाल आणि पोलगई चेरुवूच्या सरदारांमधील संघर्षात हस्तक्षेप केला. विक्रमादित्य बळी इंद्र कुलतिलक असे वर्णन असलेल्या बाण मांडलिक बनराजाने चालुक्य राजाच्या वतीने पोलगई चेरुवूच्या सरदारांचा पराभव केला. एम. एस. नागराज राव यांनी असे सुचवले की हा संघर्ष इ.स. ६९२ ते ७२० च्या दरम्यान [[पल्लव]] किंवा त्यांच्या मांडलिकांनी तुरामारा विषयावर केलेल्या आक्रमणांमुळे उद्भवला असावा, आणि तसे असल्यास बनराजाचा विजय म्हणजे आक्रमणकारी सैन्याला मागे हटवणे होते. त्यांनी असेही नमूद केले की हा संघर्ष पर्यायाने विजयादित्याच्या वतीने दडपलेले स्थानिक गृहयुद्ध देखील असू शकते. जर्नल ऑफ द एपिग्राफिकल सोसायटी ऑफ इंडियामध्ये प्रकाशित झालेल्या एका विवेचनानुसार, विनयदित्याच्या धर्मस्थळ ताम्रपटांमध्ये पांड्य सैन्याने तात्पुरता ताबा मिळवल्यानंतर मंगळपुरा (आधुनिक मंगळूर) पुन्हा जिंकल्याचा उल्लेख आहे. लेखकाच्या मते, या शिलालेखावरून असे सूचित होते की, बदामीच्या चालुक्यांशी युती असलेल्या आलुप प्रदेशाचा भाग असलेले हे शहर, आलुप शासक चित्रवाहनने चालुक्यांच्या मदतीने परत मिळवले. या अभ्यासात पुढे असे सुचवले आहे की ही घटना पश्चिम किनारपट्टीवरील सुरुवातीच्या पांड्य आक्रमणाशी संबंधित असू शकते आणि ती पांड्य शासक कोच्चदैयनच्या कारकिर्दीशी जोडते. इतिहासकार सूर्यनाथ यू. कामथ यांनी देखील नमूद केले आहे की पांड्य शासक कोच्चडैयनने पश्चिम किनारपट्टीवर आक्रमण करून मंगळूरला वेढा घातला होता, परंतु चालुक्य राजा विजयादित्याचा मेहुणा असलेल्या आलुप शासक चित्रवाहनाने हे आक्रमण परतवून लावले. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] cr5phcqhipb18nqg3gltnxk5hi648b2 2707406 2707405 2026-09-02T00:06:00Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707406 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विजयादित्य | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६९६]] – [[इ.स. ७३३]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६९६]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विजयादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विनयादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | वडील = [[विनयादित्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विजयादित्य''' (मृत्यू ७३३) हा जुलै ६९६ पासून ७३३ मध्ये त्याच्या मृत्यूपर्यंत चालुक्य सम्राट होता. त्याने आपले वडील [[विनयादित्य]] यांच्यानंतर चालुक्य सिंहासनावर राज्य केले. त्याचा प्रदीर्घ शासनकाळ सर्वसाधारण शांतता आणि समृद्धीने गाजला. विजयादित्याने अनेक मंदिरेही बांधली. त्याने पल्लवांविरुद्ध लढा दिला आणि [[दुसरा परमेश्वरवर्मन]] कडून खंडणी वसूल केली. दक्षिण कानडामधील आलुप, जे चालुक्यांशी एकनिष्ठ होते आणि ज्यांचे नेतृत्व विजयादित्याचा मेहुणा आलुप चित्रवाहन करत होता, त्यांनी ७०५ मध्ये मंगळूरवरील पांड्यांचे आक्रमण परतवून लावले. ७३३ मध्ये विजयादित्यानंतर त्याचा मुलगा [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] गादीवर आला. विजयादित्याने १८ वर्षे राज्य केले. ==माहिती आणि मोहिमांचा स्रोत== विजयादित्यने ७३० मध्ये गडग जिल्ह्यातील लक्ष्मेश्वरा येथील सांख-जिनेंद्र (नेमिनाथ) जैन बसदी यांना पुरीकरनगराच्या दक्षिणेला असलेले कदम्मा नावाचे गाव दान केले . अनेसेज्जय जैन बसदीचे बांधकाम चालुक्य राजा विजयादित्याची धाकटी बहीण "कुमकुमामहादेवी" यांनी केले होते. शक ६३०, राज्याभिषेक वर्ष ११, येथील शिग्गाव ताम्रपत्रांमध्ये विजयादित्याने पुलिगेरे येथील जैन मठाला दिलेल्या देणग्यांची नोंद आहे. समकालीन नोंदींवरून असे दिसून येते की विजयादित्य जैन धर्माचा अनुयायी होता. या शिलालेखात त्याला भट्टारक या उपाधीनेही संबोधले आहे, जी दिगंबर जैन परंपरेनुसार प्रतिमाधारी श्रावक आणि गृहस्थ अनुयायांवर देखरेख करणाऱ्या वरिष्ठ धार्मिक अधिकाऱ्याला सूचित करते. शिलालेखतज्ञ "के. व्ही. रमेश" नमूद करतात की, भट्टारक (पुरुष) किंवा भट्टारिका (स्त्री) ही पदवी दिगंबर जैन धर्मातील सर्वोच्च मठवासी प्रशासकीय पद आहे आणि ती वरिष्ठ धार्मिक अधिकार दर्शवते, सामान्य श्रावक किंवा गृहस्थांसाठी असलेले पदनाम नाही. दिगंबर परंपरेत, सामान्य श्रावक आणि प्रतिमाधारी (जे मूर्तीची देखभाल करतात किंवा दररोज भक्ती करतात) मुख्य धार्मिक कर्तव्ये पार पाडतात, परंतु केवळ ज्यांनी प्रगत मठवासी किंवा प्रशासकीय जबाबदाऱ्या स्वीकारल्या आहेत आणि धर्माचे त्याच्या गहन अर्थाने काटेकोरपणे पालन करतात, त्यांनाच भट्टारक किंवा भट्टारिका या पदावर उन्नत केले जाते. विजयादित्याच्या कारकिर्दीत, एका शिलालेखात नोंद आहे की त्याने तुरामारा विषयाला भेट दिली आणि तुरामारा विषयाचा राज्यपाल आणि पोलगई चेरुवूच्या सरदारांमधील संघर्षात हस्तक्षेप केला. विक्रमादित्य बळी इंद्र कुलतिलक असे वर्णन असलेल्या बाण मांडलिक बनराजाने चालुक्य राजाच्या वतीने पोलगई चेरुवूच्या सरदारांचा पराभव केला. एम. एस. नागराज राव यांनी असे सुचवले की हा संघर्ष इ.स. ६९२ ते ७२० च्या दरम्यान [[पल्लव]] किंवा त्यांच्या मांडलिकांनी तुरामारा विषयावर केलेल्या आक्रमणांमुळे उद्भवला असावा, आणि तसे असल्यास बनराजाचा विजय म्हणजे आक्रमणकारी सैन्याला मागे हटवणे होते. त्यांनी असेही नमूद केले की हा संघर्ष पर्यायाने विजयादित्याच्या वतीने दडपलेले स्थानिक गृहयुद्ध देखील असू शकते. जर्नल ऑफ द एपिग्राफिकल सोसायटी ऑफ इंडियामध्ये प्रकाशित झालेल्या एका विवेचनानुसार, विनयदित्याच्या धर्मस्थळ ताम्रपटांमध्ये पांड्य सैन्याने तात्पुरता ताबा मिळवल्यानंतर मंगळपुरा (आधुनिक मंगळूर) पुन्हा जिंकल्याचा उल्लेख आहे. लेखकाच्या मते, या शिलालेखावरून असे सूचित होते की, बदामीच्या चालुक्यांशी युती असलेल्या आलुप प्रदेशाचा भाग असलेले हे शहर, आलुप शासक चित्रवाहनने चालुक्यांच्या मदतीने परत मिळवले. या अभ्यासात पुढे असे सुचवले आहे की ही घटना पश्चिम किनारपट्टीवरील सुरुवातीच्या पांड्य आक्रमणाशी संबंधित असू शकते आणि ती पांड्य शासक कोच्चदैयनच्या कारकिर्दीशी जोडते. इतिहासकार सूर्यनाथ यू. कामथ यांनी देखील नमूद केले आहे की पांड्य शासक कोच्चडैयनने पश्चिम किनारपट्टीवर आक्रमण करून मंगळूरला वेढा घातला होता, परंतु चालुक्य राजा विजयादित्याचा मेहुणा असलेल्या आलुप शासक चित्रवाहनाने हे आक्रमण परतवून लावले. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 0on92bqfmcr0hxiwh6d05xkqtoffv66 0 383459 2707407 2707268 2026-09-02T00:07:56Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] वरुन [[२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका (ऑगस्ट-सप्टेंबर)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2707268 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेसन स्मिथ]] * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.९६९ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || −१.५०५ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} grot7sf4w0u0cf8ant7wvm22janqbm1 2707409 2707407 2026-09-02T00:08:12Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707409 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेसन स्मिथ]] * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.९६९ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || −१.५०५ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] lp2zed3edx8gp676xm37gusf6hic7hg 2707410 2707409 2026-09-02T00:08:38Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707410 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेसन स्मिथ]] * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.९६९ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || −१.५०५ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] 1wzc1p8ba2fc873pafgx5dvhw73fdqg 2707463 2707410 2026-09-02T06:03:38Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2707463 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]]{{efn|name=Sipamla}} * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेसन स्मिथ]]</s>{{efn|name=Smith}} * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लुथो सिपामला]]</s>{{efn|name=Sipamla}} |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.९६९ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || −१.५०५ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] pxaxq6agqql5t3g77tcdichrgmvk2oh 2707465 2707463 2026-09-02T06:08:08Z Nitin.kunjir 4684 /* संदर्भयादी */ 2707465 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]]{{efn|name=Sipamla}} * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेसन स्मिथ]]</s>{{efn|name=Smith}} * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लुथो सिपामला]]</s>{{efn|name=Sipamla}} |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.९६९ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || −१.५०५ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == नोंदी == {{Notelist|notes= {{efn|name=Sipamla|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[लुथो सिपामला]] ह्याला मालिकेदरम्यानच बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी [[अँडील सिमेलेन]] याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=३० ऑगस्ट २०२६|trans-title=हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे सिपामला नामिबिया तिरंगी मालिकेतून बाहेर|title=Sipamla ruled out of Namibia tri-series with hamstring injury |url=https://www.cricinfo.com/story/lutho-sipamla-ruled-out-of-namibia-tri-series-with-hamstring-injury-1552225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} {{efn|name=Smith|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[जेसन स्मिथ]] त्रिकोणी मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=२४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=|title=दुखापतीमुळे जेसन स्मिथ नामिबियातील आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेतून बाहेर|url=https://www.cricinfo.com/story/jason-smith-ruled-out-of-t20i-tri-series-in-namibia-due-to-injury-1551309 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] ibvx114re0rm29dyo9ur8sxj80djxce 2707468 2707465 2026-09-02T06:14:20Z Nitin.kunjir 4684 /* साखळी सामने */ 2707468 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]]{{efn|name=Sipamla}} * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेसन स्मिथ]]</s>{{efn|name=Smith}} * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लुथो सिपामला]]</s>{{efn|name=Sipamla}} |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || १.३८६ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.६९१ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १८५/७ (२० षटके) | runs1 = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ९४ (५१) | wickets1 = [[वेस्ली मढीवेरे]] ३/२० (३ षटके) | score2 = १४२ (१७.४ षटके) | runs2 = [[सिकंदर रझा]] ४५ (३३) | wickets2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ४/२४ (३.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] (दआ) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[कुंडई माटिगीमू]] (झि) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == नोंदी == {{Notelist|notes= {{efn|name=Sipamla|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[लुथो सिपामला]] ह्याला मालिकेदरम्यानच बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी [[अँडील सिमेलेन]] याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=३० ऑगस्ट २०२६|trans-title=हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे सिपामला नामिबिया तिरंगी मालिकेतून बाहेर|title=Sipamla ruled out of Namibia tri-series with hamstring injury |url=https://www.cricinfo.com/story/lutho-sipamla-ruled-out-of-namibia-tri-series-with-hamstring-injury-1552225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} {{efn|name=Smith|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[जेसन स्मिथ]] त्रिकोणी मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=२४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=|title=दुखापतीमुळे जेसन स्मिथ नामिबियातील आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेतून बाहेर|url=https://www.cricinfo.com/story/jason-smith-ruled-out-of-t20i-tri-series-in-namibia-due-to-injury-1551309 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] 3twyjhslqv8vch5bxm3oh75b0oy9vqa 2707470 2707468 2026-09-02T06:15:08Z Nitin.kunjir 4684 /* सामने */ 2707470 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]]{{efn|name=Sipamla}} * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेसन स्मिथ]]</s>{{efn|name=Smith}} * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लुथो सिपामला]]</s>{{efn|name=Sipamla}} |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * कुंडई माटिगीमू * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || १.३८६ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.६९१ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १८५/७ (२० षटके) | runs1 = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ९४ (५१) | wickets1 = [[वेस्ली मढीवेरे]] ३/२० (३ षटके) | score2 = १४२ (१७.४ षटके) | runs2 = [[सिकंदर रझा]] ४५ (३३) | wickets2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ४/२४ (३.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] (दआ) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[कुंदाई माटिगीमु]] (झि) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == नोंदी == {{Notelist|notes= {{efn|name=Sipamla|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[लुथो सिपामला]] ह्याला मालिकेदरम्यानच बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी [[अँडील सिमेलेन]] याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=३० ऑगस्ट २०२६|trans-title=हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे सिपामला नामिबिया तिरंगी मालिकेतून बाहेर|title=Sipamla ruled out of Namibia tri-series with hamstring injury |url=https://www.cricinfo.com/story/lutho-sipamla-ruled-out-of-namibia-tri-series-with-hamstring-injury-1552225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} {{efn|name=Smith|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[जेसन स्मिथ]] त्रिकोणी मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=२४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=|title=दुखापतीमुळे जेसन स्मिथ नामिबियातील आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेतून बाहेर|url=https://www.cricinfo.com/story/jason-smith-ruled-out-of-t20i-tri-series-in-namibia-due-to-injury-1551309 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] mbyuwxupygnjrg4gpz3bs6mworag6jy 2707471 2707470 2026-09-02T06:15:26Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2707471 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका | date = २८ ऑगस्ट – ६ सप्टेंबर २०२६ | place = नामिबिया | result = | player of series = | matches = | team1 = {{cr|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | team3 = {{cr|ZIM}} | captain1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] | captain2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] | captain3 = [[सिकंदर रझा]] | runs1 = | runs2 = | runs3 = | wickets1 = | wickets2 = | wickets3 = | notes = | previous = [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका #टी२०आ मालिका |२०२४]] | next = }} '''२०२६ नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''', जी '''एफएनबी टी२० तिरंगी मालिका''' म्हणूनही ओळखली जाते, ही नामिबियामध्ये सध्या २८ ऑगस्ट ते ६ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत चालू असलेली एक आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मालिका आहे. <ref name="cricinfo">{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= आफ्रिका टी-२० कप जवळ येत असताना नामिबिया दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA, Zimbabwe as Africa T20 Cup grows closer |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-to-host-south-africa-zimbabwe-as-africa-t20-cup-grows-closer-1548977 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=हेस|first=स्टुअर्ट|date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या आव्हानापूर्वी 'प्रोटियाज'चा हंगाम नामिबियातील तिरंगी मालिकेने सुरू होणार |title=Proteas to open season with Namibia tri-series before Australia challenge |url=https://www.businessday.co.za/sport/cricket/2026-08-04-proteas-to-open-season-with-namibia-tri-series-before-australia-challenge/ |work=बिझनेस डे (दक्षिण आफ्रिका) |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ही [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबिया]], [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] आणि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] या देशांच्या पुरुष राष्ट्रीय संघांमधील तिरंगी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मालिका आहे.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट विश्वचषक २०२७ चे यजमान ऐतिहासिक तिरंगी मालिका खेळणार |title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref name="cricbuzz">{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139776/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ्झ]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> सर्व सामने [[विंडहोक]] येथील [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]]ावर खेळवले जात आहेत.<ref>{{cite web |trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्याविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका आणि एकदिवसीय मालिका आयोजित करण्यासाठी क्रिकेट नामिबिया सज्ज.|title=Cricket Namibia to host South Africa and Zimbabwe for T20I Tri-series and ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/namibia-vs-south-africa-vs-zimbabwe-tri-series-2026/ |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६ |work=Czarsportz}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे नामिबियाच्या 'व्हाइट-बॉल' दौऱ्यासाठी सज्ज |title=South Africa, Zimbabwe set for white-ball tour of Namibia |url=https://guyanachronicle.com/2026/08/08/south-africa-zimbabwe-set-for-white-ball-tour-of-namibia/ |work= गयाना क्रॉनिकल |date=८ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट 2026}}</ref> ऑगस्ट २०२६ मध्ये, क्रिकेट नामिबियाने तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title= क्रिकेट नामिबिया एफएनबी टी२० तिरंगी मालिकेमध्ये प्रोटियाज आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार. |title=Cricket Namibia to Host The Proteas and Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://cricketnamibia.com/cricket-namibia-to-host-the-proteas-and-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=[[ क्रिकेट नामिबिया]] |date=७ ऑगस्ट २०२६ |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=शुट्झ |first=हेल्गे |date=७ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= नामिबिया 'एफएनबी टी-२० ट्राय-सीरीज'मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वेचे यजमानपद भूषवणार |title=Namibia to host SA & Zimbabwe in FNB T20 Tri-Series |url=https://www.namibian.com.na/namibia-to-host-sa-zimbabwe-in-fnb-t20-tri-series/ |work=द नामिबियन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपाठोपाठ, नामिबिया आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका खेळवली जाईल.<ref name="cricinfo"/><ref name="cricbuzz"/> ही मालिका [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी (ज्याचे सह-यजमानपद नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे भूषवणार आहेत) पूर्वतयारीची मालिका असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Cricket World Cup 2027 hosts set to play landmark tri-series |url=https://www.icc-cricket.com/news/cricket-world-cup-2027-hosts-set-to-play-landmark-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=सैनी|first=आकाश|date=७ ऑगस्ट २०२६|trans-title=२०२७ विश्वचषकाचे यजमान दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया नवीन स्पर्धेत |title=2027 World Cup Hosts South Africa, Zimbabwe, Namibia In New Competition |url=https://crex.com/cricket-news/2027-world-cup-hosts-south-africa-zimbabwe-namibia-in-new-competition-6a75c4f74efa7769203e2e5b |work=क्रेक्स |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> याव्यतिरिक्त, प्रस्तावित आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या स्थापनेसाठी ही मालिका एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणूनही काम करत आहे. <ref>{{cite web |trans-title= 'आफ्रिका चषक'च्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया यांच्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका होणार. |title=Zimbabwe, South Africa, Namibia set for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/zimbabwe-south-africa-namibia-set-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch20260807230056/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= आफ्रिका चषक स्पर्धेच्या सुरुवातीपूर्वी झिम्बाब्वे, दक्षिण आफ्रिका आणि नामिबिया आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेसाठी सज्ज होत आहेत. |title=Zimbabwe, South Africa and Namibia prepare for T20I tri-series ahead of Africa Cup launch |url=https://thenewsmill.com/2026/08/zimbabwe-south-africa-and-namibia-prepare-for-t20i-tri-series-ahead-of-africa-cup-launch/ |work=द न्यूज मिल |date=७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेच्या उद्घाटनाच्या सामन्यापूर्वी, 'क्रिकेट नामिबिया'ने विंडहोक येथील नामिबिया क्रिकेट मैदानावर स्पर्धेचा अधिकृत शुभारंभ आणि फोटोशूट आयोजित केले होते; यात संघांचे कर्णधार [[गेरहार्ड इरास्मुस]], [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] आणि [[सिकंदर रझा]] यांनी स्पर्धेच्या चषकासह छायाचित्रांसाठी पोझ दिली. <ref>{{cite web |trans-title= नामिबिया, दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे यांच्यातील तिरंगी मालिकेबद्दलची सर्व माहिती |title=All The Details About Namibia, South Africa and Zimbabwe Tri-Series |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-details-about-namibia-south-africa-and-zimbabwe-tri-series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२७ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref><ref>{{cite web |last=ॲडम्स|first=झाहीर |date=२७ ऑगस्ट २०२६|trans-title= ब्योर्न फोर्टुइनने वचन दिले आहे की प्रोटियाज नामिबियामध्ये वस्तुस्थिती स्पष्ट करतील. |title=Bjorn Fortuin vows Proteas will set the record straight in Namibia |url=https://iol.co.za/sport/cricket/proteas/2026-08-27-proteas-out-to-set-the-record-straight-in-namibia-t20i-tri-series-says-captain-bjorn-fortuin/ |work=इंडिपेंडट ऑनलाइन |access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|NAM}} <ref>{{cite web |last= मुंडा|first= फिरदोस |date=२४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= घरच्या मैदानावर होणाऱ्या त्रिकोणीय मालिकेसाठी नामिबियाची मदार अनुभवी खेळाडूंचा गाभा आणि उदयोन्मुख ताऱ्यांवर. |title=Namibia bank on seasoned core and emerging stars for home tri-series |url=https://www.cricinfo.com/story/namibia-bank-on-seasoned-core-and-emerging-stars-for-home-tri-series-1551321|work=[[क्रिकइन्फो]]|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा नवीन कर्णधार नामिबिया दौऱ्यावर संघाचे नेतृत्व करण्यास सज्ज |title=New South Africa skipper set to lead side on Namibia tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-south-africa-skipper-set-to-lead-side-on-namibia-tour |date=११ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> !{{cr|ZIM}} <ref>{{cite web |trans-title=विंडहोक येथील ऐतिहासिक आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेत रझा झिम्बाब्वेचे नेतृत्व करणार |title=Raza to lead Zimbabwe at landmark T20I tri-series in Windhoek |url=https://www.zimcricket.org/news/5075/Raza-to-lead-Zimbabwe-at-landmark-T20I-tri-series-in-Windhoek |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=२४ ऑगस्ट २०२६|access-date=३१ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |- |valign="top"| * [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक]] * [[ज्युनियर तान्यांदा]] * [[जॅक ब्रासेल]] * [[जेजे स्मिट]] * [[झेन ग्रीन]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] * [[मलान क्रुगर]] * [[मायकेल व्हान लिंगेन]] * [[मॅक्स हेन्गो]] * [[यान निकोल लोफ्टी-ईटन]] * [[यान फ्रायलिंक]] * [[यान बाल्ट]] * [[रुबेन ट्रम्पलमान]] * [[लॉरेन स्टीनकॅम्प]] * वाल्डो स्मिथ |valign="top"| * [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]]{{efn|name=Sipamla}} * [[इथन बॉश]] * [[क्वेना मफाका]] * कॉनर एस्टरह्युझेन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[जेसन स्मिथ]]</s>{{efn|name=Smith}} * जॉर्डन हरमन * दुआन यान्सिनने * [[टोनी डी झॉर्झी]] * [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] * [[न्काबा पीटर]] * न्कोबानी मोकोएना * प्रीनेलन सुब्रयेन * रुबिन हरमन * [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[लुथो सिपामला]]</s>{{efn|name=Sipamla}} |valign="top"| * [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इनोसंट कैया]] * [[कुंदाई माटिगीमु]] * [[ग्रेम क्रेमर]] * [[डीयोन मायर्स]] * [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ताफाद्झवा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[न्युमन न्याम्हुरी]] * [[ब्लेसिंग मुजरबानी]] * [[बेन करन]] * [[ब्रायन बेनेट]] * [[ब्रॅड एव्हान्स]] * [[रायन बर्ल]] * [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]] * [[वेस्ली मढीवेरे]] |} == साखळी सामने == === गुणफलक === <section begin=PTS/> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:25px"| स्थान ! style="width:125px"| संघ ! style="width:30px"| {{abbr|सा|सामने}} ! style="width:30px"| {{abbr|वि|विजय}} ! style="width:30px"| {{abbr|प|पराभव}} ! style="width:30px"| {{abbr|अ|अनिर्णित}} ! style="width:30px"| गुण ! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}} |-style="background:#cfc;" | १ || style="text-align:left" | {{Cr|RSA}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || १.३८६ |-style="background:#cfc;" | २ || style="text-align:left" | {{Crw|NAM}} || २ || १ || १ || ० || '''२''' || ०.३२५ |- | ३ || style="text-align:left" | {{Crw|ZIM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.६९१ |} स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/namibia-t20i-tri-series-aug-2026-2026-1549518/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो] <section end="PTS" /> === सामने === {{hatnote|सर्व वेळा ह्या मध्य आफ्रिका प्रमाणवेळ आहेत. ([[यूटीसी+०२:००]])}} {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match1}}'''सामना १''' | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १६३/९ (२० षटके) | runs1 = [[यान फ्रायलिंक]] ६० (३८) | wickets1 = [[प्रीनेलन सुब्रयेन]] ३/३२ (४ षटके) | score2 = १४५/९ (२० षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५ (५०) | wickets2 = [[रुबेन ट्रम्पलमान]] ३/२४ (४ षटके) | result = नामिबिया १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549524.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[जेजे स्मिट]] (ना) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = [[दुआन यान्सिन]] (द) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match2}}'''सामना २''' | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १४४/८ (२० षटके) | runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३४ (३५) | wickets1 = [[दुआन यान्सिन]] ३/४५ (४ षटके) | score2 = १४६/३ (१३.४ षटके) | runs2 = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] ७५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] १/१९ (२.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549525.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[डेवाल्ड ब्रेव्हिस]] (दआ) | toss = झिम्बाब्वे नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[इथन बॉश]] (दआ) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match3}}'''सामना ३''' | date = ३१ ऑगस्ट २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|ZIM}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = १९५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रायन बर्ल]] ५७[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३/४६ (४ षटके) | score2 = १९० (२० षटके) | runs2 = [[अलेक्झांडर बुसिंग-वोल्शेंक|अलेक्झांडर वोल्शेंक]] ५६ (२९) | wickets2 = [[ब्रॅड इव्हान्स]] ३/४१ (४ षटके) | result = झिम्बाब्वे ५ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549526.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | motm = [[ब्रॅड इव्हान्स]] (झि) | toss = नामिबियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match4}}'''सामना ४''' | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = १८५/७ (२० षटके) | runs1 = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] ९४ (५१) | wickets1 = [[वेस्ली मढीवेरे]] ३/२० (३ षटके) | score2 = १४२ (१७.४ षटके) | runs2 = [[सिकंदर रझा]] ४५ (३३) | wickets2 = [[ब्यॉर्न फॉर्टुइन]] ४/२४ (३.४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549527.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = इवूड लासेन (ना) आणि क्लॉस शुमाकर (ना) | motm = [[लुआन-ड्रे प्रिटोरियस]] (दआ) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = [[कुंदाई माटिगीमु]] (झि) ह्याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match5}}'''सामना ५''' | date = ३ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|ZIM}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549528.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} ---- {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|match6}}'''सामना ६''' | date = ४ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549529.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == अंतिम सामना == {{Single-innings cricket match | round = {{anchor|final}}'''अंतिम''' | date = ६ सप्टेंबर २०२६ | time = १४:०० | team1 = TBD | team2 = TBD | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549530.html धावफलक] | venue = [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] | umpires = | motm = | toss = }} == नोंदी == {{Notelist|notes= {{efn|name=Sipamla|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[लुथो सिपामला]] ह्याला मालिकेदरम्यानच बाहेर पडावे लागले आणि त्यांच्या जागी [[अँडील सिमेलेन]] याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=३० ऑगस्ट २०२६|trans-title=हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे सिपामला नामिबिया तिरंगी मालिकेतून बाहेर|title=Sipamla ruled out of Namibia tri-series with hamstring injury |url=https://www.cricinfo.com/story/lutho-sipamla-ruled-out-of-namibia-tri-series-with-hamstring-injury-1552225 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} {{efn|name=Smith|हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[जेसन स्मिथ]] त्रिकोणी मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |last=मुंडा|first=फिरदोस|date=२४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=|title=दुखापतीमुळे जेसन स्मिथ नामिबियातील आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिकेतून बाहेर|url=https://www.cricinfo.com/story/jason-smith-ruled-out-of-t20i-tri-series-in-namibia-due-to-injury-1551309 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref>}} }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:नामिबियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट]] m3xtp6wy6mqgqmatvhbrbmd4miv379p 0 383462 2707412 2707295 2026-09-02T00:12:23Z अभय नातू 206 इतरत्र सापडलेला मजकूर येथे हलवला 2707412 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|जन्म_दिनांक={{circa|605/614}}|नाव=आयशा|धर्म=[[इस्लाम]]|जोडीदार=[[मोहम्मद]]|जन्मनाव=आयशा बिंत अबू बकर|मृत्यू_दिनांक=678|जन्म_स्थान=[[मक्का]], [[हेजाझ]] (आता [[सौदी अरेबिया]])|मृत्यू_स्थान=[[मदिना]], हेजाझ|आई=उम्म रुमान|वडील=[[अबू बकर]] }} {{बदल}} '''आयशा बिंत अबू बकर''' ({{lang-ar|عائشة بنت أبي بكر|translit=ʿĀʾisha bint Abī Bakr}})<ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/aisha|title=Aisha|work=[[कॉलिन्स इंग्रजी शब्दकोश]]|publisher=हार्पर कॉलिन्स|url-status=live|access-date=6 May 2019}}</ref> इस्लामी [[मोहम्मद|पैगंबर मोहम्मद]] यांची तिसरी आणि सर्वात लहान [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका|पत्नी]] होती. इस्लामिक लिखाणांमध्ये, तिच्या नावाचा उपसर्ग "मदर ऑफ द बिलिव्हर्स" या शीर्षकाने केला जातो म्हणजे आस्तिकांची आई. मोहम्मदच्या आयुष्यात आणि मृत्यूनंतरच्या सुरुवातीच्या इस्लामिक इतिहासात आयशाची महत्त्वपूर्ण भूमिका होती. [[सुन्नी इस्लाम|सुन्नी]] परंपरेत, आयशाला विद्वान, हुशार आणि जिज्ञासू म्हणून चित्रित केले आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=हजरत आयशा (रजि.) की जीवनी|last=Nadvi|first=Sayyad Suleman|publisher=Darul-Musannefin Shibli Academy|year=2014|isbn=978-93-82201-30-4|location=Azamgarh|pages=260-270}}</ref> [[चित्र:माता आयेशा सिद्दिका यांची पवित्र कबर.jpg|सीमा|उजवे|विनाचौकट|250x250अंश]] आदरणीय आयेशा सिद्दिका यांच्या विवाहासंबंधी विवाद जगप्रसिद्ध आहे . आयेशा सिद्दिका यांचा विवाह आदरणीय प्रेषित मुहम्मद सलअम यांच्याशी त्या फक्त सहा वर्षांच्या असतांना झाला, असे काही इतिहासकार मानतात . त्यासाठी ते खालील हदीस (प्रेषित वचन)चा आधार घेतात. त्या हदीसमध्ये प्रेषितांनी आदरणीय अबू बकर यांची मुलगी आदरणीय आयेशांसोबत सहाव्या वर्षी लग्न केले , नवव्या वर्षी गौना (पाठवणी) झाली आणि वयस्क झाल्यानंतर वैवाहिक संबंध प्रस्थापित केल्याचा उल्लेख आहे. कमी वयात लग्न झाल्याचा पुरावा म्हणून जी हदीस सादर केली जाते , ती हदीसदेखील अनधिकृत असल्याचे अनेक इस्लामी विचारवंत मानतात . कारण एका हदीसचे एकापेक्षा जास्त निवेदक, साक्षीदार असावे लागतात कि , खरंच ते वचन प्रेषितांनी सांगितलेले आहे . या हदीसचे निवेदक फक्त एकच सापडतात आणि तेही सीरियाचे रहिवासी होते . लग्न मक्केत झाले आणि यासंबंधी मक्केतला कुणी निवेदक सापडू नये , तर शेकडो मैल दूरच्या इराकमधील एकमेव निवेदक सापडावा हे अविश्वसनीय वाटते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/the-age-of-aisha-ra-rejecting-historical-revisionism-and-modernist-presumptions|title=The age of Aisha (ra): Rejecting historical revisionism and modernist Presumptions|last=Malik|first=Faraz|date=4 October 2018|website=yaqeeninstitute.org|url-status=live}}</ref> हदीस संकलन करत असतांना अरबीत अशरसित्ता (१ ६ ) चे सित्ता (६ ) झाल्याची संभावना काही इस्लामी विचारवंत व्यक्त करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=-LAS1PuQE7k&t=580s|title=Age of Ayesha (ra) at the time of her marriage with Prophet Muhammad (saw) by Javed Ahmad Ghamidi|last=Ghamedi|first=Javed|date=23 June 2018|website=www.youtube.com|url-status=live}}</ref> प्रेषितपत्नी आदरणीय आयेशा सिद्दिका यांच्या एक भगिनी आदरणीय अस्मा त्यांच्यापेक्षा वयाने दहा वर्षे मोठ्या होत्या. आयेशा सिद्दिका यांच्यासोबत प्रेषितांचा विवाह हे मदिन्याला स्थलांतर करण्याच्या काही दिवसांपूर्वीच झाला होता (जवळपास वर्षभरापूर्वी). त्यानंतर दोन वर्षांनी म्हणजेच हिजरी सन २ मध्ये त्यांची प्रेषितांच्या घरी विदाई (पाठवणी) झाली होती . हिजरी सन हे प्रेषितांच्या या स्थलांतरानंतरच सुरू झालेले आहे. आदरणीय अस्मा यांचे हिजरी सन ७ ३ मध्ये वयाची शंभर वर्षे पूर्ण करून निधन झाले. यावरून स्पष्ट होते कि , प्रेषितांच्या स्थलांतरावेळी त्यांचे वय (शंभरमधून ७ ३ वजा) २ ७ वर्षे होते . म्हणजेच आयेशा सिद्दिका बिंत अबू बकर यांचे वय (त्यांच्यापेक्षा १ ० ने कमी) १ ७ वर्षे होते . हिजरतच्या २ वर्षांनी म्हणजेच १ ९ वर्षे वय माता आयेशा यांचा गौणा (विदाई ए पाठवणी) झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/the-age-of-aisha-ra-rejecting-historical-revisionism-and-modernist-presumptions|title=The Age of Aisha (ra): Rejecting Historical Revisionism and Modernist Presumptions|last=Malik|first=Faraz|date=4 October 2018|website=yaqeeninstitute.org|url-status=live}}</ref> वयाची आकडेवारी वादग्रस्त असली तरी मात्र यावर सर्व इतिहासकारांचे एकमत आहे कि , आयेशा सिद्दीका बिंत अबू बकर यांचे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद सलअम यांच्याशी वैवाहिक संबंध प्रस्थापित झाले, त्यावेळी माता आयेशा या पूर्ण वयस्क होत्या . काही इस्लामी विचारवंतांनी नक्कीच हे मान्य केले कि , प्रेषितांचे लग्न आयेशा सिद्दिका यांचं वय सहा असतांना झाले. पण त्यांनी त्याचे स्पष्टीकरण असे दिले कि, उष्ण हवामानात मुली लवकर वयस्क होतात . जुन्या काळी लोकं लवकर वयस्क आणि शारीरिक दृष्टीने मजबूत राहत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/aisha-ra-the-case-for-an-older-age-in-sunni-hadith-scholarship%26lang%3Den?utm_source=chatgpt.com|title=Aisha (ra): The Case for an Older Age in Sunni Hadith Scholarship|last=Mol|first=Arnold Yasin|date=3 October 2018|website=yaqeeninstitute.org|url-status=live}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इस्लाम धर्म]] [[वर्ग:इस्लाम आणि महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 42cx6luqqdaj1qi3odgejzp7yxnb8ir 0 383466 2707413 2707262 2026-09-02T00:13:37Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[केंद्रीय आसाम विभाग]] वरुन [[मध्य आसाम विभाग]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2707262 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मध्य आसाम विभाग''' किंवा '''मध्य आसाम विभाग''' हा आसामचा एक प्रशासकीय विभाग असून तो विभागीय आयुक्तांच्या अखत्यारीत येतो, जे अधिकृतपणे [[गुवाहाटी]] नागाव येथे कार्यरत आहेत. यात खालील ६ जिल्ह्यांचा समावेश आहे:<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://assam.gov.in/web/about-us/396|title=Districts {{!}} Assam State Portal|website=assam.gov.in|access-date=2024-09-30}}</ref> # [[नागांव जिल्हा]] # [[मोरीगांव जिल्हा]] # [[कर्बी आंगलाँग जिल्हा]] # [[होजाई जिल्हा]] # [[दिमो हसाओ जिल्हा]] # [[पश्चिम कर्बी आंगलाँग जिल्हा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{आसाम - जिल्हे}} [[वर्ग:आसाममधील विभाग]] gyshne63ocqsv9azccpxuhyukfv5zw4 0 383469 2707415 2707156 2026-09-02T00:14:13Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707415 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विक्रमादित्य दुसरा | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ७३३]] – [[इ.स. ७४४]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ७३३]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विक्रमादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विजयादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] | वडील = [[विजयादित्य]] | आई = | पत्नी = लोकदेवी<br>त्रैलोक्य महादेवी | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विक्रमादित्य दुसरा''' (राज्यकाळ ७३३ – ७४४ इ.स.) हा राजा [[विजयादित्य]]चा मुलगा होता आणि वडिलांच्या मृत्यूनंतर तो [[बदामी]] चालुक्य सिंहासनावर आरूढ झाला. ही माहिती १३ जानेवारी ७३५ इ.स. रोजीच्या कन्नडमधील लक्ष्मेश्वर शिलालेखांमधून मिळते. शिलालेखांवरून असे कळते की, राज्याभिषेकापूर्वीच, विक्रमादित्य दुसऱ्याने युवराज असताना, त्यांचे कट्टर शत्रू असलेल्या [[कांचीपुरम]]च्या पल्लवांविरुद्ध यशस्वी लष्करी मोहिमा राबवल्या होत्या. त्याची सर्वात महत्त्वाची कामगिरी म्हणजे तीन वेळा [[कांचीपुरम]] जिंकणे, पहिल्यांदा युवराज म्हणून, दुसऱ्यांदा सम्राट म्हणून आणि तिसऱ्यांदा त्याचा मुलगा व युवराज [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] याच्या नेतृत्वाखाली. याची साक्ष विरुपाक्ष मंदिर शिलालेख म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दुसऱ्या कन्नड शिलालेखातून मिळते, ज्यामध्ये सम्राटाचा तीन वेळा कांचीचा विजेता म्हणून उल्लेख आहे आणि त्यात 'श्री विक्रमादित्य-भटरार-मुमे-कांचीयन-मुमे पराजिसिदोर' असे लिहिले आहे. दुसरी उल्लेखनीय कामगिरी म्हणजे पट्टदकल येथे त्यांच्या राण्या लोकदेवी आणि त्रिलोकदेवी यांनी प्रसिद्ध विरुपाक्ष मंदिर (लोकेश्वर मंदिर) आणि मल्लिकार्जुन मंदिर ( त्रिलोकेश्वर मंदिर) यांची प्रतिष्ठापना केली. ही दोन स्मारके पट्टदकल येथील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्मारकांचे केंद्रबिंदू आहेत. विक्रमादित्य दुसरा एक शक्तिशाली शासक होता. शांतता राखण्यासाठी त्याने [[राष्ट्रकूट|राष्ट्रकूटांशी]] विवाहसंबंध प्रस्थापित केले. [[File:Pattadakal Virupaksha Temple.jpg|thumb|right|250px|विरुपाक्ष मंदिर, [[पट्टदकल]]]] ==पल्लवांविरुद्धची युद्धे== [[File:Temple Pattadakal.JPG|thumb|250px|right|काशीविश्वनाथ मंदिर (डावीकडे) आणि मल्लिकार्जुन मंदिर (उजवीकडे)]] [[File:8th century Kannada inscription on victory pillar at Pattadakal.jpg|thumb|right|upright|विजय स्तंभावरील जुना कन्नड शिलालेख, विरुपाक्ष मंदिर, पट्टाडकल, 733-745 CE]] [[File:Badami Chalukya Kannada Inscription.jpg|thumb|right|200px|जुने कन्नडमधील बदामी चालुक्य शिलालेख, विरुपाक्ष मंदिर, पट्टाडकल]] राजा [[विजयादित्य]] याच्या विपरीत, ज्याने चार दशकांच्या दीर्घ आणि शांततापूर्ण राजवटीत खूप वृद्ध होईपर्यंत राज्य केले, विक्रमादित्य द्वितीयच्या शिलालेखांमधून युद्धाबद्दलची अधीरता दिसून येते. त्या शिलालेखांवरून इतिहासकारांना असे वाटते की, त्याच्या मनात पल्लवांबद्दल द्वेष होता, ज्यांनी एक शतकापूर्वी, [[पहिला नरसिंहवर्मन]] च्या नेतृत्वाखाली, चालुक्यांना पराभूत करून त्यांची शाही राजधानी [[बदामी]] ताब्यात घेतली होती, ज्यामुळे [[दुसरा पुलकेशी]] द्वितीयच्या गौरवशाली राजवटीचा अंत झाला आणि चालुक्य राजघराण्याचा अपमान झाला. या शिलालेखांवरून हे कळते की, चालुक्यांची गमावलेली प्रतिष्ठा परत मिळवण्यासाठी पल्लवांचा संपूर्ण विनाश (प्रकृती-अमित्र) करणे आवश्यक होते. विक्रमादित्य द्वितीयने, या सूडाच्या उत्साहाने (महोत्सह) प्रेरित होऊन, [[पल्लव]] देशावर आक्रमण केले. विक्रमादित्य द्वितीयच्या कारकिर्दीत, पल्लवांसोबतचे वैर पुन्हा सुरू झाले. चालुक्य ताम्रपट शिलालेखांनुसार, राज्याभिषेकानंतर लगेचच त्याने चालुक्यांचे पारंपरिक शत्रू असलेल्या पल्लवांना पराभूत करण्याचा निश्चय केला. त्याने तुंडक देशात (काही नोंदींमध्ये उडक देश म्हणूनही उल्लेखित, ज्याची ओळख तोंडाईमंडळम म्हणून केली जाते) कूच केले आणि त्याला विरोध करण्यासाठी आलेल्या पल्लव शासक [[दुसरा नंदिवर्मन]] पल्लवमल्ल (ज्याला नंदीपोटवर्मन असेही म्हणतात) याचा पराभव केला. सत्तेवर आल्यानंतर लगेचच, विक्रमादित्य द्वितीयने [[कांचीपुरम]]मध्ये सुरू असलेल्या गृहयुद्धात संधी साधली आणि नंदीवर्मन द्वितीयच्या विरोधात चित्रमायाची बाजू घेतली. विक्रमादित्य द्वितीयने पल्लवांसोबत अनेक लढाया केल्या, तीन महत्त्वाचे विजय मिळवले आणि त्या प्रसंगी कांचीपुरमवर कब्जा केला. सुमारे ७३० मध्ये, चालुक्य युवराज म्हणून, पश्चिम गंगा राजवंशाचा राजकुमार एरेयप्पा याच्या मदतीने त्याने पल्लव [[दुसरा परमेश्वरवर्मन]] याच्यावर हल्ला केला. पल्लव राजाला आपल्या राज्याचे मोठे आर्थिक नुकसान सोसून शांततेसाठी विनंती करावी लागली. त्यानंतर पल्लवांनी गंगा मित्र राजा श्रीपुरुष (७३१) याच्यावर प्रतिहल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु विलांदेच्या युद्धात तो मारला गेला. श्रीपुरुषाने राजाचे राजचिन्ह, राजछत्री हस्तगत केली आणि परमनादी ही पदवी मिळवली. जरी चालुक्यांचा हा विजय राजा विजयादित्याच्या कारकिर्दीत झाला असला तरी, चालुक्य राजांच्या नोंदींमध्ये याचे संपूर्ण श्रेय विक्रमादित्य द्वितीय याला दिले जाते. ७३४ नंतर विक्रमादित्याने पुन्हा [[पल्लव]] राज्यावर आक्रमण केले. त्याचा विश्वासू मित्र, पश्चिम गंगा राजा श्रीपुरुष, याने त्याला मदत केली, जो या मोहिमेत चालुक्यांना सामील झाला. या आक्रमणाचा सर्वात जुना उल्लेख २१ डिसेंबर ७४१ किंवा ७४२ रोजी जारी केलेल्या नरवन ताम्रपटांमध्ये आढळतो. पल्लव राजा [[दुसरा नंदिवर्मन]] हा १३ वर्षांचा मुलगा होता, तरीही त्याने या आक्रमणाचा सामना करण्याचा एक शूर पण व्यर्थ प्रयत्न केला. पल्लव राजा [[कांचीपुरम]] सोडून वनवासात पळून गेला आणि त्याने आपली सर्व राजेशाही चिन्हे मागे सोडली, ज्यात इतर गोष्टींबरोबरच एक प्रतिष्ठित ढोल (कटुमुख), एक संगीत वाद्य (समुद्रघोष) आणि एक गदा यांचा समावेश होता. त्याचे अनेक युद्ध हत्ती, मोठ्या प्रमाणात मौल्यवान खडे आणि सोने विजयी चालुक्य राजाच्या हाती लागले. कांचीपुरमचा मार्ग मोकळा झाला आणि विक्रमादित्य द्वितीय विजयी होऊन शहरात दाखल झाला. त्याने हे सुनिश्चित केले की शहरातील रहिवाशांना कोणतीही इजा होणार नाही किंवा सुंदर स्मारके नष्ट होणार नाहीत (शिलालेखातून - कांचीम अविनस्य प्रवासी). युद्धातील लूटही परत करण्यात आली. इतर अनेक विजयी राजांप्रमाणे न वागता, विक्रमादित्य अत्यंत सन्माननीय रीतीने वागला आणि त्याने रहिवासी व शहर या दोघांप्रतिही विचारशीलता दाखवली. स्थानिक ब्राह्मणांना अनेक देणग्या देण्यात आल्या आणि दुर्बळ व निराधार नागरिकांना भेटवस्तू देण्यात आल्या. आपल्या सूडाच्या क्षणी, विक्रमादित्य द्वितीयने स्वतःला एका उद्दाम विजेत्यापासून कांचीपुरमच्या मंदिरांतील देवतांच्या एका नम्र भक्तामध्ये रूपांतरित केले होते. मंदिरांना मोठ्या प्रमाणात लूट परत करण्याच्या या कृतीमुळे त्याला धार्मिक पुण्य प्राप्त झाले. हे सर्व नंतर कैलासनाथ मंदिराच्या मंडपातील (सभागृहातील) एका स्तंभाच्या मागील बाजूस कन्नड भाषेतील शिलालेखावर कोरण्यात आले. इतर मंदिरांमधील त्याच्या परोपकारी कृत्यांची नोंद त्याच्या ताम्रपट शिलालेखांमध्येही आढळते. अशाप्रकारे विक्रमादित्याने, एक शतक आधी पल्लव [[पहिला नरसिंहवर्मन]] याने वातापीवर केलेल्या ताब्यामुळे चालुक्य साम्राज्यावर आलेला कलंक पुसून टाकला. आपला सूड पूर्ण झाल्यावर, विक्रमादित्य द्वितीय बदामीला परतला. त्यानंतर पुलकेशी द्वितीयच्या राजवटीत चालुक्य साम्राज्याने आपला विस्तार गाठला. त्याने चेर, चोळ आणि पांड्यांची राज्ये पादाक्रांत केली आणि एका कलभ्र शासकाचाही पराभव केला. ते विजय हिंद महासागराच्या किनाऱ्यावरील त्याच्या शिलालेखात लिहिलेले होते. विक्रमादित्य द्वितीयच्या कारकिर्दीत कांचीपुरमवरील शेवटचे आक्रमण युवराज कीर्तिवर्मन द्वितीयच्या नेतृत्वाखाली झाले. केंदूर आणि वक्कलेरी ताम्रपटांनुसार, कीर्तिवर्मन द्वितीयने पल्लव शासकावर चाल केली, जो खुल्या लढाईत लढण्याऐवजी गडावर परतला. शिलालेखात असे म्हटले आहे की कीर्तिवर्मन द्वितीयने पल्लवांची शक्ती मोडून काढली, हत्ती, मौल्यवान रत्ने आणि सोने हस्तगत केले आणि ते आपल्या वडिलांना सादर केले. रोमिला थापर यांच्या मते, [[दुसरा नंदिवर्मन]]चे सासरे [[दंतिदुर्ग]] यांनी त्याला कांची परत मिळविण्यात मदत केली. ==अरबांशी संघर्ष== विक्रमादित्याच्या राजवटीच्या सुरुवातीच्या काळात, सिंधमध्ये स्थायिक झालेल्या अरब आक्रमकांनी भारतातील उमय्यांच्या मोहिमांदरम्यान दख्खनमध्ये आगेकूच केली. विक्रमादित्य प्रथमचा भाऊ जयसिंहवर्मन याचा मुलगा आणि लता शाखेचा (गुजरात) राज्यपाल असलेला अवनिजनाश्रय पुलकेशीन याने ७३९ मध्ये उमय्या सैन्याशी लढून त्याचा पराभव केला. विक्रमादित्य द्वितीयने त्याच्या शौर्याची इतकी प्रशंसा केली की, त्याने पुलकेशीनला अवनिजनाश्रय (पृथ्वीवरील लोकांचा आश्रय) ही पदवी बहाल केली . राष्ट्रकूट राजा दंडीवर्मा किंवा [[दंतिदुर्ग]] देखील चालुक्यांसोबत अरबांविरुद्ध लढले. ==राज्य== विक्रमादित्य दुसरा याने 735 मध्ये धारवाड जिल्ह्यातील लक्ष्मेश्वरा येथील धवला-जिनालयाच्या धर्मादाय गृहाच्या देखभालीसाठी 50 निवर्तन जमीन दान केली. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|विक्रमादित्य ०२]] oc6tdd9nuk3hduppbjcyekhpnny0qcx 2707416 2707415 2026-09-02T00:14:21Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707416 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विक्रमादित्य दुसरा | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ७३३]] – [[इ.स. ७४४]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ७३३]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विक्रमादित्य | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[विजयादित्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] | वडील = [[विजयादित्य]] | आई = | पत्नी = लोकदेवी<br>त्रैलोक्य महादेवी | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विक्रमादित्य दुसरा''' (राज्यकाळ ७३३ – ७४४ इ.स.) हा राजा [[विजयादित्य]]चा मुलगा होता आणि वडिलांच्या मृत्यूनंतर तो [[बदामी]] चालुक्य सिंहासनावर आरूढ झाला. ही माहिती १३ जानेवारी ७३५ इ.स. रोजीच्या कन्नडमधील लक्ष्मेश्वर शिलालेखांमधून मिळते. शिलालेखांवरून असे कळते की, राज्याभिषेकापूर्वीच, विक्रमादित्य दुसऱ्याने युवराज असताना, त्यांचे कट्टर शत्रू असलेल्या [[कांचीपुरम]]च्या पल्लवांविरुद्ध यशस्वी लष्करी मोहिमा राबवल्या होत्या. त्याची सर्वात महत्त्वाची कामगिरी म्हणजे तीन वेळा [[कांचीपुरम]] जिंकणे, पहिल्यांदा युवराज म्हणून, दुसऱ्यांदा सम्राट म्हणून आणि तिसऱ्यांदा त्याचा मुलगा व युवराज [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] याच्या नेतृत्वाखाली. याची साक्ष विरुपाक्ष मंदिर शिलालेख म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दुसऱ्या कन्नड शिलालेखातून मिळते, ज्यामध्ये सम्राटाचा तीन वेळा कांचीचा विजेता म्हणून उल्लेख आहे आणि त्यात 'श्री विक्रमादित्य-भटरार-मुमे-कांचीयन-मुमे पराजिसिदोर' असे लिहिले आहे. दुसरी उल्लेखनीय कामगिरी म्हणजे पट्टदकल येथे त्यांच्या राण्या लोकदेवी आणि त्रिलोकदेवी यांनी प्रसिद्ध विरुपाक्ष मंदिर (लोकेश्वर मंदिर) आणि मल्लिकार्जुन मंदिर ( त्रिलोकेश्वर मंदिर) यांची प्रतिष्ठापना केली. ही दोन स्मारके पट्टदकल येथील युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्मारकांचे केंद्रबिंदू आहेत. विक्रमादित्य दुसरा एक शक्तिशाली शासक होता. शांतता राखण्यासाठी त्याने [[राष्ट्रकूट|राष्ट्रकूटांशी]] विवाहसंबंध प्रस्थापित केले. [[File:Pattadakal Virupaksha Temple.jpg|thumb|right|250px|विरुपाक्ष मंदिर, [[पट्टदकल]]]] ==पल्लवांविरुद्धची युद्धे== [[File:Temple Pattadakal.JPG|thumb|250px|right|काशीविश्वनाथ मंदिर (डावीकडे) आणि मल्लिकार्जुन मंदिर (उजवीकडे)]] [[File:8th century Kannada inscription on victory pillar at Pattadakal.jpg|thumb|right|upright|विजय स्तंभावरील जुना कन्नड शिलालेख, विरुपाक्ष मंदिर, पट्टाडकल, 733-745 CE]] [[File:Badami Chalukya Kannada Inscription.jpg|thumb|right|200px|जुने कन्नडमधील बदामी चालुक्य शिलालेख, विरुपाक्ष मंदिर, पट्टाडकल]] राजा [[विजयादित्य]] याच्या विपरीत, ज्याने चार दशकांच्या दीर्घ आणि शांततापूर्ण राजवटीत खूप वृद्ध होईपर्यंत राज्य केले, विक्रमादित्य द्वितीयच्या शिलालेखांमधून युद्धाबद्दलची अधीरता दिसून येते. त्या शिलालेखांवरून इतिहासकारांना असे वाटते की, त्याच्या मनात पल्लवांबद्दल द्वेष होता, ज्यांनी एक शतकापूर्वी, [[पहिला नरसिंहवर्मन]] च्या नेतृत्वाखाली, चालुक्यांना पराभूत करून त्यांची शाही राजधानी [[बदामी]] ताब्यात घेतली होती, ज्यामुळे [[दुसरा पुलकेशी]] द्वितीयच्या गौरवशाली राजवटीचा अंत झाला आणि चालुक्य राजघराण्याचा अपमान झाला. या शिलालेखांवरून हे कळते की, चालुक्यांची गमावलेली प्रतिष्ठा परत मिळवण्यासाठी पल्लवांचा संपूर्ण विनाश (प्रकृती-अमित्र) करणे आवश्यक होते. विक्रमादित्य द्वितीयने, या सूडाच्या उत्साहाने (महोत्सह) प्रेरित होऊन, [[पल्लव]] देशावर आक्रमण केले. विक्रमादित्य द्वितीयच्या कारकिर्दीत, पल्लवांसोबतचे वैर पुन्हा सुरू झाले. चालुक्य ताम्रपट शिलालेखांनुसार, राज्याभिषेकानंतर लगेचच त्याने चालुक्यांचे पारंपरिक शत्रू असलेल्या पल्लवांना पराभूत करण्याचा निश्चय केला. त्याने तुंडक देशात (काही नोंदींमध्ये उडक देश म्हणूनही उल्लेखित, ज्याची ओळख तोंडाईमंडळम म्हणून केली जाते) कूच केले आणि त्याला विरोध करण्यासाठी आलेल्या पल्लव शासक [[दुसरा नंदिवर्मन]] पल्लवमल्ल (ज्याला नंदीपोटवर्मन असेही म्हणतात) याचा पराभव केला. सत्तेवर आल्यानंतर लगेचच, विक्रमादित्य द्वितीयने [[कांचीपुरम]]मध्ये सुरू असलेल्या गृहयुद्धात संधी साधली आणि नंदीवर्मन द्वितीयच्या विरोधात चित्रमायाची बाजू घेतली. विक्रमादित्य द्वितीयने पल्लवांसोबत अनेक लढाया केल्या, तीन महत्त्वाचे विजय मिळवले आणि त्या प्रसंगी कांचीपुरमवर कब्जा केला. सुमारे ७३० मध्ये, चालुक्य युवराज म्हणून, पश्चिम गंगा राजवंशाचा राजकुमार एरेयप्पा याच्या मदतीने त्याने पल्लव [[दुसरा परमेश्वरवर्मन]] याच्यावर हल्ला केला. पल्लव राजाला आपल्या राज्याचे मोठे आर्थिक नुकसान सोसून शांततेसाठी विनंती करावी लागली. त्यानंतर पल्लवांनी गंगा मित्र राजा श्रीपुरुष (७३१) याच्यावर प्रतिहल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु विलांदेच्या युद्धात तो मारला गेला. श्रीपुरुषाने राजाचे राजचिन्ह, राजछत्री हस्तगत केली आणि परमनादी ही पदवी मिळवली. जरी चालुक्यांचा हा विजय राजा विजयादित्याच्या कारकिर्दीत झाला असला तरी, चालुक्य राजांच्या नोंदींमध्ये याचे संपूर्ण श्रेय विक्रमादित्य द्वितीय याला दिले जाते. ७३४ नंतर विक्रमादित्याने पुन्हा [[पल्लव]] राज्यावर आक्रमण केले. त्याचा विश्वासू मित्र, पश्चिम गंगा राजा श्रीपुरुष, याने त्याला मदत केली, जो या मोहिमेत चालुक्यांना सामील झाला. या आक्रमणाचा सर्वात जुना उल्लेख २१ डिसेंबर ७४१ किंवा ७४२ रोजी जारी केलेल्या नरवन ताम्रपटांमध्ये आढळतो. पल्लव राजा [[दुसरा नंदिवर्मन]] हा १३ वर्षांचा मुलगा होता, तरीही त्याने या आक्रमणाचा सामना करण्याचा एक शूर पण व्यर्थ प्रयत्न केला. पल्लव राजा [[कांचीपुरम]] सोडून वनवासात पळून गेला आणि त्याने आपली सर्व राजेशाही चिन्हे मागे सोडली, ज्यात इतर गोष्टींबरोबरच एक प्रतिष्ठित ढोल (कटुमुख), एक संगीत वाद्य (समुद्रघोष) आणि एक गदा यांचा समावेश होता. त्याचे अनेक युद्ध हत्ती, मोठ्या प्रमाणात मौल्यवान खडे आणि सोने विजयी चालुक्य राजाच्या हाती लागले. कांचीपुरमचा मार्ग मोकळा झाला आणि विक्रमादित्य द्वितीय विजयी होऊन शहरात दाखल झाला. त्याने हे सुनिश्चित केले की शहरातील रहिवाशांना कोणतीही इजा होणार नाही किंवा सुंदर स्मारके नष्ट होणार नाहीत (शिलालेखातून - कांचीम अविनस्य प्रवासी). युद्धातील लूटही परत करण्यात आली. इतर अनेक विजयी राजांप्रमाणे न वागता, विक्रमादित्य अत्यंत सन्माननीय रीतीने वागला आणि त्याने रहिवासी व शहर या दोघांप्रतिही विचारशीलता दाखवली. स्थानिक ब्राह्मणांना अनेक देणग्या देण्यात आल्या आणि दुर्बळ व निराधार नागरिकांना भेटवस्तू देण्यात आल्या. आपल्या सूडाच्या क्षणी, विक्रमादित्य द्वितीयने स्वतःला एका उद्दाम विजेत्यापासून कांचीपुरमच्या मंदिरांतील देवतांच्या एका नम्र भक्तामध्ये रूपांतरित केले होते. मंदिरांना मोठ्या प्रमाणात लूट परत करण्याच्या या कृतीमुळे त्याला धार्मिक पुण्य प्राप्त झाले. हे सर्व नंतर कैलासनाथ मंदिराच्या मंडपातील (सभागृहातील) एका स्तंभाच्या मागील बाजूस कन्नड भाषेतील शिलालेखावर कोरण्यात आले. इतर मंदिरांमधील त्याच्या परोपकारी कृत्यांची नोंद त्याच्या ताम्रपट शिलालेखांमध्येही आढळते. अशाप्रकारे विक्रमादित्याने, एक शतक आधी पल्लव [[पहिला नरसिंहवर्मन]] याने वातापीवर केलेल्या ताब्यामुळे चालुक्य साम्राज्यावर आलेला कलंक पुसून टाकला. आपला सूड पूर्ण झाल्यावर, विक्रमादित्य द्वितीय बदामीला परतला. त्यानंतर पुलकेशी द्वितीयच्या राजवटीत चालुक्य साम्राज्याने आपला विस्तार गाठला. त्याने चेर, चोळ आणि पांड्यांची राज्ये पादाक्रांत केली आणि एका कलभ्र शासकाचाही पराभव केला. ते विजय हिंद महासागराच्या किनाऱ्यावरील त्याच्या शिलालेखात लिहिलेले होते. विक्रमादित्य द्वितीयच्या कारकिर्दीत कांचीपुरमवरील शेवटचे आक्रमण युवराज कीर्तिवर्मन द्वितीयच्या नेतृत्वाखाली झाले. केंदूर आणि वक्कलेरी ताम्रपटांनुसार, कीर्तिवर्मन द्वितीयने पल्लव शासकावर चाल केली, जो खुल्या लढाईत लढण्याऐवजी गडावर परतला. शिलालेखात असे म्हटले आहे की कीर्तिवर्मन द्वितीयने पल्लवांची शक्ती मोडून काढली, हत्ती, मौल्यवान रत्ने आणि सोने हस्तगत केले आणि ते आपल्या वडिलांना सादर केले. रोमिला थापर यांच्या मते, [[दुसरा नंदिवर्मन]]चे सासरे [[दंतिदुर्ग]] यांनी त्याला कांची परत मिळविण्यात मदत केली. ==अरबांशी संघर्ष== विक्रमादित्याच्या राजवटीच्या सुरुवातीच्या काळात, सिंधमध्ये स्थायिक झालेल्या अरब आक्रमकांनी भारतातील उमय्यांच्या मोहिमांदरम्यान दख्खनमध्ये आगेकूच केली. विक्रमादित्य प्रथमचा भाऊ जयसिंहवर्मन याचा मुलगा आणि लता शाखेचा (गुजरात) राज्यपाल असलेला अवनिजनाश्रय पुलकेशीन याने ७३९ मध्ये उमय्या सैन्याशी लढून त्याचा पराभव केला. विक्रमादित्य द्वितीयने त्याच्या शौर्याची इतकी प्रशंसा केली की, त्याने पुलकेशीनला अवनिजनाश्रय (पृथ्वीवरील लोकांचा आश्रय) ही पदवी बहाल केली . राष्ट्रकूट राजा दंडीवर्मा किंवा [[दंतिदुर्ग]] देखील चालुक्यांसोबत अरबांविरुद्ध लढले. ==राज्य== विक्रमादित्य दुसरा याने 735 मध्ये धारवाड जिल्ह्यातील लक्ष्मेश्वरा येथील धवला-जिनालयाच्या धर्मादाय गृहाच्या देखभालीसाठी 50 निवर्तन जमीन दान केली. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|विक्रमादित्य ०२]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mq0zqj4ry48se7a1qb20eiia3i2zi86 0 383470 2707417 2707154 2026-09-02T00:14:46Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707417 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट कीर्तिवर्मा दुसरा | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ७४६]] – [[इ.स. ७५३]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ७४६]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = कीर्तिवर्मा | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = पद बरखास्त | वडील = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | आई = त्रैलोक्य महादेवी | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा विजयादित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''कीर्तिवर्मन दुसरा''' (राज्यकाळ ७४६–७५३) हा [[बदामी]] चालुक्य वंशातील शेवटचा शासक होता. तो त्याचे वडील [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] यांच्यानंतर गादीवर आला. [[राष्ट्रकूट]] आणि पांड्यांच्या वाढत्या शक्तीमुळे त्याचा राज्यकाळ सतत त्रासदायक ठरला आणि अखेरीस तो त्यांच्यापुढे शरण गेला. ==पांड्यांशी संघर्ष== कीर्तिवर्मन आणि त्याचा गंगा मांडलिक श्रीपुरुष यांचा पांड्य शासक मारवर्मन राजसिंह प्रथम याच्याशी संघर्ष झाला, जो गंगा राज्याला लागून असलेल्या कोंगु देशापर्यंत पांड्य साम्राज्याचा विस्तार करत होता. राजसिंहाने कावेरी नदी ओलांडली आणि [[कावेरी नदी]]च्या काठावरील वेनबाई येथे कीर्तिवर्मन आणि श्रीपुरुष यांच्यात एक मोठे युद्ध घडवून आणले. चालुक्य राजाचा पराभव झाला. ==घटणारी शक्ती== [[राष्ट्रकूट साम्राज्य]] स्थापन करणाऱ्या राष्ट्रकूट [[दंतिदुर्ग]]च्या कारवायांमुळे कीर्तिवर्मन हळूहळू कमकुवत होत होता. दंतिदुर्ग हा चालुक्यांचा मांडलिक होता आणि तो [[वेरूळ]]च्या आसपास एक स्वतंत्र राज्य स्थापन करू लागला होता. कीर्तिवर्मन द्वितीय तीव्र बाह्य दबावाखाली होता: दक्षिणेला राजसिंहाच्या नेतृत्वाखालील पांड्यांकडून आणि उत्तरेला दंतिदुर्गाच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रकूटांकडून. दंतिदुर्गाने चालुक्य राज्याच्या उत्तरेकडील प्रांतांवर नियंत्रण मिळवले, तसेच तेलगू प्रांत, कलिंग आणि कोसल राज्ये जिंकून चालुक्यांना पूर्व आणि दक्षिणेकडून पूर्णपणे वेढले. दंतिदुर्गाने पल्लव [[दुसरा नंदिवर्मन]] याच्याशी युतीही केली. अशाप्रकारे एकाकी पडल्यामुळे, कीर्तिवर्मन मदतीसाठी कोणाकडेही वळू शकला नाही. ७५० मध्ये, चालुक्यांनी वेणबाई येथे झालेल्या मोठ्या पराभवात आपले दक्षिणेकडील प्रांत राजसिंहाला सोपवले. कीर्तिवर्मनवर अंतिम हल्ला ७५२ मध्ये झाला आणि चालुक्य साम्राज्याला पूर्णपणे नामशेष केले. कीर्तिवर्मन द्वितीय हा [[बदामी]] घराण्याचा शेवटचा राजा होता. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|कीर्तिवर्मा ०२]] jwm1ucmo0ct5jvgn9tyibiaabgooswv 2707421 2707417 2026-09-02T00:16:22Z अभय नातू 206 /* घटणारी शक्ती */ 2707421 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट कीर्तिवर्मा दुसरा | पदवी = महाराजाधिराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ७४६]] – [[इ.स. ७५३]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ७४६]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = कीर्तिवर्मा | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = पद बरखास्त | वडील = [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] | आई = त्रैलोक्य महादेवी | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[दुसरा विजयादित्य]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''कीर्तिवर्मन दुसरा''' (राज्यकाळ ७४६–७५३) हा [[बदामी]] चालुक्य वंशातील शेवटचा शासक होता. तो त्याचे वडील [[दुसरा विक्रमादित्य चालुक्य]] यांच्यानंतर गादीवर आला. [[राष्ट्रकूट]] आणि पांड्यांच्या वाढत्या शक्तीमुळे त्याचा राज्यकाळ सतत त्रासदायक ठरला आणि अखेरीस तो त्यांच्यापुढे शरण गेला. ==पांड्यांशी संघर्ष== कीर्तिवर्मन आणि त्याचा गंगा मांडलिक श्रीपुरुष यांचा पांड्य शासक मारवर्मन राजसिंह प्रथम याच्याशी संघर्ष झाला, जो गंगा राज्याला लागून असलेल्या कोंगु देशापर्यंत पांड्य साम्राज्याचा विस्तार करत होता. राजसिंहाने कावेरी नदी ओलांडली आणि [[कावेरी नदी]]च्या काठावरील वेनबाई येथे कीर्तिवर्मन आणि श्रीपुरुष यांच्यात एक मोठे युद्ध घडवून आणले. चालुक्य राजाचा पराभव झाला. ==घटणारी शक्ती== [[राष्ट्रकूट साम्राज्य]] स्थापन करणाऱ्या राष्ट्रकूट [[दंतिदुर्ग]]च्या कारवायांमुळे कीर्तिवर्मन हळूहळू कमकुवत होत होता. दंतिदुर्ग हा चालुक्यांचा मांडलिक होता आणि तो [[वेरूळ]]च्या आसपास एक स्वतंत्र राज्य स्थापन करू लागला होता. कीर्तिवर्मन द्वितीय तीव्र बाह्य दबावाखाली होता: दक्षिणेला राजसिंहाच्या नेतृत्वाखालील पांड्यांकडून आणि उत्तरेला दंतिदुर्गाच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रकूटांकडून. दंतिदुर्गाने चालुक्य राज्याच्या उत्तरेकडील प्रांतांवर नियंत्रण मिळवले, तसेच तेलगू प्रांत, कलिंग आणि कोसल राज्ये जिंकून चालुक्यांना पूर्व आणि दक्षिणेकडून पूर्णपणे वेढले. दंतिदुर्गाने पल्लव [[दुसरा नंदिवर्मन]] याच्याशी युतीही केली. अशाप्रकारे एकाकी पडल्यामुळे, कीर्तिवर्मन मदतीसाठी कोणाकडेही वळू शकला नाही. ७५० मध्ये, चालुक्यांनी वेणबाई येथे झालेल्या मोठ्या पराभवात आपले दक्षिणेकडील प्रांत राजसिंहाला सोपवले. कीर्तिवर्मनवर अंतिम हल्ला ७५२ मध्ये झाला आणि चालुक्य साम्राज्याला पूर्णपणे नामशेष केले. कीर्तिवर्मन द्वितीय हा [[बदामी]] घराण्याचा शेवटचा राजा होता. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट|कीर्तिवर्मा ०२]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] klxxjqrvziplgbv7ikkws76kuvkwv98 0 383479 2707308 2707240 2026-09-01T14:10:04Z Aditya tamhankar 80177 2707308 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} f9vlngeb4qh3rqed3xujxdd2gmdo8x6 2707331 2707308 2026-09-01T15:33:16Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707331 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 0dahcp36tn8u2xvob7wrkd2ksctdnc8 2707334 2707331 2026-09-01T15:40:02Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707334 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=8 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} njhugc0xb6ypw9469c1y750k83ko9sz 2707337 2707334 2026-09-01T15:51:37Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707337 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=12 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 424gg75jkkbl0qs4h6rgrcx22w3j2u4 2707347 2707337 2026-09-01T16:10:06Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707347 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} saucrm147t0sm7wlp0d8mmuml6h7cuu 2707349 2707347 2026-09-01T16:24:56Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707349 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} g537j37pn6grlo1u3kc6ef5g68ajpoz 2707351 2707349 2026-09-01T16:39:04Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707351 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} st9w130j6mc21lckxzqwkn5m1uofqjl 2707353 2707351 2026-09-01T16:44:11Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707353 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=13 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} dpss0mxe6gye3w7oubjtf8p1xh0p51d 2707355 2707353 2026-09-01T16:51:35Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707355 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} mp483t51dr8xltori8xtzd7p6diu6ft 2707357 2707355 2026-09-01T16:55:43Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707357 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} sp93ea7roemq1n9t5e1l9fg8ifdvmu3 2707361 2707357 2026-09-01T17:02:12Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707361 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} g4fujwv9ug3fc9383jkoj24ilf2ifpp 2707370 2707361 2026-09-01T17:24:31Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707370 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=16 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 4o6oyb5kys6i2xnaw9yih8nfre1iwq3 2707373 2707370 2026-09-01T17:39:22Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707373 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} majhhq62pwcui6g2s63bimkkdq8xkxh 2707379 2707373 2026-09-01T18:01:19Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707379 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} m3d7hl4wq4wjdqx8l4nmp1864bi3cqs 2707381 2707379 2026-09-01T18:06:15Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707381 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} scwaov7rixnw4fwa4aff96fngvdd33u 2707422 2707381 2026-09-02T00:17:14Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707422 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] 0he1pnwule9hfpk2m641v39uek60add 2707467 2707422 2026-09-02T06:13:54Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707467 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] d9v5pst2aoeayu8v0tnfaywvzwficbo 2707482 2707467 2026-09-02T06:27:58Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707482 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] n3s6lxirr7bezzgwty2i59yby7axv0o 2707485 2707482 2026-09-02T06:48:31Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707485 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63273.html ३६४] || १८ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63275.html ३६६] || ४ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|ENG}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63279.html ३७०] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63283.html ३७६] || ३१ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64984.html ३८८] || १६ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64985.html ३८९] || १८ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] 9gvqe5th1ynhepam5jwfob4spuo8oga 2707500 2707485 2026-09-02T07:11:10Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707500 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63273.html ३६४] || १८ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63275.html ३६६] || ४ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|ENG}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63279.html ३७०] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63283.html ३७६] || ३१ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64984.html ३८८] || १६ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64985.html ३८९] || १८ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65909.html ४०९] || १ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९८६-८७ बेन्सन आणि हेजेस चॅलेंज|१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65911.html ४११] || ३ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65913.html ४१३] || ५ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65914.html ४१४] || ७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65408.html ४१८] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | [[१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65409.html ४२०] || १८ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65411.html ४२२] || २२ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65412.html ४२३] || २४ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65414.html ४२५] || २६ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65416.html ४२८] || ३० जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65417.html ४२९] || १ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65418.html ४३०] || ३ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[डेव्हनपोर्ट ओव्हल]], [[टास्मानिया|डेव्हनपोर्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65420.html ४३२] || ८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65421.html ४३३] || ११ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] 3ge8qlmz8wcs9dspb3w8lzihzgmim38 2707505 2707500 2026-09-02T07:42:30Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707505 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63273.html ३६४] || १८ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63275.html ३६६] || ४ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|ENG}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63279.html ३७०] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63283.html ३७६] || ३१ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64984.html ३८८] || १६ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64985.html ३८९] || १८ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65909.html ४०९] || १ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९८६-८७ बेन्सन आणि हेजेस चॅलेंज|१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65911.html ४११] || ३ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65913.html ४१३] || ५ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65914.html ४१४] || ७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65408.html ४१८] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | [[१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65409.html ४२०] || १८ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65411.html ४२२] || २२ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65412.html ४२३] || २४ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65414.html ४२५] || २६ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65416.html ४२८] || ३० जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65417.html ४२९] || १ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65418.html ४३०] || ३ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[डेव्हनपोर्ट ओव्हल]], [[टास्मानिया|डेव्हनपोर्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65420.html ४३२] || ८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65421.html ४३३] || ११ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८७ शारजा चषक|१९८७ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65742.html ४४५] || ७ एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65743.html ४४६] || ९ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64986.html ४४८] || २१ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64987.html ४४९] || २३ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64988.html ४५०] || २५ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] 7b8gu50h8e6ysokonm4bsq15w33sluh 2707506 2707505 2026-09-02T07:51:56Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707506 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63273.html ३६४] || १८ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63275.html ३६६] || ४ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|ENG}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63279.html ३७०] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63283.html ३७६] || ३१ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64984.html ३८८] || १६ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64985.html ३८९] || १८ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65909.html ४०९] || १ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९८६-८७ बेन्सन आणि हेजेस चॅलेंज|१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65911.html ४११] || ३ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65913.html ४१३] || ५ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65914.html ४१४] || ७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65408.html ४१८] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | [[१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65409.html ४२०] || १८ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65411.html ४२२] || २२ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65412.html ४२३] || २४ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65414.html ४२५] || २६ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65416.html ४२८] || ३० जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65417.html ४२९] || १ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65418.html ४३०] || ३ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[डेव्हनपोर्ट ओव्हल]], [[टास्मानिया|डेव्हनपोर्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65420.html ४३२] || ८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65421.html ४३३] || ११ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६-८७ शारजाह चषक|१९८७ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65742.html ४४५] || ७ एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65743.html ४४६] || ९ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64986.html ४४८] || २१ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64987.html ४४९] || २३ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64988.html ४५०] || २५ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65092.html ४५२] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65095.html ४५५] || १२-१३ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[पिंडी क्लब मैदान]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65100.html ४६०] || १७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65103.html ४६३] || २० ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65108.html ४६८] || २६ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65112.html ४७२] || ३० ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65116.html ४७६] || ५ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई|बॉम्बे]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html ४७७] || ८ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64310.html ४७८] || १८ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64311.html ४७९] || २० नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}} |- | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64312.html ४८०] || २२ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] 2aflttalpwkxrssy75dgxlh300wjet7 2707509 2707506 2026-09-02T08:05:16Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707509 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने ५ जानेवारी १९७१ रोजी ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. इंग्लंडने एकूण १ वेळा [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] साली क्रिकेट विश्वचषक जिंकला तर त्यांना एकूण ३ वेळा अनुक्रमे [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] आणि [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] साली उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] आणि [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] सालच्या विश्वचषकांचे एकट्याने तर [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] सालच्या विश्वचषकाचे वेल्स सह आणि [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] सालचा विश्वचषकाचे वेल्स, स्कॉटलंड, आयर्लंड आणि नेदरलँड्स बरोबर सहयजमानपद भूषविले तसेच इंग्लंडला एकूण २ वेळा अनुक्रमे [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] आणि [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] साली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीत उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. इंग्लंडने [[२००४ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००४]] साली एकट्याने तर [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१३]] आणि [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०१७]] साली वेल्स सह यजमानपद भूषविले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64148.html १] || ५ जानेवारी १९७१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=15 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64944.html २] || २४ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64945.html ३] || २६ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64946.html ४] || २८ ऑगस्ट १९७२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64947.html ६] || १८ जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Wales}} [[सेंट हेलेन्स रग्बी आणि क्रिकेट मैदान]], [[स्वॉन्झी]] || {{cr|ENG}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64948.html ७] || २० जुलै १९७३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || अनिर्णित |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64949.html ८] || ५ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64950.html ९] || ७ सप्टेंबर १९७३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64953.html १४] || ३१ ऑगस्ट १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64954.html १५] || ३ सप्टेंबर १९७४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64152.html १६] || १ जानेवारी १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64153.html १७] || ८ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || अनिर्णित |- | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63203.html १८] || ९ मार्च १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65039.html २३] || ११ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65043.html २७] || १४ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65047.html ३१] || १८ जून १९७५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64955.html ३७] || २६ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} || rowspan=17 | |- | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64956.html ३८] || २८-२९ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64957.html ३९] || ३०-३१ ऑगस्ट १९७६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} |- | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64958.html ४२] || २ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64959.html ४३] || ४ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64960.html ४४] || ६ जून १९७७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64160.html ४५] || २३ डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|साहिवाल]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64161.html ४६] || ३० डिसेंबर १९७७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64162.html ४७] || १३ जानेवारी १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64961.html ५०] || २४-२५ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64962.html ५१] || २६ मे १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64963.html ५२] || १५ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[उत्तर मरीन रोड मैदान]], [[नॉर्थ यॉर्कशायर|स्कारबोरो]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64964.html ५३] || १७ जुलै १९७८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64168.html ५७] || १३ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64169.html ५८] || २४ जानेवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64170.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64171.html ६०] || ७ फेब्रुवारी १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65052.html ६३] || ९ जून १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=5 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65056.html ६७] || १३-१४ जून १९७९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65060.html ७१] || १६ जून १९७९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65061.html ७२] || २० जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65063.html ७४] || २३ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65288.html ७६] || २८ नोव्हेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} || rowspan=9 | [[१९७९-८० ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65289.html ७७] || ८ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65291.html ७९] || ११ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65293.html ८१] || २३ डिसेंबर १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65294.html ८२] || २६ डिसेंबर १९७९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65295.html ८३] || १४ जानेवारी १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65296.html ८४] || १६ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65298.html ८६] || २० जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65299.html ८७] || २२ जानेवारी १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|WIN}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64965.html ८९] || २८-२९ मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|WIN}} || rowspan=18 | |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64966.html ९०] || ३० मे १९८० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64967.html ९१] || २० ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64968.html ९२] || २२ ऑगस्ट १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64176.html ११५] || ४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SVG}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64179.html ११८] || २६ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना|अल्बियन]] || {{cr|WIN}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64969.html ११९] || ४ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64970.html १२०] || ६ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64971.html १२१] || ८ जून १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|AUS}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64184.html १४५] || १३ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64185.html १४६] || १४ फेब्रुवारी १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64974.html १५४] || १७ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64975.html १५५] || १९ जुलै १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65339.html १६६] || ११ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[१९८२-८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८३ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65340.html १६७] || १३ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65341.html १६८] || १५ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65342.html १६९] || १६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65344.html १७१] || २० जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65346.html १७४] || २३ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65347.html १७५] || २६ जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65348.html १७६] || २९ जानेवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65349.html १७७] || ३० जानेवारी १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65351.html १७९] || ५ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64201.html १८३] || १९ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} || rowspan=3 | |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64202.html १८४] || २३ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64203.html १८५] || २६ फेब्रुवारी १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65064.html १९७] || ९ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65068.html २०१] || ११ जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65072.html २०५] || १३ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65076.html २०९] || १५ जून १९८३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65080.html २१३] || १८ जून १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65084.html २१७] || २० जून १९८३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64222.html २४९] || १८ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64223.html २५०] || २२ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64224.html २५१] || २५ फेब्रुवारी १९८४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64227.html २५४] || ९ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64229.html २५६] || १४ मार्च १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]|| {{cr|ENG}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64976.html २६४] || ३१ मे १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|WIN}} |- | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64977.html २६५] || २ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64978.html २६६] || ४ जून १९८४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} || |- style="background:#cfc;" | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65719.html ३०७] || १७ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=3 | [[१९८५ बेन्सन आणि हेजेस विश्व अजिंक्यपद चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65726.html ३१४] || २ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65733.html ३२२] || २४ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[१९८४-८५ रोथमन्स चार-देशीय चषक|१९८५ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65734.html ३२३] || २६ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64979.html ३२९] || ३० मे १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64980.html ३३०] || १ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64981.html ३३१] || ३ जून १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63273.html ३६४] || १८ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63275.html ३६६] || ४ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|ENG}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63279.html ३७०] || १९ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAR}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63283.html ३७६] || ३१ मार्च १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|TTO}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64984.html ३८८] || १६ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64985.html ३८९] || १८ जुलै १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65909.html ४०९] || १ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[१९८६-८७ बेन्सन आणि हेजेस चॅलेंज|१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65911.html ४११] || ३ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65913.html ४१३] || ५ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65914.html ४१४] || ७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65408.html ४१८] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=10 | [[१९८६-८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका|१९८७ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65409.html ४२०] || १८ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65411.html ४२२] || २२ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65412.html ४२३] || २४ जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65414.html ४२५] || २६ जानेवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65416.html ४२८] || ३० जानेवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65417.html ४२९] || १ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65418.html ४३०] || ३ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[डेव्हनपोर्ट ओव्हल]], [[टास्मानिया|डेव्हनपोर्ट]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65420.html ४३२] || ८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65421.html ४३३] || ११ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६-८७ शारजाह चषक|१९८७ संयुक्त अरब अमिराती चौरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65742.html ४४५] || ७ एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65743.html ४४६] || ९ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64986.html ४४८] || २१ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64987.html ४४९] || २३ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64988.html ४५०] || २५ मे १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65092.html ४५२] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७ आय.सी.सी. पुरुष क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65095.html ४५५] || १२-१३ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[पिंडी क्लब मैदान]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65100.html ४६०] || १७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65103.html ४६३] || २० ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65108.html ४६८] || २६ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65112.html ४७२] || ३० ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65116.html ४७६] || ५ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई|बॉम्बे]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65117.html ४७७] || ८ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64310.html ४७८] || १८ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}} || rowspan=12 | |- | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64311.html ४७९] || २० नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}} |- | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64312.html ४८०] || २२ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|ENG}} |- | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64321.html ५०३] || ४ फेब्रुवारी १९८८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64322.html ५०४] || ९ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|ENG}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64323.html ५०५] || १२ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|ENG}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64324.html ५०८] || १६ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZL}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64325.html ५१०] || १९ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64989.html ५१८] || १९ मे १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64990.html ५१९] || २१ मे १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64991.html ५२०] || २३-२४ मे १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64992.html ५२१] || ४ सप्टेंबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|एकदिवसीय]] elxjbx9x20ya9om0wl9nc3ly4qrpzhl 0 383486 2707462 2707286 2026-09-02T05:54:58Z Nitin.kunjir 4684 2707462 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६ | team1_image = Flag of Scotland.svg | team1_name = स्कॉटलंड | team2_image = Flag of Netherlands.svg | team2_name = नेदरलँड्स | from_date = २८ ऑगस्ट | to_date = १ सप्टेंबर २०२६ | team1_captain = [[अब्ताहा मकसूद]] | team2_captain = [[बाबेट डी लीडे]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 1 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = पिप्पा स्प्रॉल (७९) | team2_ODIs_most_runs = [[बाबेट डी लीडे]] (१२७) | team1_ODIs_most_wickets = [[अब्ताहा मकसूद]] (४) | team2_ODIs_most_wickets = [[सिल्व्हर सीगर्स]] (४) | player_of_ODI_series = }} [[नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघ]]ाने तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] सामने खेळण्यासाठी ऑगस्ट २०२६ मध्ये [[स्कॉटलंड]]चा दौरा केला. <ref>{{cite web|trans-title=ऑगस्ट २०२६ मध्ये नेदरलँड्सच्या महिला संघाविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेचे यजमानपद क्रिकेट स्कॉटलंड भूषवणार. |title=Cricket Scotland to host Netherlands Women for ODI series in August 2026 |url=https://czarsportzauto.com/scotland-vs-netherlands-wodi-series-2026/ |work=Czarsports |date=१५ ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clylk52k479o |title=Netherlands women in Scotland 2026 |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२० ऑगस्ट २०२६ |access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या सामन्यांचे वेळापत्रक [[क्रिकेट स्कॉटलंड]]ने १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी निश्चित केले. <ref>{{cite web |trans-title=महिलांच्या वनडे मालिकेत स्कॉटलंड आणि नेदरलँड्स आमनेसामने |title=Scotland and Netherlands face off in Women's ODI Series |url=https://www.cricketscotland.com/Article/4adc018d-91e0-406a-9e7d-9c2fcefea4e0 |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=१२ ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> या दोन्ही संघांमधील ही पहिलीच द्विपक्षीय मालिका होती. यापूर्वी, [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिकेचा]] भाग म्हणून नेदरलँड्सच्या महिला संघाने स्कॉटलंडचा दौरा केला होता. ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{crw|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/Article/9b5ea368-f978-4367-8666-7eec2ef892e7 |trans-title=नेदरलँड्सविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेसाठी स्कॉटलंडच्या संघात चार नवोदित खेळाडूंचा समावेश |title=Four uncapped players in Scotland squad for Netherlands ODI Series |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=२५ ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> !{{crw|NED}}<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-faces-included-as-scotland-netherlands-name-odi-squads |trans-title= स्कॉटलंड आणि नेदरलँड्सतर्फे एकदिवसीय संघ जाहीर, नवीन चेहऱ्यांचा समावेश. |title=New faces included as Scotland, Netherlands name ODI squads |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२६ ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[अब्ताहा मकसूद]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲमी बाल्डी * [[सॅरा ब्राइस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डार्सी कार्टर]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मरयम फैसल]] * गॅब्रिएला फॉन्टेनला * [[कॅथेरिन फ्रेझर]] * मैसी मसेइरा * [[मेगन मॅककॉल]] * रिबेका मॅकक्रॉसन * शार्लोट नेवार्ड * नियामह रॉबर्टसन-जॅक * [[नयमा शेख]] * पिप्पा स्प्रॉल ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलेन वॉटसन]] * इसाबेला वॉटसन | * [[बाबेट डी लीडे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * मेरेल डेकेलिंग * [[सान्या खुराना]] * कार्लियन व्हान कुलवियक * [[हॅना लँडहीर]] * [[कॅरोलिन डि लँग]] * रोझली ॲन लॉरेन्स ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लारा लीमहुइस]] * नोआ माइस * [[फिबी मोल्केनबोअर]] * [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] * [[मिर्थ व्हान डेन राड]] * [[रॉबिन रियकी]] * [[सिल्व्हर सीगर्स]] * [[आयरिस झ्विलिंग]] |} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = २७०/५ (५० षटके) | runs1 = [[फिबी मोल्केनबोअर]] १०६ (१४४) | wickets1 = [[अब्ताहा मकसूद]] ३/३५ (१० षटके) | score2 = २१२ (४८.५ षटके) | runs2 = पिप्पा स्प्रॉल ७९ (१०२) | wickets2 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] ३/४२ (१० षटके) | result = नेदरलँड्स ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549972.html धावफलक] | venue = [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] | umpires = मार्क जेमिसन (जर्मनी) आणि इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड) | motm = | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = मैसी मसेइरा, रिबेका मॅकक्रॉसन, शार्लोट नेवार्ड, नियामह रॉबर्टसन-जॅक (स्कॉ), [[सान्या खुराना]] आणि [[मिर्थ व्हान डेन राड]] (ने) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * [[फिबी मोल्केनबोअर]] (ने) हिने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/crl6n1gx8nxo |trans-title=पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात डच महिला संघाने स्कॉटलंडचा ५८ धावांनी पराभव केला. |title=Dutch beat Scotland women by 58 runs in first ODI |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=२८ ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३०–३१ ऑगस्ट २०२६ | time = ११:०० | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = १२९/९ (३२ षटके) | runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५८ (६४) | wickets1 = [[अब्ताहा मकसूद]] ३/१७ (६ षटके) | score2 = १३०/१ (१६.२ षटके) | runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ७०[[नाबाद|*]] (५९) | wickets2 = [[मिर्थ व्हान डेन राड]] १/२१ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ९ गडी राजून विजयी | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549973.html धावफलक] | venue = [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] | umpires = मार्क जेमसन (जर्मनी) आणि श्रीनिधी रवींद्र (फिनलंड) | motm = | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे राखीव दिवस वापरण्यात आला.<ref>{{cite web |trans-title= सामना पावसामुळे रद्द झाल्यानंतर दुसरा एकदिवसीय सामना आता राखीव दिवशी खेळवली जाणार. |title=Second ODI To Be Played On Reserve Day Following Washout |url=https://www.cricketscotland.com/Article/7a799a76-3907-4517-90b9-e5485ca09527 |work=[[क्रिकेट स्कॉटलंड]] |date=३० ऑगस्ट २०२६|access-date=१ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * मैदान ओले असल्यामुळे सामना दोन्ही बाजूंसाठी ३२ षटकांचा करण्यात आला. | notes = अॅमी बाल्डी (स्कॉ), मेरेल डेकेलिंग, रोझली ॲन लॉरेन्स आणि [[लारा लीमहुइस]] (नेदरलँड्स) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण. }} ===३रा आं.ए.दि. सामना === {{Single-innings cricket match | date = १ सप्टेंबर २०२६ | time = ११:०० | night = | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = सामना रद्द | report = [https://www.cricinfo.com/ci/engine/match/1549974.html धावफलक] | venue = [[न्यू विल्यमफील्ड]], [[स्टर्लिंग]] | umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड) आणि श्रीनिधी रवींद्र (फिनलंड) | motm = | toss = नाणेफेक नाही | rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही. | notes = }} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/netherlands-women-in-scotland-2026-1549970 मालिका मुख्यपान क्रिकइन्फोवर] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग: नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचे स्कॉटलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग: नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|स्कॉटलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे स्कॉटलंड दौरे]] 9z42ykntvdooemx52q9olxwqms2z5wc 0 383488 2707423 2707289 2026-09-02T00:18:29Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707423 wikitext text/x-wiki '''मरयम फैसल''' (जन्म ७ जुलै २००५) ही एक [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघ|स्कॉटिश क्रिकेटपटू]] असून ती राष्ट्रीय महिला संघासाठी [[यष्टिरक्षक]]-फलंदाज म्हणून खेळते. २०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धेसाठीच्या स्कॉटलंडच्या संघात तिची निवड करण्यात आली होती. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1352120}} [[वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] mk6q1o8ynd7z860vff4f78klt19ioqj 2707424 2707423 2026-09-02T00:18:33Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707424 wikitext text/x-wiki '''मरयम फैसल''' (जन्म ७ जुलै २००५) ही एक [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघ|स्कॉटिश क्रिकेटपटू]] असून ती राष्ट्रीय महिला संघासाठी [[यष्टिरक्षक]]-फलंदाज म्हणून खेळते. २०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धेसाठीच्या स्कॉटलंडच्या संघात तिची निवड करण्यात आली होती. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1352120}} [[वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] g1fphigsk2o0m0003d728jyqyav5vbw 0 383489 2707426 2707291 2026-09-02T00:19:35Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707426 wikitext text/x-wiki '''नयमा मुघिस शेख''' (जन्म ४ मार्च २००६) ही एक [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघ|स्कॉटिश क्रिकेटपटू]] असून ती राष्ट्रीय महिला संघासाठी [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळते. शेखने १० जुलै २०२३ रोजी [[२०२३ नेदरलँड्स महिला तिरंगी मालिका|नेदरलँड्स महिला तिरंगी मालिकेत]] [[थायलंड महिला क्रिकेट संघ|थायलंड]]विरुद्ध स्कॉटलंडसाठी [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर, २१ ऑक्टोबर २०२३ रोजी [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा (स्पेनमध्ये), २०२३-२४|आयर्लंडविरुद्धच्या मालिकेदरम्यान]] तिने [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1352130}} [[वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] tivrogdg0po1v1duv0ps8lrwdaapwcd 2707427 2707426 2026-09-02T00:19:41Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707427 wikitext text/x-wiki '''नयमा मुघिस शेख''' (जन्म ४ मार्च २००६) ही एक [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघ|स्कॉटिश क्रिकेटपटू]] असून ती राष्ट्रीय महिला संघासाठी [[अष्टपैलू खेळाडू]] म्हणून खेळते. शेखने १० जुलै २०२३ रोजी [[२०२३ नेदरलँड्स महिला तिरंगी मालिका|नेदरलँड्स महिला तिरंगी मालिकेत]] [[थायलंड महिला क्रिकेट संघ|थायलंड]]विरुद्ध स्कॉटलंडसाठी [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर, २१ ऑक्टोबर २०२३ रोजी [[स्कॉटलंड महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा (स्पेनमध्ये), २०२३-२४|आयर्लंडविरुद्धच्या मालिकेदरम्यान]] तिने [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=1352130}} [[वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००६ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] qb78o9md0rrmx8yg6me3adwvlkb19kz 0 383490 2707429 2707294 2026-09-02T00:22:38Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707429 wikitext text/x-wiki सान्या खुराना (जन्म २७ फेब्रुवारी २००५) ही {{Crw|NED}} महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी फलंदाज आहे. सान्याने २८ मे २०२४ रोजी इटली विरुद्ध [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] तर २८ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६|नेदरलँड्स विरुद्ध]] [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{Cricinfo|id=1425899}} [[वर्ग:नेदरलँड्सच्या महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] j9f6bqobfvp6bss1jrw22aoqdtkhtwi 2707430 2707429 2026-09-02T00:22:49Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707430 wikitext text/x-wiki सान्या खुराना (जन्म २७ फेब्रुवारी २००५) ही {{Crw|NED}} महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी फलंदाज आहे. सान्याने २८ मे २०२४ रोजी इटली विरुद्ध [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] तर २८ ऑगस्ट २०२६ रोजी [[नेदरलँड्स महिला क्रिकेट संघाचा स्कॉटलंड दौरा, २०२६|नेदरलँड्स विरुद्ध]] [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{Cricinfo|id=1425899}} [[वर्ग:नेदरलँड्सच्या महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] mvdhe14qgsi137fpwnpfu9hg24slhjn 0 383491 2707297 2026-09-01T12:12:47Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370659680|Saran division]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2707297 wikitext text/x-wiki '''सरन विभाग''' हा [[बिहार]] राज्यातील विस्तृत भोजपुरी प्रदेशाचा एक प्रशासकीय तसेच उपप्रदेश आहे. [[छप्रा]] हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या विभागात [[सरन जिल्हा]] (ज्याला [[छप्रा]] जिल्हा असेही म्हणतात), [[सिवान जिल्हा]] आणि [[गोपालगंज जिल्हा|गोपालगंज जिल्ह्याचा]] समावेश आहे.<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="107">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Govt-shifts-12-IAS-officials-five-get-additional-charge/articleshow/47226320.cms "Govt shifts 12 IAS officials, five get additional charge"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="108">''The Times of India''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="109">10 May 2015<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="110"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">18 May</span> 2015</span>.</span></cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] i6ki6qo5x7xo5johupygx335o3e26fy 2707298 2707297 2026-09-01T12:13:32Z Dharmadhyaksha 28394 2707298 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सरन विभाग''' हा [[बिहार]] राज्यातील विस्तृत भोजपुरी प्रदेशाचा एक प्रशासकीय तसेच उपप्रदेश आहे. [[छप्रा]] हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या विभागात [[सरन जिल्हा]] (ज्याला [[छप्रा]] जिल्हा असेही म्हणतात), [[सिवान जिल्हा]] आणि [[गोपालगंज जिल्हा|गोपालगंज जिल्ह्याचा]] समावेश आहे.<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="107">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Govt-shifts-12-IAS-officials-five-get-additional-charge/articleshow/47226320.cms "Govt shifts 12 IAS officials, five get additional charge"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="108">''The Times of India''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="109">10 May 2015<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="110"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">18 May</span> 2015</span>.</span></cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] 68pmp8cbq3i628qf2ix3on786iui7gz 3 383492 2707300 2026-09-01T12:52:06Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707300 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Nikhil sudam raut}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १८:२२, १ सप्टेंबर २०२६ (IST) bahkfvysdqzsjkjt0m2y1kjil80npbw 0 383493 2707310 2026-09-01T14:16:05Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Hanuman Ansh|Hanuman Ansh]] पासून भाषांतरित 2707310 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> 40sa1tmblr4tmp1jkqhlpx4rl15bxqm 2707311 2707310 2026-09-01T14:21:40Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2707311 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. r2q8h83xysrxo7h167j22v8xrjs8jzu 2707313 2707311 2026-09-01T14:45:14Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2707313 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे [[भगवान राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फर्रुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> o9nyc4smqswahct6x5596dyyxo0cuer 2707314 2707313 2026-09-01T14:49:31Z संतोष गोरे 135680 /* कथानक */ 2707314 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह 8hfnihtkrbuxpyf7yri52k9pgb43imv 2707317 2707314 2026-09-01T14:55:28Z संतोष गोरे 135680 2707317 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> fgztlf1upe4zolhkefcotch6dbcjsy8 2707318 2707317 2026-09-01T14:58:54Z संतोष गोरे 135680 /* प्रदर्शन */ 2707318 wikitext text/x-wiki '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} ieu17gq6g7yzcqez6e2omrmo7tkfohz 2707324 2707318 2026-09-01T15:07:08Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2707324 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} ahqdt0176b0hsqjzb7sxyk9c1qn82bi 2707328 2707324 2026-09-01T15:09:43Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707328 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील हिंदी चित्रपट]] llhyl465cfcphp01c330g59rka9c1fk 2707329 2707328 2026-09-01T15:12:54Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2707329 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''हनुमान अंश''' हा २०२६ मधील एक [[हिंदी]] भाषेतील [[भक्ती|भक्तीप्रधान नाट्यमय]] चित्रपट असून, याचे लेखन आणि दिग्दर्शन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे. महाराज-जी म्हणून लोकप्रसिद्ध असलेल्या [[नीम करोली बाबा]] यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारित आहे.<ref>{{cite news |title='संत बने एक्टर, चरित्र से खिलवाड़ नहीं', नीम करोली बाबा पर बनेगी फिल्म, प्रेमानंद महाराज ने दी चेतावनी |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/neem-karoli-baba-biopic-hanuman-ansh-film-premanand-maharaj-warned-tmova-dskc-2517847-2026-04-07 |access-date=7 April 2026 |work=AajTak |date=7 April 2026 |language=hi}}</ref> 'हनुमान अंश'ची निर्मिती स्वयंभू मीडिया नेटवर्क प्रा. लि., रागिनी एस., नम्रता जी. एस., आणि अनुप्रिया ए. नगर यांनी केली आहे.<ref>{{cite news |title=From Golden Temple memories to Hanuman Ansh: How a Gen Z filmmaker carries Punjab's spirit of faith and service |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/from-golden-temple-memories-to-hanuman-ansh-how-a-gen-z-filmmaker-carries-punjabs-spirit-of-faith-and-service/articleshow/133068162.cms |work=The Times of India |date=9 August 2026}}</ref> [[चित्र:Hanuman Ansh poster theatrical.jpg|इवलेसे|चित्रपटाचे पोस्टर]] या चित्रपटात अनुभवी कलाकारांची मोठी संख्या आहे. चंदन आनंद आणि शोभिनव सत्या<ref name="BollywoodShaadis">{{cite news |title='Hanuman Ansh' True Story Explored, Film Starring Shobhinaw Satyaa Is Meant For Today's Youth |url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/hanuman-ansh-true-story-explored-film-starring-shobhinaw-satyaa-is-meant-for-today-youth-82189 |work=BollywoodShaadis |date=18 July 2026 |language=en}}</ref> यांना मुख्य भूमिकांसाठी कास्ट करण्यात आले असून निखिल दुबे, उदयसिंह राजपूत, पूर्णिमा तिवारी, मनिष चौधरी यांच्यासह इतर अनेक कलाकार देखील आहेत. या चित्रपटाची पटकथा आणि संवादलेखन विशाल चतुर्वेदी यांनी केले आहे,<ref>{{cite news |last1=Keshri |first1=Shweta |title=Hanuman Ansh director shares how he brought Neem Karoli Baba's story to screen |url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/bollywood/story/neem-karoli-baba-film-hanuman-ansh-vishal-chaturvedi-research-shobinaw-satyaa-2968599-2026-08-11 |work=India Today |date=11 August 2026 |language=en}}</ref> चित्रपटाचे छायाचित्रण विशाल बावा यांनी सांभाळले असून संकलन शंख राजध्यक्षा यांनी केले आहे; तर ध्वनी डिझायनर शिशिर चौसळकर आणि मयूर मोहनन यांच्या टीमने ध्वनीची जबाबदारी सांभाळली असून चित्रपटाचे व्हीएफएक्स पंकज वशिष्ठ यांनी केले आहेत. हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरला आहे. == कथानक == हा चित्रपट विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील भारताच्या आध्यात्मिक केंद्रावर आधारित आहे.<ref>{{cite news |title=नीब करौरी बाबा की जिंदगी पर आ रही फिल्म 'हनुमान अंश'; सामने आया ट्रेलर; जानिए कब होगी रिलीज? |url=https://www.amarujala.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-trailer-shobhinaw-satyaa-vihaan-shedge-purnima-tiwari-film-directed-by-vishal-chaturvedi-2026-07-18 |work=Amar Ujala |language=hi}}</ref> लक्ष्मण दास वयाच्या तेराव्या वर्षी, आपल्या आयुष्यातील एकमेव प्रिय असलेल्या आईच्या निधनानंतर, आपले मूळ ठिकाण ब्रज सोडून निघतात. केवळ दैवी प्रेमामुळेच ती पुन्हा भेटू शकेल, असा त्यांचा समज असतो. त्यांना हनुमानाद्वारे भगवान [[राम]] यांच्याशी एकरूप होण्याची ओढ लागली होती. लक्ष्मण दास राजकोटमधील एका [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] मंदिरात पोहोचतात, जिथे एक म्हातारे महंत त्यांच्यातील दैवी गुण पाहून त्यांची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. परंतु लक्ष्मण दास शांत आणि निरभिमानी राहून प्राप्त होणाऱ्या सुखसोयी आणि स्तुती कडे दुर्लक्ष करून मौनाने निघून जातात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie Review: बिना किसी बड़े ड्रामे के सीधे दिल को छूती है 'हनुमान अंश' |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/film-review-hanuman-ansh-movie-review-shobhinaw-satyaa-bollywood-hindi-cinema-critic-rating-opinion-ws-n-10738082.html |access-date=11 August 2026 |work=Hindi News18}}{{rating|3.5|5}}</ref> पुढे अनेक वर्षे ते झाडांखाली बसून शांतपणे ध्यानसाधना करत, नदीकाठी झोपत आणि भिक्षेवर जगत इकडेतिकडे विचरतात. ते पक्षांच्या गाण्यांतून आणि निसर्गाच्या इतर घटकांकडून अध्यात्म शिकतात. एकदा ते पाण्याखाली दीर्घकाळ राहतात ज्यामुळे गावकऱ्यांना ते बुडून गेल्याची भावना होते. काही काळाने ते बाहेर येतात, ज्यामुळे गावकरी आनंदित आणि आश्चर्यचकित होतात. एकदिवस पंचविशीतील लक्ष्मण दास, विना तिकीट ब्रिटनला जाणाऱ्या पहिल्या वर्गाच्या पॅसेंजर ट्रेनमध्ये चढतात.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Review: दुख से अध्यात्म की राह... 'नीब करौरी बाबा' का अनकहा पहलू दिखाती है फिल्म, पढ़ें रिव्यू - hanuman ansh review vishal chaturvedi film based on neem karoli baba aka neeb karori baba |url=https://www.jagran.com/entertainment/reviews-hanuman-ansh-review-vishal-chaturvedi-film-based-on-neem-karoli-baba-aka-neeb-karori-baba-40332576.html |work=Jagran |language=hi}}{{rating|3|5}}</ref> वसाहतवादी इंग्रज अधिकारी त्यांना रागाने ट्रेनमधून खाली उतरवतात. आश्चर्यकारक रित्या ती ट्रेन जागेवरून पुढे हलत नाही. संभ्रमात पडलेले अधिकारी इंजिन मधे काही बिघाड झाला का हे तपासतात. सर्वकाही ठीक असून देखील ती ट्रेन जागेवरून हलत नाही. तेथील रेल्वे व्यवस्थापकाला घडलेली चूक लक्षात येते. त्यांना खाली उतरवणाऱ्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यासह सर्वजण त्यांची क्षमा मागतात. लक्ष्मणदास दोन मागण्या करतात; एक म्हणजे, भारतात कोणत्याही विनातिकीट साधूला कधीही ट्रेनमधून खाली उतरण्यास सांगू नये आणि दुसरी म्हणजे, स्थानिक लोकांच्या हितासाठी त्या ठिकाणी रेल्वे स्टेशन बांधले जावे. सध्याच्या उत्तर प्रदेशमधील [[फरुखाबाद जिल्हा|फर्रुखाबाद जिल्ह्यातील]] सदरील स्टेशनला नीम करोली स्टेशन म्हटले जाते. (कारण पुढे जाऊन लक्ष्मण दास [[नीम करोली बाबा]] म्हणून ओळखले जाऊ लागले).<ref>{{cite news |title=बाबा नीम करौली के जीवन से प्रेरित फिल्म हनुमान अंश |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/lucknow/story-film-trilogy-on-neem-karoli-baba-by-dr-vishal-chaturvedi-to-inspire-spiritual-awakening-201751634919850.html |work=www.livehindustan.com |date=4 July 2025 |language=hi}}</ref> अशा प्रकारच्या अद्भूत घटना आणि गरिबांना व आजारी लोकांना भोजन देण्यासारख्या परोपकारी कृत्यांच्या माध्यमातून ते आपल्या "सर्वांवर प्रेम करा, सर्वांची सेवा करा, राम म्हणा" या शिकवणीचे मूर्तिमंत प्रतीक बनतात. हनुमानाबद्दलच्या त्यांच्या भक्तीमुळे त्यांना 'हनुमान अंश' म्हटले गेले.<ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Movie: नीम करोली बाबा पर फिल्म बनाने वाले मेकर्स को प्रेमानंद महाराज ने दी सलाह, ये गलती न करें |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/hanuman-ansh-movie-neem-karoli-baba-biopic-premanand-maharaj-advice?page=3&src=android |work=Prabhat Khabar |date=8 April 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=Hanuman Ansh Trailer: पर्दे पर दिखेगी नीम करोली बाबा की कहानी, विराट कोहली से स्टीव जॉब्स तक ने झुकाया सिर, कब होगी रिलीज? |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/hanuman-ansh-trailer-neem-karoli-baba-movie-virat-kohli-anushka-sharma-steve-jobs-tmova-dskc-2604749-2026-07-19 |work=AajTak |date=19 July 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Simran |title=Hanuman Ansh movie review: Neem Karoli Baba finally gets engaging biopic, made with limited budget, unknown faces, but honest intent |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hanuman-ansh-movie-review-neeb-karori-baba-finally-gets-engaging-biopic-made-in-limited-budget-unknown-faces-but-with-honest-intent-3218220 |access-date=10 August 2026 |work=DNA India |language=en}}{{rating|3.5|5}}</ref> == कलाकार == * शोभिनव सत्या <ref name="BollywoodShaadis"/> - [[नीम करोली बाबा]] * चंदन के. आनंद - भोसले * [[अनिल रस्तोगी]] - महंत जी * निखिल दुबे - सुधी * उदयसिंह राजपूत - बन्सीधर * पूर्णिमा तिवारी - रामबेटी * राजीव मिश्रा - इन्स्पेक्टर नासीर खान * ऋषिकेश दुबे - पूर्णानंद तिवारी * विहान शेडगे - महाराज जी (तरुण वयात) * अलेक्सेई डॅनिलोव्ह - मि. फ्रान्सिस * केनिल काकडिया - नरसिंह == प्रदर्शन == हा चित्रपट भारतात ३१ जुलै २०२६ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news |title=Film on Neem Karoli Baba, Hanuman Ansh, set for June release: Here's what we know |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/film-on-neem-karoli-baba-hanuman-ansh-set-for-june-release-heres-what-we-know/articleshow/128853249.cms |work=The Economic Times |date=27 February 2026}}</ref> परंतु प्रदर्शन पुढे ढकलून ७ ऑगस्ट २०२६ रोजी करण्यात आले.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' release postponed: Vishal Chaturvedi's film to hit theatres on August 7 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-release-postponed-vishal-chaturvedis-film-to-hit-theatres-on-august-7/articleshow/132779431.cms |work=The Times of India |date=1 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=हनुमान अंश में दिखेगा श्री नीब करौरी बाबा का दिव्य जीवन, प्रेम और सेवा के संदेश के साथ 31 जुलाई को रिलीज होगी फिल्म |url=https://www.punjabkesari.in/entertainment/news/neem-karoli-baba-life-inspires-upcoming-film-hanuman-ansh-2356080 |work=punjabkesari |date=11 July 2026}}</ref> हा चित्रपट हिंदी भाषेत प्रदर्शित झाला असून, त्याला ब्रज आणि बुंदेली या प्रादेशिक भाषांमधील सबटायटल्स देण्यात आले आहेत.<ref>{{cite news |title='Hanuman Ansh' trailer released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/hanuman-ansh-teaser-released-ahead-of-release/articleshow/132474781.cms |work=The Times of India |date=18 July 2026 |access-date=29 July 2026 }}</ref> सिनेपोलिस इंडिया ही भारतातील या चित्रपटाची वितरक कंपनी आहे.<ref>{{cite news |title='हनुमान अंश' के टीजर में नीम करोली बाबा की कहानी, स्टीव जॉब्स और मार्क जुकरबर्ग भी कैंची धाम से जुड़े, क्यों! |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/entertainment/news-from-bollywood/hanuman-ansh-official-teaser-story-of-neem-karoli-baba-in-new-movie/articleshow/132340767.cms |access-date=12 July 2026 |work=Navbharat Times |language=hi}}</ref> या चित्रपटाचे फर्स्ट-लूक पोस्टर्स आणि टीझर चित्रपटाच्या अधिकृत सोशल मीडिया अकाउंट्सवरून रिलीज करण्यात आले होते. अधिकृत ट्रेलर १८ जुलै २०२६ रोजी [[टाइम्स म्युझिक]]च्या यूट्यूब चॅनलवर प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite news |last1=Information |first1=Film |title='HANUMAN ANSH' REVIEW {{!}} 7 August, 2026 |url=https://filminformation.com/reviews/hanuman-ansh-review-7-august-2026/ |work=Film Information |date=7 August 2026}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|39390582}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील हिंदी चित्रपट]] mdjyau0qm0ij6z99p2uxxpxwq658foc 0 383494 2707315 2026-09-01T14:50:26Z संतोष गोरे 135680 [[फरुखाबाद जिल्हा]] कडे पुनर्निर्देशित 2707315 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फरुखाबाद जिल्हा]] 1torg37lz1o7cvykwr4wl8vs7uiz752 10 383495 2707320 2026-09-01T15:02:17Z संतोष गोरे 135680 [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] कडे पुनर्निर्देशित 2707320 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] 6kbktoiau418x3b9fniao12734kcntx 0 383496 2707327 2026-09-01T15:08:42Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370680292|Magadh division]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2707327 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''मगध विभाग''' हा भारताच्या [[बिहार]] राज्याचा एक प्रशासकीय भौगोलिक विभाग आहे. [[गया]] हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या विभागात ५ जिल्हे आहे: * [[गया जिल्हा]] * [[नवदा जिल्हा]] * [[औरंगाबाद जिल्हा (बिहार)|औरंगाबाद जिल्हा]] * [[जहानाबाद जिल्हा]] * [[अरवल जिल्हा]] मगध हे मगही संस्कृतीचे उगमस्थान आहे. येथे लोक [[मगधी भाषा|मगही भाषा]] बोलतात. २०२१ मध्ये विभागीय आयुक्त प्रेम सिंग मीना हे बिहार केडरच्या २००० च्या बॅचचे आयएएस अधिकारी होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/gaya-new-divisional-commissioner-of-gaya-mayank-varvade-takes-charge-kumar-ravi-becomes-secretary-in-charge-of-the-district-21239611.html|title=New Divisional Commissioner of Gaya Mayank Varvade takes charge Kumar Ravi becomes Secretary in charge of the District}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] sj87e9f2bnsuzo0wecrji2n1q3hbi7c 0 383497 2707330 2026-09-01T15:30:59Z Aditya tamhankar 80177 नवीन पान: खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला... 2707330 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 36065gbkloognzsa781x9yg7bqcqm7h 2707332 2707330 2026-09-01T15:34:23Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707332 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 557bdyeiea2wtodobboz1tp1eb07pp9 2707335 2707332 2026-09-01T15:42:27Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707335 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} qw4yk08cohqanep1h567oxnbl4u18ib 2707336 2707335 2026-09-01T15:42:43Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707336 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 4fhnbfn8djbdyynbhe1lck4uu65g7ti 2707342 2707336 2026-09-01T15:55:17Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707342 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 63cxmj4yqhv4yfn6lijd8dakkp3qacn 2707348 2707342 2026-09-01T16:21:30Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707348 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} rka4tkmw07k7i7l5piepy33un4rkqy0 2707350 2707348 2026-09-01T16:36:06Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707350 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 6x7zhg06om6yk6jl6j5ewgqien5kmj7 2707352 2707350 2026-09-01T16:40:01Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707352 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 4ikasv9a4c28na9voaqlvkx4dpr2qmw 2707354 2707352 2026-09-01T16:45:24Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707354 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} l5h7f1r77f20hbmwg7akmoa274lepia 2707358 2707354 2026-09-01T16:56:51Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707358 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९५] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} i7ny2q63b2exx2wkiod41mz0ecivrba 2707360 2707358 2026-09-01T16:57:04Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707360 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 0qxn9vfqd1v1kuiik7b6xi4h3b5lzr4 2707366 2707360 2026-09-01T17:19:39Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707366 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} tphn58o677nfldh3i81s9i7xohpd44v 2707372 2707366 2026-09-01T17:27:53Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707372 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 3fn3f184ao1jukpw7acd4zmqk3p8qfz 2707374 2707372 2026-09-01T17:46:06Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707374 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} 417xiyvwt7as5nn354n2dmp2dbeimf3 2707431 2707374 2026-09-02T00:25:00Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707431 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] hw8nxahjqvn37ejgbiz3ihk42o2u74y 2707464 2707431 2026-09-02T06:06:09Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707464 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] ab3rvz0d2lyra7x9xsq9kfjv587h61y 2707469 2707464 2026-09-02T06:15:04Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707469 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] anu1nafeud9u14giomwtvlfjl8etwau 2707479 2707469 2026-09-02T06:21:36Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707479 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] 5b3ikduicqox82pg5s1gsjpn2ntl7wr 2707484 2707479 2026-09-02T06:38:14Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707484 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] kfu0l37ssxn566ykpbfsp3uv4nm8zj9 2707491 2707484 2026-09-02T07:01:49Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707491 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67130.html १९९] || १८ जुलै १९९५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९५ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67088.html २००] || १९ जुलै १९९५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67131.html २०२] || २० जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67083.html २०४] || २२ जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67013.html २०५] || ११ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|ENG}} || rowspan=5 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67141.html २०६] || १४ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|IND}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66910.html २०७] || १ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67142.html २०८] || ५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[के डी सिंग बाबु स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66986.html २०९] || १५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] gv4fyfwhbjo2raa6rtqehhplze24jiu 2707508 2707491 2026-09-02T07:56:08Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707508 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67130.html १९९] || १८ जुलै १९९५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९५ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67088.html २००] || १९ जुलै १९९५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67131.html २०२] || २० जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67083.html २०४] || २२ जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67013.html २०५] || ११ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67141.html २०६] || १४ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|IND}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66910.html २०७] || १ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67142.html २०८] || ५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[के डी सिंग बाबु स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66986.html २०९] || १५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66894.html २१३] || १३ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|NZ}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66992.html २१४] || १६ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|NZ}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67150.html २१५] || १८ जुलै १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{crw|NZ}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] 2f1kd7krsxh5e9m2c8dnz5jpeqmjiuf 2707511 2707508 2026-09-02T08:12:40Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707511 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67130.html १९९] || १८ जुलै १९९५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९५ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67088.html २००] || १९ जुलै १९९५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67131.html २०२] || २० जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67083.html २०४] || २२ जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67013.html २०५] || ११ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|ENG}} || rowspan=12 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67141.html २०६] || १४ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|IND}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66910.html २०७] || १ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67142.html २०८] || ५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[के डी सिंग बाबु स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66986.html २०९] || १५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66894.html २१३] || १३ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|NZ}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66992.html २१४] || १६ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|NZ}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67150.html २१५] || १८ जुलै १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{crw|NZ}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66994.html २३२] || १५ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67159.html २३३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, टाँटन|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{crw|SA}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66895.html २३४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67161.html २३५] || २७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लेस्टरशायर|लेस्टर रोड]], [[लेस्टरशायर|हिंक्ली]] || अनिर्णित |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] h4hywowsflof9allmgf4aqfct89yxqr 2707512 2707511 2026-09-02T08:18:13Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707512 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67130.html १९९] || १८ जुलै १९९५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९५ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67088.html २००] || १९ जुलै १९९५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67131.html २०२] || २० जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67083.html २०४] || २२ जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67013.html २०५] || ११ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|ENG}} || rowspan=12 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67141.html २०६] || १४ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|IND}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66910.html २०७] || १ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67142.html २०८] || ५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[के डी सिंग बाबु स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66986.html २०९] || १५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66894.html २१३] || १३ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|NZ}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66992.html २१४] || १६ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|NZ}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67150.html २१५] || १८ जुलै १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{crw|NZ}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66994.html २३२] || १५ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67159.html २३३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, टाँटन|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{crw|SA}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66895.html २३४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67161.html २३५] || २७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लेस्टरशायर|लेस्टर रोड]], [[लेस्टरशायर|हिंक्ली]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67179.html २४३] || १० डिसेंबर १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} || rowspan=7 | [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67189.html २४८] || १२ डिसेंबर १९९७ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा गांधी स्टेडियम]], [[विजयवाडा]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67193.html २५२] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IND}} [[जिमखाना मैदान, सिकंदराबाद|जिमखाना मैदान]], [[सिकंदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66983.html २५७] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67200.html २६१] || १८ डिसेंबर १९९७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67204.html २६६] || २१ डिसेंबर १९९७ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66988.html २७०] || २६ डिसेंबर १९९७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|NZ}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] j0cxsu9msjreqo1t749ym2o3k7tdpwp 2707513 2707512 2026-09-02T08:18:37Z Aditya tamhankar 80177 /* यादी */ 2707513 wikitext text/x-wiki खालील यादी इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. इंग्लंडने २३ जून १९७३ रोजी आंतरराष्ट्रीय XI विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | इंग्लंडने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! म.आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66865.html २] || २३ जून १९७३ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]] || {{crw|ENG}} || rowspan=6 | [[१९७३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66876.html ९] || ७ जुलै १९७३ || {{crw|Jamaica}} || {{flagicon|ENG}} [[पार्क ॲव्हेन्यू क्रिकेट मैदान]], [[यॉर्कशायर|ब्रॅडफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66879.html १२] || १४ जुलै १९७३ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[द मायेर मैदान]], [[डेव्हॉन|एक्झमॉथ]] || {{crw|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66882.html १५] || १८ जुलै १९७३ || {{flagicon|ENG}} [[यंग इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|यंग इंग्लंड]] || {{flagicon|ENG}} [[व्हॅलेन्टाइन्स पार्क]], [[लंडन|इलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66884.html १७] || २० जुलै १९७३ || {{crw|Trinidad and Tobago}} || {{flagicon|ENG}} [[वूलवरहॅम्प्टन क्रिकेट क्लब मैदान|वूलवरहॅम्प्टन मैदान]], [[स्टॅफर्डशायर|वूलवरहॅम्प्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66887.html २०] || २८ जुलै १९७३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66888.html २१] || १ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कॅंटरबरी]] || {{crw|AUS}} || rowspan=3 | |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66891.html २२] || ४ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66898.html २३] || ८ ऑगस्ट १९७६ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66904.html २५] || १ जानेवारी १९७८ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66912.html २८] || ८ जानेवारी १९७८ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66913.html २९] || १३ जानेवारी १९७८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|AUS}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66914.html ३०] || ६ जून १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लेन्सबरी क्रीडा मैदान]], [[लंडन|टेडिंग्टन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66915.html ३१] || ७ जुलै १९७९ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[स्टीटली कंपनी मैदान]], [[नॉटिंगहॅमशायर|शिरेक्स]] || {{crw|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66919.html ३३] || १० जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || टाय || rowspan=13 | [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66920.html ३४] || १२ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कॉर्नवॉल पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66922.html ३६] || १४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66929.html ३९] || १७ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66930.html ४१] || १८ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[पुकेकुरा पार्क]], [[उत्तर बेट, न्यू झीलँड|न्यू प्लायमाउथ]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66940.html ४३] || २० जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[कुक्स गार्डन]], [[न्यू झीलंड|वांगानुई]] || {{crw|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66941.html ४५] || २३ जानेवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66942.html ४६] || २४ जानेवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66945.html ५०] || २७ जानेवारी १९८२ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66963.html ५४] || ३१ जानेवारी १९८२ || {{crw|IND}} || {{flagicon|NZ}} [[ट्राफ्लगार पार्क]], [[नेल्सन, न्यू झीलँड|नेल्सन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66964.html ५६] || २ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66965.html ५९] || ४ फेब्रुवारी १९८२ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI महिला क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|NZ}} [[क्राइस्ट कॉलेज]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66971.html ६२] || ७ फेब्रुवारी १९८२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{crw|AUS}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66989.html ६७] || २४ जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट्रल रिक्रिएशन मैदान]], [[ईस्ट ससेक्स|हॅस्टींग्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=11 | |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66990.html ६८] || ३० जून १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66993.html ६९] || २१ जुलै १९८४ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67006.html ७१] || ३१ जानेवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[दक्षिण मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67007.html ७२] || २ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67008.html ७३] || ३ फेब्रुवारी १९८५ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[अबरफिल्डी पार्क]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66991.html ८६] || २२ जून १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67017.html ८७] || २६ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[इंडियन जिमखाना क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67018.html ८८] || २७ जुलै १९८६ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66892.html ९५] || १६ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|AUS}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66889.html ९६] || २५ जुलै १९८७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[केंट|कँटरबरी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67023.html १०२] || ३० नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[विलेटन स्पोर्ट्स क्लब क्र.१]], [[पर्थ]] || {{crw|ENG}} || rowspan=9 | [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67039.html १०४] || ३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67041.html १०७] || ५ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67042.html १०८] || ६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[नॉर्थ सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67055.html ११२] || ११ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[रिचमंड क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67046.html ११४] || १३ डिसेंबर १९८८ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67047.html ११७] || १४ नोव्हेंबर १९८८ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.१]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67059.html ११९] || १६ डिसेंबर १९८८ || {{crw|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरे ग्रामर विद्यालय ओव्हल क्र.२]], [[मेलबर्न]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67060.html १२१] || १८ डिसेंबर १९८८ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67063.html १२३] || १९ जुलै १९८९ || {{crw|NED}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} || rowspan=3 | [[१९८९ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67065.html १२५] || २० जुलै १९८९ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67066.html १२६] || २१ जुलै १९८९ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|DEN}} [[नायकाबिंग मोर्स क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|नायकाबिंग मोर्स]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67074.html १३१] || १८ जुलै १९९० || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[आईलस्टोन रोड मैदान]], [[लेस्टर]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९० युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67078.html १३३] || १९ जुलै १९९० || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[जॉन प्लेयर मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67077.html १३६] || २० जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[इव्हानहो क्रिकेट क्लब मैदान|इव्हानहो स्टेडियम]], [[लीस्टरशायर|कर्बी मक्सलो]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67081.html १३७] || २२ जुलै १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेट ओक्ले क्रिकेट क्लब मैदान|ओक्ले स्टेडियम]], [[नॉरदॅम्प्टनशायर]] || {{crw|ENG}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67082.html १३८] || १६ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=2 | |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67087.html १३९] || १७ ऑगस्ट १९९० || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66998.html १४४] || १६ जुलै १९९१ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९१ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67000.html १४६] || १७ जुलै १९९१ || {{crw|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67002.html १४८] || १९ जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67003.html १४९] || २० जुलै १९९१ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क कोनिंकलिजेके एचएफसी]], [[नूर्द-हॉलंड|हार्लेम]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66949.html १५०] || १८ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66951.html १५२] || २० जानेवारी १९९२ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66970.html १५३] || २२ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[डडली पार्क]], [[क्राइस्टचर्च|रंगीओरा]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66975.html १५५] || २५ जानेवारी १९९२ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67019.html १६०] || २० जुलै १९९३ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रिक्रिएशन मैदान]], [[सरे|बॅंडस्टॅंड]] || {{crw|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67105.html १६५] || २१ जुलै १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, बेकेनहॅम|काउंटी मैदान]], [[केंट|बेकेनहॅम]] || {{crw|NZL}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67112.html १६९] || २४ जुलै १९९३ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[सोनिंग लेन मैदान]], [[बर्कशायर|रीडींग]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67116.html १७३] || २५ जुलै १९९३ || {{crw|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[मेमोरियल मैदान]], [[बर्कशायर|फिनचॅम्पस्टीड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67030.html १७५] || २६ जुलै १९९३ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[वूडब्रिज रोड]], [[सरे|गुईलफोर्ड]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67120.html १८०] || २८ जुलै १९९३ || {{crw|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[अरुनडेल क्रिकेट क्लब मैदान]], [[वेस्ट ससेक्स|अरुनडेल]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66874.html १८५] || २९ जुलै १९९३ || {{crw|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[इलिंग क्रिकेट क्लब मैदान]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66893.html १८७] || १ ऑगस्ट १९९३ || {{crw|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67130.html १९९] || १८ जुलै १९९५ || {{crw|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} || rowspan=4 | [[१९९५ युरोप महिला क्रिकेट चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67088.html २००] || १९ जुलै १९९५ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IRE}} [[ऑबजरवेट्री लेन मैदान]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67131.html २०२] || २० जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॉलेज पार्क]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67083.html २०४] || २२ जुलै १९९५ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{crw|ENG}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67013.html २०५] || ११ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान|फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{crw|ENG}} || rowspan=12 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67141.html २०६] || १४ नोव्हेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|IND}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66910.html २०७] || १ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[मोईन-उल-हक स्टेडियम]], [[पटना]] || {{crw|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67142.html २०८] || ५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[के डी सिंग बाबु स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{crw|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66986.html २०९] || १५ डिसेंबर १९९५ || {{crw|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66894.html २१३] || १३ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|NZ}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66992.html २१४] || १६ जून १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{crw|NZ}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67150.html २१५] || १८ जुलै १९९६ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{crw|NZ}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66994.html २३२] || १५ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|ENG}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67159.html २३३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी क्रिकेट मैदान, टाँटन|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{crw|SA}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66895.html २३४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67161.html २३५] || २७ ऑगस्ट १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[लेस्टरशायर|लेस्टर रोड]], [[लेस्टरशायर|हिंक्ली]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67179.html २४३] || १० डिसेंबर १९९७ || {{crw|SA}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{crw|ENG}} || rowspan=7 | [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७ आय.डब्ल्यू.सी.सी. महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67189.html २४८] || १२ डिसेंबर १९९७ || {{crw|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा गांधी स्टेडियम]], [[विजयवाडा]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67193.html २५२] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{crw|DEN}} || {{flagicon|IND}} [[सिकंदराबाद|जिमखाना मैदान]], [[सिकंदराबाद]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66983.html २५७] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{crw|IRE}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67200.html २६१] || १८ डिसेंबर १९९७ || {{crw|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{crw|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67204.html २६६] || २१ डिसेंबर १९९७ || {{crw|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{crw|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66988.html २७०] || २६ डिसेंबर १९९७ || {{crw|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{crw|NZ}} |} {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट|महिला एकवसीय]] 8wdmq4fve4qn9rzdsluvzwsm2we4pjt 3 383498 2707356 2026-09-01T16:55:14Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707356 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=चंद्रकांत सुभाष लहाने}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:२५, १ सप्टेंबर २०२६ (IST) mr67dx2hnyl24byoalbjvf0rg26uv24 0 383499 2707378 2026-09-01T18:01:14Z AdvAnantGholam 172574 नवीन पान: '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, मह... 2707378 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals |access-date=१ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=xviii, 417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5–6 |year=2021 |pages=583–614 }</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5–6 |year=2021 |pages=826–863 }</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5–6 |year=2021 |pages=693–751 }</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Government of Bombay |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/>{ बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |year=1922 |pages=325–329 |date=2 September 1922 |doi=10.1038/110325a0 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही. === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment"/> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01}}</ref> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007" /><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जमीन]] [[वर्ग:भूमापन]] [[वर्ग:भूमिअभिलेख]] [[वर्ग:जमीन महसूल]] [[वर्ग:बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रशासन]] cnwzova21yl9ifv56i3wewrzx8g928w 2707382 2707378 2026-09-01T18:08:47Z AdvAnantGholam 172574 2707382 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals |access-date=१ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18-417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 |url=https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100000000812.0x0001bf |access-date=2026-09-01 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/>{ बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |year=1922 |pages=325–329 |date=2 September 1922 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही. === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment"/> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01}}</ref> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007" /><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जमीन]] [[वर्ग:भूमापन]] [[वर्ग:भूमिअभिलेख]] [[वर्ग:जमीन महसूल]] [[वर्ग:बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रशासन]] q1mzrr1o0unrq58p3muqomoex28j15d 2707383 2707382 2026-09-01T18:16:40Z AdvAnantGholam 172574 2707383 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals |access-date=१ सप्टेंबर २०२६ }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18-417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/>{ बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही. === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment"/> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01}}</ref> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007" /><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] b6runajxnrbj8oru5i396a5gf7dtoye 2707385 2707383 2026-09-01T18:34:54Z AdvAnantGholam 172574 2707385 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही. === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment"/> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01}}</ref> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] 0hylilc62hvmwsa0sfqxq2sp4ertmgg 2707386 2707385 2026-09-01T18:48:43Z AdvAnantGholam 172574 2707386 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही. === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] h0ifadsddztjpb4vqurlg9vbsijjxhg 2707387 2707386 2026-09-01T18:52:23Z AdvAnantGholam 172574 2707387 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] 76e56xit19hkdskj1fd5p3dk1etujz3 2707388 2707387 2026-09-01T18:55:55Z AdvAnantGholam 172574 2707388 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] d9ir909k1e5j2gbhwo6vodulpmzyb2k 2707432 2707388 2026-09-02T00:25:28Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707432 wikitext text/x-wiki '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] 032ps3oe8k2f6ekjnjznu606sg02w3o 2707494 2707432 2026-09-02T07:04:35Z AdvAnantGholam 172574 2707494 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|300px|'''१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा''']] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] pu5j1k2jrtx3zrojz5p86lzv9rxi6gh 2707495 2707494 2026-09-02T07:04:38Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]]) 2707495 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|300px|'''१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा''']] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्‍नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] dpvc0fydbrw5u8y68ay8af7nx8jw59i 2707496 2707495 2026-09-02T07:05:25Z AdvAnantGholam 172574 /* हेही पहा */ 2707496 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|300px|'''१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा''']] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्‍नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == * [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] * [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] jjuoz2pk9g2heaet83ofrdxzvz2bsuj 2707497 2707496 2026-09-02T07:07:12Z AdvAnantGholam 172574 2707497 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|150px|'''१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा''']] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्‍नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == * [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] * [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] hiaud8ropoth43c03fuwiyrbjsw2mtb 2707498 2707497 2026-09-02T07:08:16Z AdvAnantGholam 172574 2707498 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|200px|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा]] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्‍नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == * [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] * [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] ax24aafvxdlu73q3qnivpqeyanl68hm 2707507 2707498 2026-09-02T07:54:09Z AdvAnantGholam 172574 2707507 wikitext text/x-wiki [[File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|thumb|right|200px|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा]] '''महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास''' हा केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करण्याच्या प्रक्रियेपुरता मर्यादित नव्हता. भूमीचे मापन, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण, भूमिअभिलेखांची निर्मिती तसेच जमीनधारणा आणि प्रशासकीय नियंत्रणाशी संबंधित नोंदी या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून या व्यवस्थेचा विकास झाला. ब्रिटिशकालीन बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल सर्वेक्षणाला अधिक संघटित प्रशासकीय आणि तांत्रिक स्वरूप प्राप्त झाले.<ref name="Gordon1959">{{cite book |last=Gordon |first=R. G. |title=The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical |volume=I |edition=2 |publisher=Government Press |location=Bombay |year=1959 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या विकासाचे विविध टप्पे स्वतंत्रपणे चर्चिले आहेत. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि प्रारंभीचा विकास तसेच संयुक्त अहवालानंतर झालेला पुढील प्रशासकीय विकास या प्रक्रियेच्या ऐतिहासिक संदर्भात मांडण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> या प्रक्रियेमुळे भूमापन, महसूल निर्धारण आणि जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय अभिलेख यांच्यात अधिक सुसंगत संबंध विकसित झाला. परिणामी, सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्था महाराष्ट्रातील पुढील भूमी प्रशासनाच्या विकासातील महत्त्वाचा आधार बनली.<ref name="Gordon1959"/> === पारंपरिक पद्धतींपासून पद्धतशीर सर्वेक्षणाकडे संक्रमण === महाराष्ट्रासह भारतीय उपखंडातील विविध प्रदेशांमध्ये भूमापनासाठी पूर्वी स्थानिक आणि पारंपरिक पद्धतींचा वापर होत असे. या पद्धती प्रदेश, स्थानिक प्रशासकीय प्रथा आणि कृषी परिस्थितीनुसार बदलत असत. विस्तृत प्रदेशातील जमिनीचे तुलनेने एकसमान पद्धतीने मापन करणे, सर्वेक्षणाच्या आधारे नकाशे तयार करणे आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती संकलित करणे या गरजांमुळे अधिक पद्धतशीर सर्वेक्षणपद्धती विकसित झाली.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, जमीन आणि प्रशासकीय माहिती नोंदविण्याच्या प्रक्रियेचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासात महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील परस्परसंबंधाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे.<ref name="Michael2007">{{cite journal |last=Michael |first=Bernardo A. |title=Making Territory Visible: The Revenue Surveys of Colonial South Asia |journal=Imago Mundi |volume=59 |issue=1 |year=2007 |pages=78–95 }}</ref> महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीचे क्षेत्र, स्थान आणि प्रशासकीय विभाग यांविषयी अधिक व्यवस्थित नोंदी आणि नकाशीकरण शक्य झाले. त्यामुळे स्थानिक आणि पारंपरिक भूमापनपद्धतींपासून अधिक पद्धतशीर व दस्तऐवजी स्वरूपाच्या सर्वेक्षणव्यवस्थेकडे झालेला विकास महसूल प्रशासनाच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.<ref name="Michael2007"/> === महसूल सर्वेक्षणाचा भूमिअभिलेख आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध === महसूल सर्वेक्षणामुळे जमिनीच्या भौतिक मापनाशी संबंधित माहिती आणि प्रशासकीय अभिलेख यांच्यातील संबंध अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाला. सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेतून जमिनीचे क्षेत्रफळ, सीमा, स्थान आणि इतर संबंधित तपशील नोंदविण्यास मदत झाली; ही माहिती महसूल प्रशासन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरली.<ref name="Michael2007"/> महाराष्ट्रातील भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या दस्तऐवजी परंपरेत सर्वेक्षण, मापन आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियम आणि मार्गदर्शक साहित्याला विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर भूमापनाशी संबंधित विविध नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शक ग्रंथ उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये ''The Bombay Survey and Settlement Manual, Volume I'', ''Manual of Land Surveying'', ''Land Records Department Training Manual'' आणि इतर संबंधित प्रकाशनांचा समावेश आहे.<ref name="MahaLandRecords">{{cite web |title=नियम पुस्तिका |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals }}</ref> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक साहित्य आणि भूमापनासंबंधी प्रशासकीय नियमांचा एकत्रित विचार केल्यास, जमिनीचे मापन ही प्रक्रिया महसूल निर्धारण, अभिलेख निर्मिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Gordon1959"/><ref name="MahaLandRecords"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन व्यवस्थेचा विकास हा स्थानिक आणि पारंपरिक मापनपद्धती, अधिक पद्धतशीर महसूल सर्वेक्षण आणि त्यातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय व प्रशासकीय व्यवस्थेच्या दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == === दख्खनमधील भूमी व महसूल व्यवस्थेची पार्श्वभूमी === ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाच्या स्थापनेपूर्वी दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्था विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, स्थानिक प्रशासकीय परंपरा आणि कृषी परिस्थिती यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झाली होती. जमीन महसूल हा राज्याच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असल्यामुळे जमिनीची लागवड, उत्पादन, जमीनधारणा आणि महसूल आकारणी यांच्याशी संबंधित विविध प्रशासकीय पद्धती प्रचलित होत्या. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी ब्रिटिशांच्या ताब्यात आलेल्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासातूनही प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार आणि महसूलधोरण यांतील संबंधाचे महत्त्व दिसून येते.<ref name="Rabitoy1975">{{cite journal |last=Rabitoy |first=Neil |title=System v. Expediency: The Reality of Land Revenue Administration in the Bombay Presidency, 1812–1820 |journal=Modern Asian Studies |volume=9 |issue=4 |year=1975 |pages=529–546 }}</ref> दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा विकास एकसंध किंवा अपरिवर्तनीय स्वरूपाचा नव्हता. विविध कालखंडांमध्ये निजामशाही, आदिलशाही, मुघल आणि मराठा सत्तांच्या विस्तारानुसार आणि प्रशासकीय गरजांनुसार भूमी व महसूल प्रशासनात बदल होत गेले. त्यामुळे ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणाचा ऐतिहासिक अभ्यास करताना त्यापूर्वीच्या प्रादेशिक महसूल परंपरा आणि प्रशासकीय पद्धतींची पार्श्वभूमी विचारात घेणे आवश्यक ठरते. एकोणिसाव्या शतकातील दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियेचा अभ्यास करताना A. R. Kulkarni यांचा ''Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857)'' हा लेख महत्त्वाचा आहे. या अभ्यासात ब्रिटिशकालीन दख्खनमधील महसूल सेटलमेंटचा प्रश्न प्रशासकीय धोरण आणि महसूल व्यवस्थापनाच्या संदर्भात चर्चिला आहे.<ref name="Kulkarni1989">{{cite journal |last=Kulkarni |first=A. R. |title=Professor H. Green and the Revenue Settlement in the Deccan (1837–1857) |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=50 |year=1989 |pages=595–606 |publisher=Indian History Congress }}</ref> या पार्श्वभूमीवर ब्रिटिश महसूल सर्वेक्षणाचा अभ्यास पूर्वीच्या महसूल परंपरांपासून पूर्णपणे विलग अशा व्यवस्थेपुरता मर्यादित न ठेवता, स्थानिक परिस्थिती, उपलब्ध प्रशासकीय ज्ञान आणि बदलत्या वसाहतकालीन प्रशासकीय गरजांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/> === मलिक अंबर आणि महसूल प्रशासन === दख्खनच्या सतराव्या शतकातील प्रशासकीय इतिहासात मलिक अंबर यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीतील प्रभावशाली प्रशासक म्हणून त्यांच्या कार्यकाळात राज्याच्या प्रशासन आणि महसूल व्यवस्थेशी संबंधित उपाययोजनांचा संबंध जोडला जातो. दख्खनमधील पुढील भूमी आणि महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना त्यांच्या काळातील प्रशासकीय पद्धतींचा संदर्भ ऐतिहासिक साहित्यामध्ये आढळतो. दख्खनमधील महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासात विविध सत्ताकालांतील सातत्य आणि बदल या दोन्ही प्रक्रियांचा विचार आवश्यक आहे. त्यामुळे मलिक अंबरकालीन व्यवस्था, मराठाकालीन महसूल प्रशासन आणि पुढील ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण या व्यवस्थांना एकाच स्वरूपाची किंवा अपरिवर्तित प्रशासकीय परंपरा मानता येत नाही. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात जमीन, जमीनधारणा आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास आंद्रे विंक यांनी केला आहे. त्यांच्या ''Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya'' या ग्रंथात जमीन आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्नांचा राज्यसत्ता आणि राजकीय संरचनेच्या व्यापक संदर्भात विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Wink1986">{{cite book |last=Wink |first=André |title=Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth-Century Maratha Svarajya |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1986 |series=University of Cambridge Oriental Publications |volume=36 |pages=18–417 }}</ref> दख्खनमधील इंदापूरसारख्या प्रदेशांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून भूमी, महसूल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी स्थानिक कृषी आणि प्रशासकीय परिस्थितीचे महत्त्व अधोरेखित होते. अठराव्या शतकातील मराठा राज्याच्या संदर्भात महसूलव्यवस्था ही केवळ कर आकारणीपुरती मर्यादित नसून जमीनधारणा, ग्रामीण समाज आणि राज्यसत्ता यांच्याशी संबंधित व्यापक प्रशासकीय प्रक्रियेचा भाग होती.<ref name="Wink1986"/> अशा प्रकारे दख्खनमधील भूमी आणि महसूल व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी विविध राजकीय सत्ताकेंद्रे, प्रादेशिक प्रशासकीय परंपरा आणि बदलत्या महसूल पद्धती यांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली दिसते. या पार्श्वभूमीवर एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश प्रशासनाने विकसित केलेल्या महसूल सेटलमेंट आणि सर्वेक्षण पद्धतींचा विचार व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kulkarni1989"/><ref name="Wink1986"/> == मराठा काळातील भूमी आणि महसूल व्यवस्था == === शिवकालीन प्रशासनाची पार्श्वभूमी === मराठा राज्याच्या उदयाच्या काळात दख्खनमधील भूमी, महसूल आणि स्थानिक प्रशासन यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा होता. कृषी उत्पादन, जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि स्थानिक प्रशासकीय घटक यांचा राज्याच्या आर्थिक आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध होता. मराठा सत्तेच्या विस्ताराच्या प्रक्रियेत पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरांतील काही संस्थात्मक आणि दस्तऐवजी पद्धतींचा स्वीकार व रूपांतर होत गेले.<ref name="Deshpande2021">{{cite journal |last=Deshpande |first=Prachi |title=The Marathi Kaulnāmā: Property, Sovereignty and Documentation in a Persianate Form |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=583–614 }}</ref> मराठा राज्याच्या प्रशासनाचा अभ्यास करताना भूमी आणि महसूल प्रश्नांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, स्थानिक समाज, कृषी उत्पादन, अधिकारसंबंध आणि प्रशासकीय दस्तऐवजीकरण यांच्या व्यापक संदर्भात करता येतो. दख्खनी राज्यव्यवस्थेतील भूमीवरील हक्क आणि त्यासंबंधीचे व्यवहार विविध प्रकारच्या दस्तऐवजांमधून नोंदविले जात होते. या दस्तऐवजी परंपरेत प्रशासन आणि स्थानिक आर्थिक व्यवहार यांच्याशी संबंधित बाबींचाही समावेश होता.<ref name="Deshpande2021"/> मराठा राज्याच्या भूमी आणि महसूल व्यवस्थेचा इतिहास पूर्वीच्या दख्खनी प्रशासकीय परंपरा आणि मराठा सत्तेच्या विस्ताराबरोबर विकसित झालेल्या संस्थात्मक पद्धती यांच्या परस्परसंबंधातून समजून घेता येतो. या संदर्भात जमीन, महसूल, स्थानिक प्रशासकीय घटक आणि लेखी नोंदी यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="Deshpande2021"/> === मराठा राज्यातील जमीन, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण === मराठा राज्यातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी प्रशासकीय आणि कायदेशीर स्वरूपाच्या दस्तऐवजांना विशेष महत्त्व आहे. प्राची देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, ''कौलनामा'' हा आरंभीच्या आधुनिक काळातील मराठी प्रशासकीय दस्तऐवजीकरणातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी प्रकार होता. अशा दस्तऐवजांद्वारे विविध हक्कांची पुष्टी, संरक्षणाची हमी तसेच भूमी आणि इतर आर्थिक हितसंबंधांशी संबंधित व्यवहारांची नोंद केली जात असे.<ref name="Deshpande2021"/> देशपांडे यांच्या अभ्यासानुसार, कौलनाम्यांचा वापर दख्खनमधील विविध प्रशासकीय संदर्भांत होत होता. काही प्रकरणांत अशा दस्तऐवजांद्वारे लागवडीस प्रोत्साहन देणे, ओसाड किंवा कमी विकसित जमिनींच्या लागवडीसाठी सवलतीच्या अटी निश्चित करणे अथवा बाजारपेठांच्या विकासाशी संबंधित व्यवस्था करणे यांसारख्या उद्देशांची पूर्तता केली जात होती.<ref name="Deshpande2021"/> या दस्तऐवजी परंपरेमुळे भूमी आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंध हे केवळ प्रत्यक्ष ताब्यावर आधारित नसून लेखी नोंदी, आश्वासने आणि प्रशासकीय मान्यतेशीही संबंधित होते, असे दिसून येते. मराठी प्रशासकीय व्यवहारांमध्ये स्थानिक भाषिक परंपरा आणि फारसी दस्तऐवजी प्रभाव यांचा परस्परसंबंधही या स्रोतांच्या आधारे अभ्यासता येतो.<ref name="Deshpande2021"/> अठराव्या शतकातील मराठा साम्राज्यातील राजकीय आणि व्यवहारात्मक संबंधांच्या अभ्यासात लेखी करारांना महत्त्व प्राप्त होते. Dominic Vendell यांच्या अभ्यासात १७९५ मधील एका कराराच्या संदर्भातून मराठी आणि फारसी दस्तऐवजी प्रकार, करारातील बंधनकारक सूत्रे आणि लेखनपद्धती यांचा राजकीय व इतर व्यवहारांमध्ये झालेला वापर स्पष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Vendell2021">{{cite journal |last=Vendell |first=Dominic |title=Transacting Politics in the Maratha Empire: An Agreement between Friends, 1795 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=826–863 }}</ref> या प्रकारच्या अभ्यासांमधून मराठा राज्यातील लेखी दस्तऐवजांचा उपयोग केवळ शासकीय आदेश किंवा महसूलविषयक नोंदीपुरता मर्यादित नसून राजकीय संबंध आणि विविध प्रकारच्या करारात्मक व्यवहारांमध्येही होत असल्याचे दिसून येते. त्यामुळे जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित अधिकारसंबंधांचा अभ्यास व्यापक दस्तऐवजी संस्कृतीच्या संदर्भात करणे उपयुक्त ठरते.<ref name="Vendell2021"/> भूमी, महसूल आणि प्रशासनाच्या ऐतिहासिक अभ्यासात बहुभाषिक दस्तऐवजी व्यवहारांचाही संदर्भ महत्त्वाचा आहे. Samira Sheikh यांच्या अभ्यासात परगणा पातळीवरील प्रशासकीय आणि आर्थिक व्यवहारांमध्ये विविध भाषांचा वापर तसेच लेखनिक आणि स्थानिक प्रशासकीय घटकांची भूमिका यांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="Sheikh2021">{{cite journal |last=Sheikh |first=Samira |title=Persian in the Villages, or, the Language of Jamiat Rai's Account Books |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=64 |issue=5 & 6 |year=2021 |pages=693–751 }}</ref> या व्यापक पश्चिम भारतीय प्रशासकीय संदर्भातून जमीन, महसूल, हक्क आणि दस्तऐवजीकरण यांचा संबंध एकाच भाषिक किंवा प्रशासकीय चौकटीपुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मराठी, फारसी आणि इतर प्रादेशिक भाषांच्या वापरातून विकसित झालेल्या दस्तऐवजी परंपरा भूमी आणि महसूल व्यवहारांच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी उपयुक्त संदर्भ प्रदान करतात.<ref name="Sheikh2021"/> अशा प्रकारे मराठा काळातील जमीन आणि मालमत्तेशी संबंधित व्यवस्थेचा अभ्यास करताना जमिनीवरील विविध हक्क, महसूल आकारणी आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्याबरोबरच कौलनामे, करार आणि इतर लेखी नोंदी यांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते. या दस्तऐवजांमधून सत्ता, सार्वभौमत्व, मालमत्ता आणि विविध आर्थिक व राजकीय व्यवहार यांतील परस्परसंबंधांचा अभ्यास करता येतो.<ref name="Deshpande2021"/><ref name="Vendell2021"/> == इंदापूर : महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अभ्यासक्षेत्र == === प्रारंभीची परिस्थिती === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात दख्खनमधील ब्रिटिश अधिपत्याखालील प्रदेशांमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाच्या विविध पद्धती विकसित आणि अंमलात आणल्या जात होत्या. या काळातील महसूल प्रशासनाचा अभ्यास केवळ घोषित धोरणांच्या आधारे न करता, स्थानिक परिस्थिती, महसूल वसुलीतील अडचणी आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/> Neil Rabitoy यांनी इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना औपचारिक महसूलपद्धती आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्यात येणारे व्यवहार्य प्रशासकीय उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे आरंभीच्या ब्रिटिश महसूल प्रशासनाच्या अभ्यासात प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धतीला विशेष महत्त्व प्राप्त होते.<ref name="Rabitoy1975"/> इंदापूरमधील आरंभीच्या वसाहतकालीन ग्रामीण समाजाच्या अभ्यासासाठी कृषक आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय ठरला आहे. Lynn Zastoupil यांच्या ''Peasant Desertions in Early Colonial Indapur'' या अभ्यासात आरंभीच्या वसाहतकालीन इंदापूरमधील कृषकांच्या हालचाली आणि ग्रामीण परिस्थितीशी संबंधित प्रश्नांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Zastoupil1992">{{cite journal |last=Zastoupil |first=Lynn |title=Peasant Desertions in Early Colonial Indapur |journal=Journal of Asian History |volume=26 |issue=2 |year=1992 }}</ref> इंदापूरच्या आरंभीच्या वसाहतकालीन परिस्थितीचा विचार करताना जमीन महसूल प्रशासन, ग्रामीण समाज आणि कृषकांच्या आर्थिक परिस्थिती यांतील संबंध महत्त्वाचे ठरतात. तथापि, कृषकांच्या स्थलांतराची कारणे, महसूल भाराचा विशिष्ट परिणाम किंवा एखाद्या विशिष्ट प्रशासकीय उपायाचा परिणाम यांसारखे तपशील संबंधित प्राथमिक किंवा संशोधन स्रोतांच्या थेट आधारेच निश्चित करणे आवश्यक आहे.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Zastoupil1992"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा विकास === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा उल्लेख महत्त्वाच्या अभ्यासक्षेत्रांपैकी एक म्हणून आढळतो. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील प्रशासकीय विकास यांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीचा स्पष्ट उल्लेख आढळतो. अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही सुरू ठेवण्यात आली आणि अनुभवाच्या आधारे आवश्यक ते मर्यादित बदल करण्यात आले. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यावर विशेष भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73">{{cite book |author=Bombay (Presidency) |title=General Report on the Administration of the Bombay Presidency for the Year 1872–73 |location=Bombay |publisher=Government Central Press |year=1874 }}</ref> या अहवालानुसार भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतानुसार केले जात होते. प्रत्येक शेताची स्वतंत्रपणे तपासणी करून वर्गीकरण करण्यात येत असे आणि प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित चाचण्या व तपासणी करण्यात येत होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्यामुळे इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीच्या इतिहासात महत्त्वाचा संदर्भ ठरतो. मूल्यांकनातील एकरूपता, शेतनिहाय तपासणी आणि वरिष्ठ स्तरावरील नियंत्रण या घटकांना या प्रक्रियेत विशेष महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="BombayReport1872-73"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक अभ्यासातून बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धती क्रमशः विकसित होत गेल्याचे दिसून येते. नवीन पद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विस्तार आणि पुढील प्रशासकीय बदल यांच्या व्यापक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे होते.<ref name="Gordon1959"/> अशा प्रकारे इंदापूरचा अभ्यास हा केवळ एका प्रदेशाच्या महसूल इतिहासापुरता मर्यादित राहत नाही. आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनातील प्रत्यक्ष प्रशासकीय प्रश्न, ग्रामीण समाजाशी संबंधित बदल तसेच भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षण पद्धतींच्या विकासाच्या इतिहासासाठी इंदापूर महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/> == ब्रिटिश काळातील महसूल सर्वेक्षण == === प्रारंभीचे प्रयोग आणि समस्या === ब्रिटिश सत्तेच्या आरंभीच्या काळात बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये जमीन महसूल प्रशासनाची एकसंध आणि सर्वत्र समान पद्धत तत्काळ विकसित झाली नव्हती. विविध प्रदेशांतील पूर्वीच्या महसूल व्यवस्था, स्थानिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय गरजा यांमुळे महसूल आकारणी आणि प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीत फरक दिसून येत होता. इ.स. १८१२ ते १८२० या कालखंडातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या जमीन महसूल प्रशासनाचा अभ्यास करताना Neil Rabitoy यांनी औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासनातील परिस्थितीनुरूप उपाय यांतील संबंध अधोरेखित केला आहे.<ref name="Rabitoy1975"/> Rabitoy यांच्या अभ्यासातून आरंभीच्या ब्रिटिश जमीन महसूल प्रशासनात औपचारिक महसूलपद्धती आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहार यांमध्ये काही प्रसंगी फरक दिसून येत असल्याचे स्पष्ट होते. स्थानिक परिस्थिती आणि तात्कालिक प्रशासकीय गरजांनुसार व्यवहार्य उपाय स्वीकारले जात असल्याने घोषित धोरण आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांच्यात अंतर निर्माण होऊ शकत असे.<ref name="Rabitoy1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन महसूल प्रशासनाच्या आरंभीच्या विकासाचा विचार केवळ एखाद्या निश्चित प्रशासकीय प्रणालीच्या चौकटीत न करता, विविध प्रशासकीय प्रयोग आणि परिस्थितीनुरूप बदलांच्या प्रक्रियेच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="Rabitoy1975"/> ब्रिटिश काळात जमीन, कृषी उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी संबंधित आर्थिक संबंधांमध्येही महत्त्वपूर्ण बदल झाले. Vasant Kaiwar यांनी बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील वसाहतकालीन राज्य, भांडवल आणि कृषक समाज यांच्या परस्परसंबंधांचा अभ्यास करताना ग्रामीण मालमत्ता-संबंध आणि कृषक अर्थव्यवस्थेतील बदलांकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="Kaiwar1994">{{cite journal |last=Kaiwar |first=Vasant |title=The Colonial State, Capital and the Peasantry in Bombay Presidency |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=4 |year=1994 |pages=793–832 }}</ref> Kaiwar यांच्या अभ्यासाच्या संदर्भात वसाहतकालीन आर्थिक आणि प्रशासकीय धोरणांचा ग्रामीण समाजातील भूमी, उत्पादन, कर्ज आणि मालमत्तेशी संबंधित संबंधांवर परिणाम झाला. त्यामुळे महसूल प्रशासनातील बदलांचा विचार केवळ करआकारणीच्या दृष्टीने न करता, कृषक समाज आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या व्यापक संदर्भातही करता येतो.<ref name="Kaiwar1994"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि नवीन सर्वेक्षण पद्धती === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतीचा विकास हा जमिनीचे मापन, शेतनिहाय नोंदणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांसारख्या परस्परसंबंधित प्रक्रियांशी संबंधित होता. R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट पद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा आढावा घेण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> Gordon यांच्या ऐतिहासिक विवेचनात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा प्रारंभीचा विकास आणि पुढील प्रशासकीय बदलांचा स्वतंत्रपणे विचार करण्यात आला आहे. या व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात इंदापूरसारख्या प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांचे स्थान महत्त्वाचे ठरते.<ref name="Gordon1959"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी माहिती उपलब्ध आहे. अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असून प्रत्यक्ष कामाच्या अचूकतेची खात्री करण्यासाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून तपासणीची व्यवस्था करण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> या नोंदींवरून महसूल सर्वेक्षणाच्या कार्यात मोजणी आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित अधिक पद्धतशीर आणि नियंत्रित कार्यपद्धती विकसित करण्यात आली होती, असे दिसून येते. इंदापूरमधील अनुभव या प्रक्रियेच्या इतिहासातील महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys'' या संग्रहात बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधील इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक कागदपत्रे आणि नियम समाविष्ट करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> या संग्रहातून भूमापन आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित प्रशासकीय नियम, संज्ञा आणि कार्यपद्धतींच्या दस्तऐवजी परंपरेचा संदर्भ उपलब्ध होतो. त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करण्यासाठी हे प्रकाशन महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालातील नोंदींवरून सर्वेक्षण, सेटलमेंट आणि भूमिवर्गीकरणाशी संबंधित पद्धती पुढील काळात प्रशासकीय कार्याचा भाग राहिल्याचे दिसून येते. इंदापूरमध्ये पूर्वी स्वीकारलेल्या भूमिवर्गीकरण पद्धतीच्या पुढील वापराचा उल्लेख या प्रक्रियेच्या सातत्याचा दस्तऐवजी संदर्भ प्रदान करतो.<ref name="BombayReport1872-73"/> === सर्वेक्षण आणि महसूल प्रशासनाचा विस्तार === बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या महसूल प्रशासनातील विविध प्रयोगांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या पद्धतींपर्यंत झालेल्या बदलांच्या प्रक्रियेचा भाग होता. या विकासाचा संबंध प्रशासकीय गरजा, स्थानिक परिस्थिती आणि सर्वेक्षणातून उपलब्ध होणाऱ्या जमिनीसंबंधी माहितीशी होता.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या प्रशासन अहवालांतील नोंदी यांच्या आधारे बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतींचा क्रमशः विकास अभ्यासता येतो.<ref name="Gordon1959"/><ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/> == बॉम्बे महसूल सर्वेक्षण == === सर्वेक्षणाचा प्रारंभ आणि विस्तार === एकोणिसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात ब्रिटिश प्रशासनास त्यांच्या नियंत्रणाखालील प्रदेशांच्या अंतर्गत सीमा आणि प्रशासकीय विभागांविषयी अधिक तपशीलवार माहितीची आवश्यकता भासू लागली. तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून विविध प्रशासकीय विभागांचे नकाशीकरण करण्यात आले आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित अधिक टिकाऊ अभिलेख तयार करण्यात आले.<ref name="Michael2007"/> बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रास या प्रेसिडेन्सींमध्ये महसूल सर्वेक्षणाचे विविध प्रयत्न करण्यात आले होते; तथापि, त्यांची व्याप्ती, अचूकता आणि परिणाम सर्वत्र समान नव्हते. ब्रिटिश प्रशासनाच्या विस्ताराबरोबर अधिक तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांना महत्त्व प्राप्त झाले. या प्रक्रियेमुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि जमिनीच्या धारणांशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर नोंदणीकरण आणि नकाशीकरण शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा मागोवा घेण्यात आला आहे. या ग्रंथात नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ, तिचा विकास आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित पुढील टप्प्यांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="Gordon1959"/> बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात विविध प्रदेशांतील प्रत्यक्ष अनुभवांच्या आधारे कार्यपद्धतीत बदल आणि सुधारणा करण्यात आल्या. सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कामात अचूकता, मूल्यांकनातील एकरूपता आणि वरिष्ठ स्तरावरील तपासणी यांना महत्त्व देण्यात आले होते.<ref name="Gordon1959"/> === इंदापूरमधील अनुभव आणि सर्वेक्षणपद्धती === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इंदापूरचा अनुभव महत्त्वपूर्ण संदर्भ म्हणून आढळतो. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या अनुभवाशी H. E. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय स्रोतांमध्ये संबंधित आढळतात.<ref name="LandRevenuePoona">{{cite web |title=The Land Revenue Administration of Poona |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/25453.pdf }}</ref> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमध्ये Mr. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली भूमिवर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही चालू ठेवण्यात आल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. पुढील अनुभवाच्या आधारे आवश्यक वाटलेल्या मर्यादित सुधारणा करण्यात आल्या होत्या.<ref name="BombayReport1872-73"/> अहवालानुसार विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत होती. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी करण्यात येत होती आणि भूमिवर्गीकरणाचे कार्य शेतनिहाय केले जात असे. या पद्धतीत प्रत्येक शेताची सूक्ष्म तपासणी करून वर्गीकरणाचे निष्कर्ष नोंदविण्यावर भर देण्यात आला होता.<ref name="BombayReport1872-73"/> या संदर्भांवरून इंदापूरमधील अनुभव हा बॉम्बे प्रांतातील भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींच्या विकासातील महत्त्वाचा ऐतिहासिक संदर्भ ठरतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="Gordon1959"/> === एच. ई. गोल्डस्मिड यांचा संदर्भ === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात H. E. Goldsmid यांचे नाव सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेशी संबंधित स्रोतांमध्ये आढळते. पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी त्यांचा संबंध असल्याचे ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="LandRevenuePoona"/> इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात Goldsmid आणि Lieutenant Wingate या दोघांची नावे स्पष्टपणे देण्यात आली आहेत. त्या अहवालानुसार, इंदापूरमध्ये स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही मर्यादित सुधारणांसह सुरू ठेवण्यात आली होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> त्याच पद्धतीत विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला होता. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडून नियमित तपासणी आणि शेतनिहाय सूक्ष्म वर्गीकरण ही त्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.<ref name="BombayReport1872-73"/> उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे Goldsmid यांचा संदर्भ मुख्यतः बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या प्रशासकीय इतिहासाच्या संदर्भात देता येतो. त्यांच्या स्वतंत्र वैयक्तिक योगदानाचे अधिक विस्तृत मूल्यमापन करण्यासाठी स्वतंत्र चरित्रात्मक किंवा विशेष ऐतिहासिक स्रोतांची आवश्यकता आहे. === सर जॉर्ज विंगेट आणि महसूल सर्वेक्षण === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात Lieutenant Wingate, पुढे Sir George Wingate म्हणून ओळखले गेले, यांचे नाव सर्वेक्षण आणि महसूल सेटलमेंटच्या विकासाशी संबंधित ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये आढळते.<ref name="LandRevenuePoona"/><ref name="Gordon1959"/> पुणे आणि सोलापूर परिसरातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रारंभीच्या कामाशी Goldsmid आणि Wingate यांचा संबंध होता. इंदापूरमधील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटच्या ऐतिहासिक संदर्भातही Wingate यांच्या कार्याचा उल्लेख आढळतो.<ref name="LandRevenuePoona"/> इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात इंदापूरमधील भूमिवर्गीकरणाच्या पद्धतीचा उल्लेख करताना Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांची नावे देण्यात आली आहेत. त्या ठिकाणी स्वीकारलेली वर्गीकरणपद्धती पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित सुधारणांसह चालू ठेवण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.<ref name="BombayReport1872-73"/> बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात सर्वेक्षण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांच्या संदर्भात Wingate यांच्या कार्याचा विचार करण्यात येतो. नवीन सर्वेक्षणपद्धतीचा प्रारंभ आणि पुढील विकास या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या संदर्भात त्यांचे नाव विशेषत्वाने आढळते.<ref name="Gordon1959"/> === इ.स. १८४७ चा संयुक्त अहवाल आणि नियमपद्धती === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासात इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रशासकीय दस्तऐवजांना विशेष स्थान आहे. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने प्रकाशित केलेल्या ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या ग्रंथात त्या अहवालाशी संबंधित निवडक प्रशासकीय कागदपत्रे आणि नियम संकलित करण्यात आले आहेत.<ref name="LandRecords1975"/> या ग्रंथातील दस्तऐवजी साहित्यामध्ये भूमापन, शेतसीमा, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि संबंधित महसूल प्रशासनाशी निगडित संज्ञा व कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="LandRecords1975"/> त्यामुळे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक पद्धतींचा अभ्यास करताना इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित हे दस्तऐवजी साहित्य महत्त्वाचे स्रोतसाहित्य ठरते.<ref name="LandRecords1975"/> === सर्वेक्षणपद्धतीचा विकास === बॉम्बे महसूल सर्वेक्षणाचा विकास हा प्रारंभीच्या विविध महसूल सर्वेक्षणांच्या प्रयत्नांपासून अधिक पद्धतशीर भूमापन, नकाशीकरण, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंटच्या प्रक्रियांकडे झालेल्या ऐतिहासिक विकासाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील अनुभव, भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीसंबंधी प्रशासन अहवालातील नोंदी आणि इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमसाहित्य यांच्या आधारे बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणपद्धतीच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करता येतो.<ref name="BombayReport1872-73"/><ref name="LandRecords1975"/><ref name="Gordon1959"/> == १८४७ चा संयुक्त अहवाल == १८४७ चा संयुक्त अहवाल हा बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित महत्त्वाचा दस्तऐवजी संदर्भ आहे. या अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या निवडक अभिलेखांवर आधारित साहित्य पुढे ''Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847'' या शीर्षकाने प्रकाशित करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975">{{cite book |author=Maharashtra (India). Land Records Department |title=Measurement and Classification Rules of the Deccan, Gujarat, Konkan and Kanara Surveys: Selections from the Records of the Bombay Government Papers of the Joint Report of 1847 |series=No. DXXXII, New Series |location=Bombay |publisher=Government Press |year=1975 }}</ref> R. G. Gordon यांच्या ''The Bombay Survey and Settlement Manual: Historical'' या ग्रंथात बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासातील नवीन पद्धतीचा प्रारंभ आणि तिचा प्रारंभीचा विकास यानंतरचा काळ ''After the Joint Report'' या स्वतंत्र ऐतिहासिक टप्प्याच्या स्वरूपात चर्चिला आहे.<ref name="Gordon1959"/> त्यामुळे १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित दस्तऐवजी साहित्य आणि त्यानंतरच्या सर्वेक्षण व्यवस्थेचा विकास हे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या इतिहासाच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे संदर्भ ठरतात.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> === संयुक्त अहवालाचा ऐतिहासिक संदर्भ === बॉम्बे प्रांतात महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना भूमापन, जमिनीचे वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत होत्या. या प्रक्रियेशी संबंधित नियम आणि दस्तऐवजांचा ऐतिहासिक संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहातून उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> Gordon यांनी बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना नवीन सर्वेक्षणपद्धतीच्या प्रारंभिक विकासानंतरच्या काळालाही स्वतंत्र स्थान दिले आहे. त्यांच्या ग्रंथाच्या रचनेत संयुक्त अहवालानंतरचा काळ सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या पुढील ऐतिहासिक विकासाच्या संदर्भात समाविष्ट करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाच्या संदर्भात Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेशांचे नकाशीकरण आणि मालमत्तेशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन विकसित झाल्याचे विश्लेषण केले आहे.<ref name="Michael2007"/> हा व्यापक संदर्भ बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेचे आकलन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो; तथापि, बॉम्बे प्रांतातील विशिष्ट नियम आणि कार्यपद्धतींसाठी स्वतंत्र प्रशासकीय किंवा ऐतिहासिक स्रोत आवश्यक असतात.<ref name="Michael2007"/> === भूमापन आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित नियम === १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहाच्या शीर्षकावरून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या संग्रहात सर्वेक्षणाशी संबंधित मोजमाप, सीमांकन, भूखंडांची ओळख, सर्वेक्षणीय नोंदी आणि भूमिवर्गीकरण यांसारख्या विषयांशी संबंधित प्रशासकीय संज्ञा व नियमांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक प्रक्रियेत जमिनीचे मापन, तिची ओळख आणि नोंदणी हे परस्परसंबंधित घटक होते. सर्वेक्षणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> === क्षेत्रनिश्चिती आणि भूखंडांचे मोजमाप === महसूल सर्वेक्षणात जमिनीच्या क्षेत्रफळाचे मापन आणि भूभागाची ओळख निश्चित करणे या प्रशासकीय प्रक्रियेला महत्त्व प्राप्त झाले. मोजमापाच्या आधारे विशिष्ट भूभागाशी संबंधित सर्वेक्षणीय माहिती नोंदविण्यात येत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो.<ref name="Gordon1959"/> औपनिवेशिक महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक संदर्भात मोजमाप आणि नकाशीकरणाच्या प्रक्रियेमुळे प्रशासकीय भूभागाची माहिती अधिक स्पष्ट आणि दस्तऐवजी स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा आणि भूखंडांची ओळख === जमिनीच्या सर्वेक्षणात भूभागाच्या सीमा आणि त्याची स्वतंत्र ओळख नोंदविण्याशी संबंधित कार्यपद्धतींना महत्त्व होते. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदींशी संबंधित संज्ञा व नियमांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासानुसार तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांची अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === जमिनीचे वर्गीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीचे वर्गीकरण हा महत्त्वाचा घटक होता. दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि वर्गीकरण नियमांचा ऐतिहासिक दस्तऐवजी संदर्भ १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रहात उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Gordon1959"/> === सर्वेक्षण क्रमांक आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूभागाची स्वतंत्र ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित नोंदी यांना महत्त्व प्राप्त झाले. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्यामध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, भूखंड, मोजमाप आणि अभिलेखनाशी संबंधित संज्ञांचा संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक काळातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक अभ्यासातून सर्वेक्षणीय माहिती आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून मालमत्तेशी संबंधित अधिक टिकाऊ प्रशासकीय अभिलेख विकसित झाल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> === अभिलेख आणि नकाशे === महसूल सर्वेक्षणातून निर्माण होणाऱ्या मोजमापाच्या नोंदी, क्षेत्रीय माहिती आणि नकाशे हे प्रशासकीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित होते. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे भूभाग, प्रशासकीय विभाग आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित निवडींमधून सर्वेक्षण, मोजमाप आणि भूमिवर्गीकरणाच्या ऐतिहासिक प्रशासकीय नियमांचा दस्तऐवजी संदर्भ उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === पुढील प्रशासकीय विकास === बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक विकासानंतर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणासाठी स्वतंत्र वैधानिक व प्रशासकीय चौकट विकसित झाली. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मध्ये महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक, अभिलेख आणि सीमा यांच्याशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MLRRules1969">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/39519278/ }}</ref> त्यानंतरच्या ''The Maharashtra Land Revenue (Revenue Surveys and Sub-Divisions of Survey Number) Rules, 1969'' मध्ये जमिनीचे स्वतंत्र मोजमाप, वर्गीकरण, मूल्यांकन, सर्वेक्षण क्रमांक, मोजमापाच्या नोंदी आणि गावनकाशे यांसंबंधी नियमांची तरतूद करण्यात आली आहे.<ref name="MLRC1966">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> या आधुनिक वैधानिक चौकटीचा उल्लेख १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी थेट कायदेशीर किंवा संस्थात्मक सातत्य सिद्ध करण्यासाठी नव्हे, तर महाराष्ट्रातील भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या पुढील प्रशासकीय विकासाच्या संदर्भात करता येतो.<ref name="MLRC1966"/><ref name="MLRRules1969"/> == भूमापन आणि भूवर्गीकरणाची पद्धत == महसूल सर्वेक्षणामध्ये भूमापन, भूखंडांची ओळख, सीमा, क्षेत्रफळाची नोंद आणि जमिनीचे वर्गीकरण या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाबरोबर या प्रक्रियांशी संबंधित नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित बॉम्बे सरकारच्या अभिलेखांमधून निवडलेल्या दस्तऐवजांच्या संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील सर्वेक्षणांशी संबंधित मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासाचा अभ्यास करताना Bernardo A. Michael यांनी तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण, नकाशीकरण आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांतील संबंधाचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या अभ्यासानुसार सर्वेक्षणांच्या माध्यमातून प्रदेश, अंतर्गत विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे अभिलेखित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> === भूखंडांची ओळख आणि सर्वेक्षणीय नोंदी === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या क्षेत्राची ओळख, त्याचे मोजमाप आणि संबंधित माहितीची नोंद या परस्परसंबंधित प्रक्रिया होत्या. सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमांमध्ये भूखंड, सीमा, मोजमाप आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसारख्या विषयांचा संदर्भ आढळतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणाच्या माध्यमातून भूभागाशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, प्रशासकीय विभागणी आणि मालमत्तेशी संबंधित अभिलेख यांमध्ये अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007"/> === मोजमाप आणि क्षेत्रफळाची नोंद === भूमापन हा महसूल सर्वेक्षणातील मूलभूत घटक होता. जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी संबंधित माहिती तयार करण्यासाठी प्रत्यक्ष क्षेत्रीय मोजणी आणि संबंधित नोंदींची प्रक्रिया वापरण्यात येत असे. मोजमाप, सीमा आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांचा संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रशासकीय कार्याशी जोडलेला होता.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासात मोजणी, भूमिवर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट या परस्परसंबंधित प्रक्रियांचा विकास झाला.<ref name="Gordon1959"/> महसूल सर्वेक्षणांच्या व्यापक इतिहासात तपशीलवार मोजमाप आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशांशी संबंधित प्रशासकीय माहितीचे अधिक पद्धतशीर अभिलेखन शक्य झाले.<ref name="Michael2007"/> === सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धतीतील सुसंगती === महसूल सर्वेक्षणाचा विस्तार होत असताना विविध प्रदेशांतील सर्वेक्षण आणि वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींशी संबंधित अनुभवांच्या आधारे प्रशासकीय पद्धती विकसित होत गेल्या. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी साहित्य या ऐतिहासिक प्रक्रियेच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचा संदर्भ प्रदान करते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात सर्वेक्षण आणि भूमिवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींमध्ये अनुभवाच्या आधारे करण्यात आलेल्या बदलांचा उल्लेख आहे. अहवालात विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांमध्ये एकरूपता राखण्यासाठी विशेष काळजी घेण्यात येत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. === भूवर्गीकरण === भूमापनाबरोबर जमिनीचे वर्गीकरण हा महसूल सर्वेक्षणातील एक महत्त्वाचा घटक होता. जमिनीच्या मोजमापाशी आणि तिच्या विविध वैशिष्ट्यांच्या परीक्षणाशी संबंधित माहितीच्या आधारे वर्गीकरणाची प्रक्रिया विकसित करण्यात आली. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित दस्तऐवजी संग्रहात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित नियमांचा ऐतिहासिक संदर्भ उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> बॉम्बे सर्वेक्षण आणि सेटलमेंट व्यवस्थेच्या इतिहासात सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Gordon1959"/> === जमिनीच्या वैशिष्ट्यांचे परीक्षण === जमिनीच्या वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत प्रत्यक्ष क्षेत्रीय परीक्षणाला महत्त्व होते. इ.स. १८७२–७३ च्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या प्रशासन अहवालात वर्गीकरणाच्या कामात प्रत्येक शेताचे स्वतंत्रपणे परीक्षण करण्यात येत असल्याचा संदर्भ आढळतो. अहवालात इंदापूर येथे Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली वर्गीकरणाची पद्धत पुढील काळातही अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह सुरू ठेवण्यात आल्याचे नमूद आहे. विविध वर्गीकरण पथकांमध्ये मूल्यांकनाच्या निकषांची एकरूपता राखण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत होते आणि कामाच्या तपासणीसाठी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भूमिका होती. === भूवर्गीकरण आणि महसूल मूल्यांकन === जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल सेटलमेंट यांचा ऐतिहासिकदृष्ट्या निकटचा संबंध होता. भूमापनातून जमिनीच्या क्षेत्रफळाशी आणि ओळखीशी संबंधित माहिती उपलब्ध होत असताना, वर्गीकरणाच्या प्रक्रियेत जमिनीच्या संबंधित वैशिष्ट्यांचा विचार करण्यात येत असे. या प्रक्रियांशी संबंधित माहिती महसूल प्रशासनाच्या पुढील कार्यासाठी उपयोगी पडत असे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="Gordon1959"/> इंदापूरमधील वर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतीचा उल्लेख इ.स. १८७२–७३ च्या प्रशासन अहवालात आढळतो. Goldsmid आणि Lieutenant Wingate यांनी स्वीकारलेली पद्धत पुढील काळात अनुभवाच्या आधारे मर्यादित बदलांसह वापरात राहिल्याचे त्या अहवालात नमूद आहे. === अभिलेख आणि नकाशीकरण === महसूल सर्वेक्षणातून मोजमाप, भूभाग आणि प्रशासकीय विभागांशी संबंधित माहितीचे अभिलेखन करण्यात येत असे. तपशीलवार सर्वेक्षण आणि नकाशीकरणामुळे प्रदेशाची अंतर्गत रचना आणि मालमत्तेशी संबंधित माहिती अधिक स्पष्टपणे नोंदविण्याची प्रक्रिया विकसित झाली.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रांतातील सर्वेक्षणाशी संबंधित दस्तऐवजी परंपरेत मोजमाप, भूमिवर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय नोंदी यांसंबंधी नियम आणि प्रशासकीय कार्यपद्धतींचा संदर्भ उपलब्ध आहे. इ.स. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित संग्रह या ऐतिहासिक दस्तऐवजी परंपरेच्या अभ्यासासाठी स्रोतसाहित्य प्रदान करतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> अशा प्रकारे बॉम्बे प्रांतातील महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूमापन, भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि अभिलेखन हे परस्परसंबंधित घटक होते. या प्रक्रियांचा विकास महसूल प्रशासन आणि सर्वेक्षण व्यवस्थेच्या व्यापक ऐतिहासिक परिवर्तनाशी संबंधित होता.<ref name="Gordon1959"/><ref name="Michael2007"/> == मोजमापाची एकके == भारतातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतींमध्ये स्थानिक आणि प्रादेशिक मोजमाप एककांचा वापर होत असे. या एककांचे स्वरूप सर्व प्रदेशांत एकसारखे नव्हते. स्थानिक प्रथा, प्रशासकीय परंपरा आणि महसूल व्यवस्थेनुसार मोजमापाच्या एककांमध्ये फरक आढळत असे. महसूल सर्वेक्षणाच्या अधिक पद्धतशीर विकासाबरोबर मोजणीच्या कार्यपद्धती आणि एककांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> भारतामध्ये विविध स्थानिक मापपद्धती प्रचलित असल्यामुळे त्यांच्या प्रमाणात प्रदेशानुसार फरक होता. विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी भारतातील वजन आणि मापपद्धतींचा विचार करताना विविध स्थानिक मापपद्धतींच्या अस्तित्वाची नोंद करण्यात आली होती.<ref name="Silberrad1922">{{cite journal |last=Silberrad |first=C. A. |title=The Weights and Measures of India |journal=Nature |volume=110 |date=2 September 1922 |pages=325–329 |url=https://www.nature.com/articles/110325a0 |access-date=2026-09-01 }}</ref> === पारंपरिक आणि प्रादेशिक मोजमाप पद्धती === पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक पातळीवर रूढ असलेल्या विविध एककांचा वापर होत असे. जमिनीच्या मोजमापाशी संबंधित एककांमध्ये प्रदेशानुसार फरक असल्यामुळे समान नावाच्या एककाचे प्रमाणही सर्व भागांत एकसारखे असेलच असे नव्हते. भारतातील ऐतिहासिक वजन आणि मापपद्धतींच्या अभ्यासातून स्थानिक आणि प्रादेशिक विविधतेचे स्वरूप दिसून येते.<ref name="Silberrad1922"/> महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धती विकसित होत असताना स्थानिक मोजमाप पद्धतींबरोबर अधिक प्रमाणित सर्वेक्षणीय एककांचा वापर वाढला. १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित नियमांच्या संकलनात दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मोजमाप आणि भूवर्गीकरणाच्या कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === स्थानिक मोजमाप एकके आणि प्रादेशिक फरक === भारतातील पारंपरिक भूमापन पद्धतींमध्ये स्थानिक एककांची विविधता हा महत्त्वाचा घटक होता. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये जमीन मोजण्यासाठी भिन्न एकके वापरली जात असल्याने महसूल आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेत मोजमापाचे प्रमाण स्पष्टपणे निश्चित करणे आवश्यक ठरले.<ref name="Silberrad1922"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या ऐतिहासिक संदर्भात महाराष्ट्र शासनाच्या भूमिअभिलेख विभागाने महसूली मोजणीसाठी वापरल्या गेलेल्या विविध एककांची माहिती दिली आहे. विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील महसूली मोजणीच्या पद्धतींमध्ये क्षेत्रफळ नोंदविण्यासाठी एकर आणि त्याच्या उपविभागांचा वापर करण्यात आला होता.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement">{{cite web |title=भूमापन |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://www.bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Pages/AboutUsDetail?pageId=58 |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === मोजमापाचे प्रशासकीय मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूमापनाची प्रक्रिया अधिक प्रमाणित करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. मोजणीची एकके, सर्वेक्षणाच्या कार्यपद्धती आणि क्षेत्रफळ नोंदविण्याच्या पद्धती यांमध्ये प्रशासकीय सुसंगती आणण्याच्या प्रक्रियेला महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासात महत्त्व प्राप्त झाले.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या इतिहासाविषयी भूमिअभिलेख विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार महसूली मोजणीमध्ये विशिष्ट लांबीच्या साखळीचा वापर करण्यात येत असे. जुन्या मुंबई इलाख्यातील तसेच मराठवाडा आणि विदर्भातील अनेक भागांत क्षेत्रफळाच्या मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा ही एकके प्रचलित होती. पुढे दशमान पद्धतीच्या वापरामुळे शेतजमिनीचे क्षेत्र हेक्टर आणि आर या एककांमध्ये नोंदविले जाऊ लागले.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> === गुंठा === गुंठा हे महाराष्ट्रातील महसूली भूमापनाच्या संदर्भात वापरले जाणारे क्षेत्रफळाचे एकक आहे. महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, जुन्या मुंबई इलाख्यातील, मराठवाड्यातील आणि विदर्भातील महसूली मोजणीमध्ये एक एकराचे ४० गुंठ्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले असून, एक गुंठा हा एका चौरस साखळीच्या बरोबरीचा मानला जातो. त्याचे क्षेत्रफळ १,०८९ चौरस फूट आहे.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> बॉम्बे प्रांतातील मोजमाप पद्धतीशी संबंधित कायदेशीर नोंदींमध्येही गुंठ्याचा क्षेत्रफळाच्या एकक म्हणून उल्लेख आढळतो. ''The Bombay Weights and Measures Act, 1932'' मध्ये गुंठा हा १२१ चौरस यार्ड क्षेत्रफळाचा एकक म्हणून नमूद करण्यात आला होता. त्याच संदर्भात एक एकर ४,८४० चौरस यार्ड इतका असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="BombayWeightsMeasures1932">{{cite web |title=The Bombay Weights and Measures Act, 1932 |website=Indian Kanoon |url=https://indiankanoon.org/doc/140283567/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित ऐतिहासिक प्रकाशनांमध्येही ''gunthas'' हा शब्द क्षेत्रफळाच्या मोजणीशी संबंधित एकक म्हणून आढळतो. त्यामुळे गुंठ्याचा वापर महसूली भूमापनाच्या ऐतिहासिक पद्धतीशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, ''गुंठा'', ''gunta'' किंवा ''guntha'' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे निश्चित निष्कर्ष काढणे शक्य नाही. स्वतंत्र आणि विश्वसनीय भाषिक किंवा ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय या शब्दाची उत्पत्ती, त्याचा निश्चित कालखंड किंवा एखाद्या विशिष्ट मोजणीच्या उपकरणाशी त्याचा संबंध निश्चितपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे या लेखात गुंठा या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत कोणताही निश्चित दावा करण्यात आलेला नाही.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === आधुनिक मोजमाप पद्धतीकडे संक्रमण === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेत ऐतिहासिक महसूली मोजणीसाठी एकर आणि गुंठा यांसारख्या एककांचा वापर होत असताना पुढे दशमान पद्धतीच्या अंमलबजावणीमुळे क्षेत्रफळाच्या नोंदीत हेक्टर आणि आर या एककांचा वापर वाढला. भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार शेतजमिनीचे क्षेत्र प्रचलित पद्धतीनुसार हेक्टर आणि आरमध्ये नोंदविले जाते, तर अकृषिक जमिनीचे क्षेत्र चौरस मीटरमध्ये दर्शविले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/><ref name="MaharashtraLandRecordsUnit">{{cite web |title=गाव नमुना सातवर नमूद ‘क्षेत्र, एकक व आकारणी’ म्हणजे काय? |website=महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://uatbhumiabhilekh.mahabhumi.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01}}</ref> अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील भूमापनाच्या एककांचा इतिहास हा स्थानिक आणि प्रादेशिक मापपद्धतींपासून अधिक प्रमाणित महसूली सर्वेक्षणीय पद्धतीकडे, आणि पुढे दशमान पद्धतीवर आधारित आधुनिक मोजमाप व्यवस्थेकडे झालेल्या संक्रमणाशी संबंधित आहे.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/><ref name="MaharashtraLandRecordsMeasurement"/> == नकाशे आणि भूमिअभिलेख == भूमापन आणि महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. महसूल सर्वेक्षणाचा उद्देश केवळ जमिनीचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे इतकाच मर्यादित नव्हता. भूखंडांची ओळख, त्यांचे स्थान आणि सीमा, क्षेत्रफळ, जमिनीचे वर्गीकरण आणि महसूल प्रशासनासाठी आवश्यक माहिती यांची नोंद करणे हाही या प्रक्रियेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref name="Michael2007"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित निवडक नियमांच्या प्रकाशित संकलनातून दख्खन, गुजरात, कोकण आणि कानारा येथील महसूल सर्वेक्षणात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध होतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> === गाव नकाशा === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत स्थानिक भूभागाचे सर्वेक्षण करून त्याचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व तयार करण्यात आले. अशा नकाशांमुळे भूखंडांचे स्थान, त्यांचे परस्पर संबंध आणि सीमांशी संबंधित माहिती दृश्य स्वरूपात नोंदविणे शक्य झाले. औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांचा अभ्यास करताना सर्वेक्षण, नकाशांकन आणि प्रशासकीय ज्ञाननिर्मिती यांच्यातील संबंध महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> तपशीलवार महसूल सर्वेक्षणांमुळे प्रदेश आणि त्यातील भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात अभिलेखित करण्यात आली. नकाशे आणि संबंधित सर्वेक्षणीय नोंदी यांमधून भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट करण्यास मदत झाली.<ref name="Michael2007"/> === सीमा निश्चिती === भूमापन प्रक्रियेत जमिनीच्या सीमा निश्चित करणे हा महत्त्वाचा घटक होता. भूखंडांची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणे, त्यांचे क्षेत्रफळ निश्चित करणे आणि संबंधित प्रशासकीय नोंदी तयार करणे यासाठी सीमांशी संबंधित माहिती आवश्यक होती.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> १८४७ च्या संयुक्त अहवालाशी संबंधित प्रकाशित नियमसंग्रहात मोजमाप आणि जमिनीच्या वर्गीकरणाशी संबंधित विविध नियम व कार्यपद्धतींचा दस्तऐवजी आधार उपलब्ध आहे. त्यामुळे महसूल सर्वेक्षणातील मोजणी, भूखंडांची ओळख आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी हा स्रोत महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> तथापि, प्रत्येक कालखंडात किंवा सर्व प्रदेशांत एकसारखी सर्वेक्षणपद्धती वापरली गेली होती, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र तुलनात्मक ऐतिहासिक स्रोतांशिवाय काढता येत नाही. === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेत भूखंडांची ओळख, त्यांचे मोजमाप आणि नकाशात्मक नोंद यांमधून भूमिअभिलेखीय माहितीच्या निर्मितीला आधार मिळाला. सर्वेक्षणीय एकके, क्षेत्रफळाशी संबंधित नोंदी आणि नकाशे यांमुळे जमिनीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी अधिक संरचित माहिती उपलब्ध होऊ लागली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> औपनिवेशिक दक्षिण आशियातील महसूल सर्वेक्षणांच्या अभ्यासातून सर्वेक्षण ही प्रक्रिया केवळ तांत्रिक मोजणीपुरती मर्यादित नसून भूभाग, मालमत्ता आणि प्रशासकीय माहिती यांना अधिक स्पष्ट स्वरूप देणाऱ्या प्रक्रियेशी संबंधित असल्याचे दिसून येते.<ref name="Michael2007"/> बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल प्रशासनाच्या इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनात महसूल व्यवस्था आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय कार्यपद्धती यांच्यातील संबंधांवर भर देण्यात आला आहे. त्यामुळे भूमीशी संबंधित अभिलेखांची निर्मिती आणि वापर यांचा अभ्यास व्यापक महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते.<ref name="Rabitoy1975"/><ref name="Kaiwar1994"/> === नकाशे, नोंदी आणि महसूल प्रशासन === नकाशे, सीमा निश्चिती आणि अभिलेखीय नोंदी हे महसूल सर्वेक्षणातील परस्परपूरक घटक होते. भूमापनातून प्राप्त झालेली माहिती नकाशे आणि विविध सर्वेक्षणीय नोंदींमध्ये समाविष्ट करण्यात येत असल्याने भूखंडांशी संबंधित माहिती अधिक संघटित स्वरूपात उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाची ओळख, त्याचे क्षेत्रफळ, स्थान आणि प्रशासकीय नोंदी यांच्यात अधिक निकटचा संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे नकाशे आणि भूमिअभिलेख हे केवळ सर्वेक्षणाचे तांत्रिक परिणाम न राहता महसूल प्रशासनाच्या व्यापक अभिलेखीय रचनेचा भाग बनले.<ref name="Michael2007"/><ref name="Rabitoy1975"/> अशा प्रकारे भूमापन, नकाशांकन आणि अभिलेखन या परस्परसंबंधित प्रक्रियांमधून जमिनीशी संबंधित माहितीचे अधिक पद्धतशीर आणि प्रशासकीयदृष्ट्या उपयोगी स्वरूप विकसित झाले. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या व्यापक इतिहासात या प्रक्रियेला भूमी, महसूल आणि प्रशासकीय ज्ञान यांच्या संबंधातील महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले.<ref name="Michael2007"/><ref name="MeasurementClassificationRules1975"/> == कायदे आणि संस्थात्मक विकास == महाराष्ट्रातील भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विकास हा केवळ प्रशासकीय कार्यपद्धतींमधील बदलांपुरता मर्यादित राहिला नाही. कालांतराने सर्वेक्षण, जमीन महसूल, भूमीवरील हक्क आणि अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित कार्यांना कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकट प्राप्त झाली. त्यामुळे महसूल प्रशासनाच्या ऐतिहासिक विकासाचा विचार करताना सर्वेक्षण पद्धती आणि तिची वैधानिक व संस्थात्मक रचना यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा ठरतो.<ref name="MLRC1966"/> === बॉम्बे काळातील कायदेशीर चौकट === ब्रिटिश काळातील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये महसूल प्रशासन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेचा विकास विविध कायदे, नियम, प्रशासकीय सूचना आणि सर्वेक्षणाशी संबंधित कार्यपद्धती यांच्या आधारे झाला. या व्यवस्थेच्या ऐतिहासिक विकासाचा अभ्यास करताना प्रशासकीय अहवाल, महसूल सर्वेक्षणाशी संबंधित नियमसंग्रह आणि संबंधित कायदे यांचा एकत्रित विचार आवश्यक ठरतो. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर सर्वेक्षण, जमिनीचे वर्गीकरण, महसूल निर्धारण आणि अभिलेखीय नोंदी यांसंबंधीच्या कार्यपद्धती अधिक संस्थात्मक स्वरूपात विकसित होत गेल्या. तथापि, विविध कालखंडांतील कायदे आणि प्रशासकीय तरतुदींचा परिणाम सर्व प्रदेशांत किंवा सर्व परिस्थितींमध्ये समान होता, असा व्यापक निष्कर्ष स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय दस्तऐवजांच्या तुलनात्मक अभ्यासाशिवाय काढता येत नाही. === Bombay Land Revenue Code, 1879 === ''Bombay Land Revenue Code, 1879'' हा बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील जमीन आणि जमीन महसूल व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटीच्या ऐतिहासिक विकासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता. या संहितेमुळे महसूल प्रशासनाशी संबंधित विविध विषयांना अधिक औपचारिक वैधानिक चौकट प्राप्त झाली. महसूल प्रशासनाच्या संदर्भात सर्वेक्षण, जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय कार्यवाही, महसूल आकारणी आणि अभिलेखीय नोंदी या विषयांचा कायदेशीर व प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंध निर्माण झाला. त्यामुळे पूर्वी विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षणाच्या पद्धतींचा विचार पुढील संस्थात्मक आणि वैधानिक विकासाच्या संदर्भात करणे आवश्यक ठरते. या ऐतिहासिक कालखंडाशी संबंधित विशिष्ट कायदेशीर तरतुदी किंवा त्यांच्या परिणामांबाबतचे तपशील मूळ अधिनियम किंवा अन्य विश्वसनीय प्राथमिक स्रोतांच्या आधारे निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे संबंधित प्राथमिक कायदेपुस्तकाची स्वतंत्र पडताळणी झाल्यानंतरच विशिष्ट कलमांचा सविस्तर उल्लेख करणे उचित ठरते. === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ === महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण आणि सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' लागू करण्यात आली. संहितेच्या दीर्घ शीर्षकानुसार तिचा उद्देश महाराष्ट्र राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूलासंबंधी कायद्यांचे एकीकरण व सुधारणा करणे हा आहे.<ref name="MLRC1966"/> संहितेमध्ये महसूल प्रशासन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेला कायदेशीर चौकट प्रदान करण्यात आली आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण तसेच सर्वेक्षणाशी संबंधित अभिलेखांच्या निर्मिती आणि व्यवस्थापनाशी संबंधित तरतुदी आधुनिक महसूल प्रशासनाचा भाग आहेत.<ref name="MLRCIndiaCode">{{cite web |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 |website=India Code |publisher=Government of India |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 |access-date=2026-09-01 }}</ref> संहितेअंतर्गत सर्वेक्षण क्रमांक आणि त्यांच्या उपविभागांशी संबंधित अभिलेखीय नोंदींचीही तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे भूमापन, सर्वेक्षणीय ओळख, जमिनीचे विभाजन आणि संबंधित अभिलेख यांना आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या वैधानिक चौकटीत स्थान प्राप्त झाले.<ref name="MLRC1966"/> === भूमापन, सर्वेक्षण आणि अभिलेख === महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेअंतर्गत महसूल सर्वेक्षणाची प्रक्रिया भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी निकटपणे संबंधित आहे. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप आणि वर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि संबंधित अभिलेख यांसाठी कायदेशीर व प्रशासकीय चौकट उपलब्ध आहे.<ref name="MLRCIndiaCode"/> महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे आणि नियमांच्या चौकटीत भूमापन आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsActs">{{cite web |title=अधिनियम |website=भूमि अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/acts_list_view |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> अशा प्रकारे ब्रिटिशकालीन महसूल प्रशासनातील सर्वेक्षण पद्धतींपासून पुढे कायदेशीर संहिताकरण आणि आधुनिक राज्यस्तरीय महसूल प्रशासनापर्यंत झालेला विकास हा भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख यांच्या संस्थात्मक परिवर्तनाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरला.<ref name="MLRC1966"/> == आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्था == === महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेची कायदेशीर चौकट प्रामुख्याने ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' आणि त्याअंतर्गत विकसित झालेल्या महसूल सर्वेक्षण व अभिलेखीय व्यवस्थेशी संबंधित आहे.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेत महसूल सर्वेक्षण, सर्वेक्षण क्रमांक व त्यांचे उपविभाग तसेच जमिनीशी संबंधित महसूल अभिलेखांच्या व्यवस्थापनासाठी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. महसूल सर्वेक्षण, जमिनीचे मोजमाप व वर्गीकरण आणि सर्वेक्षणीय अभिलेखांच्या निर्मितीशी संबंधित प्रक्रिया आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीचा भाग आहेत.<ref name="MLRC1966"/> जमिनीशी संबंधित हक्कांच्या नोंदी आणि इतर महसूल अभिलेखांच्या देखभालीसंबंधीही कायदेशीर व प्रशासकीय तरतुदी अस्तित्वात आहेत. त्यामुळे भूमापन, महसूल सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखीय नोंदी हे आधुनिक महसूल प्रशासनातील परस्परसंबंधित घटक आहेत.<ref name="MLRC1966"/> महाराष्ट्राच्या भूमी अभिलेख विभागाच्या संस्थात्मक कार्यामध्ये भूमापन आणि संबंधित अभिलेखीय व्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. विभागाच्या कार्याशी संबंधित कायदे व नियमांच्या चौकटीत भूमापन, सर्वेक्षण आणि जमिनीशी संबंधित अभिलेखांचे प्रशासन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandRecordsDepartment">{{cite web |title=भूमि अभिलेख विभाग |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ |language=mr |access-date=2026-09-01 }}</ref> === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण === भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण ही केवळ कागदी अभिलेखांचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर करण्यापुरती मर्यादित प्रक्रिया नसून अभिलेखांची अचूकता, अद्ययावतपणा, माहितीचे व्यवस्थापन आणि विविध प्रशासकीय प्रक्रियांशी त्यांचा संबंध या व्यापक प्रश्नांशी संबंधित आहे. आर. रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांनी दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या कार्यक्रमाचा अभ्यास करताना अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणासमोरील ऐतिहासिक, सामाजिक व प्रशासकीय गुंतागुंतींकडे लक्ष वेधले आहे.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> या अभ्यासात तेलंगणातील भूमिअभिलेखांचे अद्ययावतीकरण आणि डिजिटलकरणाशी संबंधित उपक्रमाचा विचार करण्यात आला आहे. त्यामुळे या अभ्यासातील निष्कर्ष महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेला थेट लागू केल्याचे मानता येत नाही. तथापि, भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या प्रक्रियेत ऐतिहासिक त्रुटी, अभिलेखीय विसंगती, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विविध सामाजिक घटकांचा विचार आवश्यक असल्याचा व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भ या संशोधनातून उपलब्ध होतो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> भारतात भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण आणि डिजिटलकरण ही व्यापक शासकीय धोरणात्मक प्रक्रिया म्हणूनही विकसित झाली आहे. भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, डिजिटल अभिलेखांची निर्मिती आणि विविध स्तरांवरील भूमीविषयक माहितीच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित उपक्रम केंद्र व राज्य स्तरांवर राबविण्यात आले आहेत.<ref name="DILRMP"/> महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा विचार करताना ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणाची परंपरा, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेची वैधानिक चौकट आणि आधुनिक अभिलेखीय व डिजिटल व्यवस्थेतील बदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेणे आवश्यक आहे.<ref name="MLRC1966"/> == परिणाम आणि ऐतिहासिक महत्त्व == महाराष्ट्रासह पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील महसूल सर्वेक्षण आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या विकासामुळे जमीन, महसूल आणि प्रशासकीय नियंत्रण यांच्यातील संबंध अधिक संरचित स्वरूपात विकसित झाले. या प्रक्रियेचा संबंध केवळ महसूल आकारणीशी मर्यादित नव्हता; तर जमीनमालमत्तेची संकल्पना, अभिलेखीय नोंदी, नकाशाधारित प्रशासन आणि कृषी समाजाशी राज्याचे संबंध यांच्याशीही होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/> === महसूल प्रशासनाचे मानकीकरण === महसूल सर्वेक्षणाच्या प्रक्रियेमुळे जमिनीशी संबंधित प्रशासकीय माहिती अधिक पद्धतशीर स्वरूपात संकलित करण्याच्या पद्धती विकसित झाल्या. भूखंडांची ओळख, मोजमाप, वर्गीकरण आणि महसूल निर्धारणाशी संबंधित प्रक्रिया परस्पर जोडल्या गेल्याने महसूल प्रशासनाची कार्यपद्धती अधिक संरचित झाली.<ref name="Michael2007"/> तथापि, मानकीकरणाची प्रक्रिया सर्व प्रदेशांत आणि सर्व सामाजिक गटांमध्ये समान प्रकारे कार्यरत होती, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. महसूल प्रशासनाच्या प्रत्यक्ष कार्यपद्धतीवर स्थानिक परिस्थिती, कृषी संबंध आणि प्रशासकीय धोरणांचा प्रभाव कायम राहिला.<ref name="Kaiwar1994"/> आधुनिक भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासांमधूनही औपचारिकरीत्या प्रमाणित करण्यात आलेल्या अभिलेखीय व्यवस्थेची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी ऐतिहासिक नोंदी, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सामाजिक परिस्थिती यांसारख्या विविध घटकांवर अवलंबून असल्याचे दिसून येते. हा निष्कर्ष महाराष्ट्राच्या संदर्भातील थेट पुरावा म्हणून नव्हे, तर भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणाच्या व्यापक अभ्यासात्मक संदर्भात विचारात घेतला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === भूमिअभिलेखांची निर्मिती === महसूल सर्वेक्षणातून भूखंडांशी संबंधित मोजमाप, क्षेत्रफळ आणि इतर प्रशासकीय माहितीची नोंद करण्यासाठी अधिक संघटित अभिलेखीय व्यवस्था विकसित झाली. सर्वेक्षण आणि अभिलेख यांतील संबंधामुळे जमीनविषयक माहितीचे प्रशासकीय व्यवस्थापन अधिक पद्धतशीर स्वरूपात करता आले.<ref name="Michael2007"/> भूमिअभिलेख हे केवळ तांत्रिक माहितीचे संकलन न राहता प्रशासकीय प्रक्रियेचा महत्त्वपूर्ण भाग बनले. आधुनिक भूमिअभिलेख व्यवस्थेच्या अभ्यासातून अभिलेखांची निर्मिती, त्यांचे अद्ययावतीकरण आणि त्यांचा प्रशासकीय वापर या प्रक्रियांमधील ऐतिहासिक आणि संस्थात्मक गुंतागुंत अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> === नकाशाधारित प्रशासन === महसूल सर्वेक्षणाच्या विस्ताराबरोबर भूभागाचे नकाशात्मक प्रतिनिधित्व प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरले. सर्वेक्षण आणि नकाशांकनाच्या माध्यमातून प्रदेश, गाव आणि भूखंड यांच्याशी संबंधित माहिती दृश्य आणि अभिलेखीय स्वरूपात संघटित करण्यात आली.<ref name="Michael2007"/> या प्रक्रियेमुळे भूभागाचे प्रशासकीय आकलन अधिक मोजमापाधारित आणि नोंदाधारित स्वरूपात विकसित झाले. त्यामुळे नकाशे हे केवळ भौगोलिक प्रतिनिधित्वाचे साधन न राहता महसूल आणि प्रशासकीय व्यवस्थेशी संबंधित दस्तऐवज म्हणूनही महत्त्वाचे ठरले.<ref name="Michael2007"/> === जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध === जमीन आणि राज्य यांच्यातील संबंध महसूल प्रशासनाच्या विकासाबरोबर बदलत गेले. वसाहतकालीन प्रशासनाच्या व्यापक संदर्भात जमीन, कृषी उत्पादन, महसूल आणि प्रशासन यांच्यातील संबंध अधिक औपचारिक कायदेशीर व प्रशासकीय चौकटीत मांडले गेले.<ref name="Whitehead2012">{{cite journal |last=Whitehead |first=Judith |title=John Locke, Accumulation by Dispossession and the Governance of Colonial India |journal=Journal of Contemporary Asia |volume=42 |issue=1 |year=2012 |pages=1–21 |url=https://doi.org/10.1080/00472336.2012.634638 |access-date=2026-09-01 }}</ref> व्हाइटहेड यांच्या अभ्यासात वसाहतकालीन भारतातील जमीनविषयक धोरणांचा विचार व्यापक शासनविचाराच्या संदर्भात करण्यात आला आहे. त्यामुळे जमीन आणि राज्यसत्ता यांचा संबंध हा केवळ महसूल वसुलीचा प्रश्न नसून जमिनीचे प्रशासकीय वर्गीकरण, मालमत्तेसंबंधी धोरणे आणि शासनाच्या संकल्पनांशी संबंधित व्यापक ऐतिहासिक विषय म्हणूनही अभ्यासला जातो. हा संदर्भ बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विशिष्ट परिस्थितीचा थेट पुरावा म्हणून न पाहता व्यापक वसाहतकालीन संदर्भ म्हणून विचारात घ्यावा.<ref name="Whitehead2012"/> === कृषकांवरील परिणाम === महसूल व्यवस्था आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा कृषक समाजाशी निकटचा संबंध होता. बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील कृषी समाजाचा अभ्यास करताना जमीन, भांडवल, कर्ज, महसूल आणि कृषकांचे आर्थिक संबंध यांमधील गुंतागुंतीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.<ref name="Kaiwar1994"/> कैवार यांच्या अभ्यासानुसार वसाहतकालीन जमीनविषयक बदलांशी मालमत्तेची रचना आणि कृषकांच्या आर्थिक संबंधांमधील परिवर्तन संबंधित होते. तथापि, या प्रक्रियांचे परिणाम सर्व कृषकांवर समान स्वरूपाचे होते, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.<ref name="Kaiwar1994"/> त्यामुळे महसूल सर्वेक्षण आणि जमीनविषयक प्रशासकीय बदलांचा विचार केवळ प्रशासकीय कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने न करता कृषक समाज, जमीनधारणा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांच्या व्यापक संदर्भातही केला जातो.<ref name="Kaiwar1994"/> === वसाहतकालीन प्रशासनाचे व्यापक परिणाम === वसाहतकालीन महसूल सर्वेक्षणाने राज्याच्या भूभाग आणि जमिनीशी संबंधित माहितीच्या संकलन, वर्गीकरण आणि अभिलेखनाच्या प्रशासकीय प्रक्रियेला अधिक पद्धतशीर स्वरूप दिले. सर्वेक्षण, मोजमाप, वर्गीकरण, नकाशांकन आणि अभिलेखीय नोंदी या परस्परपूरक प्रक्रियांमुळे प्रशासनासाठी भूभागाशी संबंधित अधिक संरचित माहिती उपलब्ध झाली.<ref name="Michael2007"/> त्याच वेळी, जमीनविषयक प्रशासनातील बदल हे व्यापक सामाजिक आणि आर्थिक प्रक्रियांपासून स्वतंत्र नव्हते. वसाहतकालीन जमीनधोरणांचा संबंध मालमत्ता, कृषी समाज, भांडवल आणि राज्यसत्ता यांच्यातील बदलत्या संबंधांशी जोडलेला होता.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Whitehead2012"/> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिक आधुनिकीकरणाच्या अभ्यासातून अभिलेखीय व्यवस्थेतील तांत्रिक बदलांमुळे पूर्वीच्या ऐतिहासिक नोंदी किंवा प्रशासकीय पद्धती आपोआप निराकरण होत नाहीत, असे व्यापकपणे दिसून येते. त्यामुळे भूमिअभिलेख व्यवस्थेचा इतिहास हा केवळ सर्वेक्षण तंत्रज्ञानाचा इतिहास नसून प्रशासन, राज्यसत्ता, जमीनविषयक संबंध आणि सामाजिक व्यवहार यांच्या परस्परसंबंधांचा इतिहास म्हणूनही अभ्यासला जातो.<ref name="RamakumarRamesh2023"/> अशा प्रकारे महाराष्ट्र आणि पूर्वीच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीतील भूमापन व महसूल सर्वेक्षणाच्या विकासाचा महसूल प्रशासन, भूमिअभिलेख, नकाशाधारित माहिती आणि जमीनविषयक शासनव्यवस्थेच्या ऐतिहासिक परिवर्तनाशी निकटचा संबंध होता. या प्रक्रियेचे मूल्यमापन करताना प्रशासकीय मानकीकरणाबरोबरच त्याचे सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय संदर्भ विचारात घेणे आवश्यक ठरते.<ref name="Kaiwar1994"/><ref name="Michael2007"/><ref name="Whitehead2012"/> == वारसा आणि समकालीन संदर्भ == === ऐतिहासिक सर्वेक्षणाची प्रशासकीय परंपरा === महाराष्ट्रातील आधुनिक भूमापन आणि भूमिअभिलेख व्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी महसूल सर्वेक्षणाच्या दीर्घ प्रशासकीय परंपरेशी संबंधित आहे. वसाहतकालीन काळात विकसित झालेल्या क्षेत्रमोजणी, भूखंडनिश्चिती, सीमांकन, भूवर्गीकरण, सर्वेक्षण क्रमांक आणि नकाशाधारित नोंदी या प्रक्रियांनी भूमीच्या प्रशासकीय व्यवस्थापनासाठी आवश्यक असलेल्या अभिलेखीय चौकटीच्या विकासास हातभार लावला.<ref name="Michael2007"/> महसूल सर्वेक्षणामुळे भूमीचे क्षेत्रफळ, सीमा आणि स्थान यांसंबंधीची माहिती अधिक पद्धतशीर रीतीने नोंदविणे शक्य झाले. सर्वेक्षणातून तयार होणाऱ्या नकाशे आणि अभिलेखांमुळे भूभागाची प्रशासकीय ओळख अधिक स्पष्ट स्वरूपात निश्चित होऊ लागली. या प्रक्रियेत भूमीची भौतिक स्थिती, प्रशासकीय नोंद आणि राज्याच्या महसूल व्यवस्थेतील तिचे स्थान यांच्यात परस्परसंबंध निर्माण झाला.<ref name="Michael2007" /> स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व पुनर्रचना करण्यात आली. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६'' ही राज्यातील जमीन आणि जमीन महसूल विषयक कायद्यांचे एकत्रीकरण व सुधारणा करण्यासाठीची प्रमुख वैधानिक चौकट आहे.<ref name="MLRC1966"/> त्यामुळे पूर्वीच्या महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमापन, सर्वेक्षण क्रमांक आणि अभिलेखीय नोंदींच्या पद्धती आधुनिक महसूल प्रशासनाच्या कायदेशीर चौकटीशी विविध स्वरूपांत संबंधित राहिल्या.<ref name="MLRC1966" /> === आधुनिक आणि डिजिटल भूमिअभिलेख व्यवस्थेशी संबंध === ऐतिहासिक महसूल सर्वेक्षणातून विकसित झालेल्या भूमिअभिलेखीय परंपरेत आधुनिक काळात संगणकीकरण आणि डिजिटल व्यवस्थापनाचा समावेश झाला आहे. भारत सरकारच्या डिजिटल इंडिया भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमाचा उद्देश भूमिअभिलेखांचे आधुनिकीकरण, अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, मजकूराधारित आणि नकाशाधारित अभिलेखांचे एकत्रीकरण तसेच सर्वेक्षण आणि पुनःसर्वेक्षणाशी संबंधित प्रक्रियांचा विकास करणे हा आहे.<ref name="DILRMP">{{cite web |title=DILRMP |website=Department of Land Resources |publisher=Government of India |url=https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ |access-date=2026-09-01}}</ref> महाराष्ट्रातील भूमिअभिलेख व्यवस्थेमध्ये सर्वेक्षण क्रमांक, ७/१२ उतारे, ८-अ उतारे, फेरफार नोंदी, मालमत्ता पत्रके आणि नकाशाधारित अभिलेख यांसारख्या विविध नोंदींचा प्रशासकीय वापर केला जातो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या डिजिटल सेवांद्वारे भूमिअभिलेख, नकाशे आणि संबंधित माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध ऑनलाइन सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत.<ref name="MahaBhuServices">{{cite web |title=Services |website=भूमि अभिलेख – महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग |publisher=Government of Maharashtra |url=https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/Services |access-date=2026-09-01}}</ref> भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अर्थ मात्र केवळ कागदी नोंदींचे डिजिटल स्वरूपात रूपांतर इतकाच मर्यादित नाही. भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाशी संबंधित अभ्यासांमध्ये अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण, पूर्वीच्या नोंदींतील त्रुटी आणि विसंगती तसेच डिजिटल व्यवस्थेच्या अंमलबजावणीशी संबंधित प्रशासकीय आणि सामाजिक घटकांचा विचार महत्त्वाचा असल्याचे दिसून येते.<ref name="RamakumarRamesh2023">{{cite journal |last=Ramakumar |first=R. |last2=Ramesh |first2=Padmini |title=Illegibly legible: Outcomes of a land records modernisation programme in South India |journal=Journal of Agrarian Change |volume=23 |issue=4 |year=2023 |pages=729–754 }}</ref> रामकुमार आणि पद्मिनी रमेश यांच्या दक्षिण भारतातील भूमिअभिलेख आधुनिकीकरणावरील अभ्यासातून डिजिटल अभिलेखीय व्यवस्थेच्या परिणामांचा संबंध केवळ तांत्रिक बदलांशी नसून विद्यमान अभिलेखांची स्थिती, त्यांच्या ऐतिहासिक निर्मितीची प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष प्रशासकीय व्यवहाराशीही असल्याचे अधोरेखित होते.<ref name="RamakumarRamesh2023" /> हा अभ्यास महाराष्ट्रातील परिस्थितीवर थेट लागू करता येत नसला, तरी भूमिअभिलेखांच्या आधुनिकीकरणाचा अभ्यास करताना स्थानिक ऐतिहासिक आणि प्रशासकीय संदर्भ लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचा व्यापक संदर्भ त्यातून उपलब्ध होतो. अशा प्रकारे महाराष्ट्रातील समकालीन भूमिअभिलेख व्यवस्था ही पारंपरिक भूमापन, महसूल सर्वेक्षण, नकाशाधारित अभिलेख, वैधानिक संस्थात्मक चौकट आणि आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान यांच्या दीर्घ ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित आहे. डिजिटल प्रणालींमुळे भूमिअभिलेखांची उपलब्धता आणि व्यवस्थापनासाठी नवीन साधने उपलब्ध झाली असली, तरी सर्वेक्षण, सीमा, भूखंड आणि अभिलेख यांच्यातील मूलभूत संबंध महसूल सर्वेक्षणाच्या ऐतिहासिक परंपरेशी जोडलेले राहतात.<ref name="Michael2007"/><ref name="DILRMP" /><ref name="MahaBhuServices" /> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Route Map of the Bombay presidency, including Scinde, surveyed and collected by the quarter master general's department, Bombay armee... 12 march 1846... - btv1b53165305f (2 of 3).jpg|१८४६ मधील बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा मार्गनकाशा File:C.P. Joshi delivering the valedictory address, at the Follow-up Workshop on National Land Records Modernization Programme (NLRMP), in New Delhi on August 18, 2009.jpg|राष्ट्रीय भूमिअभिलेख आधुनिकीकरण कार्यक्रमावरील कार्यशाळा, नवी दिल्ली, २००९ File:Bombay Prov 1909.jpg|बॉम्बे प्रांताचा नकाशा, १९०९ File:Nature Village, Ratnagiri, Maharashtra (kokan) 2.jpg|रत्‍नागिरी, महाराष्ट्रातील कोकण प्रदेशाचे दृश्य File:ICAR NBSS & LUP, Nagpur.jpg|ICAR–NBSS & LUP, नागपूर File:63 of 'Report on the Land Revenue Settlement of the Chanda district, Central Provinces, 1869. (With map, etc.)' (11091430044).jpg|चांदा जिल्ह्याच्या जमीन महसूल सेटलमेंटचा अहवाल, १८६९ </gallery> == हेही पहा == * [[महाराष्ट्राचा इतिहास]] * [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्यदुवे == * [https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974 महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — इंडिया कोड * [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६] — विधी व न्याय विभाग, महाराष्ट्र शासन * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग] * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsandRules/Acts/1 अधिनियम आणि नियम] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://bhumiabhilekh.maharashtra.gov.in/ActsAndRules/Manuals नियमपुस्तिका आणि मार्गदर्शिका] — महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग * [https://dolr.gov.in/en/ Department of Land Resources, Government of India] * [https://dolr.gov.in/en/programmes-schemes/dilrmp-2/ Digital India Land Records Modernization Programme] {{कोकण लोकजीवन}} == वर्ग == [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल]] 8x7jnvkh3gpg3kr6x8lwp0z1wff3x8v 3 383500 2707384 2026-09-01T18:29:50Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707384 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Pradnyesh nandkumar surve}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:५९, १ सप्टेंबर २०२६ (IST) jfncl1k45mv35hnlw3mdzpd9wo7kuvj 3 383501 2707390 2026-09-01T19:19:29Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707390 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sarud village}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:४९, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) 7xgdgqqju28n2rpcn9ro7veoi1n09ic 0 383502 2707401 2026-09-02T00:04:16Z अभय नातू 206 नामभेद 2707401 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नॉर्वेचा आठवा हाकोन]] cb8n7i3uguxf1lxu6tb8aj71zhjc1ys 0 383503 2707408 2026-09-02T00:07:56Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका]] वरुन [[२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका (ऑगस्ट-सप्टेंबर)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2707408 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[२०२६ नामिबिया टी२० तिरंगी मालिका (ऑगस्ट-सप्टेंबर)]] 6h7uu2jsome04msjsg9orua1bfj2qy9 0 383504 2707414 2026-09-02T00:13:37Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[केंद्रीय आसाम विभाग]] वरुन [[मध्य आसाम विभाग]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2707414 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मध्य आसाम विभाग]] pmlvtvx1u1i200yszftl6yyylm0celp 0 383505 2707418 2026-09-02T00:15:09Z अभय नातू 206 नामभेद 2707418 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] fwqhyuwiiu4kgkavc9a48oo5d4tc4uu 0 383506 2707419 2026-09-02T00:15:26Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2707419 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दुसरा कीर्तिवर्मा]] fwqhyuwiiu4kgkavc9a48oo5d4tc4uu 0 383507 2707425 2026-09-02T00:19:11Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2707425 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नयमा शेख]] s964ilc5famexvip1uue2l0koxa487x 14 383508 2707428 2026-09-02T00:20:45Z अभय नातू 206 नवीन 2707428 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:इ.स. २००६ मधील जन्म|क्रिकेट खेळाडू]] 491ruojk7yavcdvbqqq0hp9b3mfb355 0 383509 2707435 2026-09-02T00:29:10Z अभय नातू 206 नामभेद 2707435 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[लंडनची महाआग]] 8kjp7krz5fvq8t0atsebqghat87g93n 0 383510 2707436 2026-09-02T00:29:33Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2707436 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[क्लिओपात्रा]] lueebysz9g5cj4cxyy1lh4vczsogddg 0 383511 2707439 2026-09-02T00:40:51Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी साम... 2707439 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{flag|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | player of the series = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२५ | previous_tournament = [[२०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक]] | next_year = | next_tournament = }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात {{crw|TUR}} संघाने {{crw|IOM}} संघाचा ५ गडी राखून पराभव करून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 6pi9ylzoxqxdanpy9ra9f08sxfro6s4 2707440 2707439 2026-09-02T00:42:11Z Ganesh591 62733 2707440 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{flag|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | player of the series = | most runs = | most wickets = | previous_year = २०२५ | previous_tournament = [[२०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक]] | next_year = | next_tournament = }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 7pnzkjjox289xgbi9lrh3iha4xqw48r 2707441 2707440 2026-09-02T00:49:18Z Ganesh591 62733 2707441 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 9in8mp7xfnhpbs9hrv6cr3v31svd3d4 2707442 2707441 2026-09-02T01:07:45Z Ganesh591 62733 2707442 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 4h7nq2umecrmyjg19csdi0meh9j4p38 2707443 2707442 2026-09-02T01:12:38Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2707443 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==गुणतालिका== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] i65lik2k86jiyx2xyek3aycvvi5dalr 2707534 2707443 2026-09-02T10:22:24Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2707534 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==गुणतालिका== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ३५ (८.१ षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ८ (१९) | wickets1 = हाजेर चेलिक ४/६ (२ षटके) | score2 = ४०/२ (५.३ षटके) | runs2 = झेहरा एन्डर १३[[नाबाद|*]] (१२) | wickets2 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/७ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-turkey-women-1st-match-group-a-1549194/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = कुब्रा कॅनावार्जी (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = अंजुमन हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १०४/८ (२० षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ३० (४०) | wickets1 = क्लेअर एल्मोर २/१२ (३ षटके) | score2 = १९ (६.५ षटके) | runs2 = ॲनी ले रे ५ (७)<br>रेबेका हबर्ड ५ (१०) | wickets2 = कोमाती रेड्डी ४/२ (१.५ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-guernsey-women-3rd-match-group-a-1549196/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = कोमाती रेड्डी (ऑस्ट्रिया) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरेन्स हिरा (ऑस्ट्रिया) आणि क्लेअर एल्मोर (गर्न्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ६४ (१३.३ षटके) | runs1 = याना कोमिन्कोव्हा ८ (८) | wickets1 = एझगी नूर किलिच ३/५ (३ षटके) | score2 = ६५/२ (५.५ षटके) | runs2 = दुयगु टेकयिल्दिरिम २७[[नाबाद|*]] (१९) | wickets2 = सौजन्या तलामारला २/१३ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-turkey-women-5th-match-group-a-1549198/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = एझगी नूर किलिच (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेर्वे एर्चिन, रेय्यान अलिउस्ता आणि सुहेदा हान्जेर (तुर्की) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = सुझान तुरान २५ (३१) | wickets1 = केटी रॉबर्ट ३/३१ (४ षटके) | score2 = १०९/५ (२० षटके) | runs2 = केटी रॉबर्ट ३५ (४८) | wickets2 = एझगी नूर किलिच १/१४ (४ षटके) | result = तुर्की १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/guernsey-women-vs-turkey-women-8th-match-group-a-1549201/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ७३ (१९.२ षटके) | runs1 = झुझाना फ्रानोव्हा २३ (४८) | wickets1 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/९ (४ षटके) | score2 = ७४/५ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा १/१३ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-czech-republic-women-9th-match-group-a-1549202/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = झेक प्रजासत्ताकने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जेनिफर हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२३/५ (२० षटके) | runs1 = एरिका कुन्कोव्हा २६ (४६) | wickets1 = केटी रॉबर्ट २/७ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (१८.४ षटके) | runs2 = क्रिस्टा डे ला मारे ३०[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा ३/३१ (४ षटके) | result = गर्न्सी ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-guernsey-women-11th-match-group-a-1549204/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि रमेश सतीसन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] qeyog20sef99ggdpxyqyheq6a73cuzy 2707538 2707534 2026-09-02T10:39:45Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2707538 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==साखळी सामने== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ३५ (८.१ षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ८ (१९) | wickets1 = हाजेर चेलिक ४/६ (२ षटके) | score2 = ४०/२ (५.३ षटके) | runs2 = झेहरा एन्डर १३[[नाबाद|*]] (१२) | wickets2 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/७ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-turkey-women-1st-match-group-a-1549194/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = कुब्रा कॅनावार्जी (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = अंजुमन हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १०४/८ (२० षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ३० (४०) | wickets1 = क्लेअर एल्मोर २/१२ (३ षटके) | score2 = १९ (६.५ षटके) | runs2 = ॲनी ले रे ५ (७)<br>रेबेका हबर्ड ५ (१०) | wickets2 = कोमाती रेड्डी ४/२ (१.५ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-guernsey-women-3rd-match-group-a-1549196/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = कोमाती रेड्डी (ऑस्ट्रिया) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरेन्स हिरा (ऑस्ट्रिया) आणि क्लेअर एल्मोर (गर्न्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ६४ (१३.३ षटके) | runs1 = याना कोमिन्कोव्हा ८ (८) | wickets1 = एझगी नूर किलिच ३/५ (३ षटके) | score2 = ६५/२ (५.५ षटके) | runs2 = दुयगु टेकयिल्दिरिम २७[[नाबाद|*]] (१९) | wickets2 = सौजन्या तलामारला २/१३ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-turkey-women-5th-match-group-a-1549198/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = एझगी नूर किलिच (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेर्वे एर्चिन, रेय्यान अलिउस्ता आणि सुहेदा हान्जेर (तुर्की) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = सुझान तुरान २५ (३१) | wickets1 = केटी रॉबर्ट ३/३१ (४ षटके) | score2 = १०९/५ (२० षटके) | runs2 = केटी रॉबर्ट ३५ (४८) | wickets2 = एझगी नूर किलिच १/१४ (४ षटके) | result = तुर्की १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/guernsey-women-vs-turkey-women-8th-match-group-a-1549201/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ७३ (१९.२ षटके) | runs1 = झुझाना फ्रानोव्हा २३ (४८) | wickets1 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/९ (४ षटके) | score2 = ७४/५ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा १/१३ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-czech-republic-women-9th-match-group-a-1549202/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = झेक प्रजासत्ताकने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जेनिफर हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२३/५ (२० षटके) | runs1 = एरिका कुन्कोव्हा २६ (४६) | wickets1 = केटी रॉबर्ट २/७ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (१८.४ षटके) | runs2 = क्रिस्टा डे ला मारे ३०[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा ३/३१ (४ षटके) | result = गर्न्सी ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-guernsey-women-11th-match-group-a-1549204/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि रमेश सतीसन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = १२७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ६२[[नाबाद|*]] (६७) | wickets1 = इझाबेला क्लार्क २/२४ (४ षटके) | score2 = १२८/७ (१३.२ षटके) | runs2 = ल्युसी बार्नेट ७१[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = युलियाना मुंटेअन २/२४ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-isle-of-man-women-2nd-match-group-b-1549195/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मिहाएला स्टॅन आणि मारिया अबाबी (रोमानिया), तसेच क्लोई डिलन, अमेलिया ग्रिफिथ्स, इझाबेला क्लार्क आणि ग्रेस कॉटियर (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = ५२ (१५ षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १७ (३६) | wickets1 = जोआन हिक्स ५/१० (४ षटके) | score2 = ५६/१ (६ षटके) | runs2 = लिबी मूर २४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = अडामांतिया माक्री १/२२ (२ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-isle-of-man-women-4th-match-group-b-1549197/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = जोआन हिक्स (आइल ऑफ मॅन) | toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लिडिया कात्सिमारी आणि किरियाकी जियानोला (ग्रीस), तसेच ॲना विल्सन (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १५७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ९०[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = मिराब रझवान १/३० (४ षटके) | score2 = १२९/४ (१७ षटके) | runs2 = बिजेयता कुमारी २८ (४०) | wickets2 = माया केअरवेल १/८ (१ षटक) | result = नॉर्वे २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-norway-women-6th-match-group-b-1549199/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = रम्या इम्माडी (नॉर्वे) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नॉर्वेचा डाव १७ षटकांनंतर थांबवण्यात आला. | notes = हेराथ बंडारा आणि राइसा क्रिस्टिना (रोमानिया) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|GRC}} | score1 = ८८/० (१० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ४५[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = अडामांतिया माक्री ०/१२ (२ षटके) | score2 = ५८/३ (१० षटके) | runs2 = ॲगेलिकी साव्वानी १४[[नाबाद|*]] (२२)<br>ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १४ (११) | wickets2 = मारिया अबाबी १/४ (१ षटक) | result = रोमानिया ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-greece-women-7th-match-group-b-1549200/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = रेबेका ब्लेक (रोमानिया) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = क्रिस्टिना मोस्कू (ग्रीस) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १०९/५ (२० षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू ३७[[नाबाद|*]] (४१) | wickets1 = लोपामुद्रा १/१३ (२ षटके)<br>विद्या वियाला १/१३ (३ षटके) | score2 = ११०/४ (१८ षटके) | runs2 = आयेशा हसन ४५[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्गोटा २/२३ (४ षटके) | result = नॉर्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-norway-women-10th-match-group-b-1549203/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = विद्या वियाला (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|IOM}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १६१/६ (२० षटके) | runs1 = ल्युसी बार्नेट १२३[[नाबाद|*]] (६४) | wickets1 = मिराब रझवान २/२२ (४ षटके) | score2 = १३४/७ (२० षटके) | runs2 = शंगीरथना रवींद्रकुमार २४ (२९) | wickets2 = इझाबेला क्लार्क ३/९ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन २७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/isle-of-man-women-vs-norway-women-12th-match-group-b-1549205/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेसी स्किलन (आइल ऑफ मॅन) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] e2d5yphyw9gk03vztkd0tac9mh2krbr 2707539 2707538 2026-09-02T10:44:40Z Ganesh591 62733 /* साखळी सामने */ 2707539 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==साखळी सामने== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ३५ (८.१ षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ८ (१९) | wickets1 = हाजेर चेलिक ४/६ (२ षटके) | score2 = ४०/२ (५.३ षटके) | runs2 = झेहरा एन्डर १३[[नाबाद|*]] (१२) | wickets2 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/७ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-turkey-women-1st-match-group-a-1549194/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = कुब्रा कॅनावार्जी (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = अंजुमन हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १०४/८ (२० षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ३० (४०) | wickets1 = क्लेअर एल्मोर २/१२ (३ षटके) | score2 = १९ (६.५ षटके) | runs2 = ॲनी ले रे ५ (७)<br>रेबेका हबर्ड ५ (१०) | wickets2 = कोमाती रेड्डी ४/२ (१.५ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-guernsey-women-3rd-match-group-a-1549196/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = कोमाती रेड्डी (ऑस्ट्रिया) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरेन्स हिरा (ऑस्ट्रिया) आणि क्लेअर एल्मोर (गर्न्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ६४ (१३.३ षटके) | runs1 = याना कोमिन्कोव्हा ८ (८) | wickets1 = एझगी नूर किलिच ३/५ (३ षटके) | score2 = ६५/२ (५.५ षटके) | runs2 = दुयगु टेकयिल्दिरिम २७[[नाबाद|*]] (१९) | wickets2 = सौजन्या तलामारला २/१३ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-turkey-women-5th-match-group-a-1549198/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = एझगी नूर किलिच (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेर्वे एर्चिन, रेय्यान अलिउस्ता आणि सुहेदा हान्जेर (तुर्की) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = सुझान तुरान २५ (३१) | wickets1 = केटी रॉबर्ट ३/३१ (४ षटके) | score2 = १०९/५ (२० षटके) | runs2 = केटी रॉबर्ट ३५ (४८) | wickets2 = एझगी नूर किलिच १/१४ (४ षटके) | result = तुर्की १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/guernsey-women-vs-turkey-women-8th-match-group-a-1549201/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ७३ (१९.२ षटके) | runs1 = झुझाना फ्रानोव्हा २३ (४८) | wickets1 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/९ (४ षटके) | score2 = ७४/५ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा १/१३ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-czech-republic-women-9th-match-group-a-1549202/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = झेक प्रजासत्ताकने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जेनिफर हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२३/५ (२० षटके) | runs1 = एरिका कुन्कोव्हा २६ (४६) | wickets1 = केटी रॉबर्ट २/७ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (१८.४ षटके) | runs2 = क्रिस्टा डे ला मारे ३०[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा ३/३१ (४ षटके) | result = गर्न्सी ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-guernsey-women-11th-match-group-a-1549204/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि रमेश सतीसन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = १२७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ६२[[नाबाद|*]] (६७) | wickets1 = इझाबेला क्लार्क २/२४ (४ षटके) | score2 = १२८/७ (१३.२ षटके) | runs2 = ल्युसी बार्नेट ७१[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = युलियाना मुंटेअन २/२४ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-isle-of-man-women-2nd-match-group-b-1549195/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मिहाएला स्टॅन आणि मारिया अबाबी (रोमानिया), तसेच क्लोई डिलन, अमेलिया ग्रिफिथ्स, इझाबेला क्लार्क आणि ग्रेस कॉटियर (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = ५२ (१५ षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १७ (३६) | wickets1 = जोआन हिक्स ५/१० (४ षटके) | score2 = ५६/१ (६ षटके) | runs2 = लिबी मूर २४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = अडामांतिया माक्री १/२२ (२ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-isle-of-man-women-4th-match-group-b-1549197/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = जोआन हिक्स (आइल ऑफ मॅन) | toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लिडिया कात्सिमारी आणि किरियाकी जियानोला (ग्रीस), तसेच ॲना विल्सन (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १५७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ९०[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = मिराब रझवान १/३० (४ षटके) | score2 = १२९/४ (१७ षटके) | runs2 = बिजेयता कुमारी २८ (४०) | wickets2 = माया केअरवेल १/८ (१ षटक) | result = नॉर्वे २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-norway-women-6th-match-group-b-1549199/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = रम्या इम्माडी (नॉर्वे) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नॉर्वेचा डाव १७ षटकांनंतर थांबवण्यात आला. | notes = हेराथ बंडारा आणि राइसा क्रिस्टिना (रोमानिया) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|GRC}} | score1 = ८८/० (१० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ४५[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = अडामांतिया माक्री ०/१२ (२ षटके) | score2 = ५८/३ (१० षटके) | runs2 = ॲगेलिकी साव्वानी १४[[नाबाद|*]] (२२)<br>ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १४ (११) | wickets2 = मारिया अबाबी १/४ (१ षटक) | result = रोमानिया ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-greece-women-7th-match-group-b-1549200/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = रेबेका ब्लेक (रोमानिया) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = क्रिस्टिना मोस्कू (ग्रीस) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १०९/५ (२० षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू ३७[[नाबाद|*]] (४१) | wickets1 = लोपामुद्रा १/१३ (२ षटके)<br>विद्या वियाला १/१३ (३ षटके) | score2 = ११०/४ (१८ षटके) | runs2 = आयेशा हसन ४५[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्गोटा २/२३ (४ षटके) | result = नॉर्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-norway-women-10th-match-group-b-1549203/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = विद्या वियाला (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|IOM}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १६१/६ (२० षटके) | runs1 = ल्युसी बार्नेट १२३[[नाबाद|*]] (६४) | wickets1 = मिराब रझवान २/२२ (४ षटके) | score2 = १३४/७ (२० षटके) | runs2 = शंगीरथना रवींद्रकुमार २४ (२९) | wickets2 = इझाबेला क्लार्क ३/९ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन २७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/isle-of-man-women-vs-norway-women-12th-match-group-b-1549205/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेसी स्किलन (आइल ऑफ मॅन) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ==तिसऱ्या स्थानाचा सामना== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ८१ (१७.३ षटके) | runs1 = अनुष्का सौरभ गोरड २३ (३२) | wickets1 = अँड्रिया-माए झेपेडा ४/१४ (४ षटके) | score2 = ८२/३ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २५[[नाबाद|*]] (१५) | wickets2 = विद्या वियाला १/१२ (३ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-norway-women-3rd-place-play-off-1549206/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 02ns9lytnwmchl1cdg0rienwhh3gb7x 2707540 2707539 2026-09-02T10:45:38Z Ganesh591 62733 /* तिसऱ्या स्थानाचा सामना */ 2707540 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==साखळी सामने== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ३५ (८.१ षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ८ (१९) | wickets1 = हाजेर चेलिक ४/६ (२ षटके) | score2 = ४०/२ (५.३ षटके) | runs2 = झेहरा एन्डर १३[[नाबाद|*]] (१२) | wickets2 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/७ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-turkey-women-1st-match-group-a-1549194/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = कुब्रा कॅनावार्जी (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = अंजुमन हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १०४/८ (२० षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ३० (४०) | wickets1 = क्लेअर एल्मोर २/१२ (३ षटके) | score2 = १९ (६.५ षटके) | runs2 = ॲनी ले रे ५ (७)<br>रेबेका हबर्ड ५ (१०) | wickets2 = कोमाती रेड्डी ४/२ (१.५ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-guernsey-women-3rd-match-group-a-1549196/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = कोमाती रेड्डी (ऑस्ट्रिया) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरेन्स हिरा (ऑस्ट्रिया) आणि क्लेअर एल्मोर (गर्न्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ६४ (१३.३ षटके) | runs1 = याना कोमिन्कोव्हा ८ (८) | wickets1 = एझगी नूर किलिच ३/५ (३ षटके) | score2 = ६५/२ (५.५ षटके) | runs2 = दुयगु टेकयिल्दिरिम २७[[नाबाद|*]] (१९) | wickets2 = सौजन्या तलामारला २/१३ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-turkey-women-5th-match-group-a-1549198/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = एझगी नूर किलिच (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेर्वे एर्चिन, रेय्यान अलिउस्ता आणि सुहेदा हान्जेर (तुर्की) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = सुझान तुरान २५ (३१) | wickets1 = केटी रॉबर्ट ३/३१ (४ षटके) | score2 = १०९/५ (२० षटके) | runs2 = केटी रॉबर्ट ३५ (४८) | wickets2 = एझगी नूर किलिच १/१४ (४ षटके) | result = तुर्की १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/guernsey-women-vs-turkey-women-8th-match-group-a-1549201/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ७३ (१९.२ षटके) | runs1 = झुझाना फ्रानोव्हा २३ (४८) | wickets1 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/९ (४ षटके) | score2 = ७४/५ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा १/१३ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-czech-republic-women-9th-match-group-a-1549202/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = झेक प्रजासत्ताकने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जेनिफर हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२३/५ (२० षटके) | runs1 = एरिका कुन्कोव्हा २६ (४६) | wickets1 = केटी रॉबर्ट २/७ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (१८.४ षटके) | runs2 = क्रिस्टा डे ला मारे ३०[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा ३/३१ (४ षटके) | result = गर्न्सी ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-guernsey-women-11th-match-group-a-1549204/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि रमेश सतीसन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = १२७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ६२[[नाबाद|*]] (६७) | wickets1 = इझाबेला क्लार्क २/२४ (४ षटके) | score2 = १२८/७ (१३.२ षटके) | runs2 = ल्युसी बार्नेट ७१[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = युलियाना मुंटेअन २/२४ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-isle-of-man-women-2nd-match-group-b-1549195/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मिहाएला स्टॅन आणि मारिया अबाबी (रोमानिया), तसेच क्लोई डिलन, अमेलिया ग्रिफिथ्स, इझाबेला क्लार्क आणि ग्रेस कॉटियर (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = ५२ (१५ षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १७ (३६) | wickets1 = जोआन हिक्स ५/१० (४ षटके) | score2 = ५६/१ (६ षटके) | runs2 = लिबी मूर २४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = अडामांतिया माक्री १/२२ (२ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-isle-of-man-women-4th-match-group-b-1549197/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = जोआन हिक्स (आइल ऑफ मॅन) | toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लिडिया कात्सिमारी आणि किरियाकी जियानोला (ग्रीस), तसेच ॲना विल्सन (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १५७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ९०[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = मिराब रझवान १/३० (४ षटके) | score2 = १२९/४ (१७ षटके) | runs2 = बिजेयता कुमारी २८ (४०) | wickets2 = माया केअरवेल १/८ (१ षटक) | result = नॉर्वे २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-norway-women-6th-match-group-b-1549199/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = रम्या इम्माडी (नॉर्वे) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नॉर्वेचा डाव १७ षटकांनंतर थांबवण्यात आला. | notes = हेराथ बंडारा आणि राइसा क्रिस्टिना (रोमानिया) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|GRC}} | score1 = ८८/० (१० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ४५[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = अडामांतिया माक्री ०/१२ (२ षटके) | score2 = ५८/३ (१० षटके) | runs2 = ॲगेलिकी साव्वानी १४[[नाबाद|*]] (२२)<br>ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १४ (११) | wickets2 = मारिया अबाबी १/४ (१ षटक) | result = रोमानिया ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-greece-women-7th-match-group-b-1549200/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = रेबेका ब्लेक (रोमानिया) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = क्रिस्टिना मोस्कू (ग्रीस) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १०९/५ (२० षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू ३७[[नाबाद|*]] (४१) | wickets1 = लोपामुद्रा १/१३ (२ षटके)<br>विद्या वियाला १/१३ (३ षटके) | score2 = ११०/४ (१८ षटके) | runs2 = आयेशा हसन ४५[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्गोटा २/२३ (४ षटके) | result = नॉर्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-norway-women-10th-match-group-b-1549203/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = विद्या वियाला (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|IOM}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १६१/६ (२० षटके) | runs1 = ल्युसी बार्नेट १२३[[नाबाद|*]] (६४) | wickets1 = मिराब रझवान २/२२ (४ षटके) | score2 = १३४/७ (२० षटके) | runs2 = शंगीरथना रवींद्रकुमार २४ (२९) | wickets2 = इझाबेला क्लार्क ३/९ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन २७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/isle-of-man-women-vs-norway-women-12th-match-group-b-1549205/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेसी स्किलन (आइल ऑफ मॅन) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ==तिसऱ्या स्थानाचा सामना== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ८१ (१७.३ षटके) | runs1 = अनुष्का सौरभ गोरड २३ (३२) | wickets1 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] ४/१४ (४ षटके) | score2 = ८२/३ (१६.४ षटके) | runs2 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]]२५[[नाबाद|*]] (१५) | wickets2 = विद्या वियाला १/१२ (३ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-norway-women-3rd-place-play-off-1549206/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] kp66813cbs8xywgpzhf8fb9q5und1x3 2707541 2707540 2026-09-02T10:46:53Z Ganesh591 62733 /* तिसऱ्या स्थानाचा सामना */ 2707541 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक | fromdate = २६ ऑगस्ट | todate = ३० ऑगस्ट २०२६ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|साखळी सामने]] आणि स्थाननिर्धारण सामने | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|TUR}} | count = १ | runners-up = {{crw|IOM}} | participants = ८ | matches = १४ | most runs = {{cricon|IOM}} ल्युसी बार्नेट (२५७) | most wickets = {{cricon|AUT}} मल्लिका पथिरन्नेहेलागे (८)<br>{{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८)<br>{{cricon|IOM}} जोआन हिक्स (८) | previous_year = २०२५ | previous_tournament = २०२५ महिला कॉन्टिनेंटल चषक }} '''२०२६ महिला कॉन्टिनेंटल चषक''' ही २६ ते ३० ऑगस्ट २०२६ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला आणि एकूण १४ सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथे खेळवण्यात आले. अंतिम सामन्यात [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]]ने [[आईल ऑफ मान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आईल ऑफ मान]]वर ५ गडी राखून विजय मिळवत स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 |title=Women's Continental Cup 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|AUT}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/austria-women-in-romania-2026-1549177/teams |title=Austria Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|TUR}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/turkey-women-in-romania-2026-1549178/teams |title=Turkey Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GUE}}<ref>{{cite web |url=https://www.guernseycricket.com/post/guernsey-women-s-squad-announced-for-women-s-continental-cricket-cup-2026 |title=Guernsey Women's Squad Announced for Women's Continental Cricket Cup 2026 |publisher=Guernsey Cricket |date=२८ जून २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|CZE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/czech-republic-women-in-romania-2026-1549182/teams |title=Czech Republic Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हादिया सिद्दीकी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * श्रिया कोमाटी रेड्डी * आशी चोपला * शीतल भारद्वाज * मल्लिका पथिरन्नेहेलागे * प्रविथा गणेशन * वेरा पोग्लिट्श * प्रिथा गणेशन * अश्मान सैफी * अंजुमन हिरा * हरजीवन भुल्लर * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * अनिशा नूकळा * प्रभावती तल्लोजी * शालिका अरियासिंघागे * फ्लॉरेन्स हिरा * जेनिफर हिरा | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मेर्वे एरजिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सालीहा ओझकुंदुझ * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * सुझान तुरान * झेहरा एंदर * सुहेदा हांजर * रेय्यान अलिउस्ता * हासेर चेलिक * गुलहातून केलेश * गुलचे जेंगिझ * याप्राक करादोगान * मेलिके बायराम * दुयगू टेकयिल्दिरिम * सिला यिल्दिरिम * हानिम कावासोग्लू | * क्रिस्टा डी ला मारे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टिरक्षक|य]]) * ॲनी ले रे * रेबेका हबर्ड * शार्लट ग्रिग्ज * क्लेअर एल्मोर * एलिस मिलिंग्टन * इव्हा बोरगेझ * फ्रान्सेस्का बुलपिट * हाना ॲटकिन्सन * केटी रॉबर्ट * मॉली वॉटसन * ऑलिव्हिया मॉर्गन * फिलिपा स्टाहेलिन * रेचल मेरियन | * सौजन्या तालामारला ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * झुझाना फ्रानोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कॅतेरिना टेसारिकोव्हा * देसिका मारिकोव्हा-मुडली * एरिका कुन्कोव्हा * फरवा बाबर * याना कोमिन्कोव्हा * क्लारा किसोव्हा * रेचल पाव्लिकोव्हा * व्हायोला कोमेडा * इव्हा कोनासोव्हा * तेरेझा कोल्कुनोव्हा * प्रतिभा चौधरी * दिव्या मेहतानी * मानसी परमार * अडेला पाव्लिकोव्हा |- ! {{crw|IOM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/isle-of-man-women-in-romania-2026-1549179/teams |title=Isle of Man Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|NOR}}<ref>{{cite web |url=https://cricketforbundet.no/norges-kvinnelandslag-til-womens-continental-cup-i-romania/ |title=Norges kvinnelandslag til Women's Continental Cup i Romania |publisher=Norges Cricketforbund |date=१२ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|ROM}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/teams |title=Women's Continental Cup 2026 Teams |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ! {{crw|GRE}}<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/greece-women-in-romania-2026-1549181/teams |title=Greece Women in Romania Teams 2026 |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * ल्युसी बार्नेट ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * लिबी मूर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * इझी क्लार्क * ग्रेस कॉटियर * क्लेअर क्रो * क्लो डिलन * जॉर्जिना फोर्ड * अमेलिया ग्रिफिथ्स * जोआन हिक्स * रेचल ओव्हरमन * मेसी स्किलन * अलान्या थॉर्प * ॲना विल्सन | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अलिना अस्लम * अनुष्का सौरभ गोरड * अर्चना विश्वकर्मा * आयेशा हसन * लिझी स्टॅनफर्गिन * लोपामुद्रा साहू * नायब रझवान * प्राची कुमारी * रम्या इम्माडी * शंकीरथना रवींद्रकुमार * विद्या बाबनिवास वियाला | * रेबेका लेइला ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * अलिना लुपास्कू * क्रिस्टिना सिर्लिग * युलियाना मुंटेअन * मारिया अबाबी * दारिया तनासे * मिहाएला स्टॅन * हेराथ बंडारा * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * निरोशी कुरुप्पू * राइसा क्रिस्टिना | * ॲगेलिकी साव्वानी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपुलू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अदामांटिया माक्री * मारिया पोलिमेरी * लिडिया कात्सिमारी * अलेक्झांद्रा कुरकुलू * मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती * मारिया पेन्ना * सोफिया जॉर्गोटा * थियोदोरा मेसिमेरी * क्रिस्टिना मोस्कू * किरियाकी जिआन्नोला * नेफेली वित्सू |} ==साखळी सामने== ===गट अ=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|TUR}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.२१२ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|AUT}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || +१.६६३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|GUE}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −१.५७१ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|CZE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −२.०८० || |} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ३५ (८.१ षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ८ (१९) | wickets1 = हाजेर चेलिक ४/६ (२ षटके) | score2 = ४०/२ (५.३ षटके) | runs2 = झेहरा एन्डर १३[[नाबाद|*]] (१२) | wickets2 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/७ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-turkey-women-1st-match-group-a-1549194/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = कुब्रा कॅनावार्जी (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = अंजुमन हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १०४/८ (२० षटके) | runs1 = कोमाती रेड्डी ३० (४०) | wickets1 = क्लेअर एल्मोर २/१२ (३ षटके) | score2 = १९ (६.५ षटके) | runs2 = ॲनी ले रे ५ (७)<br>रेबेका हबर्ड ५ (१०) | wickets2 = कोमाती रेड्डी ४/२ (१.५ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-guernsey-women-3rd-match-group-a-1549196/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = कोमाती रेड्डी (ऑस्ट्रिया) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरेन्स हिरा (ऑस्ट्रिया) आणि क्लेअर एल्मोर (गर्न्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ६४ (१३.३ षटके) | runs1 = याना कोमिन्कोव्हा ८ (८) | wickets1 = एझगी नूर किलिच ३/५ (३ षटके) | score2 = ६५/२ (५.५ षटके) | runs2 = दुयगु टेकयिल्दिरिम २७[[नाबाद|*]] (१९) | wickets2 = सौजन्या तलामारला २/१३ (२ षटके) | result = तुर्की ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-turkey-women-5th-match-group-a-1549198/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = एझगी नूर किलिच (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेर्वे एर्चिन, रेय्यान अलिउस्ता आणि सुहेदा हान्जेर (तुर्की) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२६/९ (२० षटके) | runs1 = सुझान तुरान २५ (३१) | wickets1 = केटी रॉबर्ट ३/३१ (४ षटके) | score2 = १०९/५ (२० षटके) | runs2 = केटी रॉबर्ट ३५ (४८) | wickets2 = एझगी नूर किलिच १/१४ (४ षटके) | result = तुर्की १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/guernsey-women-vs-turkey-women-8th-match-group-a-1549201/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ७३ (१९.२ षटके) | runs1 = झुझाना फ्रानोव्हा २३ (४८) | wickets1 = मल्लिका पथिरान्नेहेलागे २/९ (४ षटके) | score2 = ७४/५ (१६.४ षटके) | runs2 = अँड्रिया-माए झेपेडा २१[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा १/१३ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-czech-republic-women-9th-match-group-a-1549202/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = अँड्रिया-माए झेपेडा (ऑस्ट्रिया) | toss = झेक प्रजासत्ताकने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जेनिफर हिरा (ऑस्ट्रिया) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|CZE}} | team2 = {{crw|GGY}} | score1 = १२३/५ (२० षटके) | runs1 = एरिका कुन्कोव्हा २६ (४६) | wickets1 = केटी रॉबर्ट २/७ (३ षटके) | score2 = १२५/५ (१८.४ षटके) | runs2 = क्रिस्टा डे ला मारे ३०[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = व्हायोला कोमेडा ३/३१ (४ षटके) | result = गर्न्सी ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/czech-republic-women-vs-guernsey-women-11th-match-group-a-1549204/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि रमेश सतीसन (रोमानिया) | motm = केटी रॉबर्ट (गर्न्सी) | toss = गर्न्सीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===गट ब=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc" | १ || style="text-align:left" | {{crw|IOM}} || ३ || ३ || ० || ० || '''६''' || +३.५५५ || [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]] |- style="background:#ffffcc" | २ || style="text-align:left" | {{crw|NOR}} || ३ || २ || १ || ० || '''४''' || −०.१८३ || [[#तिसऱ्या स्थानाचा सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]] |- | ३ || style="text-align:left" | {{crw|ROM}} || ३ || १ || २ || ० || '''२''' || −०.५३३ || |- | ४ || style="text-align:left" | {{crw|GRE}} || ३ || ० || ३ || ० || '''०''' || −३.०९१ || |} <small>स्रोत: [[क्रिकइन्फो]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/points-table-standings |title=Women's Continental Cup 2026 Points Table |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref></small> {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑगस्ट २०२६ | time = १२:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = १२७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ६२[[नाबाद|*]] (६७) | wickets1 = इझाबेला क्लार्क २/२४ (४ षटके) | score2 = १२८/७ (१३.२ षटके) | runs2 = ल्युसी बार्नेट ७१[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = युलियाना मुंटेअन २/२४ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-isle-of-man-women-2nd-match-group-b-1549195/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मिहाएला स्टॅन आणि मारिया अबाबी (रोमानिया), तसेच क्लोई डिलन, अमेलिया ग्रिफिथ्स, इझाबेला क्लार्क आणि ग्रेस कॉटियर (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|IOM}} | score1 = ५२ (१५ षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १७ (३६) | wickets1 = जोआन हिक्स ५/१० (४ षटके) | score2 = ५६/१ (६ षटके) | runs2 = लिबी मूर २४[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = अडामांतिया माक्री १/२२ (२ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-isle-of-man-women-4th-match-group-b-1549197/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = जोआन हिक्स (आइल ऑफ मॅन) | toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लिडिया कात्सिमारी आणि किरियाकी जियानोला (ग्रीस), तसेच ॲना विल्सन (आइल ऑफ मॅन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २७ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १५७/२ (२० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ९०[[नाबाद|*]] (६१) | wickets1 = मिराब रझवान १/३० (४ षटके) | score2 = १२९/४ (१७ षटके) | runs2 = बिजेयता कुमारी २८ (४०) | wickets2 = माया केअरवेल १/८ (१ षटक) | result = नॉर्वे २ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धतीने]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-norway-women-6th-match-group-b-1549199/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = निलकेश पटेल (स्पेन) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = रम्या इम्माडी (नॉर्वे) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे नॉर्वेचा डाव १७ षटकांनंतर थांबवण्यात आला. | notes = हेराथ बंडारा आणि राइसा क्रिस्टिना (रोमानिया) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २८ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|ROU}} | team2 = {{crw|GRC}} | score1 = ८८/० (१० षटके) | runs1 = रेबेका ब्लेक ४५[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = अडामांतिया माक्री ०/१२ (२ षटके) | score2 = ५८/३ (१० षटके) | runs2 = ॲगेलिकी साव्वानी १४[[नाबाद|*]] (२२)<br>ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू १४ (११) | wickets2 = मारिया अबाबी १/४ (१ षटक) | result = रोमानिया ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/romania-women-vs-greece-women-7th-match-group-b-1549200/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = रेबेका ब्लेक (रोमानिया) | toss = रोमानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = क्रिस्टिना मोस्कू (ग्रीस) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = ०८:३० | team1 = {{crw-rt|GRC}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १०९/५ (२० षटके) | runs1 = ॲगेलिकी-इओआना आर्गिरोपोलू ३७[[नाबाद|*]] (४१) | wickets1 = लोपामुद्रा १/१३ (२ षटके)<br>विद्या वियाला १/१३ (३ षटके) | score2 = ११०/४ (१८ षटके) | runs2 = आयेशा हसन ४५[[नाबाद|*]] (४६) | wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्गोटा २/२३ (४ षटके) | result = नॉर्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/greece-women-vs-norway-women-10th-match-group-b-1549203/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = विद्या वियाला (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२६ | time = १६:०० | team1 = {{crw-rt|IOM}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = १६१/६ (२० षटके) | runs1 = ल्युसी बार्नेट १२३[[नाबाद|*]] (६४) | wickets1 = मिराब रझवान २/२२ (४ षटके) | score2 = १३४/७ (२० षटके) | runs2 = शंगीरथना रवींद्रकुमार २४ (२९) | wickets2 = इझाबेला क्लार्क ३/९ (३ षटके) | result = आइल ऑफ मॅन २७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/isle-of-man-women-vs-norway-women-12th-match-group-b-1549205/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मॅन) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मेसी स्किलन (आइल ऑफ मॅन) हिने महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ==तिसऱ्या स्थानाचा सामना== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२६ | time = ०९:०० | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ८१ (१७.३ षटके) | runs1 = अनुष्का सौरभ गोरड २३ (३२) | wickets1 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] ४/१४ (४ षटके) | score2 = ८२/३ (१६.४ षटके) | runs2 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]]२५[[नाबाद|*]] (१५) | wickets2 = विद्या वियाला १/१२ (३ षटके) | result = ऑस्ट्रिया ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/austria-women-vs-norway-women-3rd-place-play-off-1549206/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = रमेश सतीसन (रोमानिया) आणि सेनुरा लक्वीन (रोमानिया) | motm = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२६ | time = १३:०० | team1 = {{crw-rt|IOM}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ११७/८ (२० षटके) | runs1 = ल्युसी बार्नेट ५९ (३४) | wickets1 = रेय्यान अलिउस्ता ३/२५ (३ षटके) | score2 = ११८/५ (१५ षटके) | runs2 = हाजेर चेलिक ५४ (३६) | wickets2 = जोआन हिक्स २/१९ (३ षटके) | result = तुर्की ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166/isle-of-man-women-vs-turkey-women-final-1549207/full-scorecard धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | umpires = ओनेसीमस कोईलराज (स्वित्झर्लंड) आणि निलकेश पटेल (स्पेन) | motm = हाजेर चेलिक (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-continental-cup-2026-1549166 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 5bhpmfygxg13q50q9fdvm6znu2oz4ai 3 383512 2707447 2026-09-02T02:27:04Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707447 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Saee mayekar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०७:५७, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) cu832e67oy9lbr7onpye1jcvd2qdilh 0 383513 2707449 2026-09-02T03:43:23Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1307763906|Munger division]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2707449 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''मुंगेर विभाग''' हा भारतातील [[बिहार]] राज्याचा एक प्रशासकीय भौगोलिक विभाग आहे. [[मुंगेर]] हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या विभागात ६ जिल्हे आहे:<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bihar.com/bihardistricts.aspx|title=Bihar districts - list of cities and divions in bihar|website=www.bihar.com|access-date=3 October 2022}}</ref> * [[मुंगेर जिल्हा]] * [[बेगुसराई जिल्हा]] * [[लखीसराई जिल्हा]] * [[जमुई जिल्हा]] * [[खगरिया जिल्हा]] * [[शेखपुरा जिल्हा]] पूर्वी हे सर्व जिल्हे [[मुंगेर जिल्हा|मुंगेर (पूर्वीचे मोंगीर) जिल्ह्याचा]] भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://munger.nic.in/|title=Districts of Munger Commissionary|publisher=Official website of Munger division|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506061511/http://munger.nic.in/|archive-date=6 May 2015|access-date=18 May 2015}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Lakhisarai-DM-told-to-suspend-circle-officer/articleshow/45890914.cms|title=Lakhisarai DM told to suspend circle officer|date=14 January 2015|website=The Times of India|access-date=18 May 2015}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] c0pjtyc4y56snydnonqua3n9c85heu5 3 383514 2707452 2026-09-02T04:01:35Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707452 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Namfalu}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:३१, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) 4vd7atxejx60menvjfh8kd8xavr613r 3 383515 2707457 2026-09-02T04:48:36Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707457 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kumar jadav}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:१८, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) s7ts1rpyi1j0nenfwknpn1kj8rd1gm9 3 383516 2707458 2026-09-02T04:58:48Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707458 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Arjun patil B}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:२८, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) bgk9w6fmnx9zujffg78f4qauucd51aq 0 383517 2707472 2026-09-02T06:18:40Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: '''कुंदाई माटिगीमु''' (जन्म २ फेब्रुवारी १९९८) हा {{Cr|ZIM}}चा क्रिकेटपटू आहे. तो झिम्बाब्वे आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'ईगल्स' संघासाठी खेळतो. तो उजव्या हाताने वेगवान गोलंदाज करतो. त्यान... 2707472 wikitext text/x-wiki '''कुंदाई माटिगीमु''' (जन्म २ फेब्रुवारी १९९८) हा {{Cr|ZIM}}चा क्रिकेटपटू आहे. तो झिम्बाब्वे आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'ईगल्स' संघासाठी खेळतो. तो उजव्या हाताने वेगवान गोलंदाज करतो. त्याने झिम्बाब्वेच्या १९-वर्षांखालील क्रिकेट संघाचेही प्रतिनिधित्व केले आहे. ==कारकीर्द== माटिगीमुने २०२४-२५ लोगन कप स्पर्धेदरम्यान ९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी 'मिड वेस्ट राइनोज' विरुद्ध प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्याने २०२५ च्या झिम्बाब्वे देशांतर्गत ट्वेंटी-२० स्पर्धेदरम्यान २४ मार्च २०२५ रोजी 'मटाबेलेलँड टस्कर्स' विरुद्ध टी२० पदार्पण केले. जून २०२५ मध्ये, [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५|दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी]] झिम्बाब्वेच्या संघात मॅटिगीमूची निवड करण्यात आली. त्याने याच मालिकेत ६ जुलै २०२५ रोजी कसोटी पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=696135}} 83hik8c3tu4i23qy7cvg2nd4cwpnzt0 2707473 2707472 2026-09-02T06:18:55Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707473 wikitext text/x-wiki '''कुंदाई माटिगीमु''' (जन्म २ फेब्रुवारी १९९८) हा {{Cr|ZIM}}चा क्रिकेटपटू आहे. तो झिम्बाब्वे आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'ईगल्स' संघासाठी खेळतो. तो उजव्या हाताने वेगवान गोलंदाज करतो. त्याने झिम्बाब्वेच्या १९-वर्षांखालील क्रिकेट संघाचेही प्रतिनिधित्व केले आहे. ==कारकीर्द== माटिगीमुने २०२४-२५ लोगन कप स्पर्धेदरम्यान ९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी 'मिड वेस्ट राइनोज' विरुद्ध प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्याने २०२५ च्या झिम्बाब्वे देशांतर्गत ट्वेंटी-२० स्पर्धेदरम्यान २४ मार्च २०२५ रोजी 'मटाबेलेलँड टस्कर्स' विरुद्ध टी२० पदार्पण केले. जून २०२५ मध्ये, [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५|दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी]] झिम्बाब्वेच्या संघात मॅटिगीमूची निवड करण्यात आली. त्याने याच मालिकेत ६ जुलै २०२५ रोजी कसोटी पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=696135}} [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू]] k5n24wrobitg7g13l9fsqlefqis3v1p 2707474 2707473 2026-09-02T06:19:19Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707474 wikitext text/x-wiki '''कुंदाई माटिगीमु''' (जन्म २ फेब्रुवारी १९९८) हा {{Cr|ZIM}}चा क्रिकेटपटू आहे. तो झिम्बाब्वे आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'ईगल्स' संघासाठी खेळतो. तो उजव्या हाताने वेगवान गोलंदाज करतो. त्याने झिम्बाब्वेच्या १९-वर्षांखालील क्रिकेट संघाचेही प्रतिनिधित्व केले आहे. ==कारकीर्द== माटिगीमुने २०२४-२५ लोगन कप स्पर्धेदरम्यान ९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी 'मिड वेस्ट राइनोज' विरुद्ध प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्याने २०२५ च्या झिम्बाब्वे देशांतर्गत ट्वेंटी-२० स्पर्धेदरम्यान २४ मार्च २०२५ रोजी 'मटाबेलेलँड टस्कर्स' विरुद्ध टी२० पदार्पण केले. जून २०२५ मध्ये, [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५|दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी]] झिम्बाब्वेच्या संघात मॅटिगीमूची निवड करण्यात आली. त्याने याच मालिकेत ६ जुलै २०२५ रोजी कसोटी पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=696135}} [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] 6j69wm0kze1c1cjx5u4uli45qypie5q 2707475 2707474 2026-09-02T06:19:58Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707475 wikitext text/x-wiki '''कुंदाई माटिगीमु''' (जन्म २ फेब्रुवारी १९९८) हा {{Cr|ZIM}}चा क्रिकेटपटू आहे. तो झिम्बाब्वे आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये 'ईगल्स' संघासाठी खेळतो. तो उजव्या हाताने वेगवान गोलंदाज करतो. त्याने झिम्बाब्वेच्या १९-वर्षांखालील क्रिकेट संघाचेही प्रतिनिधित्व केले आहे. ==कारकीर्द== माटिगीमुने २०२४-२५ लोगन कप स्पर्धेदरम्यान ९ फेब्रुवारी २०२५ रोजी 'मिड वेस्ट राइनोज' विरुद्ध प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्याने २०२५ च्या झिम्बाब्वे देशांतर्गत ट्वेंटी-२० स्पर्धेदरम्यान २४ मार्च २०२५ रोजी 'मटाबेलेलँड टस्कर्स' विरुद्ध टी२० पदार्पण केले. जून २०२५ मध्ये, [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५|दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या कसोटी मालिकेसाठी]] झिम्बाब्वेच्या संघात मॅटिगीमूची निवड करण्यात आली. त्याने याच मालिकेत ६ जुलै २०२५ रोजी कसोटी पदार्पण केले. ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== {{cricinfo|id=696135}} [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट खेळाडू]] hw4gwz79j6u992ybwk3ren8en1gkgkk 14 383518 2707476 2026-09-02T06:20:10Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: * 2707476 wikitext text/x-wiki * q37hcqzkhu1rsia7lbtbi2g7lh7y9gh 3 383519 2707483 2026-09-02T06:32:15Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2707483 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Samadhan ratilal Patil}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:०२, २ सप्टेंबर २०२६ (IST) p9feuvhtpji1chqbi9mf875g550p0ax 0 383520 2707487 2026-09-02T06:55:47Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि... 2707487 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[Cricinfo]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[Category:Women's Asia Cup]] qo2sjzxfy0xaq4uwww4mzi09gofioha 2707488 2707487 2026-09-02T06:56:34Z Nitin.kunjir 4684 /* संदर्भयादी */ 2707488 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[Cricinfo]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} cb7bxm5da71zdbwz9jaqrwp6inknisk 2707489 2707488 2026-09-02T06:56:50Z Nitin.kunjir 4684 2707489 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} 4fp64ti50yzh29f8mdg4rrqgkbdt9c6 2707493 2707489 2026-09-02T07:04:34Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ आणि पात्रता */ 2707493 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" ! पात्रतेचे निकष !दिनांक !यजमान !जागा !पात्र संघ |- | rowspan="4" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश# पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्य]] || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|BAN}} |- | {{crw|IND}} |- | {{crw|PAK}} |- | {{crw|SL}} |- | rowspan="4" | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] || rowspan="4" | १३ जून २०२६ || rowspan="4" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|HK}} |- | {{crw|IDN}} |- | {{crw|THA}} |- | {{nobr|{{crw|UAE}}}} |- ! एकूण!! !! !! ८ !! |} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} 2lpmj7docqsr3hrg9l7kc9ijvlkn3vn 2707548 2707493 2026-09-02T11:41:28Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707548 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" ! पात्रतेचे निकष !दिनांक !यजमान !जागा !पात्र संघ |- | rowspan="4" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश# पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्य]] || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|BAN}} |- | {{crw|IND}} |- | {{crw|PAK}} |- | {{crw|SL}} |- | rowspan="4" | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] || rowspan="4" | १३ जून २०२६ || rowspan="4" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|HK}} |- | {{crw|IDN}} |- | {{crw|THA}} |- | {{nobr|{{crw|UAE}}}} |- ! एकूण!! !! !! ८ !! |} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील क्रिकेट]] mb2gayr1m6h0gmf33d0djwspvenbi2u 2707549 2707548 2026-09-02T11:41:35Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707549 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" ! पात्रतेचे निकष !दिनांक !यजमान !जागा !पात्र संघ |- | rowspan="4" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश# पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्य]] || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|BAN}} |- | {{crw|IND}} |- | {{crw|PAK}} |- | {{crw|SL}} |- | rowspan="4" | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] || rowspan="4" | १३ जून २०२६ || rowspan="4" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|HK}} |- | {{crw|IDN}} |- | {{crw|THA}} |- | {{nobr|{{crw|UAE}}}} |- ! एकूण!! !! !! ८ !! |} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 3ixddaftm7f3eo480tlj58psjgtd0cj 2707550 2707549 2026-09-02T11:41:45Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707550 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक | fromdate = २८ ऑगस्ट | todate = १३ सप्टेंबर २०२६ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | participants = ८ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक }} '''२०२६ महिला ट्वेंटी२० आशिया चषक''' ही [[महिला आशिया चषक]]ाची दहावी स्पर्धा (आणि ट्वेंटी२० स्वरूपातील सहावी स्पर्धा) आहे. ही स्पर्धा २८ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जात असून, <ref>{{cite web |trans-title=महिला आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना.|title=Women's Asia Cup starts August 28 in Dubai; India vs Pakistan on September 5 |url=https://www.cricinfo.com/story/women-s-asia-cup-starts-august-28-in-dubai-india-vs-pakistan-on-september-5-1548880 |work=[[क्रिकइन्फो]] |date=६ ऑगस्ट २०२६ |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web|trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २८ ऑगस्टपासून दुबईत सुरू होणार; ५ सप्टेंबरला भारत-पाकिस्तान सामना. |title=Women's T20 Asia Cup to begin on August 28 in Dubai; India-Pakistan clash on September 5 |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/womens-t20-asia-cup-to-begin-on-august-28-in-dubai-india-pakistan-clash-on-september-520260806220635/ |work=एशियन न्यूज इंटरनॅशनल |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> त्यातील सामने [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले जातील. <ref>{{cite web |last= इल्सली |first=रॉबर्ट|date=१० ऑगस्ट २०२६|trans-title= दुबईमध्ये महिला आशिया चषकाचे स्वागत – सर्व तपशील |title=Dubai welcomes Women’s Asia Cup – All the details |url=https://gulfnews.com/sport/dubai-welcomes-womens-asia-cup-all-the-details-1.500636007 |work=[[गल्फ न्यूज]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= महिला टी२० आशिया चषक २०२६: ५ सप्टेंबर रोजी दुबईत भारत आणि पाकिस्तान आमनेसामने येणार |title=Women’s T20 Asia Cup 2026: India to face Pakistan on September 5 in Dubai |url=https://ddnews.gov.in/en/womens-t20-asia-cup-2026-india-to-face-pakistan-on-september-5-in-dubai/ |work=[[डीडी न्यूज]] |date=६ ऑगस्ट २०२६|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> श्रीलंका हा गतविजेता संघ आहे; त्यांनी मागील स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात भारताचा पराभव करून विजेतेपद पटकावले होते. <ref>{{cite web |last= रामानुजम |first=श्रीनिधी|date=२८ जुलै २०२४|trans-title= अथापथ्थू आणि समरविक्रमा यांच्या दमदार कामगिरीने भारताला चकित करत श्रीलंकेने पहिले महिला आशिया चषक विजेतेपद पटकावले. |title=Athapaththu, Samarawickrama stun India as Sri Lanka win their first Women's Asia Cup title |url=https://www.cricinfo.com/series/women-s-asia-cup-2024-1426636/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1426770/match-report |work=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title= भारतावर दणदणीत विजय मिळवत श्रीलंकेने पहिल्यांदाच जिंकला महिला आशिया चषक. |title=Sri Lanka Clinch Maiden Women's Asia Cup Title With Comprehensive Win Over India |url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-clinch-maiden-women-s-asia-cup-title-with-comprehensive-win-over-india |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२८ जुलै २०२४|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> ==संघ आणि पात्रता== {| class="wikitable" ! पात्रतेचे निकष !दिनांक !यजमान !जागा !पात्र संघ |- | rowspan="4" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश# पूर्ण सदस्य|आयसीसी पूर्ण सदस्य]] || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" {{n/a}} || rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|BAN}} |- | {{crw|IND}} |- | {{crw|PAK}} |- | {{crw|SL}} |- | rowspan="4" | [[२०२६ एसीसी महिला प्रीमियर चषक]] || rowspan="4" | १३ जून २०२६ || rowspan="4" | {{flag|मलेशिया}} | rowspan="4" style="text-align:center;" |'''४'''|| {{crw|HK}} |- | {{crw|IDN}} |- | {{crw|THA}} |- | {{nobr|{{crw|UAE}}}} |- ! एकूण!! !! !! ८ !! |} ==बाह्यदुवे== * [https://www.cricinfo.com/series/women-s-twenty20-asia-cup-2026-1548888 क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे मुख्य पान] ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{महिला आशिया चषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] f7u4vymok4mrk2wcuytauy1l0dkg2ki 0 383521 2707519 2026-09-02T09:16:33Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371090155|Darbhanga division]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2707519 wikitext text/x-wiki '''दरभंगा विभाग''' हा भारताच्या [[बिहार]] राज्याचा एक प्रशासकीय भौगोलिक विभाग आहे. [[दरभंगा]] शहर हे या विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हा ऐतिहासिक [[मिथिला]] प्रदेशाचा एक भाग आहे.<ref><cite class="citation web cs1" id="CITEREFThakur2022"><span class="cx-segment" data-segmentid="158">Thakur, Ripunjay Kumar (1 March 2022). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="159">[https://www.academia.edu/72670545 "Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="160">New Archaeological & Genological Society, Kanpur, India. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="161">[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/2348-8301 2348-8301]<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="163"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">21 August</span> 2025</span>.</span></cite></ref> विभागाची मुख्य भाषा [[मैथिली भाषा|मैथिली]] आहे. या विभागात ३ जिल्हे आहे:<ref>{{cite web|url=https://www.bihar.com/bihardistricts.aspx|title=Bihar districts - list of cities and divions in bihar|website=www.bihar.com|url-status=live|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[दरभंगा जिल्हा]] * [[मधुबनी जिल्हा]] * [[समस्तीपूर जिल्हा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] 4pzarvvwfsto3abszjnakla40nl5lek 2707527 2707519 2026-09-02T09:50:11Z Dharmadhyaksha 28394 2707527 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''दरभंगा विभाग''' हा भारताच्या [[बिहार]] राज्याचा एक प्रशासकीय भौगोलिक विभाग आहे. [[दरभंगा]] शहर हे या विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हा ऐतिहासिक [[मिथिला]] प्रदेशाचा एक भाग आहे.<ref><cite class="citation web cs1" id="CITEREFThakur2022"><span class="cx-segment" data-segmentid="158">Thakur, Ripunjay Kumar (1 March 2022). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="159">[https://www.academia.edu/72670545 "Historical Geography of Early Medieval Mithila: From Videha to Tirhut"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="160">New Archaeological & Genological Society, Kanpur, India. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="161">[[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/2348-8301 2348-8301]<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="163"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">21 August</span> 2025</span>.</span></cite></ref> विभागाची मुख्य भाषा [[मैथिली भाषा|मैथिली]] आहे. या विभागात ३ जिल्हे आहे:<ref>{{cite web|url=https://www.bihar.com/bihardistricts.aspx|title=Bihar districts - list of cities and divions in bihar|website=www.bihar.com|url-status=live|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[दरभंगा जिल्हा]] * [[मधुबनी जिल्हा]] * [[समस्तीपूर जिल्हा]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] e54e8a9qfanri4rntwvy6oq1fpojyne 0 383522 2707520 2026-09-02T09:20:52Z Aryan Bagkar 152513 नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी दुर्लभा देवी | पदवी = सम्राज्ञी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण =... 2707520 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी दुर्लभा देवी | पदवी = सम्राज्ञी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण = सम्राज्ञी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५३५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = दुर्लभा देवी | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[पहिला पुलकेशी]] | इतर_पती = | संतती = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''महाराणी दुर्लभा देवी''' ही चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याची पत्नी होती तसेच [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याची आई होती. [[मंगलेश]] हा तिचा सावत्र मुलगा होता. [[पहिला पुलकेशी]]ने दुर्लभा-देवीशी विवाह केला, जी बप्पुरा वंशातील होती. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की ती तिच्या पतीवरील भक्तीमध्ये पौराणिक दमयंतीसारखी होती. [[ऐहोळे]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशीन, "इंदुकंतीचा पती असूनही आणि श्री (संकटाची देवी) चा आवडता स्वामी असूनही, त्याने वातापी-पुरी (वातापी शहर) च्या वधूशी विवाह केला होता". विविध व्याख्यांनुसार, "इंदुकतानी" (शब्दशः "चंद्राची चमक") हा एक काव्यमय शब्दप्रयोग आहे किंवा याचा अर्थ असा आहे की वातापीच्या स्थापनेपूर्वी, पुलकेशीन इंदुकंती नावाच्या शहरावर राज्य करत होता. तथापि, इंदुकंती हे पुलकेशीनच्या दुसऱ्या राणीचे नाव असण्याची अधिक शक्यता आहे. [[मंगलेश]] याने त्याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात [[पहिला पुलकेशी]]ची पत्नी दुर्लभा-देवी हिचा उल्लेख त्याच्या "वडिलांची पत्नी" असा केला आहे, यावरून असे सूचित होते की दुर्लभा-देवी त्याची सावत्र आई होती. co95e2822g2jpfhwrv8ldsi8nyl3w1x 2707551 2707520 2026-09-02T11:42:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707551 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी दुर्लभा देवी | पदवी = सम्राज्ञी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण = सम्राज्ञी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५३५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = दुर्लभा देवी | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[पहिला पुलकेशी]] | इतर_पती = | संतती = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''महाराणी दुर्लभा देवी''' ही चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याची पत्नी होती तसेच [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याची आई होती. [[मंगलेश]] हा तिचा सावत्र मुलगा होता. [[पहिला पुलकेशी]]ने दुर्लभा-देवीशी विवाह केला, जी बप्पुरा वंशातील होती. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की ती तिच्या पतीवरील भक्तीमध्ये पौराणिक दमयंतीसारखी होती. [[ऐहोळे]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशीन, "इंदुकंतीचा पती असूनही आणि श्री (संकटाची देवी) चा आवडता स्वामी असूनही, त्याने वातापी-पुरी (वातापी शहर) च्या वधूशी विवाह केला होता". विविध व्याख्यांनुसार, "इंदुकतानी" (शब्दशः "चंद्राची चमक") हा एक काव्यमय शब्दप्रयोग आहे किंवा याचा अर्थ असा आहे की वातापीच्या स्थापनेपूर्वी, पुलकेशीन इंदुकंती नावाच्या शहरावर राज्य करत होता. तथापि, इंदुकंती हे पुलकेशीनच्या दुसऱ्या राणीचे नाव असण्याची अधिक शक्यता आहे. [[मंगलेश]] याने त्याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात [[पहिला पुलकेशी]]ची पत्नी दुर्लभा-देवी हिचा उल्लेख त्याच्या "वडिलांची पत्नी" असा केला आहे, यावरून असे सूचित होते की दुर्लभा-देवी त्याची सावत्र आई होती. [[वर्ग:चालुक्य राजवंश]] 7806n8f7jdbsx7iwasx0fskpv24pwu3 2707552 2707551 2026-09-02T11:42:25Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707552 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी दुर्लभा देवी | पदवी = सम्राज्ञी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५३५]] – [[इ.स. ५६६]] | राज्यारोहण = सम्राज्ञी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५३५]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = दुर्लभा देवी | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = [[पहिला पुलकेशी]] | इतर_पती = | संतती = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''महाराणी दुर्लभा देवी''' ही चालुक्य सम्राट [[पहिला पुलकेशी]] याची पत्नी होती तसेच [[पहिला कीर्तिवर्मा]] याची आई होती. [[मंगलेश]] हा तिचा सावत्र मुलगा होता. [[पहिला पुलकेशी]]ने दुर्लभा-देवीशी विवाह केला, जी बप्पुरा वंशातील होती. महाकुट स्तंभ शिलालेखात असे म्हटले आहे की ती तिच्या पतीवरील भक्तीमध्ये पौराणिक दमयंतीसारखी होती. [[ऐहोळे]] शिलालेखात असे म्हटले आहे की पुलकेशीन, "इंदुकंतीचा पती असूनही आणि श्री (संकटाची देवी) चा आवडता स्वामी असूनही, त्याने वातापी-पुरी (वातापी शहर) च्या वधूशी विवाह केला होता". विविध व्याख्यांनुसार, "इंदुकतानी" (शब्दशः "चंद्राची चमक") हा एक काव्यमय शब्दप्रयोग आहे किंवा याचा अर्थ असा आहे की वातापीच्या स्थापनेपूर्वी, पुलकेशीन इंदुकंती नावाच्या शहरावर राज्य करत होता. तथापि, इंदुकंती हे पुलकेशीनच्या दुसऱ्या राणीचे नाव असण्याची अधिक शक्यता आहे. [[मंगलेश]] याने त्याच्या महाकुट स्तंभावरील शिलालेखात [[पहिला पुलकेशी]]ची पत्नी दुर्लभा-देवी हिचा उल्लेख त्याच्या "वडिलांची पत्नी" असा केला आहे, यावरून असे सूचित होते की दुर्लभा-देवी त्याची सावत्र आई होती. [[वर्ग:चालुक्य राजवंश]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] t3u8nxm81veawhshr4wwgbdte7dic8t 0 383523 2707523 2026-09-02T09:38:53Z Nitin.kunjir 4684 [[हाँग काँग क्रिकेट असोसिएशन]] कडे पुनर्निर्देशित 2707523 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हाँग काँग क्रिकेट असोसिएशन]] 6e7whuserk8ejzgwjsi5217rmm3popg 0 383524 2707529 2026-09-02T09:57:44Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371090642|Kosi division]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2707529 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''कोसी विभाग''' हा भारताच्या [[बिहार]] राज्याचा एक प्रशासकीय भौगोलिक विभाग आहे. [[सहर्सा|सहर्षा]] हे विभागाचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. या विभागात ३ जिल्हे आहे:<ref>{{cite web|url=https://www.bihar.com/bihardistricts.aspx|title=Bihar districts - list of cities and divions in bihar|website=www.bihar.com|url-status=live|access-date=२ सप्टेंबर २०२६}}</ref> * [[सहर्सा जिल्हा]] * [[माधेपुरा जिल्हा|मधेपुरा जिल्हा]] * [[सुपौल जिल्हा]] या प्रदेशात बोलली जाणारी प्रमुख भाषा हिंदी आणि [[मैथिली भाषा|मैथिली]] आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Sq1aDwAAQBAJ&q=maithili&pg=PT111|title=Bihar Samanya Gyan|last=Ranjan|first=Manish|isbn=9789386300850}}</ref> कोसी विभागात वापरली जाणारी मैथिलीची सर्वात सामान्य बोलीभाषा थेठी बोलीभाषा आहे.<ref>Ray, K. K. (2009). Reduplication in Thenthi Dialect of Maithili Language. Nepalese Linguistics 24: 285–290.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{बिहार - जिल्हे}} [[वर्ग:बिहारमधील विभाग]] 9dn4ms8rhbp2pbs8a8tysvr5uhi2im1 0 383525 2707546 2026-09-02T11:25:09Z Aryan Bagkar 152513 नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट रणराग | पदवी = महाराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५२०]] – [[इ.स. ५४०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभ... 2707546 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट रणराग | पदवी = महाराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५२०]] – [[इ.स. ५४०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५२०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = रणराग | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[जयसिंह चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | वडील = [[जयसिंह चालुक्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला पुलकेशी]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''रणराग''' हा सध्याच्या भारतातील [[वातापी]] (आधुनिक बदामी) येथील चालुक्य राजवंशाचा ६ व्या शतकाच्या सुरुवातीचा शासक होता. तो एक मांडलिक शासक असून, राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक, [[पहिला पुलकेशी]] याचा पिता होता. ==राज्य== [[बदामी]] येथे रानरागाचा मुलगा पुलकेशी प्रथम याच्या कारकिर्दीतील इ.स. ५४३ ( शके ४६५) चा एक शिलालेख सापडला आहे. रानारागाची कारकिर्द सुमारे २० वर्षे होती असे गृहीत धरून, इतिहासकार दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांनी जयसिंहाची कारकिर्द अंदाजे इ.स. ५२०-५४० अशी निश्चित केली आहे. रणरागाने त्याचे वडील [[जयसिंह चालुक्य]] यांच्यानंतर गादी स्वीकारली, जे स्वतः एक मांडलिक शासक होते, शक्यतो [[कदंब]] किंवा मानपुराच्या सुरुवातीच्या राष्ट्रकूटांचे (नंतरच्या [[मान्यखेट]]च्या शाही राष्ट्रकूटांशी गल्लत करू नये). असे दिसते की जयसिंहाने आपल्या अधिपतींच्या पतनानंतर आधुनिक [[विजापूर]]च्या आसपास एक संस्थान निर्माण केले आणि रणरागाने आपला कार्यकाळ त्या भागातील चालुक्य सत्तेला स्थिर करण्यात घालवला. त्याच्या वडिलांप्रमाणेच, रणरागाचा उल्लेख वतापी चालुक्यांच्या [[ऐहोळे]] आणि महाकुट शिलालेखांमध्ये आढळतो. महाकुट शिलालेखात असे म्हटले आहे की "त्याच्या युद्धाच्या आवडीमुळे त्याच्या स्वतःच्या लोकांमध्ये त्याच्याबद्दल प्रेम निर्माण झाले आणि त्याच्या शत्रूंना त्रास झाला." या राजवंशाच्या शिलालेखांमध्ये रणरागाला कोणत्याही लष्करी पराक्रमाचे श्रेय दिले जात नाही. वतापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा करणाऱ्या नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या येवोर शिलालेखानुसार , रणराग एक शूर शासक होता आणि त्याचे "भव्य आणि विशाल व्यक्तिमत्व" होते. कल्याणी चालुक्य दरबारी कवी रन्ना त्याला रणराग-सिंह म्हणतो. thxx1056q2xak3eb1fw70g7x6mwjknb 2707553 2707546 2026-09-02T11:42:55Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707553 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट रणराग | पदवी = महाराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५२०]] – [[इ.स. ५४०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५२०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = रणराग | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[जयसिंह चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | वडील = [[जयसिंह चालुक्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला पुलकेशी]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''रणराग''' हा सध्याच्या भारतातील [[वातापी]] (आधुनिक बदामी) येथील चालुक्य राजवंशाचा ६ व्या शतकाच्या सुरुवातीचा शासक होता. तो एक मांडलिक शासक असून, राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक, [[पहिला पुलकेशी]] याचा पिता होता. ==राज्य== [[बदामी]] येथे रानरागाचा मुलगा पुलकेशी प्रथम याच्या कारकिर्दीतील इ.स. ५४३ ( शके ४६५) चा एक शिलालेख सापडला आहे. रानारागाची कारकिर्द सुमारे २० वर्षे होती असे गृहीत धरून, इतिहासकार दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांनी जयसिंहाची कारकिर्द अंदाजे इ.स. ५२०-५४० अशी निश्चित केली आहे. रणरागाने त्याचे वडील [[जयसिंह चालुक्य]] यांच्यानंतर गादी स्वीकारली, जे स्वतः एक मांडलिक शासक होते, शक्यतो [[कदंब]] किंवा मानपुराच्या सुरुवातीच्या राष्ट्रकूटांचे (नंतरच्या [[मान्यखेट]]च्या शाही राष्ट्रकूटांशी गल्लत करू नये). असे दिसते की जयसिंहाने आपल्या अधिपतींच्या पतनानंतर आधुनिक [[विजापूर]]च्या आसपास एक संस्थान निर्माण केले आणि रणरागाने आपला कार्यकाळ त्या भागातील चालुक्य सत्तेला स्थिर करण्यात घालवला. त्याच्या वडिलांप्रमाणेच, रणरागाचा उल्लेख वतापी चालुक्यांच्या [[ऐहोळे]] आणि महाकुट शिलालेखांमध्ये आढळतो. महाकुट शिलालेखात असे म्हटले आहे की "त्याच्या युद्धाच्या आवडीमुळे त्याच्या स्वतःच्या लोकांमध्ये त्याच्याबद्दल प्रेम निर्माण झाले आणि त्याच्या शत्रूंना त्रास झाला." या राजवंशाच्या शिलालेखांमध्ये रणरागाला कोणत्याही लष्करी पराक्रमाचे श्रेय दिले जात नाही. वतापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा करणाऱ्या नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या येवोर शिलालेखानुसार , रणराग एक शूर शासक होता आणि त्याचे "भव्य आणि विशाल व्यक्तिमत्व" होते. कल्याणी चालुक्य दरबारी कवी रन्ना त्याला रणराग-सिंह म्हणतो. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] aghuvsxqqdeg1od2fmnqzmw8fa4im1o 2707554 2707553 2026-09-02T11:43:03Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2707554 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट रणराग | पदवी = महाराज | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ५२०]] – [[इ.स. ५४०]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ५२०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[बादामी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = रणराग | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[जयसिंह चालुक्य]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला पुलकेशी]] | वडील = [[जयसिंह चालुक्य]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला पुलकेशी]] | राजवंश = [[चालुक्य साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''रणराग''' हा सध्याच्या भारतातील [[वातापी]] (आधुनिक बदामी) येथील चालुक्य राजवंशाचा ६ व्या शतकाच्या सुरुवातीचा शासक होता. तो एक मांडलिक शासक असून, राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक, [[पहिला पुलकेशी]] याचा पिता होता. ==राज्य== [[बदामी]] येथे रानरागाचा मुलगा पुलकेशी प्रथम याच्या कारकिर्दीतील इ.स. ५४३ ( शके ४६५) चा एक शिलालेख सापडला आहे. रानारागाची कारकिर्द सुमारे २० वर्षे होती असे गृहीत धरून, इतिहासकार दुर्गा प्रसाद दीक्षित यांनी जयसिंहाची कारकिर्द अंदाजे इ.स. ५२०-५४० अशी निश्चित केली आहे. रणरागाने त्याचे वडील [[जयसिंह चालुक्य]] यांच्यानंतर गादी स्वीकारली, जे स्वतः एक मांडलिक शासक होते, शक्यतो [[कदंब]] किंवा मानपुराच्या सुरुवातीच्या राष्ट्रकूटांचे (नंतरच्या [[मान्यखेट]]च्या शाही राष्ट्रकूटांशी गल्लत करू नये). असे दिसते की जयसिंहाने आपल्या अधिपतींच्या पतनानंतर आधुनिक [[विजापूर]]च्या आसपास एक संस्थान निर्माण केले आणि रणरागाने आपला कार्यकाळ त्या भागातील चालुक्य सत्तेला स्थिर करण्यात घालवला. त्याच्या वडिलांप्रमाणेच, रणरागाचा उल्लेख वतापी चालुक्यांच्या [[ऐहोळे]] आणि महाकुट शिलालेखांमध्ये आढळतो. महाकुट शिलालेखात असे म्हटले आहे की "त्याच्या युद्धाच्या आवडीमुळे त्याच्या स्वतःच्या लोकांमध्ये त्याच्याबद्दल प्रेम निर्माण झाले आणि त्याच्या शत्रूंना त्रास झाला." या राजवंशाच्या शिलालेखांमध्ये रणरागाला कोणत्याही लष्करी पराक्रमाचे श्रेय दिले जात नाही. वतापी चालुक्यांचे वंशज असल्याचा दावा करणाऱ्या नंतरच्या कल्याणी चालुक्यांच्या येवोर शिलालेखानुसार , रणराग एक शूर शासक होता आणि त्याचे "भव्य आणि विशाल व्यक्तिमत्व" होते. कल्याणी चालुक्य दरबारी कवी रन्ना त्याला रणराग-सिंह म्हणतो. [[वर्ग:चालुक्य सम्राट]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] c23qdkcn17l3oa50l5otiizw17cv4vw 0 383526 2707547 2026-09-02T11:40:41Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2707547 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कुंदाई माटिगीमु]] ts9ot078fp76d77arolql39m8z5gh0u